Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία»
 
Υπότιτλος:Ιστορική διάσταση και προοπτικές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:19
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:657
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:13ος-20ός αι.
 
Περίληψη:Στους δύο τόμους του βιβλίου αυτού περιέχονται τα Πρακτικά του 2ου Διεθνούς Συμποσίου που διοργάνωσε το ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, με θέμα Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία.Ιστορική διάσταση και προοπτικές. Το Συμπόσιο έγινε στην Αθήνα από τις 21 έως τις 26 Σεπτεμβρίου 1987 και συνέπεσε με τον εορτασμό των 150 χρόνων του Πανεπιστημίου Αθηνών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 22.49 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 421-440 από: 662
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/421.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Παιδαγωγικές και κοινωνικές όψεις

Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 1987

Πρωινή συνεδρία

Πρόεδρος: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΟΥΛΛΑΣ

Σελ. 421
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/422.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 422
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/423.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Η ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ (1922-1964)

ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ

Η επιλογή της προσέγγισης της μετεκπαίδευσης των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί:

α) Ήταν ο μόνος πανεπιστημιακός φορέας που είχε σχέση με την κατάρτιση των δασκάλων-σών.

β) Η μετεκπαίδευση των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο αποτέλεσε το φυτώριο των στελεχών διοίκησης και εποπτείας της εκπαίδευσης και τροφοδότησε σε ένα μεγάλο βαθμό τις Παιδαγωγικές Ακαδημίες και Σχολές Νηπιαγωγών σε διδακτικό προσωπικό.

γ) Ήταν ένας θεσμός που λειτούργησε για 35 χρόνια (1922-1964), κάτι που δεν παρατηρούμε να συμβαίνει σε πολλούς εκπαιδευτικούς θεσμούς.

δ) Μέσα και από τη μετεκπαίδευση -κατά ομολογία της Φιλοσοφικής Σχολής- ασκούνταν η "παιδαγωγική καθοδήγησις" της στοιχειώδους εκπαίδευσης.

Στη σημερινή ιστορικοπολιτική συγκυρία ένα από τα σπουδαιότερα θέματα της εκπαιδευτικής και παιδαγωγικής επικαιρότητας είναι η θεσμική μορφή, η οργάνωση και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών.

Αυτή η επικαιρότητα του θέματος σε σχέση με το γεγονός ότι ο νόμος 1566/85 για τη "Δομή και λειτουργία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης", προβλέπει στις διατάξεις του (άρθρο 30 § 1) την οργάνωση και λειτουργία στα Παιδαγωγικά Τμήματα των Πανεπιστημίων προγραμμάτων μετεκπαίδευσης και επιμόρφωσης για τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, επιβάλλει την προσέγγιση αυτή.

———————

* Η ανακοίνωση αυτή είναι μέρος μιας ευρύτερης εργασίας η οποία αφορά την μετεκπαίδευση των δασκάλων την περίοδο 1922-1981 και τη λειτουργία των μετεκπαιδευομένων στο εκπαιδευτικό μηχανισμό.

Σελ. 423
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/424.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

1. ΘΕΣΜΙΚΕΣ ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ ΚΑΙ ΣΎΖΗΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ

α. Το "Κεντρικό Σχολείο" που ιδρύεται τον Ιανουάριο του 1830 στην Αίγινα απέβλεπε μεταξύ των άλλων στην εκπαίδευση και μετεκπαίδευση των δασκάλων των αλληλοδιδακτικών και ελληνικών σχολείων.

Το γεγονός ότι υπήρχαν δάσκαλοι που δίδαξαν σε σχολεία που λειτούργησαν σε προηγούμενες περιόδους και ακολουθούσαν την αλληλοδιδακτική μέθοδο ή άλλες μεθόδους, οδήγησε στην ίδρυση ενός τμήματος μετεκπαίδευσης, για τη βελτίωση και τελειοποίηση των γνώσεων γύρω από την αλληλοδιδακτική.1

Οι πληροφορίες μας για το τμήμα της μετεκπαίδευσης2 του "Κεντρικού Σχολείου" είναι ελάχιστες και μόνο με βάση τις πληροφορίες που έχουμε για την εκπαίδευση των δασκάλων μπορούμε να διατυπώσουμε κάποιες υποθέσεις. Το τμήμα της μετεκπαίδευσης είχε την ίδια διάρκεια με αυτό της εκπαίδευσης των δασκάλων, δηλαδή η διάρκειά του ήταν ένα τρίμηνο, τέσσερις φορές το χρόνο.3 Σκοπός της μετεκπαίδευσης ήταν να "εφοδιαστούν (οι δάσκαλοι) με ανώτερες ικανότητες για το έργο τους και για τη νέα μέθοδο".4

Το βάρος του κύκλου μαθημάτων της μετεκπαίδευσης φαίνεται ότι δινόταν στη διδασκαλία και εφαρμογή του "Οδηγού της Αλληλοδιδακτικής Μεθόδου", όπως και στο τμήμα της εκπαίδευσης των δασκάλων. Πιθανόν στο τμήμα της μετεκπαίδευσης να διδάσκονταν και ορισμένα από τα μαθήματα που διδάσκονταν στο τμήμα εκπαίδευσης, δηλαδή: 1. Αρχαία Ελληνικά-Συντακτικό, 2. Ιστορία, 3. Μαθηματικά, 4. Γεωγραφία, 5. Γαλλικά, 6. Θρησκευτικά, 7. Ιχνογραφία, 8. Μουσική.

Όσον αφορά το διδακτικό προσωπικό μάλλον θα ήταν το ίδιο με το τμήμα εκπαίδευσης (Ι. Κοκκώνης, Γ. Γεννάδιος, Ι. Βενθύλος κ.ά.). Αναφέρεται ότι αρκετοί δάσκαλοι ζήτησαν να μετεκπαιδευτούν αλλά δεν το πέτυχαν, και κάποιοι άλλοι φοίτησαν στο τμήμα αυτό.5

β. Με το διάταγμα 1032/12.8.1830 υιοθετείται η αλληλοδιδακτική μέθοδος6 (γνωστή και ως μέθοδος του Langaster, ο οποίος την ανέπτυξε στην

———————

1. Ελ. Δ. Μπελιά, Η εκπαίδευσις εις την Λακωνίαν και την Μεσσηνίαν κατά την καποδιστριακήν περίοδον (1828-1832), Αθήνα 1970, σ. 136.

2. Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, φ. 7/1830, σ. 25.

3. Ελ. Δ. Μπελιά, ό.π., σ. 137.

4. Μ. Αμαριώτου, Το γράψιμο και η αγωγή, Αθήνα 1937, σ. 274.

5. Ελ. Μπελιά, ό.π., σ. 137.

6. Εγχειρίδια για την αλληλοδιδακτική είχαν γράψει οι: Γ. Κλεόβουλος, "Ερμηνεία της αλληλοδιδακτικής", που δεν τυπώθηκε αλλά χρησιμοποιήθηκε από τους δασκάλους από χειρόγραφα· Α. Πολίτης, Εγχειρίδιον της αλληλοδιδακτικής μεθόδου. Εκδοθέν δαπάνη της

Σελ. 424
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/425.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

παιδαγωγική της μορφή), σύμφωνα με το εγχειρίδιο του Γάλλου Sarazin, που μεταφράστηκε από τον Ι. Κοκκώνη.7

Οι λόγοι που οδήγησαν σ' αυτή την επιλογή ήταν:

Ι. Η έλλειψη ικανού αριθμού δασκάλων να στελεχώσουν τα σχολεία της βασικής εκπαίδευσης. Με την εφαρμογή της αλληλοδιδακτικής μεθόδου ένας δάσκαλος μπορούσε να διδάξει συγχρόνως ως και 200 μαθητές.

ΙΙ. Πρόθεση του Κυβερνήτη ήταν η εξάπλωση της βασικής εκπαίδευσης, που αποτέλεσε και βασικό στοιχείο της εκπαιδευτικής πολιτικής του, και που θα οδηγούσε και στη χειραφέτηση του λαού, ιδιαίτερα από τους προκρίτους.8 Με δεδομένες τις ελλείψεις και τις ανεπάρκειες, η εφαρμογή της αλληλοδιδακτικής μεθόδου μπορούσε να οδηγήσει στην πραγμάτωση της πρόθεσης του Κυβερνήτη.

III. Οι δαπάνες που απαιτούνταν ήταν λίγες. Ο Ι. Κοκκώνης, που υπήρξε και υποστηριχτής της μεθόδου είχε εισηγηθεί ότι "η αλληλοδιδακτική μέθοδος είναι το επιτηδειότατον μέσον, δι' ου ευκόλως ημπορούν να διαδοθώσιν η χρηστοήθεια και η χρηστομάθεια εις τον άπορον λαόν, όστις ούτε καιρόν ούτε χρήματα περισσά έχει να καταδαπανά".9

IV. Η αλληλοδιδακτική μέθοδος, με τις διάφορες εκδοχές και εφαρμογές της, είχε εισαχθεί σε σχολεία που είχαν λειτουργήσει,10 σε προηγούμενες περιόδους.

Οι επικρίσεις για τη μέθοδο θα αρχίσουν να εντείνονται από τη δεκαετία του 1850-1860. Ο "αιρετικός" της εποχής, καθηγητής Α. Φατσέας, θα γράψει: "Αυτή η μέθοδος (η αλληλοδιδακτική) συνηθίζει τον μαθητήν να αποστηθίζη χωρίς να εννοή επομένως να μη συλλογίζηται, να μη τέρπεται επομένως εις την σπουδήν και να μην την αγαπήση· και δεύτερον επειδή εσυνήθισε να μην

———————

Κυβερνήσεως εις χρήσιν των κατά το Ιόνιον Κράτος Παιδαγωγών, Κέρκυρα 1820· επίσης ο Α. Πολίτης έγραψε, Αριθμητική κατά την αλληλοδιδακτικήν μέθοδον (1829) και Στοιχεία Χημείας (1847)· Συν. Κυριακίδης, Ερμηνεία της αλληλοδιδακτικής μεθόδου, που στηρίχτηκε στον Γ. Κλεόβουλο.

7. Για τις εκδόσεις αυτού του οδηγού βλ. Μ. Αμαριώτου, Ι.Π. Κοκκώνης: ο πρώτος μας Παιδαγωγός, Αθήνα 1937.

8. Αλ. Δεσποτόπουλος, Η Ελλάς επί Καποδίστρια, Αθήνα 1957, σ. 131.

9. Χρ. Λέφας, Ιστορία της Εκπαιδεύσεως, Αθήνα 1942, σ. 14.

10. Χρ. Λέφας, ό.π., σ. 129· G. Chassiotis, L'instruction publique chez les Grecs depuis la prise de Constantinople par les Turcs jusqu'à nos jours, Παρίσι 1881, σ. 23-24· Εφημερίς των Αθηνών, φ. 37/1825, σ. 3· Ελ. Μπελιά, ό.π., σ. 24. Σημειώνουμε ότι η αλληλοδιδακτική μέθοδος θεωρήθηκε "το καταλληλότερον μέσον διά την πνευματικήν ανόρθωσιν της Ελλάδος" και είχε εγκριθεί από τη Β' Εθνική Συνέλευση στο Άστρος το 1823. Βλ. Α. Μάμουκα, Τα κατά την αναγέννησιν της Ελλάδος, Πειραιάς 1839-1852, τ. Β', σ. 145 και Απ. Β. Δασκαλάκης, Κείμενα-Πηγαί της Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως, Σειρά Τρίτη, Τα περί Παιδείας, τ. Α', Αθήνα 1968, σ. 37.

Σελ. 425
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/426.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

εννοή και όταν ακόμη επιθυμή έχει χάσει το θάρρος να μάθη (...)· Αλλ' αυτή η μέθοδος ενώ μωραίνει τον μαθητήν, μαραίνει και τον διδάσκαλον επειδή μη υποχρεούμενος να μελετά, όταν μάλιστα οικιακαί περιστάσεις τον παραζαλίζωσι δεν προοδεύει, αφ' ου μάλιστα εις τα σχολεία δεν έμαθε και αν δεν σπουδάση κατ' ιδίαν δεν μορφόνεται".11

Τη δεκαετία του 1870-1880 οι κριτικές πολλαπλασιάζονται και προέρχονται από συλλόγους και πρόσωπα.12 Το 1871 ο "Σύλλογος προς διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων" στέλνει στην Ευρώπη για παιδαγωγικές σπουδές τρεις νέους (Σπ. Μωραΐτη, Χ. Παπαμάρκου και Ιω. Δέλλιο). Με την επιστροφή τους ο Σύλλογος ιδρύει στην Αθήνα το "Παιδαγωγείον" με διευθυντή τον Σπ. Μωραΐτη, για την άσκηση των δασκάλων13 και στη Θεσσαλονίκη το 1876 Διδασκαλείο με διευθυντή τον Χ. Παπαμάρκου.14 Σκοπός των προσπαθειών αυτών ήταν "όπως διαδοθεί εν Ελλάδι νέον σύστημα δημοτικής παιδεύσεως κατά μέθοδον δοκιμωτέραν".15 Πρόκειται για την εισαγωγή της συνδιδακτικής μεθόδου σύμφωνα με το Ερβαρτιανό σύστημα. Τα προγράμματα αυτών των προσπαθειών και ιδιαίτερα του Διδασκαλείου Θεσσαλονίκης και του προτύπου του σχολείου (με διευθυντή τον Π.Π. Οικονόμου) αποτέλεσαν τη βάση των προγραμμάτων των κρατικών Διδασκαλείων και των προτύπων σχολείων τους που ιδρύθηκαν το 1878-1880. Στο τέλος της ίδιας δεκαετίας θα καμφθεί η νομοθετική ακινησία για την εκπαίδευση με την έκδοση του προγράμματος του δημοτικού σχολείου,16 την ανασύσταση του Διδασκαλείου, για τη μόρφωση των δασκάλων,17 και την κατάργηση της αλληλοδιδακτικής μεθόδου και την εισαγωγή της συνδιδακτικής.18 Ήδη η νέα μέθοδος διδασκόταν στα Διδασκαλεία της Αθήνας, της Πελοποννήσου (έδρα Τρίπολη) και Επτανήσου (έδρα Κέρκυρα), από την ίδρυσή τους (1878 στην Αθήνα, 1880 στα άλλα δύο Διδασκαλεία).

Προέκυπτε λοιπόν η ανάγκη να επιμορφωθούν οι δάσκαλοι στη νέα 

———————

11. Α. Φατσέας, Σκέψις επί της δημοσίας και ιδιωτικής Εκπαιδεύσεως των νέων Ελλήνων, Λαμία 1856, τ. Α', σ. 8-9.

12. Ο Δ. Μαυροκορδάτος στο προεκλογικό φυλλάδιο που κυκλοφόρησε με τον τίτλο "Υπομνημάτιον περί Εκπαιδεύσεως του λαού", προτείνει την κατάργηση της αλληλοδιδακτικής μεθόδου και την εισαγωγή της συνδιδακτικής.

13. Χρ. Λέφας, ό.π., σ. 119.

14. Έκθεση "περί του εν Θεσσαλονίκη Διδασκαλείου", στον τόμο: Ο εν Αθήναις Σύλλογος προς διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων. Η δράσις τον Συλλόγου κατά την εκατονταετίαν 1869-1969, Αθήνα 1970, σ. 89-92.

15. Χρ. Λέφας, ό.π., σ. 119.

16. Νόμος ΧΘ΄/1878, άρθρο 1.

17. Νόμος ΧΘ΄/1878.

18. Διάταγμα της 3.9.1880. 

Σελ. 426
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/427.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

μέθοδο και η ανάγκη αυτή επισημάνθηκε σε έκθεση επιτροπής του "Ελληνικού Διδασκαλικού Συλλόγου".19 Με το διάταγμα της 16.3.1881 υποχρεώθηκαν όλοι οι δάσκαλοι των δημοσίων και ιδιωτικών σχολείων, εκτός από εκείνους που αποφοίτησαν το 1878 και μετά "και των αναγνωρισθέντων προ του 1862 ως πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων" να ασκηθούν τουλάχιστον 6 εβδομάδες. Η άσκηση αυτή γίνονταν στα πρότυπα σχολεία των Διδασκαλείων ή στα κεντρικά δημοτικά σχολεία των πρωτευουσών των νομών ή των επαρχιών με υποδειγματικές διδασκαλίες.

Την επιμόρφωση (η μετεκπαίδευση όπως ονομάζονταν στην εγκύκλιο του 1881) ανέλαβαν οι καθηγητές των μαθημάτων της Παιδαγωγικής των Διδασκαλείων, οι πρωτοβάθμιοι δάσκαλοι, αναγνωρισμένοι από τα νέα Διδασκαλεία με διετή υπηρεσία στις πρωτεύουσες των νομών ή των επαρχιών, δάσκαλοι στα πρότυπα των Διδασκαλείων και αυτοί που σπούδασαν στη Γερμανία ή στην Ελβετία. Συνάμα τυπώθηκαν και στάλθηκαν στα σχολεία και ανάλογες οδηγίες.

γ. Με το νόμο Γ.Π.ΜΘ' του 1895 καθιερώνονται τα εκπαιδευτικά συνέδρια. Οι επιθεωρητές των δημοτικών σχολείων υποχρεώθηκαν να συγκαλούν κάθε χρόνο, στις διακοπές, τους δασκάλους της περιφέρειας τους σε συνεδριάσεις "καθ' ωρισμένας ημέρας, ουχί πλείονας των επτά, ζητημάτων προδιατυπωμένων υπ' αυτών και εγκεκριμένων υπό του Υπουργείου, μεθοδολογικών ή παιδολογικών ή άλλων συσχετιζόμενων αμέσως προς την Δημοτικήν εκπαίδευσιν".20 Οι συνεδριάσεις αυτές είχαν τον τύπο της επιμόρφωσης των δασκάλων.

Στα νομοσχέδια του Ι. Τσιριμώκου του 1913 τονίζονταν ότι: "[...] 5. Πρέπει να ληφθή φροντίς, ίνα αφ' ενός μεν βελτιωθή όσο το δυνατόν το υπάρχον προσωπικόν, αφ' ετέρου δε εις το μέλλον να καταρτίζηται το κατάλληλον προσωπικόν με όλα τα εφόδια επιστημονικά και παιδαγωγικά και θεωρητικώς και πρακτικώς, ίνα επαρκή τελείως εις το έργον. 6. Πρέπει η διοίκησις εν γένει των σχολείων και ο έλεγχος της εν αυτοίς επιτελουμένης εργασίας να οργανωθή έτι σκοπιμώτερον, ούτως ώστε να εξασφαλίζηται η επί τω συμφέροντι της εκπαιδεύσεως και μόνο τοποθέτησις και προαγωγή των λειτουργών αυτής και να δημιουργηθώσιν όροι συνεχούς προνοίας προς βελτίωσιν της εκπαιδεύσεως και ως προς την συμπλήρωσιν της μορφώσεως του διδακτικού προσωπικού και ως προς τον κανονισμόν εν γένει της εργασίας του σχολείου".21

———————

19. Έκθεση της 23.3.1880.

20. Χρ. Λέφας, ό.π., σ. 265-266.

21. Εκπαιδευτικά νομοσχέδια υποβληθέντα κατά την Β' Σύνοδον της ΙΘ΄ περιόδου εις την Βουλήν υπό Ιωάννου Δ. Τσιριμώκου [...], Αθήνα 1913, σ. 16.

Σελ. 427
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/428.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Στο νομοσχέδιο "περί στοιχειώδους ή δημοτικής εκπαιδεύσεως" προβλέπονταν "πρώτον μεν (να) αποστέλλωνται κατ' έτος εις Ευρώπην κατόπιν εκπαιδευτικής αδείας μέχρι δύο ετών μετά πλήρων μεν αποδοχών έως 30 δημοδιδάσκαλοι ή διδασκάλισσαι, άλλοι δε τόσοι άνευ αποδοχών, δεύτερον δε, ίνα κατόπιν διαγωνισμού αποστέλλωνται κατά περιόδους δέκα υπότροφοι του κράτους προς σπουδήν παιδαγωγικών μαθημάτων, χειροτεχνίας κλπ. Τοιουτοτρόπως -τονίζεται στην αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου- εντός ολίγων ετών θα αποκτήσωμεν πυρήνα αρτίως πεπαιδευμένων διδασκάλων διά του έργου των οποίων ο όλος κλάδος θα εξυψωθεί ταχέως, ούτως θα αποκτήσωμεν τους ειδικούς των τεχνικών μαθημάτων και της χειροτεχνίας, τους ειδικώς μεμορφωμένους επιθεωρητάς, διευθυντάς των προτύπων σχολείων των Διδασκαλείων, υποδιευθυντάς των Διδασκαλείων, πάντας εκ του δημοδιδασκαλικού κόσμου αναδεικνυομένους". Στο ίδιο νομοσχέδιο προβλέπονταν ότι "χάριν της συμπληρωματικής μορφώσεως των εν ενεργεία διδασκάλων και υποδιδασκάλων [...] δύναται ο Υπουργός μετά γνωμοδότησιν του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου να ορίζη κατ' έτος εν Αθήναις και εν ταις επαρχίαις σειράς μαθημάτων, πρακτικών ασκήσεων και διαλέξεων. Τα μαθήματα ταύτα δύνανται να εκταθώσι μέχρι τριών μηνών. Η εις αυτά φοίτησις των καλουμένων διδασκάλων είναι υποχρεωτική, διευκολύνεται δε η εις αυτά μετάβασις διά της παροχής των οδοιπορικών εξόδων. [...] Εις τα μαθήματα ταύτα και τας ασκήσεις δύναται να δοθή αναλόγως των διατιθεμένων μέσων οιαδήποτε έκτασις ούτως ώστε ταύτα εν συνδυασμώ και προς άλλα λαμβανόμενα υφ' ημών μέτρα περί εκδόσεως οδηγών και βοηθητικών διά τους διδασκάλους βιβλίων, επιστημονικών παιδαγωγικών συγγραμμάτων και περιοδικού, και καταρτισμού σχολικών βιβλιοθηκών να καταστήσωσιν ικανούς τους διδασκάλους, όπως ανταποκριθώσιν όσο το δυνατόν πληρέστερον εις τας απαιτήσεις του νέου δημοτικού σχολείου".22

δ. Το 1920 στο Εκπαιδευτικό Συμβούλιο,23 με βάση την αρμοδιότητά του να παρασκευάζει σχέδια νόμων συζητάει το θέμα της μετεκπαίδευσης των δασκάλων. Η σχετική εργασία αποσκοπούσε στη μετεκπαίδευση δασκάλων που θα αναλάμβαναν: α) διευθυντές για τα πολυτάξια δημοτικά σχολεία των πόλεων, β) διευθυντές για πολυτάξια αγροτικά δημοτικά σχολεία, γ) διευθυντές

———————

22. "Αιτιολογική έκθεσις του νομοσχεδίου περί δημοτικής εκπαιδεύσεως" (Εν Αθήναις τη 20 Νοεμβρίου 1913)· και "Σχέδιο Νόμου περί στοιχειώδους ή δημοτικής εκπαιδεύσεως" (άρθρο 16). Βλ. Δ.Α. Γληνός, Άπαντα, τ. Β' (1910-1914), επιμ. Φίλιππου Ηλιού, Αθήνα, Θεμέλιο, 1983, σ. 269-270.

23. Σύσταση με το Β.Δ. της 25.2.1915 "περί κωδικοποιήσεως των νόμων 240 και 567 περί διοικήσεως της Δημοτικής και Μέσης Εκπαιδεύσεως".

Σελ. 428
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/429.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

για τα πρότυπα των διδασκαλείων, δ) βοηθοί επιθεωρητές, ε) επιθεωρητές της δημοτικής εκπαίδευσης.24

Από την εργασία αυτή προέκυψαν δύο σχέδια για την ειδική μετεκπαίδευση, όπως την αποκαλούσε ο Δ. Γληνός. Και τα δύο σχέδια του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου προέβλεπαν την ίδρυση ενός ιδρύματος με την ονομασία "Παιδαγωγικόν Σχολείον". Το πρώτο σχέδιο ήθελε το "Παιδαγωγικόν Σχολείον" να ιδρυθεί "παρά τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου" και το δεύτερον ήθελε το "Παιδαγωγικόν Σχολείον" αυτοτελές. Από τα δύο σχέδια υιοθετήθηκε το δεύτερο, αλλά δεν υποβλήθηκε στη Βουλή, λόγω της κυβερνητικής αλλαγής που επήλθε με τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920.

ε. Με το Νομοθετικό Διάταγμα της 2.7.1923,25 ιδρύεται το Τεχνικόν Διδασκαλείον που ανάμεσα στους σκοπούς του προέβλεπε την "μετεκπαίδευσιν των διδασκάλων των τεχνικών μαθημάτων [...] και (την) προς συμπλήρωσιν της τεχνικής μορφώσεως πτυχιούχων δημοδιδασκάλων μη υπερβάντων το 35ον έτος της ηλικίας των (...)". Για το σκοπό αυτό είχαν δημιουργηθεί δύο ετήσια τμήματα. Κάθε χρόνο εισάγονταν 25 δάσκαλοι-ες στο δεύτερο τμήμα. Το Τεχνικό Διδασκαλείο λειτούργησε μόνο τρία χρόνια, αφού το 1926 καταργήθηκε.

στ. Το 1920 ιδρύεται το "μονοτάξιον διδασκαλείον γυμναστικής",26 όπου δίνεται η δυνατότητα να "αποσπώνται τη αιτήσει των ετησίως μέχρι πεντήκοντα κατ' ανώτατον όριον δημοδιδάσκαλοι προς γυμναστικήν τελειοποίησιν. [...] Οι παρά τω διδασκαλείω τούτω αποσπώμενοι δημοδιδάσκαλοι δεν θα είναι ηλικίας ουχί ανωτέρας των 32 ετών συμπεπληρωμένων, να έχωσι υγείαν και σωματικήν αρτίαν, ανάστημα ουχί κατώτερον του 1 μ. 65 [...]".

ζ. Με τους νόμους 3600 και 4397 του 1929 ρυθμίστηκε "η γεωργική μετεκπαίδευση" των δασκάλων. Σύμφωνα μ' αυτούς, στην Ανωτέρα Γεωργική Σχολή της Αθήνας, στις γεωργικές σχολές και στους γεωργικούς σταθμούς ιδρύθηκαν γεωργικά φροντιστήρια για μονοετή και διετή θεωρητική και πρακτική άσκηση των δασκάλων. Οι δάσκαλοι που έπαιρναν μέρος υποδεικνύονταν από τα εποπτικά συμβούλια και έπρεπε να ήταν ηλικίας μέχρι 40 ετών. Το πτυχίο τους ήταν ισότιμο με αυτό της πανεπιστημιακής μετεκπαίδευσης. Μέχρι το 1931 στα μονοετή τμήματα είχαν φοιτήσει 268 δάσκαλοι και 2 δασκάλες και στα διετή 55 δάσκαλοι.

———————

24. Δ. Γληνός, "Η μετεκπαίδευση των δημοδιδασκάλων στο Πανεπιστήμιο", περ. Εργασία, τ. 6, 1923, σ. 121.

25. "Περί καθορισμού της λειτουργίας του εν Αθήναις Διδασκαλείου της Τεχνικής Εκπαιδεύσεως μετονομαζομένου εις Τεχνικόν Διδασκαλείον", Ε.τ.Κ., φ. 182. Βλ. και Χρ. Λέφας, Εκπαιδευτικός Κώδιξ, τ. Β', Αθήνα 1924 , σ. 129 κ.εξ.

26. Νόμος 2477/1920, Ε.τ.Κ., φ. 200/5.9.1920.

Σελ. 429
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/430.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

2. Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΥ

Η εκλογική ήττα του Ελ. Βενιζέλου (1920) θα αναστείλει προσωρινά το εγχείρημα για την καθιέρωση του αστικού σχολείου. Οι συντηρητικοί ή καλύτερα παραδοσιακοί διανοούμενοι θα σταματήσουν τις προσπάθειες που έγιναν την περίοδο 1917-1920 και που κυρίως αφορούσαν τη σχολική γλώσσα και τα διδακτικά βιβλία του δημοτικού σχολείου. Μέσα στο κλίμα αυτό θα επιχειρηθεί και η θεσμοθέτηση της μετεκπαίδευσης των δασκάλων.

Η θεσμοθέτηση της μετεκπαίδευσης των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο θα γίνει χωρίς καμιά συζήτηση και αιφνιδιαστικά. Στο νόμο "περί προσόντων διαβαθμίσεως και αποδοχών των επιθεωρητών των δημοτικών σχολείων"27 θα οριστεί ότι επιθεωρητές των δημοτικών σχολείων μπορούν να διοριστούν και "πτυχιούχοι δημοδιδάσκαλοι έχοντες ευδόκιμον δημοσίαν υπηρεσίαν εν δημοτικώ σχολείω τουλάχιστον εξαετή, παρακολουθήσαντες δ' εν τω ημετέρω Πανεπιστημίω επί διετίαν κύκλον Παιδαγωγικών και άλλων μαθημάτων και υποστάντες εν αυτοίς επιτυχή δοκιμασίαν". Στον ίδιον νόμο ορίζεται και ο αριθμός αυτών που μπορούσαν να παρακολουθήσουν τον κύκλο των μαθημάτων που ορίζονταν στους 70 (άνδρες και γυναίκες), με αποδοχές, και στους 30 χωρίς αποδοχές. Όλα τα υπόλοιπα θέματα της λειτουργίας της μετεκπαίδευσης παραπέμπονταν να καθοριστούν με Βασιλικό Διάταγμα, που θα εκδοθεί το Σεπτέμβριο του 1922.28

Η κριτική και οι προτάσεις τον Δ. Γληνού

Ο Δ. Γληνός θα ασκήσει κριτική29 στο θεσμό της πανεπιστημιακής μετεκπαίδευσης των δασκάλων, ένα χρόνο μετά την ίδρυσή της και αφού έχει επανέλθει στην κυβερνητική εξουσία ο Ελ. Βενιζέλος και ο ίδιος βρίσκεται στο Υπουργείο Παιδείας. Η κριτική του Δ. Γληνού επικεντρώθηκε στα ακόλουθα σημεία: α. Στο πρόγραμμα της μετεκπαίδευσης· β. στη συνδιδασκαλία δασκάλων και φοιτητών του Πανεπιστημίου· γ. στη Φιλοσοφική Σχολή στην οποία ήταν η μετεκπαίδευση.

Ειδικότερα ο Γληνός επισημαίνει πως το πρόγραμμα των μαθημάτων περιλαμβάνει 23 μαθήματα στα δύο χρόνια διάρκειάς της που αντιπροσωπεύουν

———————

27. Νόμος 2857/1922, Ε.τ.Κ., τ. Α', φ. 133/1.8.1922.

28. Βασιλικό Διάταγμα "Περί χορηγίας διετούς εκπαιδευτικής αδείας εις τους πτυχιούχους διδασκαλείων λειτουργούς της δημοτικής εκπαιδεύσεως, βουλομένους να παρακολουθήσωσιν εν τω ημετέρω Πανεπιστημίω διετή κύκλον παιδαγωγικών και άλλων μαθημάτων", Ε.τ.Κ., τ. Α', φ. 176/24.9.1922.

29. Δ. Γληνός, "Η μετεκπαίδευση των δημοδιδασκάλων στο Πανεπιστήμιο", Εργασία, τ. 6, 1923, σ. 121-125 και τ. 7-8, 1923, σ. 145-148.

Σελ. 430
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/431.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

όλους τους κλάδους του επιστητού (φιλοσοφικό, φυσιογνωστικό, ιστορικό, παιδαγωγικό κλπ.). «Έχομε —γράφει— εργασία φοιτητού τριών Σχολών του Πανεπιστημίου, με κάποιες προσθήκες ακόμη, σε δύο χρόνια μέσα με γραπτή εξέταση σε όλα αυτά. Αλλά αν αυτό δεν λέγεται πασάλειμμα, τι μπορεί να ονομαστεί πασάλειμμα; Σε δύο χρόνια μέσα με ειδική ad hoc διδασκαλία μόλις θα μπορούσε να ζητήση κανείς εμβάθυνση στους ειδικούς παιδαγωγικούς και σε 2-3 το πολύ ακόμη μαθήματα». Και συνεχίζει ο Γληνός. «Από όλη αυτή την πλήμμυρα των μαθημάτων λείπει η ειδική εξάσκηση στο Παιδαγωγικό έργο. Αυτή, φαίνεται, υποτίθεται πως υπάρχει και τίποτα δεν έχει να διορθωθεί στην πρακτική του σημερινού δημοτικού σχολείου. Αλλά τότε προς τι η νέα θεωρία; [...]».

Στην κριτική του ο Γληνός επισημαίνει πως «όλα τα μαθήματα τα διδάσκονται οι δημοδιδάσκαλοι μαζί με τους ταχτικούς φοιτητές των οικείων σχολών δηλ. τους φιλολόγους, τους φυσικομαθηματικούς, τους γιατρούς, και μόνο εξαιρετικά γίνεται ιδιαίτερη διδασκαλία σ' αυτούς». Η «διαφορετική προέλευση και προπαιδεία, τα διαφορετικά ενδιαφέροντα, ο διαφορετικός σκοπός, ο διαφορετικός χρόνος, που διαθέτουν οι δάσκαλοι για τη μετεκπαίδευσή τους» —κατά το Δ. Γληνό— καθιστούν «άστοχη» αυτή την επιλογή.

Το σημαντικότερο σημείο αυτής της κριτικής του Δ. Γληνού είναι η Φιλοσοφική Σχολή όπου ήταν ενταγμένη η μετεκπαίδευση. «Η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου —γράφει— είναι η πιο ακατάλληλη για να μορφώση δασκάλους σύμφωνα με τους σκοπούς ενός συγχρονισμένου δημοτικού σχολείου. [...] κατάντησε ακατάλληλη πια για να μορφώνη τους κλασσικούς φιλολόγους συγχρονισμένους. Ξέπεσε σε ένα καθυστερημένο, ούτε καν υποφερτό Γυμνάσιο, εκτός από λίγες εξαιρέσεις [...] Η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου είναι έξω από τη σύγχρονη ζωή του Έθνους και έξω από το σύγχρονο Ευρωπαϊκό πολιτισμό [...] Και μόνος αυτός ο λόγος ήταν αρκετός για να απαγορευτεί από ένα προοδευτικό κράτος η μετεκπαίδευση δασκάλων στο Πανεπιστήμιο».

Ο Γληνός θα προτείνει την ίδρυση ενός τμήματος στην Παιδαγωγική Ακαδημία, που είχε νομοθετηθεί στα 1920 και λειτούργησε το 1924, όπου θα λειτουργούσε ο μετεκπαιδευτικός κύκλος των δασκάλων, «έχοντας για πρότυπο και σχολείο εφαρμογής το Μαράσλειο Διδασκαλείο. Και τα δύο ιδρύματα θα χρησιμοποιούσαν την επιστημονική και την παιδαγωγική ικανότητα, όπου υπάρχει είτε μέσα στο Πανεπιστήμιο είτε και όξω από αυτό». Εκτός από αυτή τη συνολική πρόταση για τη μετεκπαίδευση των δασκάλων, ο Δ. Γληνός προτείνει ένα διάταγμα που ετοίμασε στη νομοπαρασκευαστική επιτροπή που συγκρότησε στο Υπουργείο Παιδείας. «Επειδή όμως —γράφει ο Γληνός— είναι κιόλας στο Πανεπιστήμιο δύο σειρές από δημοδιδασκάλους, για να μη διακόψη απότομα τη λειτουργία ενός θεσμού, που με όλα τα ελαττώματά του

Σελ. 431
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/432.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

θεωρήθηκε πολύ σημαντικός από το διδασκαλικό κόσμο, το Υπουργείο ετοίμασε από το Σεπτέμβρη του 1923 ένα Διάταγμα, που διορθώνει τα πιο χοντρά λάθη του σημερινού θεσμού και δίνει μια μέση λύση στο ζήτημα".

Οι βασικές ρυθμίσεις του διατάγματος αυτού ήταν οι ακόλουθες:

Ι. "Μένει η μετεκπαίδευση στο Πανεπιστήμιο και διευθυντής μαθημάτων ο καθηγητής της Παιδαγωγικής".

ΙΙ. Δίνεται στον υπουργό η δυνατότητα να αναθέσει τη διδασκαλία διαφόρων μαθημάτων και σε πρόσωπα έξω από το Πανεπιστήμιο.

III. "Ελαττώνονται τα μαθήματα. Δηλαδή δίνονται τα κύρια μαθήματα από τον παιδαγωγικό, το φιλολογικοϊστορικό και φυσιογνωστικό κύκλο, που χρειάζεται ο δάσκαλος για να γίνη κυρίαρχος μέσα στην όλη δράση του δημοτικού σχολείου".

IV. "Η διδασκαλία των μαθημάτων γίνεται χωριστά για τους δημοδιδασκάλους. Δεν εμποδίζεται φυσικά να διδάσκονται και μαζί με τους φοιτητές μερικά μαθήματα. Μα αυτό θα γίνεται μόνο εκεί που συντρέχουν οι όροι χωρίς βλάβη στη μόρφωση των δασκάλων".

V. "Επιβάλλεται συνεργασία και ενιαία κατεύθυνση σ' όλους τους καθηγητές, έτσι που να εναρμονίζονται οι προσπάθειές τους και να μην τραβάει ο καθένας το δικό του δρόμο".

VI. Εισάγεται η πρακτική άσκηση σε πρότυπο σχολείο.

VII. Οι δάσκαλοι εξετάζονται στο τέλος των σπουδών τους σε επτά μαθήματα και στην πρακτική διδασκαλία. Εισάγεται η ελεύθερη επιλογή τριών μαθημάτων, "κατά την κλίση τους και τα ενδιαφέροντά τους και σ' αυτά ασχολούνται ιδιαίτερα και εξετάζονται". Τα υπόλοιπα τέσσερα μαθήματα είναι υποχρεωτικά (Ψυχολογία, Γενική Παιδαγωγική, Διδακτική, Νεοελληνική γλώσσα και λογοτεχνία).

VIII. "Η εξέταση γίνεται μπροστά σε επιτροπή από τον Πρόεδρο του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου, ένα σύμβουλο και τον Διευθυντή των μαθημάτων [...]".

Τις οκτώ αυτές αλλαγές θεωρεί ο Δ. Γληνός αναγκαίες για τη διατήρηση του θεσμού, "αλλιώτικα -τονίζει- η πολιτεία πρέπει το ταχύτερο να σταματήση μίαν άσκοπη και βλαβερή ακόμη λειτουργία, που αν μείνει όπως είναι τώρα, δεν θ' αργήσουν να φανούν όλες οι κακές συνέπειες [...]".

Ο Δ. Γληνός με την πρότασή του για δημιουργία τμήματος μετεκπαίδευσης στην Παιδαγωγική Ακαδημία, που θα ήταν κάτω από τον έλεγχο των προοδευτικών διανοουμένων της εποχής, θα λειτουργούσε ως μηχανισμός για την δημιουργία στελεχών με τις απόψεις του εκπαιδευτικού δημοτικισμού. Σ' αυτό ακριβώς το σημείο έγκειται και η σύγκρουσή του με τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται και

Σελ. 432
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/433.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

οι τροπολογίες που καταθέτει ο Δ. Γληνός (αξιοποίηση μη πανεπιστημιακών, πρόγραμμα, συνεργασία διδακτικού προσωπικού) για την πανεπιστημιακή μετεκπαίδευση, γιατί διέβλεπε ότι αυτή θα λειτουργούσε ανασταλτικά στις προσπάθειες του εκπαιδευτικού δημοτικισμού.

Από τις προτάσεις του Δ. Γληνού, η πρώτη που αφορά συνολικά τη μετεκπαίδευση των δασκάλων, στην Παιδαγωγική Ακαδημία, δεν θα πραγματωθεί. Η Παιδαγωγική Ακαδημία θα λειτουργήσει το 1924, αλλά τμήμα που να μετεκπαιδεύονται οι δάσκαλοι δεν θα ιδρυθεί.

Ορισμένες από τις αλλαγές που πρότεινε για την πανεπιστημιακή μετεκπαίδευση θα αποτυπωθούν στο διάταγμα «περί μετεκπαιδεύσεως των δημοδιδασκάλων εν τω πανεπιστημίω» το 1927,30 όταν ο Δ. Γληνός δεν κατέχει καμιά δημόσια θέση, αφού έχει αρνηθεί κάτι τέτοιο, θεωρώντας ότι όλα τα περιθώρια για μεταρρυθμιστική εργασία στο πλαίσιο των κρατικών θεσμών είχαν πια εξαντληθεί. Ωστόσο ο αριθμός των μαθημάτων, που προβλέπει το διάταγμα του 1927, δεν ελαττώνονται όπως είχε προτείνει ο Δ. Γληνός. Δεν δίνεται το βάρος στην πρακτική άσκηση και στα υποχρεωτικά μαθήματα, περιλήφθηκαν η ειδική διδακτική και η ερμηνεία αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, αντί της γενικής παιδαγωγικής και της νεοελληνικής γλώσσας και λογοτεχνίας που πρότεινε ο Δ. Γληνός.

Είναι γνωστό πως, με την άνοδο των αστικών δυνάμεων στην εξουσία στις αρχές τους αιώνα μας, το βάρος των προσπαθειών των ηγετών του «Εκπαιδευτικού Ομίλου» θα δοθεί και στις μορφές και το περιεχόμενο της μετεκπαίδευσης. Γύρω στα 1920 συγκεντρώνουν την προσοχή τους —και ιδιαίτερα ο Δ. Γληνός— στη διαμόρφωση εκπαιδευτικών στελεχών που θα πλαισίωναν μέσα στα σχολεία το έργο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.

Στην προσπάθεια ελέγχου των θεσμών στους οποίους καταρτίζονταν επαγγελματικά, επιμορφώνονταν και μετεκπαιδεύονταν οι εκπαιδευτικοί θα υπάρξει σύγκρουση με τους συντηρητικούς διανοουμένους και αυτή θα εκφραστεί με την «Παιδαγωγική Ακαδημία» και την μετεκπαίδευση των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο. Η πρώτη θα οδηγήσει στην «τελευταία μάχη» που έδωσαν και έχασαν ο Δ. Γληνός και ο Αλ. Δελμούζος και στην απομάκρυνσή τους από τις θέσεις τους στο υπουργείο Παιδείας. Η δεύτερη, η μετεκπαίδευση των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο, δεν θα διεκδικηθεί.

Άλλωστε η έκδοση του Β.Δ. του 1927 (προφανώς και με τη συγκατάθεση του Ν. Εξαρχόπουλου), όπου υιοθετούνται και αρκετές από τις προτάσεις του Δ. Γληνού το 1923, δείχνει μια κάποια «μεταστροφή» των συντηρητικών δυνάμεων, που το 1913 άσκησαν δριμύτατη κριτική στη 

———————

30. Διάταγμα της 11.2.1927: Ε.τ.Κ., τ. Α', φ. 24/14.2.1927 (Υπουργός Α. Αργυρός).

Σελ. 433
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/434.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

μεταρρυθμιστική απόπειρα του Τσιριμώκου, μία "μεταστροφή" που θα γίνει περισσότερο εμφανής στη μεταρρύθμιση του 1929.31

3. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

α. Σκοπός

Το ιδρυτικό νομοθέτημα του θεσμού της μετεκπαίδευσης των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο δεν μας δίνει τη δυνατότητα -στην αιτιολογική του έκθεση- να αναγνωρίσουμε τις προθέσεις και τους σκοπούς του νομοθέτη. Είναι βέβαια γνωστό πως η ίδρυση της μετεκπαίδευσης οφείλονταν στον Νικόλαο Εξαρχόπουλο, καθηγητή της Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο από το 1912 και γενικό γραμματέα του υπουργείου Παιδείας το 1922. Το κείμενό του "Η μετεκπαίδευση των δημοδιδασκάλων εν τω Πανεπιστημίω" δημοσιευμένο δέκα χρόνια μετά την ίδρυση της μετεκπαίδευσης αποτελεί την καλύτερη πηγή μας, μιας και αναλύει τις θεωρητικές του παραδοχές, κάνει τον απολογισμό της λειτουργίας του θεσμού και επιχειρεί να απαντήσει στις επικρίσεις που διατυπώθηκαν. Οι μεταγενέστερες εισηγητικές εκθέσεις των νόμων που επέφεραν λειτουργικές τροποποιήσεις στο θεσμό αντλούν ή αντιγράφουν από το κείμενό του.

Σύμφωνα με τον Ν. Εξαρχόπουλο -διευθυντή σπουδών της μετεκπαίδευσης- αυτή "αποσκοπεί την συμπλήρωσιν και επέκτασιν της μορφώσεως αυτών, ιδία όμως τον συγχρονισμόν αυτών διά της μεταδόσεως εις αυτούς των εκάστοτε νεωτάτων πορισμάτων της παιδαγωγικής και των λοιπών επιστημών, των συναφών προς το διδασκαλικόν έργον".32 Η συμπληρωματική εκπαίδευση -κατά τον Εξαρχόπουλο- "πρέπει να περιλαμβάνη πλην των παιδαγωγικών και άλλα μαθήματα πραγματικά και τεχνικά [...] νοούμεν αυτήν περιλαμβάνουσαν αφ' ενός κύκλον παιδαγωγικόν και φιλοσοφικόν και αφ' ετέρου κύκλον πραγματικόν, εις τον οποίον πάλιν περιέχονται μαθήματα επιστημονικά και τεχνικά".33

Σε ό,τι αφορά την επιλογή του Πανεπιστημίου ως φορέα μετεκπαίδευσης των δασκάλων -και απαντώντας στις επικρίσεις- ο Ν. Εξαρχόπουλος την αιτιολογεί ότι αυτή δεν πρέπει να στηρίζεται στη μόρφωση που πήραν οι δάσκαλοι-ες στα Διδασκαλεία, αλλά "ανοίγει εις τον έλληνα δημοδιδάσκαλον τας θύρας του Πανεπιστημίου (και) οδηγεί αυτόν κατ' ευθείαν προς την 

———————

31. Χ. Νούτσος, Προγράμματα μέσης εκπαίδευσης και κοινωνικός έλεγχος (1913-1973), Αθήνα, Θεμέλιο, 1979, σ. 221.

32. Ν. Εξαρχόπουλος, "Η μετεκπαίδευσις των δημοδιδασκάλων εν τω Πανεπιστημίω", Επετηρίς Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, 1932, σ. 17.

33. Ν. Εξαρχόπουλος, ό.π., σ. 25.

Σελ. 434
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/435.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

επιστημονικήν παίδευσιν, τάττει αυτόν εν αμέσω πνευματική επαφή προς τους λοιπούς σπουδαστάς του ανωτάτου ημών εκπαιδευτικού ιδρύματος τ.ε. προς την μέλλουσαν ηγέτιδα τάξιν του Έθνους".34

Η χρησιμοποίηση των αποφοίτων, όπως την διαγράφει ο Ν. Εξαρχόπουλος, αποκαλύπτει τον πραγματικό σκοπό του θεσμού.

«1. Οι Επιθεωρηταί της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως να στρατολογούνται του λοιπού αποκλειστικώς εκ των μετεκπαιδευομένων, προτιμωμένων εκάστοτε εκείνων, οίτινες επιδεικνύουν άμεμπτον κοινωνικήν και επαγγελματικήν δράσιν και παρέχουσι τεκμήρια, ότι παρακολουθούσι την εκπαιδευτικήν κίνησιν διά της δημοσιεύσεως σχετικών εργασιών.

2. Αι διευθύνσεις των πολυταξίων σχολείων να ανατίθενται εις μετεκπαιδευθέντας.

3. Να ιδρυθώσι κατά περιφερείας πειραματικά σχολεία [πράγμα και που έγινε], προς εφαρμογήν των νέων παιδαγωγικών και παιδολογικών αρχών, εις τα οποία να τοποθετώνται διευθυνταί και διδάσκαλοι λαμβανόμενοι εκ των μετεκπαιδευθέντων [...]».35

β. Εισαγωγή

Ι. Με το Β.Δ. του 1922 στη μετεκπαίδευση μπορούσαν: να εισαχθούν έως 70 άτομα με αποδοχές και έως 30 χωρίς αποδοχές. Προϋπόθεση ήταν η τριετής "ευδόκιμος" υπηρεσία και οι υποψήφιοι να μην έχουν ηλικία μεγαλύτερη των 30 ετών (εξαίρεση για την πρώτη τριετία λειτουργίας: επιτρέπονταν και άνω των 30 ετών).

Αλλαγές γίνονται με το νόμο 4376 του 1929.36 Συγκεκριμένα: Προβλέπονταν η ίδρυση αντίστοιχου τμήματος στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, που ποτέ όμως δεν πραγματοποιήθηκε. Εδώ θα επισημάνουμε ότι η Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδας, ο Αλ. Δελμούζος -ως καθηγητής της Παιδαγωγικής στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης- εκπαιδευτικά έντυπα ζητούν τη λειτουργία του τμήματος της μετεκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη. Την άρνηση "της επεκτάσεως του νόμου περί μετεκπαιδεύσεως των δημοδιδασκάλων εν τω Πανεπιστημίω Θεσσαλονίκης" θα επισημάνει και επιτροπή καθηγητών του Πανεπιστημίου.37

Το αίτημα θα γίνει εντονότερο στη μετα-εμφυλιοπολεμική περίοδο από

———————

34. Ν. Εξαρχόπουλος, ό.π., σ. 19.

35. Ν. Εξαρχόπουλος, ό.π., σ. 33-34

36. "Περί ιδρύσεως πειραματικών Σχολείων εν τοις πανεπιστημίοις Αθηνών και Θεσσαλονίκης": Ε.τ.Κ., τ. Α', φ. 300/21.8.1929, άρθρο 12.

37. Ν. Τερζής, "Η θητεία του Δελμούζου στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης", περ. Νέα Παιδεία, τ. 42, 1987, σ. 38.

Σελ. 435
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/436.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

τη Δ.Ο.Ε. και από υποστηριχτές του "Ελληνικού Συναγερμού" στο χώρο των εκπαιδευτικών. Χαρακτηριστικό των προθέσεων και επιδιώξεών τους είναι το ακόλουθο απόσπασμα: "Χιλιάδες εκπαιδευτικών προσβλέπουν με πίστιν σήμερον εις την ισχυράν Κυβέρνησιν του Στρατάρχου Παπάγου και περιμένουν την αποτελεσματικήν της παρέμβασιν διά την πλήρωσιν της έδρας της Παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου Θεσ/κης και την επέκτασιν του θεσμού της μετεκπαιδεύσεως και εκεί διά τους δημοδιδασκάλους Θράκης, Μακεδονίας, Θεσσαλίας, ανεξαρτήτως βέβαια και της παιδαγωγικής μορφώσεως των εκπαιδευτικών της Μέσης. Η μετεκπαίδευσις εις το Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης θα καταστή εθνικός φάρος και θα σκορπίση άπλετον εθνικόν φως εις τον τόσον σκληρώς δοκιμασθέντα κατά το πρόσφατον παρελθόν ελπιδοφόρον πνεύμονα της Ελλάδος".38

Με βάση την ίδρυση και δεύτερου τμήματος της μετεκπαίδευσης ορίστηκε ο αριθμός των εισαγομένων σε 70 κάθε έτος και επιμερίστηκε σε 40 για το Πανεπιστήμιο της Αθήνας και 30 για το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. Το τμήμα της μετεκπαίδευσης του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης θα δέχονταν τους δασκάλους που εργάζονταν στη Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρο και Θεσσαλία, ο δε διαγωνισμός εισαγωγής θα γίνονταν χωριστά. Ταυτόχρονα αυξάνεται και το όριο ηλικίας και ορίζεται το 35ο έτος. Στον ίδιο νόμο δεν γίνεται αναφορά για εισακτέους άνευ αποδοχών. Ο αριθμός των εισαγομένων θα τροποποιηθεί το 1938 και θα οριστεί σε 50 και το 1940 θα δοθεί η δυνατότητα 10 άτομα να παρακολουθήσουν άνευ αποδοχών.

Νέα τροποποίηση θα γίνει το 1954 39 οπότε και ο αριθμός θα αυξηθεί σε 60, 36 για το Πανεπιστήμιο της Αθήνας και 24 για το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται περί περιορισμού, αφού το τμήμα του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης δεν θα λειτουργήσει ποτέ. Πρέπει να σημειωθεί ότι στο Διάταγμα του 1922 προβλέπονταν ότι το 1/3 των εισαγομένων μπορεί να είναι γυναίκες, αριθμός που ελαττώνεται το 1954 στο 1/4.

II. Τα μαθήματα στα οποία εξετάζονταν οι υποψήφιοι ορίστηκαν σε τρία το 1922. Συγκεκριμένα ήταν: 1. "Έκθεσις ιδεών ή μετάφρασις τεμαχίου αρχαίου πεζού [...] εις την νέαν Ελληνικήν"· 2. "Παιδαγωγική ψυχολογία και γενική ή ειδική διδακτική"· 3. "Ανάπτυξις θέματος φυσιογνωστικού τινος μαθήματος" από την ύλη του δημοτικού σχολείου. Κατά περιόδους είχε 

———————

38. Ι.Α.ΤΣ. (Ιωάννης Α. Τσιτσιπάνης), "Η έδρα της παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης", κύριο άρθρο στην εφημ. Εκπαιδευτικός Τύπος, έτος 18, περ. Β', φ. 270/18.2.1954, σ. 1.

39. Νομοθετικό Διάταγμα 3060/6-8.10.1954 "περί καθορισμού αριθμού εισαγομένων δημοδιδασκάλων προς μετεκπαίδευσιν εις το Πανεπιστήμιον Αθηνών και άλλων τινών διατάξεων": Ε.τ.Κ., τ. Α', φ. 238/8.10.1954.

Σελ. 436
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/437.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ζητηθεί από τη «Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος» η απάλειψη της μετάφρασης αρχαίου πεζού και να εξετάζεται μόνο η έκθεση ιδεών.

III. Οι υποψήφιοι ήταν υποχρεωμένοι να καταθέσουν μεταξύ των άλλων: 1. «Πιστοποιητικόν του προϊσταμένου επιθεωρητού εξ ου να εμφαίνηται: α) ότι έχουν τριετή τουλάχιστον πραγματικήν ευδόκιμον υπηρεσίαν εν δημοσίω δημοτικώ σχολείω και β) ότι δεν έχουν λάβει κατά το παρελθόν εκπαιδευτικήν τινα άδειαν». 2. «Υπεύθυνον δήλωσιν των ενδιαφερομένων, εφ' απλού χάρτου, εν η να αναφέρωσι τας τυχόν επιβληθείσας αυτοίς ποινάς κατά το διάστημα της υπηρεσίας των.» Οι δε «επιθεωρηταί δέον όπως υποβάλωσιν εις το υπουργείον [...] αντίγραφα εκθέσεων των ενδιαφερομένων, ως και αντίγραφα φύλλων ποιότητος αυτών».40

Τα πιστοποιητικά και οι εκθέσεις αυτές δεν ήταν βέβαια κάποιες τυπικές προϋποθέσεις για να συμμετάσχουν οι υποψήφιοι-ες στο διαγωνισμό. Είναι φανερό πως πρόκειται για την άσκηση ενός προληπτικού ελέγχου όσων θα ήθελαν να φοιτήσουν στη μετεκπαίδευση. Δεν διαθέτουμε όμως τα στοιχεία εκείνα τα οποία θα μας έδειχναν αν υπήρξαν αποκλεισμοί από το διαγωνισμό ή αν απορρίπτονται όσοι δεν διέθεταν τα «κατάλληλα φύλλα ποιότητος».

Εξετάζοντας τα 35 χρόνια λειτουργίας του θεσμού (δεν εισήχθηκαν το 1926 και από το 1941-1946) διαπιστώνουμε ότι:

1. Την περίοδο 1922-1929 δεν εξαντλήθηκε το όριο των 70 εισακτέων στη μετεκπαίδευση.41 Την περίοδο 1929-1937, όταν προβλέπονταν η εισαγωγή 40 ατόμων στο τμήμα της Αθήνας το όριο αυτό καλύφθηκε όλα τα χρόνια.42 Την περίοδο 1938-1954, ο προβλεπόμενος αριθμός με εξαίρεση μια χρονιά καλύφθηκε ή και ξεπεράστηκε.43 Από το 1954 ως το 1955 σταθεροποιείται στους 60, δηλαδή το τμήμα της Αθήνας απορροφά και εκείνον τον αριθμό που προβλέπονταν για τη Θεσσαλονίκη. Από το 1956 ως το 1963 ο αριθμός των εισακτέων αυξάνεται σημαντικά και προς το τέλος αυτής της περιόδου υπερδιπλασιάζεται σε σχέση με την προηγούμενη.44

2. Σε ότι αφορά την εισαγωγή των γυναικών κατά την περίοδο 1922-

———————

40. Από προκήρυξη του διαγωνισμού που εξέδωσε το υπουργείο Παιδείας. Οι υπογραμμίσεις στα παραθέματα είναι του συγγραφέα.

41. Εισήχθησαν 1922-23: 55, 1923-24: 12, 1924-25: 50, 1925-26: 40, 1927-28: 40 και 1928-29: 39.

42. 1930-31, 1932-33, 1933-34, 1934-35 από 40, το 1928-29 και 1929-30 από 39, το 1931-32 και 1935-36 από 41, το 1936-37 από 42 και το 1937-38 από 43.

43. 1938-39, 1948-49 από 50, 1939-40 από 59, 1940-41 από 55, 1947-48 από 25, 1949-50 από 70, 1950-51 από 54, 1951-52 από 64, 1952-53 από 66 και 1953-54 από 61.

44. 1956-57 από 75, 1957-58 από 81, 1958-59 από 83, 1959-60 από 91, 1960-61 από 96, 1961-62 από 106, 1962-63 από 136, 1963-64 από 125.

28

Σελ. 437
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/438.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

1954, οπότε και ισχύει ο περιορισμός του 1/3, διαπιστώνουμε ότι ο αριθμός αυτών που εισάγονται είναι πάντα μικρότερος από ό,τι αντιστοιχεί, και μόνο το έτος 1930-31 είναι ο αντίστοιχος. Η ίδια διαπίστωση ισχύει και για την περίοδο 1954-1964, οπότε ισχύει ο περιορισμός του 1/4 και εδώ μόνο ένα έτος, το 1957-58, ξεπερνά την αντιστοιχία. Στο σύνολο των δασκάλων και δασκαλισσών που μετεκπαιδεύτηκαν την περίοδο 1922-1964 είναι 2.069, 1.736 άνδρες και 233 γυναίκες.45 Ήτοι 84,4% άνδρες και 16,6% γυναίκες. Όπως διαπιστώνουμε, το ποσοστό των γυναικών είναι πολύ μικρότερο από τους νομοθετικούς περιορισμούς 33,3% και 25%.

γ. Πρόγραμμα μαθημάτων

Το πρόγραμμα των μαθημάτων όπως διαμορφώθηκε το 1927, το 1936 και το 1960 παρουσιάζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

1. Το σύνολο των μαθημάτων το 1927 είναι 20 για να γίνουν το 1936 24 και το 1950 και πάλι 20. Η αύξηση των μαθημάτων του 1936 οφείλεται στην εισαγωγή φυσιογνωστικών μαθημάτων και της παιδομετρίας. Αξιοσημείωτο είναι ότι καταργείται το μάθημα της "Ιστορίας της Ελληνικής γλώσσης" το οποίο είχαν διδάξει κατά περιόδους οι Γεώργιος Χατζιδάκις και Μανόλης Τριανταφυλλίδης.46 Μπορούμε να υποστηρίξουμε πως το πρόγραμμα του 1927 και αυτό του 1936 δεν παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές. Θα εντοπίσουμε την προσοχή μας στο πρόγραμμα του 1950 οπότε έχουμε κάποιες αξιοπρόσεχτες μεταβολές. Ενώ διατηρείται σταθερός ο αριθμός των μαθημάτων του φιλοσοφικού, φυσιογνωστικού και τεχνικού κύκλου, μειώνονται τα μαθήματα της ψυχολογίας. Να σημειώσουμε πως τα μαθήματα αυτά όπως και την παιδαγωγική και διδακτική τα δίδασκε ο διευθυντής σπουδών. Βέβαια δεν είναι τυχαία η μεταβολή αυτή και άσχετη από το γεγονός ότι διευθυντής σπουδών ανέλαβε ο Σπ. Καλλιάφας, καθηγητής της Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο, που συνδέεται με την "στροφή" στην χαρακτηρολογική μέθοδο και ερμηνεία που αποσκοπούσε στην "επιστημονική" κάλυψη των κοινωνικών στερεοτύπων της αστικής παιδαγωγικής.

2. Η κατανομή των μαθημάτων στα τρία προγράμματα παρουσιάζεται ως εξής: Στο πρόγραμμα του 1927 και του 1936 τα μαθήματα των επιστημών της αγωγής είναι 8 και 9 αντίστοιχα ενώ στο πρόγραμμα του 1950 είναι 6. Τα φιλολογικά στο πρόγραμμα του 1927 είναι 5, ενώ στα επόμενα προγράμματα από 3. Τα μαθήματα του φυσιογνωστικού κύκλου το 1927 είναι 6, το 1936 εννιά και το 1950 τρία.

———————

45. Την περίοδο 1922-1954 μετεκπαιδεύτηκαν 211 γυναίκες και την περίοδο 1955-1964 122 γυναίκες.

46. Ν. Εξαρχόπουλος, ό.π., σ. 30.

Σελ. 438
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/439.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ (1927-1950)

1927 1936 1950

1.

Σωματολογία του Παιδός

*

2.

Ψυχολογία του Παιδός

*

3.

Ψυχολογία των παρά τοις παισίν ατομικών διαφορών

*

4.

Ψυχολογία γενική

*

*

5.

Ψυχολογία του αναπτυσσομένου ανθρώπου1

*

6.

Γενική Παιδαγωγική

*

*

7.

Γενική Διδακτική

*

*

*

8.

Ειδική Διδακτική

*

*

9.

Σχολική Παιδομετρία και παιδαγωγική στατιστική

 

*

10.

Γενική και Σχολική Υγιεινή

*

*

11.

Λογική

*

12.

Στοιχεία Φυσικής Πειραματικής

*

*2

13.

Στοιχεία Ανόργανου Χημείας

*

*2

14.

Στοιχεία Γεωλογίας και Ορυκτολογίας

*

*3

15.

Ζωολογία

*

*

*2

16.

Βοτανική

*

*2

17.

Εγκυκλοπαιδεία της Γεωπονίας

*

*3

18.

Στοιχεία Μετεωρολογίας

 

*

19.

Γεωγραφία

 

*

*

20.

Ερμηνεία Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων-Αρχαία Ελληνικά5

*

*

*

21.

Ιστορία του Ελληνικού Πολιτισμού

*

*

22.

Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσης

*

23.

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία-Νέα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία5

*

*

*4

24.

Χειροτεχνία και Ιχνογραφία

*

25.

Χειροτεχνία

 

*

*

26.

Ιχνογραφία

 

*

*

27.

Μουσική

 

*

*

28.

Γυμναστική (Σωματική Αγωγή)

 

*

*

ΣΥΝΟΛΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ 20 24 20

1. «...από της γεννήσεως μέχρι της ενηλικιώσεώς του, ήτοι ψυχολογίαν του παιδός, σωματολογίαν του παιδός και ψυχολογίαν ατομικών διαφορών».

2. «...μετά πειραμάτων χρησίμων εις την οικείαν διδασκαλίαν εν τω Δημοτικώ Σχολείω».

3. «...μετά παρατηρήσεων και πειραμάτων».

4. «... μετ' ασκήσεων και το ορθώς και καλλιτεχνικώς επαγγέλειν».

5. Είναι οι «διαφορετικές» ονομασίες του μαθήματος. Η πρώτη το 1927 και η δεύτερη το 1936 και 1950.

Σελ. 439
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/440.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Διαπιστώνουμε ότι τον κύριο κορμό και των τριών προγραμμάτων αποτελούν τα μαθήματα της παιδαγωγικής και ψυχολογίας και τα μαθήματα του φυσιογνωστικού κύκλου. Μεταξύ αυτών των κύκλων διαπιστώνουμε μια μείωση του πρώτου και μια αύξηση του δευτέρου κύκλου. Ωστόσο εκκρεμεί μια προσέγγιση του ωρολογίου προγράμματος, για να διαπιστώσουμε το "βάρος" που δίδονταν στα μαθήματα παιδαγωγικής και ψυχολογίας. Με την απουσία ωρολογίων προγραμμάτων, τόσο στα νομοθετήματα όσο και στα πρακτικά των συνεδριάσεων, και έχοντας υπ' όψη μας ότι αυτά συνδιδάσκονταν με τους φοιτητές της Φιλοσοφικής θα χρησιμοποιήσουμε τα ωρολόγια προγράμματα αυτής της σχολής για τη σχετική προσέγγιση.

3. Είναι φανερό πως και στα τρία προγράμματα που εξετάζουμε υπάρχει ένας πυρήνας πρωτευόντων μαθημάτων. Τον πυρήνα αυτών συγκροτούν τα μαθήματα του παιδαγωγικού-ψυχολογικού κύκλου. Εκτός από το ότι αυτά διδάσκονταν από τον διευθυντή σπουδών, τρία από αυτά (Γενική Παιδαγωγική-Ψυχολογία του Παιδός-Ειδική Διδακτική) αποτελούσαν τα υποχρεωτικά μαθήματα στις απολυτήριες εξετάσεις και ένα από τον ίδιο κύκλο ήταν επιλεγόμενο.

Μπορούμε λοιπόν να θεωρήσουμε το πρόγραμμα του 1927 ως βάση, ενώ τα δύο επόμενα προγράμματα απλώς επαναλαμβάνουν τα ίδια γνωστικά αντικείμενα με ορισμένες τροποποιήσεις. Διαπιστώνουμε πως το πρόγραμμα του 1927 παραμένει σχεδόν αμετάβλητο ως το 1964, ενώ στο διάστημα αυτό έχουν μεσολαβήσει σημαντικά γεγονότα (κοινωνικά, πολιτικά, εκπαιδευτικά).

4. ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ

Η κριτική και οι προτάσεις του Δ. Γληνού το 1923, δεν είχαν συνέχεια. Η Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος στις Γενικές Συνελεύσεις της και στα δημοσιεύματά της στο "Διδασκαλικό Βήμα" δεν είχε ασκήσει καμιά κριτική. Τα αιτήματα που διατύπωσε αφορούσαν: α) την ίδρυση τμήματος μετεκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη,47 β) την αύξηση του αριθμού των εισακτέων,48 γ) την τροποποίηση των τυπικών προϋποθέσεων για υποψηφιότητα στην μετεκπαίδευση.49

Το δεύτερο αίτημα, κατά καιρούς, το είχε συναρτήσει με την πραγμάτωση του πρώτου. Βέβαια κατά περιόδους είχε διακηρύξει ότι "είναι απαραίτητος η καθολίκευσις της μετεκπαιδεύσεως. Βεβαίως -τόνιζε- τούτο δεν είναι δυνατόν να γίνη ως γίνεται σήμερον η εν τω Πανεπιστημίω μετεκπαίδευσις".50

———————

47. Διδασκαλικό Βήμα, φ. 458/25.3.1961· εφ. Διδασκαλικού Κύμα, φ. 41/27.5.1966.

48. Διδασκαλικό Βήμα, φ. 458/25.3.1961.

49. Διδασκαλικό Βήμα, φ. 458/25.3.1961

50. Επιστημονικόν Βήμα του Διδασκάλου, έτος Ζ', τ. 3-4, Νοέμ. - Δεκ. 1959, σ. 1.

Σελ. 440
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία»
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 421
    19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

    Παιδαγωγικές και κοινωνικές όψεις

    Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 1987

    Πρωινή συνεδρία

    Πρόεδρος: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΟΥΛΛΑΣ