Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία»
 
Υπότιτλος:Ιστορική διάσταση και προοπτικές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:19
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:657
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:13ος-20ός αι.
 
Περίληψη:Στους δύο τόμους του βιβλίου αυτού περιέχονται τα Πρακτικά του 2ου Διεθνούς Συμποσίου που διοργάνωσε το ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, με θέμα Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία.Ιστορική διάσταση και προοπτικές. Το Συμπόσιο έγινε στην Αθήνα από τις 21 έως τις 26 Σεπτεμβρίου 1987 και συνέπεσε με τον εορτασμό των 150 χρόνων του Πανεπιστημίου Αθηνών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 22.49 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 483-502 από: 662
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/483.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΤΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΝΩΤΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ: ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ

ΜΑΡΙΑ ΗΛΙΟΥ

Η κοινωνιολογία (όπως και η ιστορία) της ανώτατης εκπαίδευσης αποτελεί αρκετά καινούργιο πεδίο έρευνας. Βέβαια, έχει σήμερα αρκετά αναπτυχθεί η μελέτη της κοινωνικής σύνθεσης του φοιτητικού πληθυσμού και ο σχετικός κοινωνιολογικός και πολιτικός προβληματισμός.1 Και συντέλεσε σίγουρα σ' αυτό η μαζική πρόσβαση των νέων στα Πανεπιστήμια,2 σε σχέση και με τα διεκδικητικά κινήματα της νεολαίας και την αυξανόμενη σημασία των νέων ηλικιών στις διαδικασίες πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών.

Αλλά για το διδακτικό προσωπικό των Πανεπιστημίων έχουμε διεθνώς

———————

1. Όταν το 1964 εκδόθηκαν τα δύο βιβλία των Pierre Bourdieu και Jean-Claude Passeron (Les étudiants et leurs études, Παρίσι, Mouton και Les héritiers. Les étudiants et la culture, Παρίσι, Les éditions de Minuit), άρχισε να γίνεται γνωστότερη στο ευρύτερο κοινό η σχέση ανάμεσα στην κοινωνική καταγωγή, το σχολικό προσανατολισμό και την επιτυχία στην κορυφή της εκπαιδευτικής πυραμίδας.

2. Για την κοινωνική σύνθεση του φοιτητικού πληθυσμού στην Ελλάδα, βλ. τις πρώιμες επισημάνσεις στο Projet régional Méditerranéen, Rapports par pays: Grèce, Παρίσι, OCDE 1965, σ. 71-72· την πρώτη κοινωνιολογική έρευνα: Ιωάννα Λαμπίρη-Δημάκη, Προς μίαν ελληνικήν Κοινωνιολογίαν της Παιδείας, τόμος 2, Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1974 (όπως και τις πολύ ενδιαφέρουσες μελέτες: Jane Lambiri-Dimaki, Social Stratification in Greece 1962-1982: eleven essays, Αθήνα, Α.Ν. Σάκκουλας, 1983)· το περιεκτικό άρθρο των Μιχάλη Μεϊμάρη και Ηλία Νικολακόπουλου, "Παραγοντική ανάλυση δεδομένων. Σχέση κοινωνικοοικονομικής προέλευσης και σχολής φοίτησης για τους σπουδαστές των ΑΕΙ", Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, τχ. 33-34, 1978, σ. 225-240· τη σημαντική μελέτη των Γιώργου Ψαχαρόπουλου και Ανδρέα Καζαμία, Παιδεία και ανάπτυξη στην Ελλάδα: κοινωνική και οικονομική μελέτη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1985.

Σελ. 483
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/484.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

πολύ λιγότερες και πολύ πιο πρόσφατες έρευνες.3 Δεν είναι ίσως χωρίς σημασία το ότι συμπίπτουν χρονικά με την αμφισβήτηση της ακαδημαϊκής ισχύος του σώματος των καθηγητών, αλλά και με τις διαδικασίες βαθμιαίας αποδυνάμωσής του.

Θα σας παρουσιάσω σήμερα, συνοπτικά, ορισμένα αποτελέσματα μιας, ανέκδοτης μέχρι σήμερα, έρευνας που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών4 και αφορούσε το διδακτικό προσωπικό όλων των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων το 1977.

Στόχος της έρευνας ήταν όχι μόνο να προσδιοριστεί η ταυτότητα του διδακτικού προσωπικού των ΑΕΙ, αλλά και να διερευνηθούν καίρια προβλήματα της ανώτατης παιδείας μας, τόσο μέσα από την άμεση εμπειρία, όσο και μέσα από τις υποκειμενικές αντιλήψεις και στάσεις των Πανεπιστημιακών.

Περιοριστήκαμε, κατά την έρευνα, στις βασικές κατηγορίες Πανεπιστημιακών: βοηθούς, επιμελητές, εντεταλμένους υφηγητές και καθηγητές όλων των κατηγοριών. Το 1977 υπηρετούσαν στα ΑΕΙ περίπου 4.000 βοηθοί και επιμελητές και 800 εντεταλμένοι υφηγητές και καθηγητές. Από τους βοηθούς και τους επιμελητές ζητήθηκε προσωπική συνέντευξη στη βάση ένας ερωτηματολογίου που περιείχε και κλειστές και ανοιχτές ερωτήσεις. Στους καθηγητές και τους υφηγητές στάλθηκε άλλο, συντομότερο, ερωτηματολόγιο με την παράκληση να επιστραφεί συμπληρωμένο.

Για τους βοηθούς και τους επιμελητές καταστρώθηκε ένα τυχαίο διαστρωματωμένο δείγμα της τάξης του 10%. Η ανταπόκριση υπήρξε γενικά ικανοποιητική. Το ερωτηματολόγιο προς τους καθηγητές και τους υφηγητές στάλθηκε σε όλους. Μας επιστράφηκαν συμπληρωμένα 316 ερωτηματολόγια που αντιστοιχούσαν στο 39% του αντίστοιχου συνολικού πληθυσμού. Τίθεται βέβαια το θέμα της αυτεπιλογής και της αντιπροσωπευτικότητας των απαντήσεων αυτών, αλλά είναι σημαντικό το ότι είχαμε τόσο μεγάλη ανταπόκριση.

———————

3. Ορισμένες από τις πιο σημαντικές: G. Williams, Τ. Blackstone και D. Metcalf, The Academic Labour Market, Άμστερνταμ-Λονδίνο-Νέα Υόρκη, Elsevier, 1974. Ph. G. Altbach, Comparative Perspectives on the Academic Profession, Νέα Υόρκη, Praeger, 1977. G. Martinotti και A. Giasanti, "The robed baron: the academic profession in the Italian University", π. Higher Education, τ. 6, 1977, σ. 189-207. Von Zur-Muehlen, "The changing profile of full-time Faculty at Canadian Universities", The Canadian. Journal of Higher Education, τ. XIII, τχ. 2, 1983, σ. 27-40. Guy Neave, "The changing face of the academic profession in Western Europe", European Journal of Education, τ. 18, τχ. 3, 1983, σ. 217-227. Pierre Bourdieu, Homo Academicus, Παρίσι, Les Editions de Minuit, 1984.

4. Την ομάδα έρευνας αποτέλεσαν οι: Χρήστος Αλεξόπουλος, Λουΐζα Αναστοπούλου, Μαρία Ηλιού, Αναστάσιος Τζανίμης και Σωσώ Τσίλη. Την έρευνα πρότεινε, σχεδίασε και διηύθυνε η Μαρία Ηλιού.

Σελ. 484
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/485.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Τα σχετικά με την κοινωνικο-οικονομική προέλευση στοιχεία ταυτότητας των Πανεπιστημιακών που θα παρουσιάσω αναφέρονται στον τόπο γεννήσεως, το επάγγελμα του πατέρα και το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων. 

Ο τόπος γεννήσεως σχεδιάζει το χάρτη γεωγραφικής προέλευσης των Πανεπιστημιακών και πληροφορεί για την αστική ή μη αστική καταγωγή τους, δηλ. για το αν έχουν γεννηθεί σε πόλη 10.000 κατοίκων και άνω ή όχι.

Για την κατάταξη των επαγγελμάτων χρησιμοποιήσαμε, κυρίως για λόγους συγκρισιμότητας με τα ελληνικά δεδομένα, τον κώδικα επαγγελμάτων της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, με ελάχιστες αλλαγές. Σύμφωνα με αυτόν τον κώδικα, τα επαγγέλματα κατατάσσονται στις εξής ομάδες επαγγελμάτων: 1. Πρόσωπα ασκούντα επιστημονικά και ελευθέρια επαγγέλματα, 2. Διευθύνοντες και ανώτερα διοικητικά στελέχη, 3. Υπάλληλοι γραφείου, 4. Έμποροι και πωλητές, 5. Απασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών, 6. Απασχολούμενοι στη γεωργία, ζωοκομία κτλ., 7. Τεχνίτες και εργάτες. Για τις ανάγκες επεξεργασίας των αποτελεσμάτων της έρευνας, συμπτύξαμε τις ομάδες αυτές σε τρεις κατηγορίες. Κατηγορία 1: ομάδες 1 και 2, Κατηγορία 2: ομάδες 3, 4, 5 (καθώς και οι ένοπλες δυνάμεις για τις οποίες δεν δίνει στοιχεία η Στατιστική Υπηρεσία), Κατηγορία 3: ομάδες 6 και 7.

Το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων παρουσιάζεται σε μια κλίμακα 5 βαθμίδων που κατά την ανάλυση συμπτύσσουμε συχνά σε 2: με ή χωρίς δίπλωμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε για την ταυτότητα των Πανεπιστημιακών διαφοροποιούνται ανάλογα με την Ομάδα επιστημών στην οποία εντάσσεται η Σχολή τους, ανάλογα με το φύλο, ανάλογα με την πανεπιστημιακή βαθμίδα, ανάλογα με την ηλικία.

Η λέξη "εξέλιξη" χρησιμοποιείται εδώ στην κυριολεξία της και όχι με τη σημασία της ιδιότυπης προαγωγής του ακαδημαϊκού προσωπικού των Πανεπιστημίων, σημασία που προέκυψε από τις πρακτικές εφαρμογής του νόμου 1268/82.

1. ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΟΜΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 

Η τελική ομαδοποίηση των Σχολών κατέληξε σε 4 μεγάλες Ομάδες Επιστημών, αποτέλεσμα σύνθεσης των διεθνών ταξινομήσεων με τις δομικές ιδιομορφίες της ελληνικής Ανώτατης Εκπαίδευσης: Θετικές Επιστήμες (όπου περιλαμβάνονται και τα Πολυτεχνεία), Ιατρικές Επιστήμες, Ανθρωπιστικές Επιστήμες (Φιλοσοφικές και Θεολογικές Σχολές) και Κοινωνικές Επιστήμες.

Βοηθοί και επιμελητές κατάγονται κατά 30,2% από την Περιφέρεια Πρωτευούσης. Ακολουθούν, σε απόσταση, οι νομοί Θεσσαλονίκης, Αχαΐας,

31

Σελ. 485
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/486.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Ιωαννίνων. Ο ρόλος της Περιφέρειας Πρωτευούσης και, κατά δεύτερο λόγο, της Θεσσαλονίκης στη στελέχωση των ΑΕΙ είναι φανερός, όπως επίσης και το γεγονός ότι η ύπαρξη Πανεπιστημίου σε μια επαρχιακή πόλη ευνοεί την ανάδειξη στελεχών από την περιοχή της. Τα υψηλότερα ποσοστά καταγόμενων από χωρίο ή κωμόπολη παρουσιάζουν οι σχολές θετικών, ανθρωπιστικών και γεωπονικών επιστημών, ενώ οι αρχιτεκτονικές, οι ιατρικές και οι σχολές κοινωνικών επιστημών παρουσιάζουν τα υψηλότερα ποσοστά καταγομένων από πόλεις.

Η κατανομή των καθηγητών και υφηγητών ως προς τη γεωγραφική προέλευση παρουσιάζει 87 καταγόμενους από την Περιφέρεια Πρωτευούσης (27,9% του συνόλου), 46 καταγόμενους από τον νομό Θεσσαλονίκης (14,7%), 14 από τον νομό Αρκαδίας, 12 από το νομό Αχαΐας, 10 από το νομό Μεσσηνίας. Οι υπόλοιποι νομοί αναφέρθηκαν ως τόπος καταγωγής σε 0 ως 6 περιπτώσεις ο καθένας. Η θέση της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης στην τροφοδότηση των ΑΕΙ με κύριο διδακτικό προσωπικό είναι γνωστή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος της Πελοποννήσου στη στελέχωση των ΑΕΙ στις υψηλές βαθμίδες (50 άτομα συνολικά που αντιστοιχούν στο 16,0%).

Είναι χαρακτηριστικό ότι καθηγητές και υφηγητές παρουσιάζουν ως προς την αστική ή μη καταγωγή τους μεγάλες ομοιότητες κατά Ομάδα Επιστημών με τους βοηθούς και επιμελητές: έχουν πιο συχνά αστική καταγωγή στις κοινωνικές επιστήμες (76,0%) και ακολουθούν κατά σειρά οι θετικές, οι ιατρικές και τέλος οι ανθρωπιστικές επιστήμες, όπου παρουσιάζεται το υψηλότερο ποσοστό καταγομένων από χωριά-κωμοπόλεις: 34% (Πίνακας 1).

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι

Αστική ή μη καταγωγή του πανεπιστημιακού προσωπικού κατά ομάδα επιστημών (σε ποσοστά)

  Θετικές Ιατρικές Ανθρωπιστικές Κοινωνικές
Τόπος γέννησης επιστήμες επιστήμες επιστήμες επιστήμες
Βοηθοί και επιμελητές        
χωριό ή κωμόπολη     30,8 24,2 35,6 23,6
πόλη    65,7 72,7 57,7 72,7
εξωτερικό    3,5 3,0 6,7 3,6
Καθηγητές και υφηγητές        
χωριό ή κωμόπολη     21,7 25,4 34,0 18,0
πόλη     67,7 65,1 57,4 76,0
εξωτερικό     7,8 6,3 6,4 4,0
χωρίς απάντηση     2,6 3,2 2,1 2,0
Σελ. 486
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/487.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Ως προς το επάγγελμα του πατέρα όσον αφορά τους βοηθούς και τους επιμελητές, οι σχολές θετικών επιστημών αντλούν το προσωπικό τους σε υψηλό ποσοστά από οικογένειες υπαλλήλων γραφείου και σε σχετικά υψηλό ποσοστό από αγροτικές οικογένειες. Το προσωπικό των γεωπονικών σχολών είναι κυρίως παιδιά τεχνιτών και εργατών, γονέων απασχολουμένων σε υπηρεσίες και αγροτών. Στον τομέα ανθρωπιστικών επιστημών, το αντίστοιχο προσωπικό προέρχεται κυρίως από οικογένειες υπαλλήλων, εμπόρων και αγροτών. Στις σχολές τεχνολογίας υπηρετούν συχνότερα παιδιά γονέων που ασκούν επιστημονικά και ελευθέρια επαγγέλματα ή είναι υπάλληλοι γραφείου, αλλά και ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών εργατών και τεχνιτών. Στις αρχιτεκτονικές σχολές έχουμε επίσης υψηλό ποσοστό προέλευσης από την ομάδα των επιστημονικών και ελευθερίων επαγγελμάτων, αλλά και από τους εμπόρους και πωλητές. Στις σχολές ιατρικών, νομικών και κοινωνικών επιστημών αντιπροσωπεύονται σε υψηλό βαθμό τα επιστημονικά και ελευθέρια επαγγέλματα, καθώς και τα διευθυντικά και διοικητικά στελέχη (πρβλ. Πίνακα 2).

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Επάγγελμα του πατέρα βοηθών και επιμελητών κατά ομάδα επιστημών (σε ποσοστά)

    Θετικές Ιατρικές Ανθρωπιστικές Κοινωνικές
Επάγγελμα του πατέρα     επιστήμες επιστήμες επιστήμες επιστήμες
Επιστημονικά και ελευθέρια επαγγέλματα 22,4 32,3 16,0 38,2
Διευθύνοντες και διοικητικά στελέχη 2,0 4,0 4,4 5,4
Υπάλληλοι γραφείου 24,4 16,2 26,7 16,4
Έμποροι και πωλητές    14,9 18,2 26,7 12,7
Παροχή Υπηρεσιών     6,5 7,1 2,2 3,6
Γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι 12,9 10,1 20,0 7,3
Εργάτες και τεχνίτες     11,9 10,1 4,0 9,1
Ένοπλες δυνάμεις    5,0 2,0 7,3

Ανάλογη εικόνα παρουσιάζεται και από τα στοιχεία που αφορούν καθηγητές και υφηγητές. Αν πάρουμε τις ακραίες κατηγορίες, έχουμε στις σχολές νομικών και κοινωνικών επιστημών παιδιά γονέων που εξασκούσαν επιστημονικά ή ελευθέρια επαγγέλματα ή ήταν στελέχη επιχειρήσεων σε ποσοστά 48,0% και παιδιά αγροτών, εργατών και τεχνιτών σε ποσοστό 14,0%· στις ιατρικές επιστήμες αντίστοιχα: 46,1% και 25,2%· στις σχολές θετικών επιστημών: 36,2% και 21,0%· και τέλος στις σχολές ανθρωπιστικών επιστημών: 27,6% και 31,9 % (Πίνακας 3).

Σελ. 487
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/488.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

Επάγγελμα του πατέρα καθηγητών και υφηγητών κατά ομάδα επιστημών (σε ποσοστά)

   Θετικές Ιατρικές Ανθρωπιστικές Κοινωνικές
Επάγγελμα του πατέρα    επιστήμες επιστήμες επιστήμες επιστήμες
Επιστημονικά και ελευθέρια επαγγέλματα 31,6 41,3 27,6 40,0
Διευθύνοντες και διοικητικά στελέχη 4,6 4,8 8,0
Υπάλληλοι γραφείου     21,0 9,5 17,0 12,0
Έμποροι και πωλητές    14,5 9,5 14,9 16,0
Παροχή Υπηρεσιών     0,6 3,2 6,4
Γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι     9,2 20,6 17,0 14,0
Εργάτες και τεχνίτες     11,8 4,8 14,9
Ένοπλες δυνάμεις     3,3 4,8 2,1 8,0
Χωρίς απάντηση     3,3 1,5 2,0

Οι σημαντικές αυτές διαφορές συμπυκνώνουν τα αποτελέσματα πολλών παραγόντων: κοινωνική και οικονομική ιεράρχηση των επαγγελμάτων και των αντίστοιχων σχολών (όπου η πρόσβαση των πτυχιούχων στην υπαλληλία παίζει ασφαλώς σπουδαιότατο ρόλο),5 ιστορία των σχολών, δομή ηλικίας του διδακτικού προσωπικού, κ.ά.

Οι διαφοροποιήσεις των Ομάδων επιστημών ως προς το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων του διδακτικού προσωπικού τους είναι επίσης σημαντικές και συγκλίνουν προς την ίδια εικόνα (βλ. και Πίνακα 4).

Διαμορφώνεται η εξής κατάταξη των τομέων επιστημών, από τα υψηλότερα προς τα χαμηλότερα ποσοστά πατεράδων των βοηθών και επιμελητών με πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης: Νομικές (61,5%), Αρχιτεκτονικές, Κοινωνικές επιστήμες, Τεχνολογία, Ιατρικές, Θετικές, Ανθρωπιστικές επιστήμες (15,6), Γεωπονία (12,5%)·

Τα στοιχεία για το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων των καθηγητών και των υφηγητών χρειάζεται οπωσδήποτε να εκτιμηθούν σε σχέση με τη διαχρονική εξέλιξη του εκπαιδευτικού επιπέδου του ελληνικού πληθυσμού (ανδρών και γυναικών) από την αρχή του αιώνα μας. Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι καθηγητές και υφηγητές προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από οικογένειες με υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο για την περίοδο στην οποία αναφερόμαστε, αλλά και ότι εκφράζουν, επίσης, σε ένα άλλο ποσοστό, μία κοινωνική 

———————

5. Βλ. σχετικά Κ. Τσουκαλάς, Κράτος, Κοινωνία, Εργασία στη μεταπολεμική Ελλάδα, Αθήνα, Θεμέλιο, 1987.

Σελ. 488
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/489.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

κινητικότητα που χαρακτηρίζει τη γενικότερη εξέλιξη των κοινωνικο-οικονομικών δομών στη χώρα μας στην ίδια περίοδο.

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

Ποσοστά Πανεπιστημιακών των οποίων οι γονείς ήσαν πτυχιούχοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, κατά ομάδα επιστημών

Εκπαιδευτικό επίπεδο γονέων Θετικές Ιατρικές Ανθρωπιστικές Κοινωνικές
   επιστήμες επιστήμες επιστήμες επιστήμες
Βοηθοί και επιμελητές        
πατέρας πτυχιούχος   29,8 34,3 15,6 52,3
μητέρα πτυχιούχος   8,0 2,0 4,4 7,4
Καθηγητές και υφηγητές        
πατέρας πτυχιούχος   32,9 46,0 21,3 54,0
μητέρα πτυχιούχος   7,3 6,3 6,4 4,0

Ως προς τις ομάδες επιστημών, οι πατέρες πτυχιούχοι των καθηγητών και των υφηγητών κατανέμονται ως εξής: στις νομικές και οικονομικές επιστήμες: 54,0%, στις ιατρικές: 46,0%, στις θετικές: 32,9%, στις ανθρωπιστικές επιστήμες: 21,3%.

Στο σύνολο των 116 περιπτώσεων των καθηγητών και υφηγητών των οποίων ο πατέρας είχε δίπλωμα ανώτερης ή ανώτατης σχολής, 23 (19,8%) αποφοίτησαν από την ίδια σχολή με τον πατέρα τους (9 από τη Νομική Αθηνών, 8 από την Ιατρική Αθηνών, 2 από τη Θεολογική Αθηνών και από 1 από τις 3 άλλες σχολές του Πανεπιστημίου Αθηνών και το Πολυτεχνείο) και οι 21 ήταν το 1977 καθηγητές ή υφηγητές στην ίδια αυτή σχολή.

2. ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ6

Οι γυναίκες αποτελούσαν το 1977:

―το 39,3% των βοηθών

―το 19,3% των επιμελητών

―το 7,7% των εντεταλμένων υφηγητών

―το 4,3% όλων των κατηγοριών των καθηγητών.

Τα ποσοστά αυτά παρέμειναν περίπου τα ίδια και στο δείγμα μας.

———————

6. Αναλυτικότερη προσέγγιση του θέματος βλ. στο: Marie Eliou, "Women in the academic profession: evolution or stagnation?", π. Higher Education, τ. 17, τχ. 5, 1988, σ. 505-524· και Μ. Ηλιού, "Οι γυναίκες Πανεπιστημιακοί: εξέλιξη της θέσης τους ή στασιμότητα;", Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, τχ. 70, 1988, σ. 3-24.

Σελ. 489
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/490.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Ως προς τις Ομάδες Επιστημών, βοηθοί και επιμελήτριες είναι περισσότερες κατά σειρά στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες, στις Κοινωνικές, τις Θετικές και τέλος τις Ιατρικές Επιστήμες. Υφηγήτριες και καθηγήτριες διαγράφουν περίπου την ίδια κλίμακα: Ανθρωπιστικές, Κοινωνικές, Ιατρικές και τέλος Θετικές Επιστήμες.

Στους βοηθούς και επιμελητές, η κατανομή κατά φύλο παρουσιάζει μόνο 21,4% των γυναικών να έχουν γεννηθεί σε χωριό, ενώ 32,7% των ανδρών βρίσκονται σε αυτή την περίπτωση. Οι γυναίκες προέρχονται από περισσότερο αστικά (με τις δύο έννοιες του όρου) κοινωνικά στρώματα, πράγμα που οφείλεται ως ένα βαθμό και στο ότι είναι κατά μέσο όρο νεότερες από τους άνδρες, ανήκουν δηλαδή σε μεγαλύτερο ποσοστό σε ομάδες ηλικιών που παρουσιάζουν υψηλότερο βαθμό αστικοποίησης. Αλλά και στο ότι οι κοπέλες στις πόλεις, ιδιαίτερα όσες προέρχονται από τα μεσαία και τα πιο ευνοημένα κοινωνικά στρώματα, έχουν μεγαλύτερες ευκολίες πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τόσο ως εκπαιδευτικό, όσο και ως επαγγελματικό χώρο.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

Κατανομή του προσωπικού των δύο πρώτων ακαδημαϊκών βαθμίδων κατά το επάγγελμα του πατέρα και το φύλο

  Επάγγελμα του πατέρα Άνδρες Γυναίκες  

Επιστημονικά και ελευθέρια επαγγέλματα

24,6

29,3

Διευθύνοντες και διοικητικά στελέχη

2,7

4,3

Υπάλληλοι γραφείου

21,2

22,1

Έμποροι και πωλητές

13,8

22,1

Παροχή Υπηρεσιών

6,5

4,3

Γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι

15,0

7,2

Εργάτες και τεχνίτες

12,7

5,7

Ένοπλες δυνάμεις

3,5

5,0

Σύνολο

100,0

100,0

Ως προς το επάγγελμα του πατέρα, οι γυναίκες βοηθοί και επιμελήτριες παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά από τους άνδρες συναδέλφους τους στις τέσσερις πρώτες ομάδες επαγγελμάτων και μικρότερα ποσοστά στις ομάδες παροχής υπηρεσιών, στους αγρότες, τους τεχνίτες και τους εργάτες (Πίνακας 5). Οι ίδιες έχουν πατέρες με πτυχίο σε μεγαλύτερο ποσοστό από τους άνδρες (35,7% έναντι 30,8%), γονείς χωρίς απολυτήριο δημοτικού σε αισθητά μικρότερο ποσοστό από τους άνδρες. Το εκπαιδευτικά επίπεδο των οικογενειών από τις οποίες προέρχονται οι γυναίκες βοηθοί και οι επιμελήτριες είναι καθαρά υψηλότερο από το εκπαιδευτικό επίπεδο των οικογενειών των ανδρών συναδέλφων τους (Πίνακας 6). 

Σελ. 490
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/491.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Η υποομάδα των γυναικών στους καθηγητές και υφηγητές, παρ' όλο που ανταποκρίθηκαν στην έρευνα σε μεγαλύτερο βαθμό από τους άνδρες συναδέλφους τους, είναι πολύ μικρή για να κάνουμε ουσιαστικές συγκρίσεις κατά φύλο: 17 άτομα.

Ας προσθέσουμε ακόμα ότι σε όλες τις βαθμίδες οι γυναίκες είναι πιο συχνά από τους άνδρες άγαμες και όταν είναι παντρεμένες είναι χωρίς παιδιά σε υψηλότερο ποσοστό από τους άνδρες συναδέλφους τους. Φαίνεται ότι η πανεπιστημιακή απασχόληση των γυναικών ευνοείται όταν οι οικογενειακές τους υποχρεώσεις είναι λιγότερες.

ΠΙΝΑΚΑΣ 6

Κατανομή του προσωπικού των δύο πρώτων ακαδημαϊκών βαθμίδων κατά το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων και το φύλο

    Εκπαιδευτικό επίπεδο του πατέρα Εκπαιδευτικό επίπεδο της μητέρας  
    Άνδρες Γυναίκες Άνδρες Γυναίκες  

Χωρίς απολυτήριο δημοτικού

9,6

5,7

19,2

6,4

Απολυτήριο δημοτικού

30,8

20,7

43,5

42,2

Απολυτήριο δευτεροβάθμιας

25,0

35,7

28,8

44,3

Δίπλωμα τεχνικής σχολής

3,8

2,2

2,3

1,4

Πτυχίο ανωτέρας ή ανωτάτης Σχολής

30,8

35,7

6,2

5,7

  Σύνολο 100,0 100,0 100,0 100,0  

Δεν είναι ίσως χωρίς σημασία, ότι επί των 14 παντρεμένων καθηγητριών και υφηγητριών αναφέρονται: 1 σύζυγος τραπεζικός υπάλληλος, 1 ανώτερος εκπαιδευτικός, 4 σύζυγοι με ανώτερες ακαδημαϊκές θέσεις και 8 που ασκούν επιστημονικό ή ελευθέριο επάγγελμα (από αυτούς: 4 γιατροί).

3. ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΒΑΘΜΙΔΑ

Επάγγελμα του πατέρα

Το ποσοστό των επιμελητών των οποίων ο πατέρας ανήκει σε μία από τις δύο πρώτες ομάδες επαγγελμάτων (επιστημονικά και ελευθέρια επαγγέλματα, διευθύνοντες και στελέχη επιχειρήσεων), ή ακόμα και στις ομάδες των αγροτών, των εργατών και των τεχνιτών, είναι υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό των βοηθών. Αντίθετα, οι πατέρες των βοηθών είναι, συχνότερα από τους πατέρες των επιμελητών, υπάλληλοι, έμποροι, ασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών ή υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις. Ανήκουν δηλαδή στα μεσαία στρώματα.

Σελ. 491
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/492.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Οι καθηγητές προέρχονται πιο συχνά από τους υφηγητές από γονείς που ασκούσαν επιστημονικό ή ελευθέριο επάγγελμα ή ήσαν ενταγμένοι στο εμπόριο. Οι υφηγητές έχουν πιο συχνά γονείς αγρότες ή μέλη των ενόπλων δυνάμεων. Η σύγκριση με την ομάδα των βοηθών και των επιμελητών δείχνει πως το κύριο διδακτικό προσωπικό, ιδιαίτερα οι καθηγητές, προέρχεται σε μεγαλύτερο ποσοστό από οικογένειες όπου ο πατέρας ασκούσε επιστημονικό ή ελευθέριο επάγγελμα ή ανήκε στα διευθυντικά ή διοικητικά στελέχη (Πίνακας 7).

ΠΙΝΑΚΑΣ 7

Επάγγελμα του πατέρα κατά ακαδημαϊκή βαθμίδα (σε ποσοστά)

  Επάγγελμα του πατέρα Βοηθοί Επιμελητές Υφηγητές Καθηγητές  

Επιστημονικά ή ελευθέρια επαγγέλματα

24,8

30,4

28,8

35,2

Διευθύνοντες και διοικητικά στελέχη

3,1

3,8

4,4

4,5

Υπάλληλοι γραφείου

21,7

21,0

15,6

16,9

Έμποροι και πωλητές

18,3

12,4

8,3

14,6

Παροχή Υπηρεσιών

6,8

2,9

4,4

1,5

Γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι

11,5

14,3

22,2

12,0

Εργάτες και τεχνίτες

9,2

13,3

8,9

9,0

Ένοπλες δυνάμεις

4,7

1,9

6,7

3,7

Χωρίς απάντηση

2,6

Εκπαιδευτικό επίπεδο γονέων

Το εκπαιδευτικά επίπεδο των οικογενειών από τις οποίες προέρχονται οι επιμελητές παρουσιάζεται επίσης υψηλότερο από το εκπαιδευτικό επίπεδο των οικογενειών των βοηθών: πατέρες πτυχιούχοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ποσοστά 37,1% έναντι 30,8%, μητέρες πτυχιούχοι σε ποσοστό 9,5% έναντι 4,7%.

Επισημάναμε 34 περιπτώσεις ταυτότητας της σχολής απ' όπου αποφοίτησε ο πατέρας και της σχολής όπου υπηρετεί ο γιος ή η κόρη. Οι περιπτώσεις αυτές αντιστοιχούν στο 26,1% του συνολικού αριθμού των πατέρων διπλωματούχων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Οι γιοι ακολουθούν λίγο πιο συχνά τον επαγγελματικό προσανατολισμό του πατέρα απ' ό,τι οι κόρες (27,5% έναντι 24,0%). Οι 34 αυτές περιπτώσεις κατανέμονται ως προς τον τομέα επιστημών ως εξής: 11 στις ιατρικές επιστήμες, 8 στις νομικές, 6 στις τεχνολογικές, 5 στις θετικές, 3 στις κοινωνικο-οικονομικές και 1 στις ανθρωπιστικές. 

Η σύγκριση πάντως των στοιχείων των δύο μεγάλων ομάδων της έρευνάς μας, αν μάλιστα πάρουμε υπόψη και τη μεγάλη διαφορά στους μέσους όρους ηλικίας που μας παραπέμπουν σε άλλη χρονική περίοδο για τους γονείς των

Σελ. 492
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/493.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

βοηθών και επιμελητών και σε άλλη για τους γονείς των καθηγητών και υφηγητών, δείχνει, ότι οι καθηγητές προέρχονται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ευνοημένες εκπαιδευτικά οικογένειες (Πίνακας 8).

ΠΙΝΑΚΑΣ 8

Εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων κατά ακαδημαϊκή βαθμίδα (σε ποσοστά)

  Εκπαιδευτικό επίπεδο  Εκπαιδευτικό επίπεδο
  του πατέρα της μητέρας
      Βοηθοί Επιμελητές Υφηγητές Βοηθοί Επιμελητές Υφηγητές
      Καθηγητές     Καθηγητές
Χωρίς απολυτήριο δημοτικού 8,5 7,6 10,6 13,9 17,2 18,9
Απολυτήριο δημοτικού       27,8 25,7 21,2 45,4 36,2 27,6
Απολυτήριο δευτεροβάθμιας  29,5 26,7 27,2 34,2 34,3 43,9
Δίπλωμα τεχνικής σχολής       3,4 2,9 1,5 2,9 2,9 1,9
Πτυχίο ανωτέρας ή ανωτάτης Σχολής 30,8 37,1 37,2 4,7 9,5 6,7
Χωρίς απάντηση       1,0 1,0

4. ΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Η εικόνα των Πανεπιστημιακών, όπως μας δίδεται σήμερα μέσα από τα αποτελέσματα της έρευνας, είναι χρονολογημένη: 1977.

Μεταγενέστερες έρευνες θα μας πληροφορούσαν για την εξέλιξη της ταυτότητας αυτής της κοινωνικής ομάδας -ή μάλλον των κοινωνικών ομάδων που συνθέτουν τον ιδιότυπο αυτό πληθυσμό των Πανεπιστημιακών.

Αλλά και το ίδιο το υλικό που προσκόμισε η έρευνα του 1977 μπορεί να μας είναι εξαιρετικά χρήσιμο για να προσεγγίσουμε την προηγούμενη εξέλιξή τους.

Μία από τις βασικές μεταβλητές που είχαμε χρησιμοποιήσει στη διερεύνηση στάσεων και απόψεων του διδακτικού προσωπικού των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων ως προς τα προβλήματα του χώρου τους, ήταν και η μεταβλητή της ηλικίας. Στην πορεία της έρευνας διαπιστώθηκε ότι η ηλικιακή διαστρωμάτωση μας δίνει επιπλέον, κατά κάποιο τρόπο, μία "αναδρομική ιστορία" (histoire régressive) της κοινωνικής σύνθεσης του σώματος των Πανεπιστημιακών.

Έτσι, ο τόπος γεννήσεως, από τις μεγαλύτερες προς τις νεότερες ηλικίες, απηχεί βέβαια την αστικοποίηση του ελληνικού πληθυσμού, αλλά επιβεβαιώνει και διαχρονικά τη διαφορετική γεωγραφική και κοινωνική προέλευση των δύο ομάδων: καθηγητών-υφηγητών και βοηθών-επιμελητών.

Σελ. 493
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/494.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Για τους βοηθούς και επιμελητές, ο συσχετισμός της κοινωνικής προέλευσης με την ηλικία δείχνει ένα βαθμιαίο περιορισμό ως προς το επάγγελμα του πατέρα του ποσοστού των επιστημονικών και ελευθερίων επαγγελμάτων: από 29,1% στους άνω των 40 ετών φτάνει στο 22,1% στους κάτω των 30. Φαίνεται ότι μια θέση σε αυτό το διδακτικό προσωπικό των ΑΕΙ επιζητείται όλο και λιγότερο από εκείνα τα κοινωνικά στρώματα που έχουν μεγαλύτερες δυνατότητες επιλογής -εκτός εάν οι επιτυχημένες μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό διευκολύνουν την πρόσληψη με την ιδιότητα του επιμελητή και με ευνοϊκές προοπτικές πανεπιστημιακής σταδιοδρομίας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 9

Επάγγελμα του πατέρα καθηγητών και υφηγητών κατά ομάδα ηλικιών (σε ποσοστά)

  Επάγγελμα του πατέρα Ομάδες ηλικιών  
    60+ 50-59 40-49 -39 Σύνολο  

Επιστημονικά και ελευθέρια επαγγέλματα

42,0

38,7

25,7

52,0

34,3

Διευθυντές και διοικητικά στελέχη

4,0

5,4

4,2

4,0

4,5

Υπάλληλοι γραφείου

8,0

12,9

22,2

16,0

16,7

Έμποροι και πωλητές

16,0

19,4

9,7

12,0

13,8

Παροχή Υπηρεσιών

2,2

2,8

1,9

Γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι

20,0

7,5

15,3

12,0

13,5

Εργάτες και τεχνίτες

2,0

8,6

12,8

4,0

9,0

Ένοπλες δυνάμεις

2,0

5,4

4,9

4,2

Χωρίς απάντηση

6,0

2,8

2,2

Σύνολο

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Τα στοιχεία για το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων επιβεβαιώνουν το φαινόμενο. Έτσι, ο συσχετισμός του εκπαιδευτικού επιπέδου των γονέων με την ηλικία των βοηθών και επιμελητών δείχνει μια σχέση αντιστρόφως ανάλογη: το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων κατέρχεται βαθμιαία από τις μεγαλύτερες προς τις μικρότερες ηλικίες. Αν ακόμα πάρουμε υπόψη μας, ότι το γενικό εκπαιδευτικό επίπεδο του πληθυσμού παρουσιάζει μια συνεχή ανοδική εξέλιξη, τα στοιχεία μας δείχνουν φανερά τη βαθμιαία διεύρυνση του κοινωνικού φάσματος από το οποίο προέρχονται τα μέλη της ομάδας αυτής του διδακτικού προσωπικού των ΑΕΙ.

Τα αντίστοιχα στοιχεία για καθηγητές και υφηγητές παρουσιάζουν και αναλογίες και διαφορές.

Η κατανομή των απαντήσεων ως προς το επάγγελμα του πατέρα κατά ηλικία (Πίνακας 9) οδηγεί στην υπόθεση σαφούς διαφοροποίησης της κοινωνικής προέλευσης του κύριου διδακτικού προσωπικού των ΑΕΙ ανάλογα με

Σελ. 494
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/495.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

την ομάδα ηλικιών: οι άνω των 60 ετών, αν μάλιστα ληφθεί υπόψη η διαφορετική κοινωνικο-οικονομική δομή του ελληνικού πληθυσμού στις πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας, προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από τα πιο ευνοημένα κοινωνικά στρώματα, η υποομάδα των 50-59 ετών μοιάζει να απηχεί, μέσα πάντα από μία κοινωνική επιλογή, την εξέλιξη των δομών, η υποομάδα των 40-49 ετών δείχνει μία εισδοχή ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων στα ΑΕΙ, ενώ στους κάτω των 40 ετών επανεμφανίζεται μία ισχυρότερη κοινωνική επιλογή.

ΠΙΝΑΚΑΣ 10

Πτυχίο ανώτερης ή ανώτατης σχολής των γονέων καθηγητών και υφηγητών κατά ομάδα ηλικιών (σε ποσοστά)

  Ομάδες ηλικιών Πατέρας Μητέρα  

60+

38,0

0,0

50-59

39,8

10,8

40-49

32,6

5,6

-39

52,0

12,0

Σύνολο

37,2

6,7

Η κατάταξη που υποβάλλουν τα στοιχεία για το επάγγελμα του πατέρα επιβεβαιώνεται, όπως είναι φυσικό, από τα στοιχεία που αφορούν το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων (Πίνακας 10). Από τις παλαιότερες προς τις νεότερες ηλικίες το εκπαιδευτικό επίπεδο των γονέων ανεβαίνει, με θεαματική εξαίρεση την ομάδα των 40-49 ετών που αντιπροσωπεύει προφανώς τα κοινωνικά στρώματα που δεν είχαν μέχρι πρόσφατα πρόσβαση σε μεγάλο ποσοστό στις πανεπιστημιακές έδρες και που εισέρχονται τώρα αποφασιστικά στο χώρο των ΑΕΙ.

* * *

Τα στοιχεία ταυτότητας του διδακτικού προσωπικού των ΑΕΙ που εξετάσαμε, επιτρέπουν την αναγωγή σε μερικά πρώτα συμπεράσματα:

―οι τομείς επιστημών στα ΑΕΙ (και κατά συνέπεια οι Σχολές που τους αποτελούν) διαφοροποιούνται ως προς τα κοινωνικά στρώματα από τα οποία προέρχεται το προσωπικό τους·

―διαπιστώνονται επίσης σημαντικές διαφορές στοιχείων κοινωνικής ταυτότητας ανάμεσα στα δύο φύλα·

―υπάρχει διαφοροποίηση της κοινωνικο-οικονομικής προέλευσης ανάμεσα στα μέλη του διδακτικού προσωπικού των ΑΕΙ, ανάλογα με την ακαδημαϊκή τους ιδιότητα·

―η ηλικία, τέλος, διαφοροποιεί τους καθηγητές και τους υφηγητές ως προς πολλές μεταβλητές. Οι διαφορές αυτές οδηγούν στην υπόθεση, ότι τα

Σελ. 495
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/496.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

κοινωνικά στρώματα αντιπροσωπεύονται στο κύριο διδακτικό προσωπικό των ΑΕΙ διαφορετικά, ανάλογα με την ομάδα ηλικιών, πράγμα που δείχνει και την ιστορική εξέλιξη του κοινωνικού φάσματος που ελέγχει τις θέσεις αυτές στα ΑΕΙ. Έτσι, το 1977, οι καθηγητές και οι υφηγητές που ανήκουν στην ομάδα των άνω των 60 ετών προέρχονται από τα πιο ευνοημένα κοινωνικά στρώματα, στην ομάδα των 50-59 ετών επισημαίνονται ενδείξεις κοινωνικής διεύρυνσης, με την ομάδα των 40-49 ετών γίνεται ένα αποφασιστικό άνοιγμα προς ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, ενώ η ομάδα των νεότερων (και σχετικά λίγων) καθηγητών και υφηγητών αποτελεί το απόσταγμα μιας ισχυρότατης κοινωνικής επιλογής που εξηγείται από (και εξηγεί) το ότι έφθασαν τόσο γρήγορα στη θέση που κατέχουν.

Έχουμε βέβαια τώρα όλοι τον πειρασμό να επιχειρήσουμε να φαντασθούμε τη σημερινή κοινωνική σύνθεση του ΔΕΠ, των Πανεπιστημιακών δασκάλων. Δεν είναι εύκολο. Γιατί στη δεκαετία που πέρασε συνέβησαν πολλά: ψηφίστηκαν νόμοι που διευκόλυναν την αποχώρηση βοηθών και επιμελητών (ο ν. 815/1978) ή καθηγητών (ο ν. 1268/1982)· άλλαξε το θεσμικό πλαίσιο της Ανώτατης Παιδείας· ιδρύθηκαν νέα Πανεπιστήμια, Σχολές και Τμήματα, που δημιούργησαν νέες ανάγκες· υπήρξε μία ενδιαφέρουσα εξέλιξη σε πρακτικές και συμπεριφορές στον πανεπιστημιακό χώρο.

Ας περιοριστούμε στο να επισημάνουμε την πιθανότερη κατάταξη στις σημερινές βαθμίδες ΔΕΠ του πληθυσμού της έρευνας, δέκα χρόνια μετά: α) στη βαθμίδα Α συναντώνται οι δύο νεότερες ομάδες καθηγητών και υφηγητών, όπως και ένα τμήμα της ηλικιακής ομάδας των 50-59 ετών (οι υπόλοιποι έχουν συνταξιοδοτηθεί, πρώιμα ή όχι) με ένα τμήμα των τότε επιμελητών· β) οι τότε επιμελητές βρίσκονται σχεδόν όλοι στις δύο πρώτες βαθμίδες· γ) οι τότε βοηθοί, ανάλογα με τη χρονολογία υποστήριξης του διδακτορικού τους, κατανέμονται ανάμεσα στις βαθμίδες Β, Γ και Δ.

Ίσως η σημερινή κοινωνική σύνθεση του πανεπιστημιακού διδακτικού προσωπικού να αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες εσωτερικών εντάσεων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.

Το αντικείμενο παραμένει σαν πρόκληση για μελλοντικές έρευνες.

Σελ. 496
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/497.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Η ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΎΣΗΣ

ΧΑΡΗΣ ΜΠΑΜΠΟΥΝΗΣ

Τα Γυμνάσια και τα Λύκεια στη χώρα μας πέρα από τη δική τους μορφή και γνωστική εμβέλεια λειτουργούν στην ουσία και ως προπαρασκευαστική βαθμίδα της μετα-δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Τι μαθαίνουν ή τι μπορεί να μάθουν οι μαθητές, που πολλοί απ' αυτούς είναι υποψήφιοι φοιτητές, για θέματα αναγόμενα στην ιστορία των ελληνικών πανεπιστημιακών πραγμάτων μέσα από τα συγκεκριμένα σχολικά εγχειρίδια;

Το ερώτημα-πρόθεση επιχειρήθηκε ν' απαντηθεί κατ' αρχήν με την αποδελτίωση και ταξινόμηση του σχετικού υλικού από τα βιβλία Ιστορίας1 που

———————

1. Λ. Τσακτσίρας - Μ. Τιβέριος, Ιστορία των αρχαίων χρόνων ως το 30 π.Χ., για την Α' τάξη του Γυμνασίου, έκδ. Δ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986, στο εξής ΑΓ. ―Λ. Τσακτσίρας - Ζ. Ορφανουδάκης- Μ. Θεοχάρη, Ιστορία Ρωμαϊκή και Βυζαντινή, Β' Γυμνασίου, έκδ. ΣΤ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986 - (ΒΓ). ―Β. Κρεμμυδάς, Ιστορία Νεότερη - Σύγχρονη Ελληνική - Ευρωπαϊκή και Παγκόσμια, Γ΄ Γυμνασίου, ΟΕΔΒ, έκδ. Γ', Αθήνα 1986 - (ΓΓ). ―Λ. Σταυριανός, Ιστορία του ανθρώπινου γένους, Α' Λυκείου, έκδ. Γ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986 - (ΑΛ). ―Σ. Μαρκιανός - Ζαχ. Ορφανουδάκης - Νικ. Βαρμάζης, Θεματική Ιστορία, τεύχος Α', Β' Γενικού Λυκείου - Β' Ενιαίου Πολυκλαδικού Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Β', Αθήνα 1986 - (ΒΛα). ―Β. Σκουλάτος- Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Θεματική Ιστορία, τεύχος Β', Β' Γενικού Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Ε', Αθήνα 1986 (ΒΛβ). ―Β. Σκουλάτος - Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, τεύχος Β', Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Α', Αθήνα 1986 - (ΓΛα). ―Β. Σκουλάτος - Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, τεύχος Γ', Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Γ', Αθήνα 1986 - (ΓΛβ). ―Φ.Κ. Βώρος - Ξένη Οικονομοπούλου - Β.Δ. Ασημομύτης, Ν.Π. Δημακόπουλος -Θ. Κατσουλάκος, Θέματα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας από τις πηγές, τεύχος Α', Γ' Λυκείου-δέσμες γ',δ', ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔτΑ). ―Γ. Κοντογιώργης - Φ.Κ. Βώρος, Θέματα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας από τις πηγές, τεύχος Β', Γ' Λυκείου-δέσμες γ', δ', ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔτΒ). ―Γ. Γιαννόπουλος - Ξ. Οικονομοπούλου - Θ. Κατσουλάκος, Εισαγωγή στις Ιστορικές Σπουδές, Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔΙΣ).

Σελ. 497
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/498.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ήταν στη διάθεση των μαθητών κατά το προηγούμενο σχολικό έτος 1986-1987.

Προκαταβολικά είναι ανάγκη να διευκρινιστεί ότι οι πληροφορίες των σχολικών εγχειριδίων είναι "υποθετικές" γνώσεις του μαθητικού δυναμικού, αφού προϋποθέτουν περάτωση των Μέσων σπουδών και τη μελέτη από τους εφήβους και σελίδων περιλαμβανόμενων δυνητικά στη διδασκόμενη ιστορική ύλη. Άλλος μαθησιακός περιορισμός είναι ότι οι υποψήφιοι των θεωρητικών Σχολών έχουν περισσότερες προσβάσεις στο θέμα. Τα βιβλία της Ιστορίας από τα οποία και δοκιμάζονται στις Γενικές Εξετάσεις των A.E.I. περιλαμβάνουν σημαντικό μέρος του υλικού.

Στην παρούσα παρέμβαση καταβάλλεται προσπάθεια ν' ακουστεί η φωνή (κι έμμεσα ή άμεσα να εντοπιστεί, όπου υπάρχει, η σιωπή) των σχολικών εγχειριδίων.

Η πρώτη μνεία αφορά τον οργανισμό της υπό τον Άνθιμο Γαζή πενταμελούς επιτροπής (1824). Προβλέπει ως τρίτη εκπαιδευτική βαθμίδα Πανεπιστήμιο ―ταυτόχρονα κι όχι τυχαία με την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας στην Κέρκυρα από τον Guilford― που θα περιλάμβανε Θεολογική, Φιλοσοφική, Νομική και Ιατρική Σχολή, όμως "οι συντάκτες του σχεδίου δε θεωρούσαν τότε πρόσφορες τις συνθήκες για ίδρυση Πανεπιστημίου".2 Τις ίδιες απόψεις είχε και ο Καποδίστριας: "για την ώρα χρειαζόταν και ήταν δυνατή για την προκοπή του τόπου καλή στοιχειώδης και επαγγελματική παιδεία3... αυτοί που θα σπούδαζαν δεν είχαν περάσει από τη Μέση Παιδεία και ακόμη δεν υπήρχαν οι κατάλληλοι άνθρωποι για να στελεχώσουν ένα ανώτατο ίδρυμα".4

Την 31 Δεκεμβρίου 1836 (π. ημ.) υπογράφεται το Διάταγμα "Περί εκπαιδεύσεως εις την αρχιτεκτονικήν", το οποίον ορίζει ότι "θέλει συστηθή τώρα πλέον εις Αθήνας σχολείον". Πρόκειται για τον πρόδρομο του σημερινού Ιδρύματος "των ανωτάτων τεχνικών και καλλιτεχνικών σπουδών" (ΔτΑ 136). "...Ξένοι προερχόμενοι από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία είναι οι πρώτοι (καλλιτέχνες) καθηγητές που θα διδάξουν στο νεοϊδρυμένο Πολυτεχνικό Σχολείο... και είναι επόμενο η διδασκαλία τους ν' απηχεί την ευρωπαϊκή παράδοση" (ΓΛα 303).

Το άρθρο 3 του ιδρυτικού του Πανεπιστημίου διατάγματος (1837) 

———————

2. ΔτΑ σ. 104, 138 (11α). Όσο για τα Επτάνησα, χαρακτηριστικός είναι ο ενθουσιασμός των κατοίκων της Ιθάκης, όταν έφθασε εκεί ο Γκίλφορντ αναζητώντας τον καταλληλότερο χώρο για την Ιόνιο Ακαδημία· βλ. Γεωργία Π. Κουλικούρδη, Νεώτερη Ευρωπαϊκή Ιστορία, για τη Γ' τάξη του Γυμνασίου, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1976, σ. 349.

3. ΔτΑ 121.

4. ΒΛβ 80, ΓΛα 80. "Θα ήταν σαν να βάζανε τ' αλέτρι μπροστά από τα βόδια" λέγει ο Γρ. Πετρώνδας υπεραμυνόμενος της καποδιστριακής θέσης (ΔτΑ 128-129).

Σελ. 498
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/499.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

αναφέρει ότι "Το Πανεπιστήμιον σύγκειται προς το παρόν από τέσσαρας σχολάς, δηλαδή α'. την της Θεολογίας· β'. την των νομικών επιστημών· γ'. την της ιατρικής· δ'. την της φιλοσοφίας και της άλλης εγκυκλίου παιδείας" (ΔτΑ 138), μ' ελεύθερη είσοδο για τους αποφοίτους του Γυμνασίου (ΓΛα 237 - ΔτΑ 129-130). Την πρώτη χρονιά λειτουργίας του οργανωμένου κατά πρότυπα βαυαρικά Πανεπιστημίου5 "γράφτηκαν μόνο 57 φοιτητές και το 1855 δεν ξεπερνούσαν τους 550· από το 1855 όμως ως το 1901 ο αριθμός τους τετραπλασιάστηκε" (ΓΓ 261).

Στα 1901, το Νοέμβριο (5-12, του μηνός), εξελίσσονται τα Ευαγγελικά. "Η πρόοδος του δημοτικισμού ανησύχησε τους συντηρητικούς, οι οποίοι αποφάσισαν να αντιδράσουν δυναμικά. Η εξέλιξη των πραγμάτων..." το έντονο αντιδυναστικό φοιτητικό πνεύμα και οι αψυχολόγητες κινήσεις της κυβέρνησης Θεοτόκη θα οδηγήσουν "σε αιματηρές συγκρούσεις. Έτσι όταν δημοσιεύτηκε η μετάφραση των Ευαγγελίων οργανώθηκαν οχλοκρατικές εκδηλώσεις εναντίον των δημοτικιστών6... Δύο χρόνια αργότερα ανάλογα επεισόδια οργανώθηκαν για ν' αποτραπεί το ανέβασμα της "Όρέστειας" του Αισχύλου στο βασιλικό θέατρο σε μετάφραση του καθηγητή Γεωργίου Σωτηριάδη..." (ΓΛα 301).

"Μια άγνωστη πτυχή της δραστηριότητας της Ελληνικής Αρμοστείας Σμύρνης (1919-1922) υπήρξε η προώθηση της ίδρυσης Ιωνικού Πανεπιστημίου. Με εισήγηση του αρμοστή ανατέθηκε η ίδρυση και οργάνωση του Πανεπιστημίου αυτού στο διαπρεπή Έλληνα μαθηματικό, καθηγητή του Πανεπιστημίου του Βερολίνου, Κ. Καραθεοδωρή. Τα πρώτα σχέδια πρόβλεπαν την ίδρυση σχολών που σχετίζονταν με την αξιοποίηση της περιοχής (Γεωπονική Σχολή, Σχολή Φυσικών και Μηχανικών Σπουδών, Σχολή Γλωσσών και Υγειονομικό Εργαστήριο). Κατά τη μαρτυρία του αμερικανού πρόξενου Horton οι εγκαταστάσεις του πανεπιστημίου λίγο πριν την καταστροφή μπορούσαν να συγκριθούν με τις ανάλογες των καλύτερων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Βέβαια, το νέο ίδρυμα ποτέ δε λειτούργησε". (ΔτΒ 226, 228, 229. )

Έχει εύστοχα υποστηριχθεί ότι οι εκλογές της 29 Ιανουαρίου 1936, οι τελευταίες του Μεσοπολέμου, κλείνουν μια εποχή κατά την οποία οι παραδοσιακές εξουσιαστικές δυνάμεις οδήγησαν τη χώρα σε πολιτικό αδιέξοδο.7 Η Δικτατορία της 4ης Αυγούστου είναι πλέον υπόθεση του συντομότατου 

———————

5. Το Πανεπιστήμιο στεγάστηκε στην οικία Σταμ. Κλεάνθη, στην Πλάκα (βλ. και ΓΓ 258, ΓΛα 236, όπου και κλισέ του κτιρίου).

6. ΓΛα 301. Στο ΓΛα 300 υπάρχει σχετικό παράθεμα από τα "Χαρτιά" του Κ. Τοπάλη, υπουργού Δικαιοσύνης της κυβέρνησης Ζαΐμη.

7. Ι. Κολιόπουλος, "Εσωτερικές και εξωτερικές εξελίξεις από την 1η Μαρτίου 1935 ως την 28η Οκτωβρίου 1940", Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (Εκδοτικής Αθηνών), τ. ΙΕ', Αθήνα 1978, σ. 374.

Σελ. 499
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/500.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

χρόνου. Με το νόμο "περί διώξεως του κομμουνισμού", ο Μεταξάς απαγόρευε την κυκλοφορία κάθε προοδευτικού εντύπου (άρθρο 10) και επέβαλλε την παράδοσή του στις Αρχές, για να επακολουθήσει η "θριαμβευτική" καύση του. Ενδεικτικό είναι το δημοσίευμα εφημερίδας (εδώ παράθεμα βιβλίου - ΓΛβ 224-225) στις 16 Αυγούστου 1937: "Η εθνική φοιτητική νεολαία Πειραιώς προβαίνουσα εις την εξαφάνισιν διά πυρός ολοκλήρου σειράς κομμουνιστικών εντύπων την προσεχή Κυριακήν και ώραν 8 μ.μ. και εν τη πλατείοι Πασαλιμανίου Πειραιώς προσκαλεί άπαντας τους εθνικόφρονας νέους, όπως προσέλθουν εν τη πλατεία Τερψιθέας 7 μ.μ. ίνα εν σώματι μεταβούν και συμμετάσχουν εις την τελετήν".

Βέβαια, ο φοιτητικός κόσμος στο σύνολό του δεν ήταν ποτέ στο πλευρό της 4ης Αυγούστου. Αντέδρασε έντονα στη Μεταξική βία και την κατοχική αργότερα. "Το πρώτο αποτελεσματικό ράπισμα στα στρατεύματα κατοχής δόθηκε με το κατέβασμα της χιτλερικής σημαίας από την Ακρόπολη της Αθήνας" από τους φοιτητές Μανόλη Γλέζο (της Α.Σ.Ο.Ε.Ε.) και Απόστολο Σάντα (της Νομικής).8 Το έπος και το μεγαλείο της Εθνικής Αντίστασης αρχίζει. "Στις 25 Μαρτίου 1942 η Αθήνα παίρνει το "βάπτισμα" του πυρός με την πρώτη φοιτητική διαδήλωση" (ΓΛβ 279). Στα Προπύλαια ακούγεται ο Εθνικός Ύμνος. "Ο κόσμος στέκεται ξαφνιασμένος και δακρύζει. Δεν έχουν προλάβει οι φοιτητές να τελειώσουν την πρώτη στροφή, όπου ορμούν οι έφιπποι καραμπινιέροι... Η οδός Πανεπιστημίου γεμίζει από Ελληνόπουλα που τα κυνηγούν οι Ιταλοί. Η διαδήλωση σκορπά, μερικοί σπουδαστές πιάνονται και βασανίζονται από τους καραμπινιέρους. Μα μάταια ο κόπος. Το ποτάμι πια δε σταματά9... Χιλιάδες φοιτητές και σπουδαστές ό,τι πιο εκλεκτό είχε η γενιά εκείνη και κοντά τους πολλοί πατριώτες καθηγητές κι άλλοι επιστήμονες, επιμελητές, βοηθοί κ.λπ. μπήκαν από τους πρώτους μήνες στον αγώνα για το διώξιμο του ξένου κατακτητή...".10

Το ίδιο άκαμπτο φρόνημα και δημοκρατική ευαισθησία επέδειξε ο φοιτητικός κόσμος κατά την εκτροπή της 21ης Απριλίου 1967. Ο Αλέξανδρος Παναγούλης, φοιτητής της Α.Σ.Ο.Ε.Ε., "τον Αύγουστο του 1968... χωρίς επιτυχία επιχειρεί, στο δρόμο του Σουνίου, να ανατινάξει το αυτοκίνητο του Γεωργίου Παπαδόπουλου, ισχυρού άνδρα του καθεστώτος...".11 "Οι φοιτητές,

———————

8. 30 Μαΐου 1941. ΓΛβ 274. Στο ΓΛβ 274-275 υπάρχει σ' εκτενές παράθεμα αναδημοσιευμένη η περιγραφή του γεγονότος από το Μανόλη Γλέζο.

9. ΓΛβ 281, σε παράθεμα από το "Οι φοιτητές στην αντίσταση" του Σπ. Λιναρδάτου (Επιθεώρηση Τέχνης 87-88/1962)· βλ. και φωτογραφία ΓΛβ 280. 

10. ΓΛβ 281, παράθεμα· Ν. Καραντίνας, "Οι φοιτητές μας στην εθνική αντίσταση", Ιστορία της Αντίστασης 1940-1945, τ. 6, σ. 2698.

11. Λεζάντα σε φωτογραφία του Παναγούλη μετά τη σύλληψή του (ΓΛβ 397). 

Σελ. 500
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/501.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

πρωτοπόροι στον αγώνα κατά της δικτατορίας, αρχίζουν από το 1973 να οργανώνονται και προσχωρούν σε δυναμικές αναμετρήσεις με το καθεστώς. Το Μάρτιο του 1973 οι φοιτητές καταλαμβάνουν τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας και η ενέργειά τους αυτή από το ένα μέρος κλονίζει το καθεστώς και από το άλλο δίνει κουράγιο στο λαό12... Το κορύφωμα της αντίδρασης του Ελληνικού λαού κατά της δικτατορίας υπήρξε η εξέγερση του Πολυτεχνείου (14-17 Νοεμβρίου 1973). Η μαχητική αυτή κινητοποίηση φοιτητών και λαού επιτάχυνε την κατάρρευση του καθεστώτος της 21ης Απριλίου...".13

Οι μνείες των σχολικών εγχειριδίων για τα Ελληνικά Πανεπιστημιακά φθάνουν μέχρις εδώ.14 Ωστόσο, στα διδακτικά βιβλία ανευρίσκεται προσωπικό της Ανώτατης Παιδείας με κριτήριο την ερευνητική, καλλιτεχνική ή πολιτική του δραστηριότητα.

Αναφερόμενοι Πανεπιστημιακοί στην πολιτική τους διάσταση είναι οι Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης (αναγκαστικό δάνειο Μαρτίου 1922, η δίκη των έξ και η εκτέλεσή τους),15 Κ. Δεμερτζής (οι δύο κυβερνήσεις του και ο αιφνίδιος θάνατός του),16 Αλέξανδρος Σβώλος (πρόεδρος Π.Ε.Ε.Α.)17 και Θεμ. Σοφούλης (στηλίτευση της μεταξικής δικτατορίας, μεταπελευθερωτικές πρωθυπουργίες του).18

Από τον πνευματικό χώρο γίνεται επιλεκτικά λόγος για τους Χρ.Τσούντα,19 Αντ. Κεραμόπουλο,19 Αν. Ορλάνδο,20 Σπ. Μαρινάτο,21 Μ. Ανδρόνικο,21 Ι. Συκουτρή,21 Ι. Κακριδή,22 Σπ. Ζαμπέλιο,23 Φ. Κουκουλέ,24 Κ. Άμαντο,24 Ν. Βέη,25 Κ. Παπαρρηγόπουλο,23 Ν. Πολίτη,23 Στίλπωνα 

———————

12. Λεζάντα σε φωτογραφία της ταράτσας της Νομικής με τους αντιστασιακούς φοιτητές και φοιτήτριες (ΓΛβ 398).

13. Λεζάντα σε φωτογραφία "έξω από το Πολυτεχνείο της Αθήνας τις ημέρες της εξέγερσης" (ΓΛβ 398).

14. Μια παρένθεση: Ικανός, κατά τη γνώμη μου, λόγος γίνεται για το Γαλλικό Μάη 1968 μέσα στα πλαίσια αναφοράς της αμφισβήτησης της δεκαετίας του 1960 (ΓΛβ 390-393).

15. ΓΛβ 101, 112 - ΔτΒ 261.

16. ΓΛβ 218-220.

17. ΓΛβ 288-289.

18. ΓΛβ 220-221, 225, 294-297.

19. ΓΛβ 481.

20. ΓΛβ 487-488.

21. ΓΛβ 488

22. ΓΛβ 487.

23. ΓΛα 299.

24. ΓΛβ 480.

25. ΓΛβ 480-481, 487. Ο Ν. Βέης και ο Κ. Παρθένης υπέγραψαν τη διαμαρτυρία των Ελλήνων διανοουμένων (1940): "...αγωνιζόμεθα για τη σωτηρία όλων εκείνων των

32

Σελ. 501
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/502.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Κυριακίδη,24 Π. Κανελλόπουλο,22 Κ. Τσάτσο,23 Γιάννη Ψυχάρη,26 Λ. Πολίτη,22 Εμμ. Κριαρά,22 Κ. Θ. Δημαρά.22

Οι συγγραφείς των διδακτικών βιβλίων, εκ των οποίων έξι -σε σύνολο δεκαέξι - είναι Πανεπιστημιακοί,27 έκριναν απαραίτητο οι μαθητές να γνωρίσουν, λίγο έστω, καλλιτέχνες και με σταδιοδρομία στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πρόκειται για τους ζωγράφους Σπ. Βικάτο,28 Κ. Βολανάκη,29 Ν. Γύζη,3° Νίκο Εγγονόπουλο (ΓΛβ 502-503), Εμμ. Ζαΐρη,28 Γ. Ιακωβίδη,31 Π. Λεμπέση,32 Νικηφόρο Λύτρα,33 Νικόλαο Λύτρα.,34 Π. Μαθιόπουλο,28 Σπ. Παπαλουκά,34 Κ. Παρθένη·35 τους γλύπτες Γ. Βρούτο,36 Λ. Δρόση,36 Χρ. Καπράλο,37 Ιω. Κόσσο,36 Μ. Τόμπρο,87 Αντ. Σώχο·38 τους αρχιτέκτονες Λυσ. Καυταντζόγλου,39 Κ. Κιτσίκη,40 Κ. Μπίρη,40 Δ. Πικιώνη·40 και τους χαράκτες Δ. Γαλάνη,41 Γιάννη Κεφαλληνό.42

Οι πηγές, ίχνη του "συντελεσθέντος" χρόνου, είναι βασικό υλικό στην προσπάθεια της ανασύνθεσης του παρελθόντος στο παρόν, στη χάραξη, μέχρις ενός σημείου, της διανοητικής μορφής με την οποία ο πολιτισμός μας αντιλαμβάνεται το πλησιέστατο ή απώτατο χθες.43 Ο ιστορικός ψηλαφεί την αξιοπιστία των πηγών, ελέγχει, διασταυρώνει, εκτιμά κι επιλέγει. Οι "πηγές" και τα παραθέματα στα σχολικά εγχειρίδια είναι ενδεικτικά, σε κάποια δε σημεία διαφωτιστικά ή διευκρινιστικά πτυχών της διδακτέας όλης.44 Οι 

———————

Υψηλών αξιών που αποτελούν τον πνευματικό και ηθικό πολιτισμό... Ζητούμε την εισφορά των ψυχών, την επανάστασι των συνειδήσεων... που θα απαλλάξη τα δυναστευόμενα Έθνη από τη φοβέρα της πιο μαύρης σκλαβιάς που γνώρισε ως τώρα ο κόσμος" (ΓΛβ 253).

26. ΓΛα 299, 301.

27. Μαρία Θεοχάρη, Γ. Κοντογιώργης, Β. Κρεμμυδάς, Σ. Μαρκιανός, Λ. Σταυριανός, Μ. Τιβέριος.

28. ΓΛβ 494.

29. ΓΓ 261· ΒΛβ 164, 166, 168, 169· ΓΛα 304, 306, 308, 309.

30. ΓΓ 261· ΒΛβ 164, 167, 168, 170, 171· ΓΛα 304, 307, 308, 310, 311.

31. ΓΛβ 493-494.

32. ΒΛβ 164, 167· ΓΛα 304, 307.

33. ΓΓ 261- ΒΛβ 164, 166-168· ΓΛα 304, 306-308.

34. ΓΛβ 497

35. ΓΛβ 494, 495· βλ. και υποσημ. 25.

36. ΒΛβ 172, 173· ΓΛα 312, 313.

37. ΓΛβ 506, 507.

38. ΓΛβ 506.

39. ΒΛβ 177· ΓΛα 317.

40 ΓΛβ 514.

41. ΓΛβ 510, 511

42. ΓΛβ 510, 512.

43. Βλ. και ΔΙΣ, σ. 17.

44. ΥΠΕΠΘ, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Τμήμα Δ/θμιας Εκπαίδευσης, Οδηγίες για τη διδακτέα ύλη και τη διδασκαλία των μαθημάτων στο Γυμνάσιο και το Λύκειο κατά

Σελ. 502
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία»
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 483
    19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

    ΤΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΝΩΤΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ: ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ

    ΜΑΡΙΑ ΗΛΙΟΥ

    Η κοινωνιολογία (όπως και η ιστορία) της ανώτατης εκπαίδευσης αποτελεί αρκετά καινούργιο πεδίο έρευνας. Βέβαια, έχει σήμερα αρκετά αναπτυχθεί η μελέτη της κοινωνικής σύνθεσης του φοιτητικού πληθυσμού και ο σχετικός κοινωνιολογικός και πολιτικός προβληματισμός.1 Και συντέλεσε σίγουρα σ' αυτό η μαζική πρόσβαση των νέων στα Πανεπιστήμια,2 σε σχέση και με τα διεκδικητικά κινήματα της νεολαίας και την αυξανόμενη σημασία των νέων ηλικιών στις διαδικασίες πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών.

    Αλλά για το διδακτικό προσωπικό των Πανεπιστημίων έχουμε διεθνώς

    ———————

    1. Όταν το 1964 εκδόθηκαν τα δύο βιβλία των Pierre Bourdieu και Jean-Claude Passeron (Les étudiants et leurs études, Παρίσι, Mouton και Les héritiers. Les étudiants et la culture, Παρίσι, Les éditions de Minuit), άρχισε να γίνεται γνωστότερη στο ευρύτερο κοινό η σχέση ανάμεσα στην κοινωνική καταγωγή, το σχολικό προσανατολισμό και την επιτυχία στην κορυφή της εκπαιδευτικής πυραμίδας.

    2. Για την κοινωνική σύνθεση του φοιτητικού πληθυσμού στην Ελλάδα, βλ. τις πρώιμες επισημάνσεις στο Projet régional Méditerranéen, Rapports par pays: Grèce, Παρίσι, OCDE 1965, σ. 71-72· την πρώτη κοινωνιολογική έρευνα: Ιωάννα Λαμπίρη-Δημάκη, Προς μίαν ελληνικήν Κοινωνιολογίαν της Παιδείας, τόμος 2, Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1974 (όπως και τις πολύ ενδιαφέρουσες μελέτες: Jane Lambiri-Dimaki, Social Stratification in Greece 1962-1982: eleven essays, Αθήνα, Α.Ν. Σάκκουλας, 1983)· το περιεκτικό άρθρο των Μιχάλη Μεϊμάρη και Ηλία Νικολακόπουλου, "Παραγοντική ανάλυση δεδομένων. Σχέση κοινωνικοοικονομικής προέλευσης και σχολής φοίτησης για τους σπουδαστές των ΑΕΙ", Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, τχ. 33-34, 1978, σ. 225-240· τη σημαντική μελέτη των Γιώργου Ψαχαρόπουλου και Ανδρέα Καζαμία, Παιδεία και ανάπτυξη στην Ελλάδα: κοινωνική και οικονομική μελέτη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, Αθήνα, ΕΚΚΕ, 1985.