Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 125-144 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/125.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΝΗΛΙΚΩΝ

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΥ (1924 - 1982)

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΡΙΝΑΚΗ-ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ

Με την εισήγηση αυτή γίνεται προσπάθεια καθορισμού των ζητημάτων που προβάλλουν από την εξέταση του θεσμού των φυλακών ανηλίκων στην εξέλιξή του. Η πλήρης μελέτη της εξέλιξης του θεσμού είναι το αντικείμενο έρευνας με το ίδιο θέμα και με πηγές βιβλιογραφικές και αρχειακές των φυλακών. Μια και η επεξεργασία των αρχείων αρχίζει αυτές τις μέρες, η τωρινή εισήγηση έχει κατ' ανάγκην χαρακτήρα γενικής προσέγγισης.

Σημασία έχει ν' αναφερθεί ότι οι φυλακές ανηλίκων ονομάζονται σωφρονιστικά καταστήματα. Αυτή η ονομασία υποθέτουμε ότι καθόριζε και καθορίζει σε μέγιστο βαθμό και το ρόλο τους. Οι πρώτες φυλακές ειδικά για ανήλικους ιδρύθηκαν στην Αθήνα το 1896 (Εφηβείο Αβέρωφ). Αξιοπρόσεχτο είναι το γεγονός ότι στα χρόνια από 1855 μέχρι 1900 περίπου έχουν μετακληθεί διαδοχικά διάφοροι ειδικοί από το εξωτερικό, όπως o Stevenson και o Barthes για να σχεδιάσουν την οργάνωση των ελληνικών φυλακών. Το γεγονός αυτό δηλώνει για τον παρατηρητή το ενδιαφέρον του κράτους για τα σωφρονιστικά πράγματα. Κι όμως οι απόψεις όλων των ειδικών χωρίς εξαίρεση αγνοήθηκαν, είτε σαν ξεπερασμένες στην αυστηρότητά τους είτε σαν υπερβολικά φιλελεύθερες για την ελληνική πραγματικότητα. Παράλληλα αγνοήθηκαν κι όλοι οι Έλληνες επιστήμονες που είχαν άμεση επαφή με τα πράγματα.

Οι αναφορές από εκείνη την εποχή περιγράφουν την κατάσταση των φυλακών από άποψη διαβίωσης σαν τραγική. Μπορούμε σχηματικά να πούμε ότι μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα οι φυλακές δε φαίνεται να εφαρμόζουν άλλα σωφρονιστικά μέτρα πέρα από τη στέρηση της ελευθερίας.

Από το 1911 και μέχρι το 1924 αρχίζει νομοθετική πρόβλεψη για εγκαταλειμμένους ανήλικους και αγροτικές φυλακές. Αυτή η χρονική περίοδος μπορεί

Σελ. 125
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/126.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

να χαρακτηρισθεί σαν εναρκτήρια της ουσιαστικότερης ενασχόλησης του κράτους με τα σωφρονιστικά θέματα.

Το 1924 ιδρύεται το αγροτικό σωφρονιστικό κατάστημα της Κασσαβέτειας στο Βόλο, στην κωμόπολη Αλμυρού. Μέχρι σήμερα είναι το μόνο σ' ολόκληρη την Ελλάδα που λειτουργεί μόνο για ανήλικους, γι' αυτό είναι και το αντικείμενο της αρχειακής έρευνας που προαναφέρθηκε.

Ένα αρκετά γενικό αλλά πολύ καθοριστικό χαρακτηριστικό για τη διαμόρφωση του θεσμού των φυλακών ανηλίκων είναι ότι κύρια στόχευαν στο ξεχώρισμα των καλών από τους κακούς. Αυτό είναι προφανές για το λόγο ότι ενώ ιδρύθηκαν φυλακές ανηλίκων το 1896 όπως προαναφέρθηκε, πρακτικό ενδιαφέρον για τις τύχες των τροφίμων αρχίζει να φαίνεται από το 1924 και μετά. Εδώ βέβαια οι ανήλικοι απλά και μόνο ακολούθησαν τη μοίρα των ενήλικων, που από το 1823 κι έπειτα απλά φυλακιζόντουσαν. Σ' αυτή την αντιμετώπιση πρέπει να συνέβαλαν διαφόρων ειδών παράγοντες:

1. Ένας είναι ότι από το 1821 και για μερικές δεκαετίες η Ελλάδα βρισκόταν σε μια φάση πρώτης οργάνωσης και διάρθρωσής της σαν κράτος. Η νομοθεσία ήταν ανεπαρκέστατη κι οι ποινές επιβάλλονταν με σχετική ή απόλυτη αυθαιρεσία.

2. Οι οικονομικές ανάγκες του κράτους ήταν τόσες, που δινόταν προτεραιότητα σ' άλλα θέματα.

3. Η γενική νοοτροπία της εποχής, πολύ κοντά στην τουρκοκρατία και τον αντίποδά της του χριστιανικού φανατισμού μαζί με τα απολυταρχικά στοιχεία των πρώτων πολιτικών εξουσιών, έδιναν στη φυλάκιση απόχρωση πολύ περισσότερο τιμωρητική παρά σωφρονιστική.

4. Στα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους, αλλά και στην περίοδο μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους και τον εμφύλιο, εφαρμόστηκαν ιδιαίτερα μέτρα και σταθμά στα σωφρονιστικά θέματα. Από τη μια πλευρά αθρόες καταδίκες για πολιτικά αδικήματα κι από την άλλη ευεργετικά διατάγματα για ορισμένες κατηγορίες κρατουμένων. Το τελευταίο συνέβαινε άλλοτε από ανάγκη (για επιστράτευση ή από έλλειψη χώρου) κι άλλοτε από λόγους πολιτικής σκοπιμότητας,

5. Οι βασικές σωφρονιστικές κωδικοποιήσεις έχουν συντελεστεί μέχρι το 1950, διαμορφώθηκαν δηλαδή σε μια περίοδο συνεχών πολιτικών μεταβολών. Η πολιτισμική και πολιτιστική εξέλιξη από την πλευρά της ακολουθεί τον ίδιο ταραγμένο δρόμο, για ν' αποχτήσει σταθερότερες μορφές ακριβώς από την εποχή αυτή κι ύστερα.

Αυτή η ασταθής πορεία σ' όλα τα επίπεδα αντανακλάται απόλυτα και στην εφαρμογή του θεσμού των φυλακών ανηλίκων.

Στη συνέχεια θα εξετάσουμε μια ετήσια έκθεση του διευθυντή του σωφρονιστικού καταστήματος ανηλίκων Κασσαβέτειας, και μια του επιθεωρητή

Σελ. 126
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/127.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

εισαγγελέα. Μέσα από το κείμενο φαίνονται, τα στοιχεία που συνυπάρχουν σε πείσμα οποιασδήποτε ιστορικής και πολιτισμικής λογικής. Το μοντέλο που αντίστοιχα προωθείται, αντανακλά αυτή την πολυμορφία:

"... εις το ισόγειον και εις το νότιον μέρος του κτιρίου υπάρχουν τέσσαρα μεμονωμένα κελλία διαστάσεων 3,90X1,75 έκαστον και τα οποία χρησιμεύουν ως 'ειδικά κελλία' διά την εκτέλεσιν επιβαλλομένης πειθαρχικής ποινής 'περιορισμού' εις τους τροφίμους", "εις το τρίτον στάδιον της ημιελευθέρας διαβιώσεως μεταφέρονται τρόφιμοι της Α' ηθικής τάξεως μετά εξάμηνον παραμονήν εις ταύτην... ". Τα ειδικά κελιά και οι ποινές απομόνωσης παραπέμπουν σε μοντέλο απομονωτικού-τιμωρητικού συστήματος του 19ου αιώνα. Οι ίδιοι άνθρωποι στον ίδιο χώρο περνούν διάφορα στάδια "ηθικής τάξης", που οδηγούν σε συνθήκες ημιελευθερίας. Πρόκειται για ένα σαφές "άλμα" μέσα στο χρόνο, στην ιστορία της εξέλιξης του σωφρονιστικού συστήματος: εκφοβισμός - τιμωρία με την απομόνωση, σταδιακή επανένταξη στο κοινωνικό σύνολο με παραχωρήσεις ελευθερίας.

"...να ληφθεί μέριμνα διά την ανέγερσιν εις το κατάστημα βιοτεχνικής σχολής ταχυρρύθμου εκπαιδεύσεως ...)", πράγμα που δείχνει πρόβλεψη για κοινωνική αποκατάσταση, παρακάτω όμως: "...να ανεγερθεί και αγροτική φυλακή ενηλίκων εντός του Δημοσίου Αγροκτήματος, οι οποίοι θα αναλάβουν τις βαρειές αγροκτηνοτροφικές εργασίες, με αποτέλεσμα και το αγρόκτημα θ' αποδίδει οικονομικώς και οι τρόφιμοι θα είναι ελεύθεροι να επιδοθούν εις σχολικήν κι επαγγελματικήν εκπαίδευσιν...". Εδώ φαίνονται τρία πράγματα: α) για να γίνουν οι καλλιέργειες, οι τρόφιμοι χάνουν κάτι από την εκπαίδευσή τους, ενώ υποτίθεται πως γι' αυτό ακριβώς είναι εκεί, β) πρέπει ν' αποδώσει οικονομικά το αγρόκτημα, ενώ δε φτιάχτηκε μ' αυτόν το στόχο. Αυτού του είδους ο προβληματισμός φαίνεται κι από την έκθεση για οικονομική απόδοση, γ) η πρόταση να δουλέψουν εκεί οι ενήλικοι, σε μεγάλο βαθμό ισοπεδώνει τη διαφορετική αντιμετώπιση των ανήλικων.

"...η υπηρεσία εμερίμνησεν, ώστε το κατάστημα ν' αποδώσει σωφρονιστικώς διά της συνεχούς απασχολήσεως των τροφίμων εντός κι εκτός του καταστήματος, είτε εις μαθήματα θρησκευτικά, γεωργικά και ομιλίας εθνικού, ιστορικού και ηθικοκοινωνικού περιεχομένου, είτε εις παιδειάς, ως ποδόσφαιρον, βόλεϋ μπωλ κλπ. ...", "...επιβάλλεται κατά την γνώμην μας η ανέγερσις εκκλησίας εις το κατάστημα... ". Εδώ αντανακλάται απόλυτα το μικροαστικό ιδανικό της ηθικής αναμόρφωσης. Φαίνεται να ισχύει η αντίληψη ότι αρκεί η Θεία Χάρη, για το λόγο ότι πουθενά δε γίνεται λόγος για ίδρυση σχολείου. Ακόμη για κάποια άγνωστη αιτία οι τρόφιμοι προετοιμάζονται για αγροτικά επαγγέλματα μόνο. Καμιά μέριμνα για κατοίκους πόλεων, παρόλο που σύμφωνα με τα στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας η εγκληματικότητα παρουσιάζεται αυξημένη στα αστικά κέντρα, φαινόμενο άλλωστε αναμενόμενο.

Σελ. 127
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/128.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

"...οι ανήλικοι τρόφιμοι... κατατάσσονται προοδευτικώς παρ' επιτροπής αποτελούμενης εκ των 1) διευθυντού του καταστήματος, 2) γεωπόνου, 3) γραμματέως, 4) ιερέως, 5) ιατρού και 6) αρχιφύλακος... ". Με τη δημιουργία φυλακών ανηλίκων υποτίθεται ότι θεωρείται αναγκαία η διαφορετική και μάλιστα ειδική αντιμετώπιση. Εκτός από το γιατρό που είναι έκτακτος και δε συμμετέχει στη "ζωή" του ιδρύματος, ο γεωπόνος έχει γνωστικό αντικείμενο τις καλλιέργειες και τα υπόλοιπα μέλη του προσωπικού διαθέτουν από απολυτήριο δημοτικού μέχρι -στην καλύτερη περίπτωση- απολυτήριο εξατάξιου γυμνασίου. Δεν είναι βέβαιο κατά πόσο μ' αυτό το υπόβαθρο είναι σε θέση ν' αναπτύξουν με επαγγελματικό τρόπο κριτήρια σωφρονιστικής αξιολόγησης.

"... εις τους ανηλίκους τροφίμους χορηγούνται... άπαντα τα είδη ενδύσεως και υποδήσεως, ήτοι εξωτερικαί στολαί χρώματος γκριζομαύρου...". Αν o στόχος είναι η επανένταξη στον ελεύθερο κοινωνικό περίγυρο μέσα από μια πολύπλευρη εκπαίδευση που φιλοδοξεί να δώσει το σωφρονιστικό κατάστημα, τότε η γκριζόμαυρη φορεσιά -σύμβολο ισοπέδωσης μάλλον παρά καλλιέργειας της προσωπικότητας- δεν δικαιώνεται.

"...η κοινωνική υπηρεσία διεξήχθη υπό του μονίμου ιερέως... με ικανοποιητικά αποτελέσματα...". Αφού λείπει η κοινωνική λειτουργός επανερχόμαστε σε ιστορικά προγενέστερες εποχές, όπου η αποστολή του ιερέα ήταν πολύπλευρη, περιλαμβάνοντας ατομική - ψυχική και κοινωνική μέριμνα. Υπενθυμίζεται ότι το σωφρονιστικό κατάστημα δεν έχει μόνιμο γιατρό και κανένα δάσκαλο.

Η παραπάνω έκθεση έχει έκταση 11 δακτυλόγραφων σελίδων. Η εισαγγελική έκθεση είναι μόλις δύο σελίδες και περιλαμβάνει αριθμούς σχετικά με τη διακίνηση των κρατουμένων και τυποποιημένες φράσεις, όπως "...το φυλακτικόν και εν γένει προσωπικόν του καταστήματος εφέρθη καλώς προς τους τροφίμους...", "...εις τα κελλία και άπαντας τους λοιπούς χώρους του καταστήματος ετηρήθησαν η τάξις και η καθαριότης...". Δίνεται έτσι μια αρκετά σαφής εικόνα του πώς αντιμετωπίζει το πρόβλημα η δικαστική αρχή. Αυτή είναι η εικόνα του 1982 και στα χαρακτηριστικά της δε διαφέρει σημαντικά από εικόνες παλιότερων ετών. Έτσι μάταια ψάχνει κανείς αντιστοιχίες ανάμεσα στις αξίες που καλλιεργούνται στο ίδρυμα και σ' αυτές που ισχύουν το ίδιο διάστημα στην κοινωνία που πρόκειται να ξαναδεχτεί τους τρόφιμους όταν λήξουν οι λεγόμενες σωφρονιστικές ποινές τους, Ο θεσμός των φυλακών εξελίχτηκε με βάση μια λογική που έχει συνέπεια μόνο σχετικά με τον εαυτό της.

Με τα παραπάνω έγινε μια προσπάθεια για συγκεκριμένη επισήμανση στοιχείων που -καθώς υπάρχουν μέσα σ' ένα θεσμό- αντιδιαστέλλονται, αλληλοαναιρούνται

Σελ. 128
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/129.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

κι όμως αναπαράγονται. Τ' αποτελέσματα αυτού του φαινόμενου είχαν αρχίσει να γίνονται αισθητά πριν από τον β' Παγκόσμιο πόλεμο, όπως δείχνουν οι εκθέσεις της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής του 1938. Στη διάρκεια της χούντας επικυρώθηκε ο σωφρονιστικός κώδικας που είχε υποβληθεί για ψήφιση από το 1966, όπου κι έγιναν διάφορες παρεμβολές. Μετά την πτώση της χούντας έγιναν πλατύτερα γνωστές οι εμπειρίες ανθρώπων που κρατήθηκαν στις φυλακές και που με συνηθισμένες συνθήκες δεν είχαν πολλές πιθανότητες να βρεθούν εκεί. Από το 1975 και μετά συστάθηκαν κατά καιρούς επιτροπές για να μελετήσουν και να δώσουν νέα μορφή στα σωφρονιστικά πράγματα. Από το 1982 άρχισε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης η κίνηση διαδικασίας για τη σύνταξη του καινούριου Σωφρονιστικού Κώδικα, που σύντομα θα υποβληθεί για ψήφιση.

Α 9

Σελ. 129
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/130.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 130
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/131.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ:

ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΔΟΜΗΣΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

GÉRARD MAUGER

"Υπάρχει κάτι το τελετουργικό στην περιοδική έκπληξη των ενηλίκων της κοινωνίας μας, όταν αντιλαμβάνονται δύο ή τρεις φορές ανά γενεά ότι η κοινωνία τους αποτελείται και από νέους", έγραφε ο J. Monod το 1968.1 Πράγματι, εάν είναι αλήθεια ότι το "ζήτημα της νεότητας" τίθεται με περιοδική συχνότητα μέσα στο πεδίο της ιδεολογικής παραγωγής, στο πολιτικό πεδίο και κατ' επέκταση στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών, θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι μπορεί να τεθεί με δύο διαφορετικούς τρόπους.

Είτε οι "νέοι πληθυσμοί" (ή ακριβέστερα, το ένα ή το άλλο τμήμα αυτών των πληθυσμών), "κινητοποιημένες ομάδες ηλικιών", επεμβαίνουν στο πολιτικό πεδίο, απευθύνονται στο πεδίο της ιδεολογικής παραγωγής, και επομένως και στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών: "εκφράζονται". Αυτή ήταν η περίπτωση στη Γαλλία από το 1968 μέχρι το 1975 με το "αριστερίστικο φαινόμενο" και με το "αντιμορφωτικό φαινόμενο".

Είτε οι "νέοι πληθυσμοί" (ή, ακριβέστερα, το ένα ή το άλλο τμήμα αυτών των πληθυσμών), "κινητοποιήσιμες ομάδες ηλικιών" (είτε ευχόμαστε είτε φοβόμαστε την κινητοποίησή τους) προκαλούν την προσοχή και/ή την ανησυχία του πολιτικού προσωπικού και τις ερευνητικές αναζητήσεις των κοινωνικών επιστημών: "δεν εκφράζονται".2 Τέτοια είναι, μου φαίνεται, η περίπτωση στη σημερινή γαλλική κοινωνία.3

1. J.Monod, Les Barjois, Παρίσι, Julliard, 1968.

2. H έκφραση είναι του Ρ. Bourdieu, "Une classe objet". Actes de la Recherche en Sciences Sociales, αρ. 17 - 18, Νοέμβρης 1977, σ. 2 - 5.

3. Εάν, παρ' όλη τη σιωπή τους, "οι νέοι πληθυσμοί" αποτελούν στη Γαλλία σήμερα ένα αντικείμενο πολιτικών ανταγωνισμών, είναι μου φαίνεται γιατί βρίσκονται στο κέντρο

Σελ. 131
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/132.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Είτε εκφράζονται, είτε όχι, "απαθείς" ή "επαναστατημένες" οι νέες γενιές στις οποίες προσπαθούμε να αναγνωρίσουμε "τα συμπτώματα μιας άρρωστης κοινωνίας" και τους "οιωνούς, ολέθριους ή ευνοϊκούς της αυριανής κοινωνίας", προκαλούν σε τακτά χρονικά διαστήματα κατηγορίες, συνηγορίες και προφητείες, συγκεντρώνουν διαδοχικά ή ταυτοχρόνως, αγανάκτηση και ενθουσιασμό, αγωνία και εμπιστοσύνη, αμφιβολίες και βεβαιότητες. Με άλλα λόγια, λέμε ότι η "νεότητα" αποτελεί ένα αντικείμενο των ανταγωνισμών που διαιρούν το πολιτικό πεδίο. Πρόκειται πάντα (τουλάχιστον εν μέρει) για αναπαραστάσεις δηλαδή για τη δύναμη να επιβάλλουμε και να μεταδίδουμε μια επικρατούσα αναπαράσταση της "νεότητας". Και καθώς "η δύναμη να παράγουμε, να επιβάλλουμε και να μεταδίδουμε τη νόμιμη αναπαράσταση του κοινωνικού κόσμου", αποτελεί το αντικείμενο της εσωτερικής πάλης για την επιστημολογική εξουσία μέσα στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών,4 γιατί "η κοινωνική ανάγκη" (με τη μορφή πιστώσεων για την έρευνα) και το (πολιτικό) "συμφέρον" ακολουθούν πιο εύκολα "τη μόδα" παρά έναν επιστημολογικό φορμαλισμό που δε θα παραδεχόταν τα προσδιορισμένα από τη μόδα αντικείμενα, καταλαβαίνουμε ότι το "ζήτημα της νεότητας" εμφανίζεται και πάλι μέσα στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών, κάθε φορά που αντιλαμβανόμαστε στο πολιτικό πεδίο ότι "η κοινωνία αποτελείται και από νέους" (δηλαδή κάθε φορά που πρόκειται, με διαφορετικές μορφές5 και, σε διαφορετικά σημεία του κοινωνικού χώρου,6 για την αναπαραγωγή της κοινωνικής οργάνωσης. Καταλαβαίνουμε επίσης ότι οι αντιθέσεις μεταξύ των προβληματισμών που διατυπώνονται σχετικά με την αγορά της ανάλυσης των "νέων πληθυσμών" αντανακλούν

μιας διπλής ανησυχίας. Αυτή της ανεργίας. Ο συλλογισμός της αυθόρμητης κοινωνιολογίας μπορεί, κατά προσέγγιση, να εκφραστεί έτσι: η ανεργία αγγίζει κυρίως "τους νέους" (και ιδιαίτερα αυτούς που δεν έχουν σχολική μόρφωση). Η ανεργία είναι αιτία πτώχευσης, κοινωνικής κατάρρευσης (εγκληματικότητα, τοξικομανία, αλκοολισμός κλπ.). Από αυτές τις προτάσεις συμπεραίνουμε ότι "οι νέες ομάδες ηλικίας", δυνάμει "επικίνδυνες ομάδες", κινδυνεύουν ή αντιπροσωπεύουν έναν κίνδυνο: είναι το θέμα της "ανασφάλειας". Αυτή των τεχνολογικών μεταβολών (πληροφορική, télématique, robotique κλπ.). Ο συλλογισμός του κοινού νου είναι ο ακόλουθος: οι τεχνολογικές μεταβολές είναι η ουσία της αυριανής κοινωνίας. Από αυτό συμπεραίνουμε ότι πρέπει να συνενώσουμε "νεότητα" και τεχνολογικές μεταβολές, και να μορφώσουμε τη νεότητα με τις τεχνολογίες αιχμής, στην έρευνα, κλπ. Σ' αυτή την προοπτική, "οι νέες ομάδες ηλικίας" αντιπροσωπεύουν την ελπίδα: είναι το θέμα του σύγχρονου.

4. Ρ. Bourdieu, "Le champ scientifique". Actes de la Recherche en Sciences Sociales, αρ. 2 - 3, Ιούνιος 1976, σ. 88 - 104.

5. Βλ. τον κατάλογο των αρχέτυπων διαδοχικών μορφών που ενσαρκώνουν τη "νεότητα" ή ένα "μέρος" της: "το μαύρο μπουφάν", ο "yeyé", ο "αριστεριστής", ο "hippie", ο "αλήτης", ο "baba-cool" κλπ.

6. Για παράδειγμα, ένα μέρος του φοιτητικού κόσμου μεταξύ 1965 και 1975, και ένα της εργατικής νεολαίας από το 1975.

Σελ. 132
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/133.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

τουλάχιστον εν μέρει τους ανταγωνισμούς στο πολιτικό πεδίο, και ότι αντίθετα, οι ανταγωνισμοί, ανάμεσα στις αναπαραστάσεις που παράγονται στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών συμμετέχουν αναγκαστικά στους ανάλογους ανταγωνισμούς του πολιτικού πεδίου. Εάν θέλησα έτσι να υποδείξω βιαστικά μια ανάλυση ορισμένων όψεων των κοινωνικών όρων της παραγωγής "σοφών λόγων" περί "νεότητας" (που αρχίζουν με τους κοινωνιολογικούς λόγους), είναι γιατί, αυτή η ανάλυση αποτελεί την κυριότερη προϋπόθεση για ένα κριτικό συλλογισμό σχετικά με την κατηγορία "νεότητα" που δοκίμασα να οργανώσω γύρω από δύο άξονες:

Από τη μια πλευρά, το τριπλό δίλημμα το οποίο αντιμετωπίζει ο κοινωνιολόγος που μελετά αυτή την αυθόρμητη κατηγορία απεικόνισης του κοινωνικού κόσμου· τριπλό δίλημμα που θα οριζόταν έτσι: "κοινωνική ύπαρξη ή ανυπαρξία", "αντικειμενισμός" ή "υποκειμενισμός" και "δυνατότητα ή αδυναμία διατύπωσης ορισμών".

Από την άλλη πλευρά, οι δυσκολίες της διατύπωσης "ενός προσωρινού ορισμού" (κατά τον M. Mauss7) της κατηγορίας "νεότητα": το ζήτημα του προσδιορισμού της διχοτομίας "νέοι/γέροι", το ζήτημα της οροθεσίας των ηλικιών και των γενεών.

I. ΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ8

Α) "Κοινωνική ύπαρξη ή ανυπαρξία"

To πρώτο ερώτημα που θέτει η κατηγορία "νεότητα" στον κοινωνιολόγο, ίσως να είναι αυτό: να της δώσει ή να της αρνηθεί "ένα πιστοποιητικό κοινωνικής ύπαρξης". Μπορεί να αποφασίσει να μιλήσει για τη "νεότητα", για τους "νέους", για τους "16 - 24 ετών" ή ακόμα για τις νέες γενιές σαν να επρόκειτο για μια ενοποιημένη ομάδα, ένα συνολικό υποκείμενο ικανό να ενεργεί και να θέλει. Έτσι κάνουμε συνήθως όταν σχηματίζουμε εκφράσεις του τύπου: "οι νέοι θέλουν..," ή "οι νέοι αρνιούνται να, , ." ή ακόμα "η σημερινή νεότητα επιθυμεί να...", κλπ., δίνοντας στις εκφράσεις αυτές μια επίφαση επιστημονικότητας, της οποίας η αξία εξαρτάται από τη θέση εκείνου που την δίνει μέσα στο επιστημονικό πεδίο. Μπορεί αντίθετα, εκτιμώντας την εσωτερική ποικιλία και τη φανερή ετερογένεια της κατηγορίας αυτής, να αρνηθεί την

7. Μ. Mauss, "La prière", στο Oeuvres, τ. 1, Les Fonctions Sociales du sacré, Παρίσι, Ed. de Minuit, 1968.

8. Το "ουσιώδες" των εδώ διατυπωμένων συλλογισμών εμπνέεται (καμιά φορά από πολύ κοντά) από τον Ρ. Bourdieu, "L'identité de la Représentation", Actes de la Recherche en Sciences Sociales, αρ. 35, Νοέμβρης 1980, σ. 63 - 72 και από τον L. Boltanski, Les Cadres, Παρίσι, Ed. de Minuit, 1982, σ. 47 - 59.

Σελ. 133
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/134.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

"αντικειμενική" ύπαρξή της: "η νεότητα είναι μόνο μια λέξη", όπως λέει o Ρ. Bourdieu.9 Στατιστικό τέχνασμα ή ιδεολογική απάτη "η νεότητα" δεν υπάρχει σαν ομάδα. Αυτές οι ανταγωνιστικές θέσεις δεν έχουν τίποτα το υποθετικό, συνιστούν τους δύο πόλους της σύγκρουσης που διαπερνούσε το πολιτικό και το επιστημονικό πεδίο όταν, για παράδειγμα, στη Γαλλία των αρχών της δεκαετίας του '60 και του '70, το "ζήτημα της νεότητας" ήταν στην ημερήσια διάταξη.

Την εποχή "της ανόδου των νέων"10 στην αρχή της δεκαετίας του '60, δύο θέσεις έρχονται αντιμέτωπες στο κοινωνιολογικό πεδίο. Η θέση της αντικατάστασης των "παλαιών" ανταγωνισμών των τάξεων, από τους "καινούργιους" ανταγωνισμούς των γενεών: Έτσι το 1962, ο E. Morin στο L'Esprit du temps, αναρωτιέται εάν "η αντίθεση των γενεών δεν γίνεται (...) μια από τις κυριότερες αντιθέσεις της κοινωνικής ζωής". "Δεν υπάρχει", γράφει, "μεγαλύτερη διαφορά, στη γλώσσα και στη συμπεριφορά μεταξύ του νέου και του γέρου εργάτη παρά του νέου εργάτη και του φοιτητή;".11 Αντίθετα, για τον J. C. Chamboredon, "έχουμε την εντύπωση μιας ομογένειας των γούστων των εφήβων μόνο και μόνο γιατί δεν θέλουμε να διακρίνουμε τις πραγματικές διαφοροποιήσεις (...): γιατί η εφηβική μόρφωση δεν ταυτίζεται με τη μόρφωση των εφήβων, οι πράξεις και οι προτιμήσεις τους ξεφεύγουν τουλάχιστον εν μέρει από τα προτεινόμενα πρότυπα, ώστε τελικά να εξαρτώνται και από τη χαρακτηριστική μόρφωση της τάξης στην οποία ανήκουν".12

Δέκα χρόνια αργότερα, την εποχή "της εξέγερσης των νέων"13 στη Γαλλία μετά τον Μάιο του '68, δύο πολιτικές εκτιμήσεις έρχονται σε αντιπαράθεση στα πλαίσια του πολιτικού χώρου που κατείχαν τότε οι οργανώσεις της άκρας αριστεράς. Αυτή που επιβεβαιώνει και πάλι "τα πρωτεία της πάλης των τάξεων" πάνω στους "ανταγωνισμούς των γενεών", διακρίνοντας εργαζόμενη νεότητα από τη μια μεριά και σπουδάζουσα νεότητα (μαθητές του Λυκείου και φοιτητές) από την άλλη (νεότητα "μικροαστική" από την καταγωγή και το κοινωνικό μέλλον της).14 Τελείως διαφορετική είναι η εκτίμηση της ομάδας "Ζήτω η Επανάσταση"15 απ' όπου προέρχεται το εφήμερο "Μέτωπο

9. Ρ. Bourdieu, Questions de Sociologie, Παρίσι, Ed. de Minuit, 1980, σ. 143 - 154.

10. A. Sauvy, La montée des jeunes, Παρίσι, Caiman - Levy, 1959.

11. E. Morin, L'esprit du temps, Παρίσι, Grasset, 1962, σ. 203.

12. J. C. Chamboredon, "La société Française et sa jeunesse", στο Darras, Le fartage des bénéfices, Παρίσι, Ed. de Minuit, 1966, σ. 167.

13. A. Sauvy, La Révolte des jeunes, Παρίσι, Caiman - Levy, 1970.

14. Την ίδια εποχή, η ίδια γραμμή επιβεβαιώνει και πάλι "τα πρωτεία της πάλης των τάξεων" απάνω στην "πάλη των φύλων".

15. V.L.R. (Vive La Révolution: Ζήτω η Επανάσταση), Μαοϊκή ομάδα που δημιουργήθηκε το Μάιο του 1969: εξαφανίζεται τον Ιούλιο του 1971.

Σελ. 134
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/135.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

για την απελευθέρωση των νέων",16 ή εκείνη που υποστηρίζει ο Μ. Field, ένας από τους οργανωτές του κινήματος των μαθητών του λυκείου την άνοιξη του 1973. "Υπάρχει κοινή κατάσταση και διαταξική πραγματικότητα, γράφει o Μ. Field, όσο υπάρχει ειδική καταπίεση." "Εάν ένας νέος μαθητευόμενος δεν είναι ένας μαθητής του λυκείου", γράφει ακόμα σαν να επαναλαμβάνει όσα έγραφε δέκα χρόνια νωρίτερα o E, Morin, "αυτό δεν εμποδίζει και τους δύο, αυτή τη στιγμή, να αισθάνονται βαθιά συνένοχοι απέναντι στους θεσμοθετημένους οργανισμούς στους οποίους πρέπει να μπουν (σχολείο, στρατός) ή από τους οποίους θέλουν να βγουν (οικογένεια), και απέναντι στα πρότυπα που επιβάλλουν οι ιδεολογικοί καταναγκασμοί (σεξουαλική ηθική κλπ,)".17 Εδώ η πάλη για την αναγνώριση μιας "αναπαράστασης της νεότητας" ως επίσημης αρχής ικανής να μιλάει και να ενεργεί επ' ονόματί της,18 είναι, το βλέπουμε, υποταγμένη στην πάλη για την αναπαράσταση (ως νοερή εικόνα) της κατηγορίας, δηλαδή για την αναγνώριση του ονόματος, της έννοιας. Η αναγνώριση αυτή αποκτάται μόνο με την αναδιοργάνωση του συνολικού πεδίου της σημασιοδότησης των ονομάτων των ομάδων και των τάξεων, δηλαδή με έναν καινούργιο ορισμό της κυρίαρχης αναπαράστασης του "κοινωνικού" κόσμου και της αρχής της νόμιμης ταξινόμησης. Καταλαβαίνουμε τώρα γιατί ο κοινωνιολόγος, αναγκασμένος να ταξινομεί για να γνωρίσει, δεν μπορεί να αποφύγει αυτή την αντιπαράθεση των αρχών ταξινόμησης και φαίνεται υποχρεωτικά, κριτής ή συνένοχος, ανάλογα με τη στάση του αναγνώστη ή του ακροατή.19

Β) "Αντικειμενισμός ή υποκειμενισμός"

Το δεύτερο δίλημμα (επιστημολογικό μεταξύ αντικειμενισμού και υποκειμενισμού) στο οποίο θα ήθελα να αναφερθώ επιτείνει, στις περισσότερες περιπτώσεις, μέσα στον επιστημονικό χώρο την πολιτική διάσταση που σημειώσαμε προηγουμένως. Αναλύοντας σ' ένα δοκίμιο δημοσιευμένο το 1927 τα προηγούμενα έργα που είχαν ασχοληθεί με το πρόβλημα της νεότητας,20 o Κ. Mannheim διέκρινε δύο τύπους προσεγγισης: τη θετικιστική προσέγγιση, που

16. F.L.J. (Front de Libération des Jeunes: Μέτωπο για την απελευθέρωση των νέων) που προέρχεται από τη V.L.R.

17. M. Field, J. Μ. Brohm, Jeunesse et Révolution, Παρίσι, F. Maspero, 1975, σ. 28.

18. Το αναφερόμενο έργο του Μ. Field και του J. Μ. Brohm είναι μια πρόσκληση για τη δημιουργία μιας επαναστατικής οργάνωσης της "νεολαίας".

19. Για το θέμα αυτό βλ. Boltanski, ό.π., σ. 47 - 59.

20. K. Mannheim, Essays on the Sociology of knowledge, κεφ. 7, "The Problem of Generations", Λονδίνο, Routledge and Kegan, 1952, σ. 276 - 322.

Σελ. 135
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/136.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

συνδέεται με τις ποσοτικές μεθόδους, της οποίας οι κύριες συμμετοχές σύμφωνα με την παράδοση του διαφωτισμού ήταν τότε γαλλικές (Comte, Cournot, Mentre), και την ιστορικο-ρομαντική προσέγγιση, που συνδέεται με τις ποιοτικές προσεγγίσεις, της οποίας οι κύριοι αντιπρόσωποι -Γερμανοί- ήταν τότε οι Dilthey, Heidegger, Pinder. Και πράγματι, τίποτα δεν είναι λιγότερο αθώο από αυτό το ζήτημα που χώριζε ήδη τον επιστημονικό κόσμο.

Ίσως πρέπει να εισάγουμε στο σύστημα των καταλλήλων κριτηρίων του ορισμού της κατηγορίας "νεότητα", όχι μόνο τις "αντικειμενικές" ιδιότητες που συγχέονται συχνά μ' εκείνες που, αρχίζοντας από την ηλικία, προσφέρονται πιο εύκολα στη μέτρηση,21 αλλά και τις "υποκειμενικές" ιδιότητες (όπως το "συναίσθημα της ένταξης" σε μια γενιά ή "τον εσωτερικό χρόνο" που αντιπαρέθετε o Dilthey στον "καταμετρήσιμο χρόνο" των θετικιστών) αρχίζοντας από τις αναπαραστάσεις του "κοινωνικού" κόσμου, τη διατήρηση μεταξύ "νέων" και "γέρων" στην παρούσα περίπτωση. Όταν ο κοινωνιολόγος καταργεί την απόσταση του παρατηρητή για να αναπαραστήσει τα δρώντα υποκείμενα και γίνεται συνήγορος ή αντιπρόσωπος της "νεότητας", τότε o επιστημονικός λόγος δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια συμμετοχή ανάμεσα σε άλλες στην παραγωγή μιας πεποίθησης της οποίας επρόκειτο να περιγραφούν οι αιτίες και τα κοινωνικά αποτελέσματα, τίποτα περισσότερο από μια επίσημη επιβεβαίωση μυθοποιημένη και μυθοποιούσα της αναπαράστασης των επιθυμιών των δρώντων υποκειμένων. Αντίθετα, εάν o κοινωνιολόγος παραμείνει στην απομυθοποιητική καταγραφή των αντικειμενικών κριτηρίων και εάν εμφανισθεί σαν o "δικαστής όλων των κρίσεων και κριτής όλων των κριτηρίων",22 δηλαδή, εάν τεθεί "εν ονόματι της αντικειμενικής επιστήμης" σαν διαιτητής μεταξύ της γραμμής "των πρωτείων της πάλης των τάξεων" και αυτής "της σύγκρουσης

21. Όπως λέει ο Ρ. Bourdieu, "η αυθόρμητη αποστροφή των 'σοφών' απέναντι στα 'υποκειμενικά' κριτήρια, θα άξιζε μια μεγάλη ανάλυση: υπάρχει ο απλοϊκός πραγματισμός που αγνοεί όσα δεν μπορούν ν' δείχνονται και να αγγίζονται· υπάρχει ο οικονομισμός που δεν αναγνωρίζει άλλα καθοριστικά στοιχεία της κοινωνικής δράσης εκτός από αυτά που διακρίνονται καθαρά στις υλικές συνθήκες της ύπαρξης· υπάρχουν τα συμφέροντα που συνδέονται με τα φαινόμενα της 'αξιολογικής ουδετερότητας' που κάνουν να διαφέρει ο 'επιστήμονας' από τον πολιτικό αγωνιστή και που απαγορεύουν μέσα στον 'επιστημονικό λόγο' την εισαγωγή θεμάτων και εννοιών αντίθετων με την ευπρέπεια· υπάρχει τελικά το ζήτημα της επιστημονικής τιμής που οδηγεί τους παρατηρητές -και αναμφίβολα τόσο πιο αποφασιστικά, όσο είναι λιγότερο σίγουροι για την επιστήμη και τη θέση τους-, να πολλαπλασιάζουν τα σημεία ρήξης με τις αναπαραστάσεις του κοινού νου που τους καταδικάζει σ' έναν περιοριστικό αντικειμενισμό τελείως ανίκανο να εισάγει την πραγματικότητα των κοινών αναπαραστάσεων μέσα στην επιστημονική αναπαράσταση της πραγματικότητας" (στο "L'identité et la représentation", ό.π.).

22. Στο Ρ. Bourdieu, "L'identité et la représentation", ό.π.

Σελ. 136
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/137.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

των γενεών", τότε δεν μπορούμε να κατανοήσουμε ότι μια επιστημονική μυθολογία μπορεί να επιβεβαιωθεί εάν καταφέρει να επιβληθεί στη συλλογική πίστη και να δημιουργήσει τις συνθήκες της αυτο-πραγματοποίησής της σύμφωνα με τη λογική της Self Fulfilling Prophecy.23

Γ) "Να ορίζεις ή να μην ορίζεις"

Σε αυτούς που θεωρούν παρεκτροπή της επιστημονικής πρόθεσης το γεγονός ότι επιμένουμε στα διλήμματα αυτά ανάμεσα στην εγγύηση και την επιστημονική λογοκρισία, στον αντικειμενισμό και τον υποκειμενισμό, στη μομφή και το εγκώμιο και ανάμεσα στο δογματισμό των υπερασπιστών της θεωρητικής ορθοδοξίας και τον αυθορμητισμό των οπαδών της συμμετοχής στο κίνημα, ("και αν μας μιλούσατε για τη νεότητα;"...), μπορούμε να αντιτάξουμε,24 ότι η πρόθεση να ασχοληθούμε με τη "νεότητα" θέτει το πρόβλημα της υιοθέτησης ενός "προσωρινού ορισμού", κατά τον Μ. Mauss25, και επομένως μιας στάσης απέναντι "στην επιστημονική αναγνώριση" αυτής της έννοιας (πρώτο δίλημμα) και το πρόβλημα της επιλογής κριτηρίων "αντικειμενικών" και/ή "υποκειμενικών" (δεύτερο δίλημμα).

Για να προσεγγίσουμε το ζήτημα ενός "προσωρινού ορισμού" της κατηγορίας της "νεότητας", πρέπει να αντιμετωπίσουμε ένα τρίτο δίλημμα σχετικό με τα προηγούμενα: θα προσπαθήσουμε να διατυπώσουμε ένα "προσωρινό ορισμό" ή, κρίνοντας το αντικείμενο όπως παρουσιάζεται με το όνομα και τις αναπαραστάσεις του, θα αρνηθούμε τον ορισμό; Οι κοινωνιολόγοι που αντιμετωπίζουν αυτό το πρόβλημα,26 στις περισσότερες περιπτώσεις φαίνεται πως χρησιμοποιούν δύο τρόπους που δεν αποκλείει ο ένας τον άλλο. Είτε παίζοντας με τις αποχρώσεις ανάμεσα στον κοινό νου και στον επιστημονικό κοινό νου, μεταχειρίζονται την κατηγορία "νεότητα" ως τέτοια, χωρίς άλλη διευκρίνηση, είτε προσεγγίζουν το ζήτημα του ορισμού της κατηγορίας με μοναδικό σκοπό τον προσδιορισμό του πεδίου της έρευνας και αυτό μπορεί να γίνει έμμεσα με τη διάκριση εκ των προτέρων ομάδων ηλικιών (οι κάτω των 25 ετών, οι 16 - 24 ετών, οι 18 - 26 ετών, οι 16 - 30 ετών κλπ.), που βαπτίζονται "νέοι" ανάλογα με τον τρόπο της ταξινόμησης. Μπορεί επίσης να γίνει ρητά συναθροίζοντας τις παρατηρήσεις, συχνά συγκεχυμένες, που αφορούν την ανάγκη και τη

23. Στο ίδιο.

24. Θα μπορούσαμε να αντιπαραθέσουμε πως η ανάκληση σε τάξη της "πραγματικότητας" μιας ανάλυσης των αναπαραστάσεων είναι αβάσιμη στην περίπτωση μιας "πραγματικότητας" που εξαρτάται τόσο στενά από τις αναπαραστάσεις.

25. M. Mauss, "La prière", ό.π.

26. Η ονομασία (δεκτή σε άλλες χώρες) δεν είναι "ελεγχόμενη" στη Γαλλία. Η διαπίστωση αυτή θα άξιζε μια ιδιαίτερη ανάλυση.

Σελ. 137
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/138.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

δυσκολία ορισμού του πληθυσμού που εξετάζουμε, παρατηρήσεις που συνοψίζονται γενικά σε ένα σχόλιο για το «αυθαίρετο» του διαμελισμού και τον «υποκειμενικό» χαρακτήρα της έννοιας της «νεότητας». Αλλά σ' όλες τις περιπτώσεις, αποφεύγουμε κάθε ερώτηση πάνω στον ορισμό αυτής της ομάδας, αυτού του κοινού, αυτής της κατηγορίας, αυτού του πληθυσμού, αυτού του στρώματος, αυτής της μάζας... με μια λέξη αυτού του «πράγματος», όταν το να το προσδιορίζεις είναι ήδη ένα πρόβλημα.27 Προσπαθώντας να δείξω μερικές από τις δυσκολίες που συναντούν οι απόπειρες ορισμού της κατηγορίας «νεότητα» δεν σκοπεύω βέβαια να διατυπώσω «το σωστό ορισμό». Θέλω απλώς να δείξω μερικές από τις αιτίες της μη-παραγωγής ενός «έγκυρου ορισμού» της κατηγορίας «νεότητα». Ούτε σκοπεύω να αναφέρω και να κρίνω τις απόπειρες των ιδρυτών της κοινωνιολογίας των γενεών.28 Θα περιοριστώ να δείξω τρεις κοινές χρήσεις της κατηγορίας «νεότητα», ομόλογες, μου φαίνεται, με τις κύριες επιστημονικές χρήσεις, που θα μου χρησιμεύσουν για να σημειώσω ορισμένες από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει οποιαδήποτε απόπειρα ορισμού της κατηγορίας αυτής.

ΙΙ, ΤΡΕΙΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΤΗΣ «ΝΕΟΤΗΤΑΣ»

Α) Το ζήτημα της οροθεσίας «νέοι/γέροι»

Η πρώτη χρήση της κατηγορίας «νεότητα»" που θα ήθελα να αναφέρω είναι αυτή που την αντιπαραθέτει σ' εκείνη των «γηρατειών». Το να είναι κανείς «νέος», σημαίνει ότι είναι μικρότερος από μια ορισμένη ηλικία. Τίθεται .έτσι το ζήτημα του ορίου που χωρίζει τους «νέους» από τους «γέρους». Εδώ σκεφτόμαστε όλα τα αυθαίρετα όρια που επιβλήθηκαν, σαν αυτά που προσδιορίζουν την ηλικία η οποία δίνει δικαίωμα στη σύνταξη (ακόμα νέος πριν, ήδη μεγάλος μετά), στην ψήφο, στην πολιτική και ποινική ευθύνη, στην άδεια οδήγησης αυτοκινήτων και μοτοσυκλετών, ή ακόμα τις ηλικίες - όρια συμμετοχής σε διαγωνισμούς και επαγγέλματα (πολύ νέος πριν, πολύ μεγάλος μετά), κλπ. Οι οπαδοί της αυστηρής λογικής δεν παρέλειψαν να θέσουν το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στον ασυνεχή χαρακτήρα της αντίθεσης «νέοι/γέροι» και

27. Όπως λέει ο L. Boltanski για τα στελέχη στο Les Cadres, σ. 48 - 49.

28. Για παράδειγμα: K. Mannheim, «The Problem of Generations», ό.π.· S. N. Bisenstadt, From Generation to Generation, Glencoe (ΠΙ), 1956· L. Rosenmayr, «Nouvelles orientations théoriques de la sociologie de la jeunesse», Revue Internationale des Sciences Sociales, τ. XXIV, αρ. 2, 1972, σ. 227 - 271· Vern L. Bengston, Michael J. Furlong, Robert S. Laufer, «Time, aging and the continuity of social structure: themes and issues in generational analysis». Journal of Social Issues, τ. 30, αρ. 2, 1974, σ. 1 - 29.

Σελ. 138
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/139.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

τον συνεχή χαρακτήρα της ταξινόμησης της ηλικίας: o P, Bourdieu29 αναφέρει την ιστορία του A. Allais όπου ο πατέρας τραβά το σήμα κινδύνου του τραίνου την ώρα ακριβώς που το παιδί του γίνεται τριών ετών, ηλικία από την οποία παύει κανείς να ταξιδεύει δωρεάν.

Χωρίς να αναφερθώ με λεπτομέρειες στο έργο των επιστημολόγων και των οπαδών της αυστηρής λογικής που μελέτησαν αυτή τη σχέση και μετέτρεψαν "το αόριστο" σε επιστημονικό αντικείμενο,30 δείχνω μόνο την κλασική εικόνα της σχέσης "σαφήνειας/αοριστίας". Στην αρχική μορφή της, είναι ο σωρός σιτάρι που μειώνεται σπόρο - σπόρο και όμως παραμένει ένας σωρός σιτάρι ώσπου να μην είναι πια τίποτα.31 Στην περίπτωση της αντίθεσης "νέοι/ γέροι", αυτό το παράδοξο μπορεί να εκφρασθεί έτσι: ένα άτομο ενός έτους είναι νέο· ένα άτομο που είναι λιγότερο από ένα χρόνο πιο μεγάλο από ένα άτομο νέο, είναι νέο κι αυτό' απ· αυτές τις δύο προτάσεις, συμπεραίνουμε ότι ένα άτομο εκατό ετών είναι νέο. Αλλά από τη μια μεριά, όπως παρατηρεί o L. Thévenot,32 όταν διαπιστώνουμε πως η ηλικία είναι μια συνεχής μεταβλητή, αυτό οφείλεται σε μια σχεδόν ταυτολογική πράξη που συγχέει το σύνολο των πραγματικών αριθμών και το πραγματικό σύνολο ηλικιών, δηλαδή το χρόνο και τα γηρατειά, που είναι η κοινωνική μορφή του χρόνου και όχι το απλό εκτύπωμά του: το παράδοξο στέκει μόνο γιατί απαιτεί να μετρηθεί η νεότητα με τον αριθμό των ετών. Από την άλλη μεριά, αυτή η καθαρά λογική προσέγγιση του παράδοξου δεν ασχολείται με τα συμφέροντα των "ομάδων" που αναγνωρίζουν ή δεν αναγνωρίζουν την ένταξή τους σε μια ομάδα περιορισμένη από τα όρια αυτά. Αποτελεί πράγματι μία αιτία ανταγωνισμού ανάμεσα στις ομάδες που φέρνει σε αντιπαράθεση για να τις ορίζει και που αντι -

29. Στο P. Bourdieu, La distinction, Παρίσι, Ed. de Minuit, 1979, σ. 555.

30. L. Thévenot, "Une jeunesse difficile. Les fonctions sociales du flou et de la riguer dans les classements". Actes de la Recherche en Sciences Sociales, αρ. 26 - 27, Μάρτιος - Απρίλιος 1979, σ. 8 - 18.

31. Το παράδοξο του Pareto. "Τα εισοδήματα αλλάζουν συνεχώς. Δεν μπορούμε να χαράξουμε μια γραμμή για να χωρίσουμε με απόλυτο τρόπο, τους πλούσιους από τους φτωχούς, τους κατόχους των κινητών και ακινήτων κεφαλαίων από τους εργάτες. Μερικοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι μπορούν να βγάλουν από αυτό το γεγονός το συμπέρασμα ότι στις κοινωνίες μας δεν μπορούμε να μιλήσουμε για μια τάξη 'καπιταλιστών' ούτε να αντιπαραθέσουμε 'τους αστούς' στους εργάτες. Δηλαδή, με τον ίδιο τρόπο, αφού δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια τον χρόνο, τον μήνα, την ημέρα, το λεπτό όπου τελειώνει η νεότητα και όπου αρχίζει η ώριμη ηλικία, δεν επιτρέπεται να θεωρήσουμε χωριστά τους νεαρούς και τους γέρους. Είναι σίγουρο ότι περνάμε αδιόρατα από την τάξη των φτωχών σ' αυτή των πλούσιων, αλλά αυτό δεν τους εμποδίζει να υπάρχουν", Cours d'Economie Politique, Γενεύη, Droz, καινούργια έκδοση 1964, σ. 385).

32. L. Thévenot, "Une jeunesse difficile", ό.π., από το οποίο δανείζομαι το ουσιώδες της έκθεσης αυτής.

Σελ. 139
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/140.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

παρατίθενται στο λόγο της, ενεργοποιώντας στρατηγικές επιβολής της "σαφήνειας", ή αντίθετα, στρατηγικές επιβολής του "αόριστου" (π.χ. όπως αυτές των ανθρώπων που είναι μιας ορισμένης ηλικίας μόνο και μόνο γιατί η ηλικία τους είναι πάρα πολύ ορισμένη). Όπως λέει ο P. Bourdieu, τα όρια μεταξύ ηλικιών και ειδικά μεταξύ εκείνων που αποτελούν αντικείμενο καθορισμού και εγγύησης από νομική άποψη, προσδιορίζουν μια κατάσταση των κοινωνικών ανταγωνισμών, δηλαδή της διανομής των πλεονεκτημάτων και των υποχρεώσεων, των δικαιωμάτων και των καθηκόντων: τα σύνορα ανάμεσα στις ηλικίες και τα συστήματα ταξινόμησης που τις προσδιορίζουν είναι περισσότερο όργανα εξουσίας παρά γνώσης.33

Γενικά θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε εάν αυτή η αντίθεση "νέοι/γέροι" δεν αντανακλά την αντίθεση "κάτοχοι/απαιτητές".34 Στις συγκρούσεις ανάμεσα σε "κατόχους" (αγαθών, εξουσίας, θέσεων) και "απαιτητές", πρόκειται σχεδόν πάντα για "νεότητα" και "γηρατειά". Οι "κάτοχοι" που είναι και οι μεγαλύτεροι βιολογικά, υπενθυμίζουν στους "απαιτητές" τη "νεότητά" τους την οποία κρίνουν διά μέσου ενός συνόλου εικόνων που την υποτιμά. Οι "νέοι" (όπως οι γυναίκες και τα μέλη των κυριαρχούμενων τάξεων), διωγμένοι από την εξουσία, αντιπροσωπεύουν και την πλευρά του διαβόλου, της αμαρτίας, της ανηθικότητας ή την πλευρά "της φύσης" γι' αυτούς που αποδίδουν στους εαυτούς τους τη "σοφία" και/ή τη "μόρφωση". Η "νεότητα" είναι τότε το παιδαριώδες, η απειρία, η ανηθικότητα. Αντίθετα σ' αυτούς τους ανταγωνισμούς για τη διαδοχή, οι πιο νέοι βιολογικά υπενθυμίζουν στους "κατόχους" τα "γηρατειά" τους, την "εξασθένηση" ανθρώπων εξαντλημένων, ξεπερασμένων και αποδίδουν στη νεότητα διάφορες αρετές: τη γενναιότητα και τη δύναμη στο Μεσαίωνα, την εφευρετικότητα και τη δημιουργικότητα στον αιώνα της πληροφορικής. Έτσι θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε εάν ο κυρίαρχος ορισμός της "νεότητας" (ή του γήρατος) σε μια δεδομένη κοινωνία, σε μια καθορισμένη εποχή, δεν αντανακλά τουλάχιστον εν μέρει τη διέξοδο αυτών των ανταγωνισμών μεταξύ "κατόχων" και "απαιτητών". Όταν οι μεγαλύτεροι βιολογικά επιτυγχάνουν να διατηρούν πιο πολύ καιρό την εξουσία, δηλαδή τη δύναμη να επιβάλλουν τη νόμιμη όψη του κοινωνικού κόσμου, η "νεότητα" υποτιμάται και τα "γηρατειά" δοξάζονται. Όταν αντίθετα, η "νεότητα" στολίζεται με όλες τις αρετές, είναι ίσως γιατί οι "απαιτητές" προσπαθούν να καταλάβουν την εξουσία νωρίτερα.

33. P. Bourdieu, "La distinction, σ. 566.

34. Για το θέμα αυτό βλ. στο ίδιο, σ. 556 - 558.

Σελ. 140
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/141.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Β) Το ζήτημα της οροθεσίας των ηλικιών

Δεύτερη χρήση: η κατηγορία της "νεότητας" ως "ηλικία της ζωής". Στο βαθμό που χαρακτηρίζει μια ατομική κατάσταση, η νεότητα υποδεικνύει μία βιογραφική ενότητα τοποθετημένη ανάμεσα σ' ένα ανώτατο κι ένα κατώτατο όριο, στο βαθμό που προσδιορίζει μια κοινωνική ομάδα, είναι το σύνολο αυτών που από την ηλικία τους τοποθετούνται ανάμεσα στα όρια αυτά. Να δύο παραδείγματα αυτής της χρήσης της κατηγορίας "νεότητα" από τον γαλλικό τύπο. To πρώτο, από το νούμερο 114 των Dossiers et Documents της Monde του Σεπτέμβρη 1984, με τίτλο "Οι νέοι στην κοινωνία": "Παιδιά της ευημερίας (...) τα οκτώμισι εκατομμύρια των 15 - 24 ετών που έχουν απογραφεί στη Γαλλία προσπαθούν να ανοίξουν ένα δρόμο μέσα στην κρίση". To δεύτερο, από μια έρευνα δημοσιευμένη στο Express της 31 Αυγούστου με τίτλο "To σοκ της νεότητας": "Περίεργοι, νέοι Γάλλοι που ονειρεύονται μαζί ταξίδια και επιτυχία, λιγότερη εργασία και περισσότερη κατανάλωση κλπ.". Πρόκειται αυτή τη φορά για τους 18 - 35 ετών.

Ας κρατήσουμε την αρχή της οροθεσίας: στη μια και στην άλλη περίπτωση, ο ορισμός της κατηγορίας "νεότητα" συνίσταται στον καθορισμό ενός ανώτατου και ενός κατώτατου ορίου στον άξονα του χρόνου. Αλλά ποια είναι τα κριτήρια (σαφή ή ασαφή) που επιτρέπουν τον καθορισμό των ορίων αυτών; Ποιες έννοιες υποστηρίζουν αυτές τις πράξεις της οροθεσίας; Ποια φαινόμενα υπαινίσσεται η χρονολόγηση τους;35 Σ' αυτή την ερώτηση υπάρχουν τόσες απαντήσεις όσες και οι ειδικότητες των κοινωνικών επιστημών, τόσες απαντήσεις όσες και οι "απόψεις" του κοινού νου. Από τη στιγμή που οι βιολόγοι, ψυχολόγοι, δημογράφοι και κοινωνιολόγοι ενδιαφέρονται για τον κύκλο ζωής, τους απασχολεί από τη μια μεριά, η επισήμανση κατάλληλων γεγονότων στο πεδίο της ειδικότητας τους επάνω στον άξονα του χρόνου -τα χρονολογημένα αυτά γεγονότα οροθετούν τότε σημαντικούς χρονολογικούς σταθμούς από βιολογική, ψυχολογική, δημογραφική και κοινωνιολογική άποψη- και από την άλλη μεριά, η χρήση των ίδιων εννοιών για να υποδείξουν τους έτσι οροθετημένους σταθμούς: αυτόν της "νεότητας" μεταξύ άλλων. Αυτή η πολυσημία της κατηγορίας "νεότητα" αξίζει να σημειωθεί, όχι τόσο γιατί θα μπορούσε να γίνει η αφορμή αθώων παρεξηγήσεων, αλλά γιατί ανέχεται κοινωνικές χρήσεις της αμφιλογίας που δεν έχουν τίποτα το αθώο. Έτσι, η περιληπτική αναφορά σ' ένα ψυχολογικό ορισμό της "νεότητας" (μάλλον κυρίαρχο για τον κοινό νου), επιτρέπει να αποδοθούν σ' ένα "νέο" χαρακτήρα (ψυχολογισμός) κοινωνικές

35. Το ουσιώδες της έκθεσης αυτής συνοψίζει ένα προηγούμενο άρθρο: G. Mauger, "Pour une approche sociologique de la notion de jeunesse". Cahiers "Jeunesses et Sociétés", αρ. 2, Μάιος 1984, σ. 38 - 53.

Σελ. 141
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/142.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

πράξεις (κοινωνικά προσδιορισμένες), να μυστικοποιηθούν οι διαφορές καταγωγής, θέσης, κοινωνικών δυνατοτήτων πίσω από την υποτιθέμενη ομοιότητα "νέων" ψυχολογικών διαθέσεων και να ενισχυθεί η αντίληψη που υπάρχει για μια κοινή "ψυχολογική φύση" των νέων.36 Ωστόσο, η εισαγωγή, έμμεση ή ρητή, ενός βιολογικού ορισμού της νεότητας στο κοινωνιολογικό πεδίο, θα έχει τουλάχιστον για αποτέλεσμα, άμεσο ή έμμεσο, την απαίτηση, της κοινωνικής ομοιογένειας της "νεότητας" βασισμένης πάνω στη βιολογική ομοιογένεια.

Η απόφαση να μην παραιτηθούμε πρόωρα από την κοινωνιολογική εξήγηση, με άλλα λόγια, να μην καταφύγουμε σε μια εξήγηση δανεισμένη από τη βιολογία ή από την ψυχολογία, όσο οι μέθοδοί της δεν έχουν αποδείξει την ανικανότητα τους,37 απαιτεί την απόρριψη, στην παρούσα περίπτωση, των βιολογικών ή ψυχολογικών ορισμών, περιληπτικών ή ρητών, της κατηγορίας "νεότητα". Εάν για να ορίσουμε κοινωνιολογικά τις ηλικίες κρατήσουμε την αρχή της επισήμανσης κοινωνικών γεγονότων στον άξονα του χρόνου, μεταξύ γέννησης και θανάτου, σ' αυτή την περίπτωση, ένας κοινωνιολογικός ορισμός της κατηγορίας "νεότητα" προϋποθέτει την επισήμανση ενός ανώτατου κι ενός κατώτατου ορίου που έχουν ένα κοινωνιολογικό νόημα. Εάν θεωρήσουμε ότι η κοινωνική ζωή ενός ατόμου ορίζεται από τη διαδοχή των κοινωνικών σχέσεων τις οποίες γνωρίζει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο38 μπορούμε τότε, σε πρώτη προσέγγιση, να υποδείξουμε μια περιοδολόγηση με βάση πέντε σταθμούς. Έτσι, ένας πρώτος σταθμός θα οδηγούσε από τη γέννηση στην είσοδο στον σχολικό χώρο, σταθμός όπου, σχηματοποιώντας, ο κοινωνικός κόσμος θα ήταν περιορισμένος στην οικογένεια (πρώτη παιδική ηλικία;). Ένας δεύτερος σταθμός θα οδηγούσε τότε από την είσοδο στην έξοδο του σχολικού χώρου, σταθμός όπου, πάλι σχηματοποιώντας, η κοινωνική ζωή θα ρυθμιζόταν από ένα διπολικό κόσμο "οικογένεια και σχολείο" ("παιδική ηλικία" και "εφηβεία";). Αφού η δημιουργία μιας καινούργιας οικογενείας παραμένει κανόνας, μπορούμε να υποδείξουμε έναν τρίτο σταθμό που θα οδηγούσε από την έξοδο του σχολείου στο γάμο και θα καθόριζε μια διπλή διαδικασία κοινωνικής ένταξης στην αγορά εργασίας και στην γαμήλια αγορά ("νεότητα";). Τότε ανοίγεται ένας τέταρτος σταθμός που θα οδηγούσε από το γάμο στη σύνταξη, σταθμός ομόλογος τυπικά με τον δεύτερο, αφού, τείνοντας προς το ουσιώδες, η κοινωνική ζωή θα πορευόταν και πάλι μέσα σ' ένα διπολικό κόσμο, "οικογένεια

36. "H μονάδα του ουσιαστικού που την ορίζει (τη "νεότητα"), σκεπάζοντας τη μονάδα μιας ουσίας" (L. Wittgenstein, Le cahier bleu et le cahier brun, Παρίσι, Gallimard, 1965, σ. 25).

37. Ρ. Bourdieu, J. C. Chamboredon, J. C. Passeron, Le Métier de Sociologue, Παρίσι, Mouton Bordas, 1968, σ. 42.

38. C. Wright Mills, L'imagination Sociologique, Παρίσι, F. Maspero, 1977.

Σελ. 142
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/143.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

και εργασία" ("ώριμη ηλικία";). Ένας τελευταίος σταθμός, θα οδηγούσε από τη σύνταξη στο νεκροταφείο ("τρίτη ηλικία"; "γηρατειά";).

Αλλά, αυτό το προσχεδίασμα μιας κοινωνιολογικής περιοδολόγησης των ηλικιών προκαλεί αντιρρήσεις. Εάν πράγματι τα όρια που αναφέρθηκαν έχουν μια κοινωνική διάσταση, αυτό δεν ισχύει για όλα τα ατομικά πεπρωμένα. Αντίθετα, από αυτό το "βιογραφικό prêt à porter" λείπουν αρκετά γεγονότα που έχουν ασφαλώς μια κοινωνική σημασία για την περιοδολόγηση ορισμένων κοινωνικών τροχιών και τίποτα εκ των προτέρων δεν επιτρέπει να σκεφτούμε ότι τα όρια αυτά είναι, σ' όλες τις περιπτώσεις, τα πιο κατάλληλα για την κατάτμηση των ηλικιών της ζωής. Έτσι, η μεταβίβαση της οικονομικής, βιομηχανικής, εμπορικής ή κτηματικής κληρονομιάς, σημαδεύει μια οριστική διακοπή στις κοινωνικές τροχιές των αγροτών, των βιοτεχνών, των εμπόρων, των ελεύθερων επαγγελματιών ή των αστών. Τρίτη αντίρρηση, πρέπει να αντικαταστήσουμε αυτό το "βιογραφικό prêt à porter" από βιογραφικές τροχιές τάξεων που αντιπαρατίθενται μεταξύ τους, τόσο από τη θέση τους μέσα στο κοινωνιολογικά δομημένο διάστημα των οικογενειών, μέσα στο σχολικό χώρο και στο χώρο του καταμερισμού της εργασίας όσο και από τις χρονολογίες της πρόσβασης σε οποιοδήποτε χώρο (όποια και να είναι τα κοινωνικά γεγονότα που επισημαίνονται στον άξονα του χρόνου, οι χρονολογίες, δηλαδή οι ηλικίες στις όποιες συμβαίνουν διάφορα γεγονότα, διαφέρουν σύμφωνα με τις τάξεις των βιογραφικών τροχιών). Τέταρτη αντίρρηση: ας υποθέσουμε ότι μπορούν να κατασκευαστούν για τη σύγχρονη γαλλική κοινωνία τέτοιες περιοδολογήσεις ηλικιών με βάση τις κοινωνικές τάξεις. Δεν θα μπορούσαν να επεκταθούν χωρίς προφύλαξη, πέρα από τη θεωρούμενη ιστορική περίοδο της κατασκευής τους (μια περιοδολόγηση των ηλικιών σχετική με τη δέσμη των βιογραφικών τροχιών των εργατών της σύγχρονης Γαλλίας δε θα ήταν ανάλογη μ' εκείνες του πρώτου μισού του 19ου αιώνα: το 1837 εκατοντάδες χιλιάδες νεαροί εργάτες εργάζονται περισσότερο από 15 ώρες την ημέρα, από την ηλικία των τεσσάρων ετών). 39

Ωστόσο, μια τέτοια κοινωνιολογική περιοδολόγηση των ηλικιών σχετική με μια ορισμένη κοινωνική τάξη, μέσα σε μια ορισμένη κοινωνία και σε μια ορισμένη εποχή, δεν θα μπορούσε να επεκταθεί χωρίς προφύλαξη σε οποιαδήποτε άλλη κοινωνία. Η κοινωνιολογική περιοδολόγηση των ηλικιών αντίθετα με τη βιολογική ή ψυχολογική περιοδολόγηση δεν θα ίσχυε παρά για μια δεδομένη τάξη μέσα σε μια δεδομένη κοινωνία σε μια καθορισμένη εποχή.40

39 J. Sandrin, Enfants trouvés, Enfants ouvriers, Παρίσι, Aubier-Montaigne, 1982.

40. H αρμοδιότητα μιας κοινωνικής δόμησης "εκ των προτέρων" της έννοιας της "νεότητας" για μια ορισμένη κοινωνική τάξη, μέσα σε μια ορισμένη κοινωνία, σε μια ορισμένη εποχή, δεν μπορεί να εξακριβωθεί, "εκ των υστέρων", παρά μόνο μετά από μια έρευνα.

Σελ. 143
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/144.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Γ) Το ζήτημα, της οροθεσίας των γενεών

Τρίτη και τελευταία χρήση: η κατηγορία "νεότητα" ως "γενεά". Στο βαθμό που εφαρμόζεται σε μια συγκεκριμένη οικογενειακή διαδοχή, η κατηγορία της "γενεάς" προσδιορίζει "το σύνολο όσων κατάγονται από κάποιον με διαφορετικούς βαθμούς συγγενείας".41 Στο βαθμό που υποδεικνύει μια ομάδα, είναι για τη δημογραφία "το ιδιαίτερο πλήθος που αποτελείται από το σύνολο των προσώπων που γεννήθηκαν μια δεδομένη περίοδο, συνήθως μια χρονιά".42 Στον πληθυντικό (π.χ. "οι νέες γενιές"), η κατηγορία σημαίνει το σύνολο όλων αυτών που γεννήθηκαν σχεδόν την ίδια χρονολογία: "σύνολο ατόμων που έχουν περίπου την ίδια ηλικία", όπως λέει ο P. Robert. "Ομάδα ηλικίας" και "γενεά" μπορούν να συγχέονται κατά προσέγγιση. Αλλά εκεί που η κατηγορία "νεότητα" ορίζεται ως ομάδα ηλικίας (π.χ., οι 16 - 25 ετών), αποτελεί (πιο συχνά) το υποστήριγμα μιας συγχρονικής ανάλυσης (αναζητείται η μονάδα της κατηγορίας μέσα στην υποτιθέμενη μονάδα μιας όμοιας ηλικίας και εκεί που η κατηγορία "νεότητα" ορίζεται ως γενεά (π.χ., οι μεταπολεμικές γενιές), αποτελεί (πιο συχνά) το υποστήριγμα μιας διαχρονικής ανάλυσης (αναζητείται η ομοιογένεια της γενιάς μέσα στην υποτιθέμενη μονάδα μιας όμοιας ιστορίας).

Να ένα παράδειγμα αυτής της χρήσης της κατηγορίας της "νεότητας" από την εφημερίδα Monde της 16 και 17 Σεπτέμβρη 1984. Μετά από την πρόσφατη απομάκρυνση του στρατάρχη Ogarkov και την αντικατάσταση του από το στρατηγό Akhromeev σ' ένα άρθρο με τίτλο "Κάτι γίνεται στο Κρεμλίνο" και με υπότιτλο "Νέοι και Γέροι", ο D. Vernet, ανάλυε "την αντίθεση ανάμεσα στη γενεά που ανεβαίνει, τους νέους (που είναι τουλάχιστον πάνω από 50 χρονών), και τους γέρους του Πολιτικού Γραφείου".

Το κλασικό διπλό πρόβλημα (o Dromel το είχε ήδη αναφέρει, το 1862)43 που θέτει η οροθεσία διαδοχικών γενεών, είναι το ακόλουθο. Πώς να προσδιορίσουμε το διάστημα ανάμεσα σε δύο συνεχόμενες γενεές; Με άλλα λόγια, πόσον καιρό θέλει μια καινούργια γενεά για να αντικαταστήσει την παλαιά; 15 χρόνια λένε μερικοί, 30 απαντούν οι περισσότεροι... πιο πολύ φαίνεται όταν πρόκειται για την πρόσβαση στο Πολιτικό Γραφείο του Κ.Κ.Σ.Ε. Από την άλλη μεριά, σε ποια στιγμή της ιστορίας να προσδιορίσουμε την αρχή μιας

41. Στο P. Robert, Dictionnaire alphabétique et analogique de la langue Française, Παρίσι, Société du Nouveau Littré, 1967.

42. Στο R. Pressât, Dictionnaire de Démographie, Παρίσι, PUF, 1979.

43. J. Dromel, La loi des révolutions, les générations, les nationalités, les dynasties, les religions, Didier et Cie, 1862, στο Κ. Mannheim, "The Problem of Generation", ό.π.

Σελ. 144
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 125
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΝΗΛΙΚΩΝ

    Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΥ (1924 - 1982)

    ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΡΙΝΑΚΗ-ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ

    Με την εισήγηση αυτή γίνεται προσπάθεια καθορισμού των ζητημάτων που προβάλλουν από την εξέταση του θεσμού των φυλακών ανηλίκων στην εξέλιξή του. Η πλήρης μελέτη της εξέλιξης του θεσμού είναι το αντικείμενο έρευνας με το ίδιο θέμα και με πηγές βιβλιογραφικές και αρχειακές των φυλακών. Μια και η επεξεργασία των αρχείων αρχίζει αυτές τις μέρες, η τωρινή εισήγηση έχει κατ' ανάγκην χαρακτήρα γενικής προσέγγισης.

    Σημασία έχει ν' αναφερθεί ότι οι φυλακές ανηλίκων ονομάζονται σωφρονιστικά καταστήματα. Αυτή η ονομασία υποθέτουμε ότι καθόριζε και καθορίζει σε μέγιστο βαθμό και το ρόλο τους. Οι πρώτες φυλακές ειδικά για ανήλικους ιδρύθηκαν στην Αθήνα το 1896 (Εφηβείο Αβέρωφ). Αξιοπρόσεχτο είναι το γεγονός ότι στα χρόνια από 1855 μέχρι 1900 περίπου έχουν μετακληθεί διαδοχικά διάφοροι ειδικοί από το εξωτερικό, όπως o Stevenson και o Barthes για να σχεδιάσουν την οργάνωση των ελληνικών φυλακών. Το γεγονός αυτό δηλώνει για τον παρατηρητή το ενδιαφέρον του κράτους για τα σωφρονιστικά πράγματα. Κι όμως οι απόψεις όλων των ειδικών χωρίς εξαίρεση αγνοήθηκαν, είτε σαν ξεπερασμένες στην αυστηρότητά τους είτε σαν υπερβολικά φιλελεύθερες για την ελληνική πραγματικότητα. Παράλληλα αγνοήθηκαν κι όλοι οι Έλληνες επιστήμονες που είχαν άμεση επαφή με τα πράγματα.

    Οι αναφορές από εκείνη την εποχή περιγράφουν την κατάσταση των φυλακών από άποψη διαβίωσης σαν τραγική. Μπορούμε σχηματικά να πούμε ότι μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα οι φυλακές δε φαίνεται να εφαρμόζουν άλλα σωφρονιστικά μέτρα πέρα από τη στέρηση της ελευθερίας.

    Από το 1911 και μέχρι το 1924 αρχίζει νομοθετική πρόβλεψη για εγκαταλειμμένους ανήλικους και αγροτικές φυλακές. Αυτή η χρονική περίοδος μπορεί