Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 147-166 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/147.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΧΑΡΗΣ ΜΠΑΜΠΟΥΝΗΣ: Επιτρέψτε μου να εκφράσω τη χαρά μου για την πραγματοποίηση του Συμποσίου αυτού που ανοίγει πράγματι νέους ερευνητικούς ορίζοντες στη χώρα μας.

Τα όσα αξιόλογα ακούστηκαν ως τώρα θα είναι βαθμίδα προβληματισμού για μένα, άμεσα δε στα πλαίσια του ενδιαφέροντός μου για την ιστορία της Ν.Α. Αττικής.

Μελετώντας πρόσφατα τη θνησιμότητα στο Λαύριο από το 1925 ως το 19401 διαπίστωσα κατ' αρχήν ότι μέχρι το 1932, όταν έχει πλέον αδρανοποιηθεί και διέρχεται τις τελευταίες ημέρες του βίου της η Ελληνική Εταιρεία Μεταλλουργείων Λαυρίου που απασχολούσε το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού2 -παραμένει σε λειτουργία βέβαια η Γαλλική- οι θάνατοι παιδιών και νέων3 υπερβαίνουν το 47% του συνολικού αριθμού θανάτων. Στην επόμενη οκταετία 1933 - 1940 προσεγγίζουν το 30%. Και στις δυο περιόδους οι θάνατοι που συγκεντρωτικά οφείλονται στα λοιμώδη - παρασιτικά, αναπνευστικά και πεπτικά νοσήματα καλύπτουν ποσοστό 75,31% - 64,06% (βλ. πίν. 1).

Σ' αυτή την εργατούπολη, όπου το περιβάλλον αντιμάχεται τον άνθρωπο, υπάρχουν -τουλάχιστον για τον ελληνικό χώρο- επιβαρυντικές ιδιαιτερότητες.

1. Οι καταπονημένοι οργανισμοί των εργατών - εργατριών μετάλλου, των κυριολεκτικά στοιβαγμένων στους ανθυγιεινούς χώρους της εξαντλητικής δουλειάς, γίνονται εύκολη λεία σωματοφθόρων ασθενειών που ταχύτατα και ασφαλώς μεταδίδονται στην οικογένεια, στις γειτονιές και συνοικίες του Λαυρίου.

2. Τα τεράστια μεταλλοπλύσια των Εταιρειών τελμάτωσαν την περιοχή από το Νυχτοχώρι μέχρι τον Κυπριανό, τον εργατικό δηλ. συνοικισμό της Γαλλικής Εταιρείας, και την παραλία του Θορικού. Η ελονοσία προσβάλλει μαζικά τους ανθρώπους,4 πλήττει δε ιδιαίτερα τους νέους και τα παιδιά5 που τα στέλνει αμέσως στον τάφο ή τα παραδίνει αποσκελετωμένα στη φυματίωση και στις άλλες θανατηφόρες ασθένειες. Για να περιορίσουν μάλιστα οι Λαυριώτες τις εστίες μόλυνσης τρύπησαν τα τοιχώματα εκατοντάδων υπαίθριων αρχαίων υδροδεξαμενών6 (μέσης χωρητικότητας 1.000 μ3) που τροφοδοτούσαν τα αρχαία πλυντήρια.7

3. Η μεταλλική "κόνις" που συναντιέται πρώτα στις γαλαρίες καθώς εξορύσσουν τα μεταλλεύματα τα περιέχοντα αργυρούχο μόλυβδο, ψευδάργυρο, χαλκό κλπ.8

Παράλληλα, η πόλη περισφίγγεται από τους τεράστιους όγκους των μεταλλουργικών απορριμμάτων (σκωριών των εκκαμινεύσεων). Η φθοροποιός "κόνις" κατά συνέπεια αιωρείται παντού.

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/148.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

4. Ο έμφορτος με αρσενικό (As) καπνός που εξέρχεται από τις καμινάδες των μεταλλευτικών εργοστασίων.9

Η Γαλλική Εταιρεία είχε τον αγωγό-φουγάρο της ΒΔ - Δ της πόλης, στη θέση Στεφάνι. Όταν λειτουργούν οι φούρνοι της και πνέει, όπως συμβαίνει συχνά στο Λαύριο, βοριάς, ο καπνός κατακάθεται παντού. Το ίδιο συμβαίνει με τα δίδυμα φουγάρα -στην ομώνυμη θέση, αμέσως νότια του λιμανιού- της Ελληνικής Εταιρείας και το νότιο άνεμο.

5. Οι εργατικές, πολυμελείς συνήθως, οικογένειες ζουν σε οικήματα κατά κανόνα μικρά και ανθυγιεινά (όπως στις συνοικίες Νεάπολη, Σαντορινέικα, Κυπριανός), κατασκευασμένα συχνά όπως όπως με οξειδωμένες λαμαρίνες, σπασμένα τούβλα αχρήστων πλέον κι εγκαταλελειμμένων κτισμάτων των Εταιρειών, απορριμματική ύλη γενικά με οικοδομικά υλικά ευτελή. Η χαμηλής ποιότητας τροφή εξάλλου προκαλεί σωρεία πεπτικών νόσων.

6. Στην πόλη καταφεύγει μετά τη μικρασιατική καταστροφή μεγάλος αριθμός προσφύγων.10 Η εγκατάστασή τους ήταν προβληματική αρχικά και δεν πληρούσε, αφού δεν υπήρχαν στεγαστικές δυνατότητες, τους κανόνες υγιεινής.

7. Η έλλειψη αποχετευτικού συστήματος των οικιών και η γεωλογική σύσταση του Λαυρίου,11 η διαπερατότητα δηλ. των επαφών των επάλληλων στρωμάτων σχιστολίθου και μαρμάρου, είναι συνυπεύθυνα για τη μόλυνση του πόσιμου νερού.

Τα παιδιά, ιδιαίτερα της βρεφικής και νηπιακής ηλικίας, πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα θανάτου12 (βλ. πίν. 2, 3).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Πρόδρομη ανακοίνωση ευρύτερης μελέτης με θέμα το Λαύριο από τον 19ο αιώνα ως το 1940.

2. Η Ελληνική Εταιρεία που εκμεταλλευόταν τα μεταλλευτικά και μεταλλουργικά απορρίμματα των αρχαίων (πλυνίτες, σκωρίες, λιθάργυρους) παρουσίαζε από καιρό προβλήματα λειτουργίας εξαιτίας της εξάντλησης των υπαρχουσών ποσοτήτων. Τη μεγαλύτερη κρίση της υφίσταται το 1931 (βλ. και Πρακτικά Συνεδριάσεων Δημαρχιακής Επιτροπής του Δήμου Λαυρεωτικής / 24 Αυγούστου 1931). Στις 31 Αυγούστου 1933 η Ελληνική Εταιρεία πώλησε στην αγγλική "Thracian Mineral Products Limited" την αστική της περιουσία (βλ. Ιβάν Π. Σκαραμαγκά, Λαύρειον, I960, σ. 5).

3. Για την περίπτωση αποδελτιώθηκαν οι 1685 ληξιαρχικές πράξεις θανάτων, οι καταχωρισμένες στο Ληξιαρχείο του Δήμου Λαυρεωτικής που είναι πλήρες όσον αφορά την περίοδο που ερευνήθηκε. Η ταξινόμηση των ασθενειών ως αιτίων θανάτου έγινε σύμφωνα με το "Εγχειρίδιο διεθνούς στατιστικής ταξινομήσεως των νόσων, κακώσεων και αιτίων θανάτου", έκδ. ΕΣΥΕ Υπουργείου Συντονισμού - Γ.Δ.Υ. Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών, Αθήνα 1980.

4. Βλ. και Πρακτικά Συνεδριάσεων Δημαρχιακής Επιτροπής του Δήμου Λαυρεωτικής / 1 Αυγούστου 1930: "Ο κ. Δήμαρχος εξέθηκεν εις την Δημαρχιακήν Επιτροπήν ότι

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/149.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

κατά την ψήφισιν του προϋπολογισμού του τρέχοντος οικονομικού έτους κατεδείχθη η ανάγκη της υπάρξεως Δημοτικού ιατρού, ήδη δε κατόπιν της ενσκηψάσης εν τη περιφερεία του Θορικού τρομεράς ελονοσίας, ήτις προσέβαλεν άπαντας σχεδόν τους κατοίκους της περιοχής ταύτης, είναι ανάγκη όπως επισπευσθή o διορισμός Δημοτικού ιατρού και επρότεινε όπως διορισθή ως τοιούτος o Ιατρός κ. Ανδρέας Αλεξάνδρου, όστις κατά τε την παρούσαν περίστασιν και εν τω παρελθόντι πατρικώτατα και στοργικώτατα προσέφερεν την επιστημονικήν του υπηρεσίαν εις τους απόρους της πόλεως και εν γένει υπέδειξεν άδιάπτωτον ενδιαφέρον διά την υγείαν γενικώς της πόλεως...".

5. Παραστατική είναι η αφήγηση του Βασίλη Δασκαλάκη (Οι ξεριζωμένοι - Διήγηση ενού χωριάτη, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1980, σ. 119 - 120), που παιδί, πριν από τον A' Παγκόσμιο πόλεμο, δουλεύοντας στο Λαύριο έπαθε ελονοσία.

6. Την πληροφορία οφείλω στον αρχαιολόγο Ευάγγελο Χ. Κακαβογιάννη, που ευχαριστώ και από αυτή τη θέση.

7. Κ. Κονοφάγου, Το Αρχαίο Λαύριο και η ελληνική τεχνική παραγωγής του αργύρου. Αθήνα 1980, σ. 223 - 273.

8. Γ. Π. Μαρίνου - W. E. Petraschek, Λαύριον, Αθήναι 1956 (Γεωλογικαί και Γεωφυσικαί Μελέται ΙΓΕΥ, τ. IV, αρ. 1), σ. 200 κ.εξ.

9. Τις επιβλαβείς επιπτώσεις του καπνού στον ανθρώπινο οργανισμό είχαν ήδη από την αρχαιότητα αντιληφθεί. Γράφει o Στράβων (III. 2, 8): "Τας δε του αργύρου καμίνους ποιούσιν υψηλάς ώστε την εκ των βώλων λιγνύν μετέωρον εξαίρεσθαι· βαρεία γαρ εστι και ολέθριος". Βλ. και Ευάγγ. Χ. Κακαβογιάννη, "Σουνιακά - Λαυρεωτικά", ΑΔ, τ. 32, Μελέται, 1977, σ. 214.

10. Βλ. "Απογραφή προσφύγων διενεργηθείσα κατ' Απρίλιον 1923· Υπουργείο Υγιεινής, Προνοίας και Αντιλήψεως - τμήμα στατιστικής", σ. 5: "Λαύριον: Άρρενες 1333, Θήλεις 1493, σύνολον 2826· Καμάριζα (αρ.) 134, (θ.) 140, (σ.) 274· {Σύνολο Λαυρεωτικής κατά φύλο} (αρ.) 1467, (θ.) 1633, (Γ.Σ.) 3100".

11. Κ. Κονοφάγου, ό.π., σ. 155 κ.εξ.

12. Πρβλ. Ν. Ματσανιώτη, Παιδιατρική, τ. A', Αθήνα 1972, σ. 17.

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/150.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ

Αιτίες θανάτου παιδιών

Νοσήματα

Λοιμώδη - Παρασιτικά

Νεοπλάσματα

Ενδοκρινικά - Μεταβολικά - Διαταραχές θρέψεως - Ανοσολογικές διαταραχές

Αίματος - Αιμοποιητικών οργάνων

Ψυχικές διαταραχές

Νευρικού συστήματος - αισθητηρίων οργάνων

Κυκλοφορικού συστήματος

Αναπνευστικού συστήματος

Πεπτικού συστήματος

Ουροποιογεννητικού συστήματ.

Επιπλοκές τοκετού, λοχείας

Δέρματος και υποδόριου ιστού

Μυοσκελετικού συστήματος - συνδετικού ιστού

Περιγεννητικής περιόδου

Ασαφώς καθορισμένες καταστ.

Κακώσεις - ατυχήματα

Πολλαπλής αιτιολογίας

Σύνολο

Σύγκριση με σύνολο θανάτων έτους

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/151.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ (ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΣΕΛΙΔΑ 150)

Αιτίες θανάτου παιδιών και νέων

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/152.gif&w=600&h=3931. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Αιτίες θανάτου κατά ηλικία (1925 - 1932)

Νοσήματα 0 - 12 μηνών 1 - 5 ετών 6 - 10 ετών 11 - 15 ετών 16 - 20 ετών 21 - 25 ετών Σύνολο

Λοιμώδη - παρασιτικά 1ο(1* - 9**) 29(17 - 12) 12(8 - 4) 6(3 - 3) 10(4 - 6) 16(2 - 14) 83(35 - 48)

Νεοπλάσματα o 3(2 - 1) 1(1 - 0) 1(1 - 0) o o 5'(4 - 1)

Ενδοκρινικά - Μεταβολικά - Διαταραχές θρέψεως - Ανοσολογικές διαταραχές 8(7 - 1) 2(2 - 0) 000 2(2 - 0) 12(11 - 1)

Αίματος - Αιμοποιητικών οργάνων 000 1(0 - 1) 0 0 1(0 - 1)

Ψυχικές διαταραχές 0 0 0 0 0 0 0

Νευρικού συστήματος - αισθητηρίων οργάν. 0 2(1 - 1) 2(2 - 0) 0 1(1 - 0) 1(1 - 0) 6(5 - 1)

Κυκλοφορικού συστήματος 2(1 - 1) 1(1 - 0) 1(0 - 1) 2(0 - 2) 1(1 - 0) 1(1 - 0) 8(4 - 4)

Αναπνευστικού συστήματος 58(28 - 30) 53(23 - 30) 9(4 - 5) 4(2 - 2) 8(5 - 3) 2(1 - 1) 134(63 - 71)

Πεπτικού συστήματος 64(38 - 26) 65(34 - 31) 3(1 - 2) 0 0 2(1 - 1) 134(74 - 60)

Ουροποιογεννητικού συστήματος 0 4(3 - 1) 2(1 - 1) 0 2(1 - 1) 1(0 - 1) 9(5 - 4)

Επιπλοκές τοκετού, λοχείας 12(3 - 9) 00 0 0 0 12(3 - 9)

Δέρματος και υποδορίου ιστού 1(0 - 1) 0 0 0 0 0 1(0 - 1)

Μυοσκελετικού συστήματος - συνδετικού ιστού 0 1(0 - 1) 0 0 0 1(1 - 0) 2(1 - 1)

Περιγεννητικής περιόδου 3(1 - 2.) 0 0 0 0 0 3(1 - 2)

Ασαφώς καθορισμένες καταστάσεις 2(0 - 2) 2(1 - 1) 0 0 0 1(1 - 0) 5(2 - 8)

Κακώσεις - ατυχήματα 18(9 - 9) 3(1 - 2) 1(0 - 1) 2(1 - 1) 6(4 - 3) 4(4 - 0) 34(19 - 15)

Πολλαπλής αιτιολογίας 8(3 - 5) 5(5 - 0) 2(0 - 2) 0 1(1 - 0) 1(0 - 1) 17(9 - 8)

Σύνολο 186(91 - 95) 170(90 - 80) 33(17 - 16) 16(7 - 9) 29(17 - 12) 32(14 - 18) 466(236 - 280)

* Αγόρια ** Κορίτσια

 

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/153.gif&w=600&h=393 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

Αιτίες θανάτου κατά ηλικία (1983 - 1940)

Νοσήματα

Λοιμώδη - παρασιτικά

Νεοπλάσματα

Ενδοκρινικά - Μεταβολικά - Διαταραχές θρέψεως - Ανοσολογικές διαταραχές

Αίματος - Αιμοποιητικών οργάνων

Ψυχικές διαταραχές

Νευρικού συστήματος - αισθητηρίων οργάν.

Κυκλοφορικού συστήματος

Αναπνευστικού συστήματος

Πεπτικού συστήματος

Ουροποιογεννητικού συστήματος

Επιπλοκές τοκετού, λοχείας

Δέρματος και υποδορίου ιστού

Μυοσκελετικού συστήματος - συνδετικού ιστού

Περιγεννητικής περιόδου

Ασαφώς καθορισμένες καταστάσεις

Κακώσεις - ατυχήματα

Πολλαπλής αιτιολογίας

Σύνολο * Αγόρια ** Κορίτσια

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/154.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/155.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η πολλαπλότητα των προσεγγίσεων, II

Δευτέρα 1 Οκτωβρίου 1984

Απογευματινή συνεδρία

Πρόεδρος: ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/156.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/157.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η ΝΕΟΛΑΙΑ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ

MICHELE DEAN

Για να προσδιορίσουμε ακριβώς το θέμα της ανακοίνωσης, είναι αναγκαίο να επιστήσουμε την προσοχή σε ορισμένα σημεία και κατ' αρχάς στο ότι δεν θα αναπτυχθούν εδώ συμπεράσματα, αλλά κυρίως προβλήματα, υποθέσεις ή απλώς υποδείξεις για έρευνα.

Μια δεύτερη σημείωση αναφέρεται στον τίτλο· με τον καθορισμό βιομηχανική και μεταβιομηχανική πόλη δεν θέλω να αναφερθώ σε ιδιαίτερες ιστοριογραφικές κατηγορίες αλλά στην εξέλιξη που ακολούθησε τη διάδοση της βιομηχανικής επανάστασης και επομένως στην προσαρμογή των πολεοδομικών δομών και των προτύπων συμπεριφοράς όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των αστικών χώρων· επακόλουθη επίσης εξέλιξη των νέων σχέσεων παραγωγής και των διαφορετικών τύπων κοινωνικών δομών μεταξύ των τάξεων σε κοινωνίες και σε περιοχές που άλλαξαν με την εμφάνιση του εργοστασίου το οποίο ως γνωστό πλάθει κατά εικόνα και ομοίωσή του χώρους και συμπεριφορές.1 Όσον αφορά αντίθετα τις μεταβολές που προήλθαν απ' τις καινούργιες

1. H βιβλιογραφία που αναφέρεται σ' αυτά τα θέματα είναι πλουσιότατη. Εδώ επιθυμώ μόνο να υπενθυμίσω ορισμένες μελέτες Αστικής Γεωγραφίας (Urban geography), κλασικές κατά κάποιον τρόπο, αλλά ίσως λιγότερο γνωστές σε όσους δεν είναι ειδικοί σ' αυτό το χώρο. Αναφέρω λοιπόν χρονολογικά: R. Blanchard, Une méthode de géographie urbaine, in La vie urbaine, 1922· P. Lavedan, Géographie des Villes, Paris, Gallimard, 1936 - P. Lavedan, Histoire de l'Urbanisme, III, Paris 1926-1941-1952· R. E. Dickinson, The West European City, London 1951· M. Sorre, Les Fondements de la géographie humaine, Paris, Colin 1952 (τόμος III, L'Habitat, σ. 154 - 436, L'Habitat Urbain)· Α. E. Smailes, The Geography of Towns, London 1953· P. George, Géographie urbaine, Paris, P.U.F., 1961· G. Schwarz, Allgemeine Siedlungsgeographie, Berlin 2 1962 (Die Städte, σ. 309 - 501)· J. Labasse, L'organisation de l'espace - Éléments de géographie volontaire, Paris 1966· J. Tricart, L'Habitat urbain, Paris· Μ. Derruau, Précis

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/158.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

τεχνικές παραγωγής και επικοινωνιών (robot, telematica) κλπ. και που αφορούν την οργάνωση της πόλης2 και τον τρόπο συμπεριφοράς πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι πρόκειται για φαινόμενα πολύ πρόσφατα, τα οποία δεν μπορούν να εξεταστούν πέρα από τη διάσταση των εντυπώσεων ή πάνω σε μια βάση υποθέσεων ως προς τα πού τείνουν, και που δεν μπορούν να επαληθευθούν.

Είναι εν τούτοις βέβαιο, ότι σημαντικές αλλαγές στην οργάνωση εργασίας και την τοποθέτηση της παραγωγής καθώς επίσης και στη γεωγραφία της κοινωνικότητας, του ελευθέρου χρόνου κλπ., δημιουργούνται από τις νέες τεχνολογίες, που αναπόφευκτα επιφέρουν νέες μορφές χρήσης και αντίληψης του χώρου: μηδενίζοντας τον: (στην περίπτωση π.χ. της υπόθεσης διεκπεραίωσης μεγάλου ποσοστού εργασίας στο σπίτι διά μέσου τερματικών) ή πολλαπλασιάζοντας τον (με το να διαθέτουμε, τουλάχιστον σα δυνατότητα,

de géographie humaine, Paris 4 1967, (IV, La Ville, p. 463 - 518)· J. Beaujeu-Garnier, G. Chabot, Traité de Géographie urbaine, Paris, Colin, 1970.

Όσον αφορά την Ιταλία, όπου όπως είναι γνωστό η βιομηχανική ανάπτυξη ξεκινά απ' τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα σε ορισμένες ζώνες καθαρά οριοθετημένες μια εκτεταμένη βιβλιογραφία, που άνθησε κυρίως στην τελευταία δεκαπενταετία, περιγράφει τα πολεοδομικά και κοινωνικά συμβάντα μεγάλων και μικρών κέντρων, κυρίως του κέντρου και του βορρά. Μια εικόνα των τάσεων έρευνας καθώς και ένα μεγάλο αριθμό μελετών μπορούμε να βρούμε στο περιοδικό Storia Urbana, σημαντικό για "μελέτες επί των μετασχηματισμών των πόλεων και του χώρου, στη σύγχρονη εποχή". Εκδίδεται στο Μιλάνο από το 1977 από τον εκδοτικό οίκο Angeli και έφθασε στο 28ο τεύχος. Πάντως είναι δύσκολο να βρει κανένας μελέτες που να δίνουν μια γενική εικόνα των φαινομένων που εμφανίστηκαν στη χώρα απ' την πλευρά που μας ενδιαφέρει. Υποδεικνύουμε τις παρακάτω μελέτες: L. Gambi, Ι valori storici dei quadri ambientali, in Storia d'Italia, Einaudi, Torino 1972, τ. Ι, σ. 5 - 60· L. Gambi, Da città ad area metropolitana, in Storia d'Italia, Einaudi, Torino 1973, τ. V - 1, σ. 370 - 424 - I. Insolera, L'urbanistica, ibidem, σ. 427 - 486· C. Carezzi, A. Mioni, L'Italia in formazione, Ricerche e saggi sullo sviluppo urbanistico del territorio nazionale, De Donato, Bari 1970· A. Mioni, Le transformazioni territoriali in Italia nella prima età industriale, Marsilio, Venezia 1976· L. Bortolotti, Storia della politica edilizia in Italia (1919 - 1970), Editori Riuniti, Roma 1978.

Τέλος αξιοσημείωτος είναι ο τόμος των: L. Gambi και M. C. Gozzoli, Milano, Laterna, Bari 1982. O τόμος αυτός ανήκει σε μια σημαντική σειρά με τον τίτλο "Οι πόλεις στην Ιστορία της Ιταλίας". Η σειρά αυτή εκδίδεται υπό τη διεύθυνση του C. de Seta. Σ' αυτόν το χώρο δημοσιεύτηκαν ήδη μελέτες σχετικές με το Παλέρμο, Φλωρεντία, Μπολόνια, Μεσσήνη, Ρώμη, Γένοβα, Περούτζια, Νάπολη, Κάλιαρι, Πάδοβα.

2. Παραπέμπουμε στο έργο του E. Bortenghi για ορισμένες πλευρές της Ιταλικής κατάστασης, όχι ακόμα καλά γνωστής. Γι' αυτό η έρευνα προχωρά όπως ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει, "σε μια αραιή ατμόσφαιρα λίγης θεωρίας και με ελάχιστα εργαλεία". E. Borlenghi, "Terziario superiore e innovazione industriale nella trasformazione della città", in Associazione dei Geografi Italiani, Atti del XXIII Congresso Geografico Italiano, Catania 1983, τ. II, τχ. Ι, σ. 393 - 428.

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/159.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

όλες τις εικόνες απ' όλο τον κόσμο, αλλά και πέρα από τον πλανήτη, στην προσωπική μας μικρή οθόνη). Δεν είναι το ίδιο σαν να υποστηρίζουμε την ύπαρξη ενός άλλου χώρου διαφορετικού από εκείνου της εικόνας, που αλλάζει συνέχεια, άγνωστου και ανεξερεύνητου σε σχέση με ό,τι εμφανίζεται από το video ή τη στατικοοικονομική ανάλυση;

Θα αναφερθώ κύρια στην Ιταλία. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία και δικαιολογείται γιατί στη χώρα αυτή έχουμε προωθημένες καταστάσεις, οι οποίες εκφράζουν τάσεις που συναντιούνται στις πιο προοδευμένες χώρες, Στις προωθημένες αυτές καταστάσεις αντιτίθενται καθυστερημένες περιοχές που εκφράζουν την αργή ανάπτυξη σε διάφορες χώρες της Μεσογείου.

Η διερεύνηση του θέματος του συνεδρίου, από τη βιβλιογραφία, φανερώνει πως η τοποθέτηση και ο καθορισμός σε όρους - χώρου των φαινομένων που αναλύουμε περνά σε δευτερεύουσα θέση στις έρευνες της κοινωνιολογίας, της παιδαγωγικής, της ιστορίας της παιδαγωγικής, της κοινωνικής και δημογραφικής ιστορίας κλπ.3

Οι ιδιωτικοί ή αγροτικοί δηλαδή χώροι βρίσκονται στο φόντο σεναρίων, τα οποία σενάρια κάνουν προνομιακές ορισμένες δυναμικές, έναντι άλλων, αλλά υποτιμούν τη σημασία —για μένα λανθασμένα— του φυσικού ή τεχνητού περιβάλλοντος, που δεν είναι παθητικός χώρος κοινωνικών γεγονότων.

Αλλά αν ελλείψεις τέτοιου είδους σε άλλους επιστημονικούς κλάδους δεν δημιουργούν σχεδόν καμιά εντύπωση, στη βιβλιογραφία που αφορά τη γεωγραφία της πόλης και γενικότερα την ανθρωπιστική γεωγραφία δεν γίνεται σχεδόν καμιά αναφορά στους νέους, θα λέγαμε ούτε καν ίχνη αναφοράς στους νέους.

Γενικότερα το περιβάλλον και οι πόλεις που συνέχεια μεταβάλλονται από τις δραστηριότητες του ανθρώπου, κατοικούνται σχεδόν από φανταστικές υπάρξεις και από μερικές πλευρές μεταφυσικές ή και πιθανότερα από άρρενες παραγωγικής ηλικίας (ενεργός πληθυσμός). Αυτοί σχηματίζουν θεωρητικές και αφηρημένες μονάδες που μέχρι τα τελευταία χρόνια παρουσιάζονται χωρίς διαφοροποίηση ή αντιφάσεις στο εσωτερικό τους.

3. Έναν ολοκληρωμένο πίνακα των μελετών κι όχι μόνον των ιταλικών για τον παιδικό και νεανικό κόσμο, συνοδευόμενο από μια ακριβή βιβλιογραφία, βρίσκομε στα έργα των: E. Bechi, «Retorica d'infanzia», in Aut Aut, 191 - 192, 1982, σ. 3 - 26· E. Bechi, «Letture d'infanzia», ό.π., σ. 197 - 202 (το τεύχος του περιοδικού είναι αφιερωμένο στο θέμα «αλληγορίες της παιδικής ηλικίας».)

Χρήσιμη επίσης είναι η εξέταση της αμερικανικής ιστοριογραφίας απ' τον C. Pancera, «Critica della storiografia USA su famiglia e infanzia nei secoli XVI - XVIII», in Società e Storia, τ. 14, 1981, σ. 927 - 841.

Τέλος πρόσφατο είναι το τεύχος των Quaderni Storici (57, 1984), το μονογραφικό τμήμα του οποίου έχει τον τίτλο «Παιδιά». Το τεύχος αυτό επιμελήθηκε η E. Bechi.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/160.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Σαν μοναδική εξαίρεση θα μπορούσαμε να σημειώσουμε τη λεγόμενη "γεωγραφία της αντίληψης" η οποία στην Ιταλία κάνει τα πρώτα στοιχειώδη βήματα.4

Και πραγματικά η νεανική ηλικία είναι κάτι το πρόσκαιρο "che si fugge tuttavia", κάτι που περνά γρήγορα, όπως έγραφε o Lorenzo il Magnifico5 κι όπως διηγείται ο Antoine de Saint Exupéry σ' ένα όμορφο κομμάτι απ' το μικρό πρίγκιπα,6 οι γεωγράφοι δεν ασχολούνται με πρόσκαιρα, εφήμερα πράγματα.

Στο κομμάτι αυτό ένας πομπώδης γεωγράφος αντιπαραθέτει στη ζωηρή περιέργεια του μικρού πρίγκιπα, την υποτιθέμενη ακινησία και αιωνιότητα των αντικειμένων μελέτης της ακαδημαϊκής γνώσης: οι μεγάλες πραγματικότητες ενός φυσικού κόσμου λόγω αδράνειας και νωθρότητας, παρουσιάζονται χωρίς αλλαγές και ιστορία.

Αλλά αν η περίοδος ζωής που εδώ αναλύομε θεωρείται περίοδος εφήμερη, από τη γνώμη και τη μνήμη την ομαδική και την υποκειμενική, είναι παρ' όλα αυτά μια συνεχής παρούσα φάση όπως και η λεγόμενη τρίτη ηλικία με την οποία τρίτη ηλικία διαμοιράζονται ορισμένες θέσεις του περιθωρίου. Είναι παρούσες κοινωνίες σαν στοιχείο δημογραφικό και πολιτικό κι έχουν σαν χαρακτηριστικό την ικανότητα να δρουν στους κατοικημένους χώρους με διάφορους τρόπους. Επομένως έχει και γεωγραφική σημασία ένα τμήμα της βιολογικής ιστορίας. Το τμήμα αυτό έχει ανάγκη από προσδιορισμούς έστω και πρόσκαιρους7. Του τμήματος αυτού δεν πρέπει να υποτιμούμε τις ποσοτικές πλευρές καθώς και τις διαχρονικές αλλαγές, σαν θα θυμόμαστε ανάμεσα στ' άλλα ότι το πρώτο κεφάλαιο του Civilisation Matérielle et capitalisme του Braudel, έχει για τίτλο "Το βάρος του αριθμού".

Ένας ποσοτικός προσδιορισμός μπορεί ακόμα να χρησιμεύσει και για μια σχετική κριτική σ' όσους βλέπουν την ιστορία σα συνωμοσία κατά των νέων στην περίπτωσή μας.

Αν πραγματικά μετρήσομε με μια σκόπιμη απλοποίηση τα τμήματα του πληθυσμού που θεωρούνται εξαρτημένα, αν όχι καταπιεσμένα (et pour cause),

4. Για τη γονιμότητα μιας σχέσης μεταξύ αυτού του είδους προσέγγισης και της ιστορικής έρευνας παραπέμπω στη σημαντική μελέτη της R. Comba, "II territorio come spazio vissuto. Ricerche geographiche e storiche nella genesi di un terna di storia sociale", in Società e Storia, τ. 11, 1981, σ. 1 - 27.

5. Lorenzo il Magnifico, (1494 - 1492), Canzone di Bacco e Arianna.

6. A. De Saint - Exupéry, Le Petit Prince, Paris 1946, XV, σ. 53 κ.ε.

7. Όσον αφορά τις μεταλλαγές των ορίων ηλικίας και των "σταδίων της ζωής" στη μεσαιωνική και σύγχρονη εποχή βλέπε: Ph. Ariès, L'enfant et la vie familiale sous l'ancien régime, Paris, Pion, I960· Ph. Ariès, Generazioni, Enciclopedia, Torino, Einaudi 1982, 16· J. R. Gillis, Youth and History, New York, Academic Press Inc., 1974.

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/161.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

π.χ. των νέων μέχρι 25 χρόνων, των ηλικιωμένων πάνω από τα 65 και γενικά των γυναικών, έχουμε ένα ποσοστό 75% για την Ιταλία και την Ελλάδα (1981). Έτσι μπαίνει σοβαρά η αμφιβολία για τις θέσεις στις οποίες αναφέρθηκα προηγούμενα. Και γιατί ξέρουμε ότι ούτε οι τάξεις των ανδρών, ανάμεσα στα 25 και 64 χρόνια, αντιπροσωπεύουν μια συμπαγή ενότητα διαχειριστών εξουσίας. Το αντίθετο· εννοώ δηλαδή, όχι ότι δεν υπάρχει καταπίεση ταξική φύλου ηλικίας, αλλά ότι πρέπει να δίνεται μια προσοχή, ώστε να μη φθάνουμε σε μηχανικά αποτελέσματα.

Από την άλλη πλευρά ένας ποσοτικός προσδιορισμός έχει ανάγκη από τη λύση άλλων σημαντικών προβλημάτων σύγχρονων και διαχρονικών. Έτσι π.χ. σαν θεωρήσουμε δυνατό πως μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα χρονικά όρια της παιδικής και νεανικής ηλικίας, αντί των δημογραφικών ομάδων ηλικιών, όπως π.χ. τη στρατιωτική θητεία για τους άρρενες, ή το τέλος σπουδών ή το γάμο, τότε όχι μόνο οι ηλικίες και η σημασία των διαφόρων γεγονότων αλλάζουν με το χρόνο, αλλά παρουσιάζονται επίσης και σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις διάφορες χώρες, περιοχές, ανάμεσα πόλης και αγροτικού χώρου, σε προφανή σχέση με τα διάφορα στάδια οικονομικής ανάπτυξης,

Με την αύξηση π.χ. των χρόνων Παιδείας, δημιουργείται και η μετακίνηση της στρατιωτικής θητείας. Στην αγορά εργασίας αυξάνεται το ζητούμενο επίπεδο επαγγελματικής προκατάρτισης. Η ηλικία γάμου σημειώνει μια κάθοδο. Εξάλλου σύμφωνα με συγκρίσεις διεθνών στατιστικών, υπάρχουν περισσότεροι γάμοι στις χώρες όπου ο πληθυσμός είναι πιο νέος, αλλά και όπου η θνησιμότητα της βρεφικής ηλικίας είναι υψηλότερη αν βέβαια θελήσουμε να θεωρήσουμε το γάμο σαν ένα σταθμό μιας φάσης της ζωής. Το 1979 στην Ευρώπη: στους χίλιους κατοίκους είχαμε στην Πορτογαλία 8,3 γάμους και 38,9 θανάτους στον πρώτο χρόνο ζωής. Αντίστοιχα στη Σουηδία 4,5 και 7,3, στην Ελλάδα 7,6 και 18,7 και στην Ιταλία 5,7 και 15,3.

Εμφανίζονται επίσης το ίδιο σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε περιοχές της ίδιας χώρας, για τις οποίες διαφορές μπορούμε να φέρουμε σαν παράδειγμα την Ιταλία. Το 1971 στις βόρειες και κεντρικές περιοχές η νεολαία κάτω απ' τα 14 χρόνια αντιπροσωπεύει αντίστοιχα το 22 και το 22,4% του συνολικού πληθυσμού, ενώ στο νότο αντιπροσωπεύει το 28,8%. Στην επόμενη απογραφή του 1981 τα ποσοστά, σχετικά με το πιο νέο τμήμα του πληθυσμού στο βορρά και το κέντρο, σημειώνουν μείωση 19,1 και 19,7% του συνόλου, στο νότο 25,7%. Ανάλογες διαφορές σημειώνονται και στα ποσοστά γάμων.

Ταυτόχρονα και κυρίως όσον αφορά το παρελθόν εμφανίζονται οι εκτιμήσεις, όχι άξιες εμπιστοσύνης, οι σχετικές με την αγορά εργασίας, όχι άξιες εμπιστοσύνης για το λόγο των ερευνών κατά προσέγγιση και στατιστικών στις οποίες αντιστοιχεί γενικά η δυσκολία να αντιληφθεί κανείς στο σύνολό τους τη διάρθρωση στις δυναμικές και οικονομικές πραγματικότητες. Ειδικά σε χώρες

Α 11

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/162.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

όπως η Ιταλία8 βλέπει κανείς να συνυπάρχουν, πρώτον καταστάσεις εξαιρετικά προωθημένης ανάπτυξης. Δεύτερον, περιοχές στις οποίες το εισόδημα κατά κεφαλήν είναι το μισό του μέσου εθνικού. Τρίτον, μεγάλες ζώνες ξεφεύγουν από κάθε στατιστική, γιατί η οικονομία τους βασίζεται σε δραστηριότητες όπως η εργασία ανηλίκων, η εργασία στο σπίτι, η διπλή εργασία κλπ., δηλαδή η παραοικονομία.

Στην περίπτωση της Ελλάδας πέρα από τη δύσκολη ανάπτυξη ορισμένων κέντρων, βρίσκονται σε καθυστέρηση9 σημαντικές περιοχές, κι ακόμα υπάρχουν περιοχές που δεν ξεπέρασαν το αρχαϊκό στάδιο ανάπτυξης. Τα στοιχεία λοιπόν των επίσημων Ιταλικών στατιστικών εμφανίζονται κατά προσέγγιση σχετικά με την πιο νέα τάξη του ενεργού πληθυσμού, απ' τον οποίο ενεργό πληθυσμό

8. Για τη γνωριμία της οικονομικής εξέλιξης στην Ιταλία μετά την ενοποίησή της βλέπε: G. Fuà, Lo sviluppo economico in Italia, Lavoro e reddito, Milano, Angeli 1981· G. Fuà, a c., Lo sviluppo economico in Italia, τ. II, Gli aspetti generali, τ. IlI, Studi di settore e documentazione di base, Milano, Angeli, 1969· F. Bonelli, Il capitalismo italiano. Linee generali di interpretazione, in Storia d'Italia. Annali I, Torino, Einaudi, 1978· A. Graziani, L'economia italiana dal 1945 a oggi, Bologna, Il Mulino, 1979· V. Valli, L'economia e la politica economica italiana (1945 - 1975), Milano, Etas Libris, 1976· M. Salvati, Economia e politica in Italia dal dopoguerra a oggi, Milano, Garzanti, 1984.

Για ένα σχεδόν αιώνα οι μελέτες για την ανάλυση των φαινομένων έβαζαν σε αντίθεση, μερικές φορές μηχανικά, την ανάπτυξη του Βορρά στην καθυστέρηση του Νότου, καθώς προκύπτει από: R. Villari, a c., Il Sud nella storia d'Italia. Antologia della questione meridionale, Bari, Laterza, 1961· B. Caizzi, Nuova antologia della questione meridionale, Milano, Comunità, 1962.

Όσον αφορά τις γεωγραφικές και χωροταξικές πλευρές του προβλήματος, βλέπε: R. Rochefort, Le travail en Sicilie, Paris, P.U.F., 1961· C. Muscarà, La geografia dello sviluppo, Milano, Comunità, 1967 - F. Compagna, La politica delle città, Bari, Laterza, 1967· U. Leone, Il Mezzogiorno. Le condizioni dello sviluppo, Lecce, Istituto di Geografia, 1974· P. Coppola, Geografia e Mezzogiorno, Firenze, La Nuova Italia, 1977· C. Caldo, F. Santalucia, La città meridionale, Firenze, La Nuova Italia, 1977.

Μετά από την έκδοση των A. Bagnasco, Tre Italie. La problematica territoriale dello sviluppo italiano, Bologna, Il Mulino, 1977· A. Bagnasco, R. Pini, Economia e struttura sociale, in Fondazione Giangiacomo Feltrinelli, Quaderni, αρ. 14, 1981, η ανάλυση και η συζήτηση γύρω από τη διαφορετική ανάπτυξη στην Ιταλία εμφανίζει μεγαλύτερη διάρθρωση, έτσι ώστε ξεκινώντας από τις θέσεις του Bagnasco, που προσδιόριζε στη χώρα τρεις "μεγάλες περιοχές μεταξύ τους διαφορετικές, αλλά και συνδεδεμένες", φθάσαμε τα τελευταία χρόνια να παρομοιάζουμε την οικονομική γεωγραφία της Ιταλίας με την εικόνα ενός δέρματος λεοπάρδαλης".

9. Οι ιταλικές μελέτες που αφορούν την Ελλάδα είτε από ιστορικοπολιτική πλευρά είτε από ιστορικοοικονομική είναι πολύ λίγες, κυρίως σε ό,τι αφορά τα σύγχρονα γεγονότα· ορισμένες επίσης εκδόσεις οικονομικού χαρακτήρα που εμφανίστηκαν μετά την αρχή των διαπραγματεύσεων της εισόδου της Ελλάδας στην Κοινή Αγορά παραμένουν μέσα στο χώρο απλής περιγραφής. Ενδιαφέρουσες φαίνονται οι αναφορές στην Ελλάδα του G. Fuà, Problemi dello sviluppo tardivo in Europa, Bologna, Il Mulino, 1980.

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/163.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

αποκλείουν σπουδαστές και νοικοκυρές, και τούτο γιατί φαίνεται πως εξακολουθούν να πιστεύουν ότι δεν πρόκειται πια για εργαζόμενα άτομα.

Η πιο νέα τάξη ηλικίας ενεργού πληθυσμού, 14-19 χρόνων, θα αντιπροσώπευε κατά τις στατιστικές του 1981 μόνο το 5,6% του συνόλου του ενεργού πληθυσμού, μείωση κατά το μισό στην 15ετία 1965-1981 και το 1/4 των εργαζομένων της ηλικίας 14-19 χρόνων.

Όσον αφορά την Ελλάδα αν σε πλατιές περιοχές είναι δύσκολο να χαρακτηριστεί ο τομέας δραστηριότητας, ακόμα πιο δύσκολη φαίνεται η αντιμετώπιση μιας ανάλυσης των ηλικιών που να μη βασίζεται σε εντυπώσεις.

Η εργασία ανηλίκων ή εποχιακή ή part-time εργασία εμφανίζεται ακόμα τόσο διαδεδομένη που αποθαρρύνει κάθε επιστημονική έρευνα σε επίπεδο ευρύτερου χώρου.

Σημαντική εμφανίζεται εξάλλου, και όχι μόνο στις οικονομικά περιθωριακές περιοχές, η κινητικότητα μεταξύ τομέων, ενώ δεν εξαφανίστηκαν ακόμη αρχαίες δραστηριότητες, που έχουν πια κύρια παραδοσιακή αξία και που οι δραστηριότητες αυτές αφήνονται συνήθως στις γυναίκες και στα παιδιά: μάζεμα φρούτων, θαλασσινών, χόρτων, αχινών, καβουριών, ξύλων για φωτιά κλπ. Είναι πια μια ανάμνηση μιας φτωχής γαστρονομικής και φαρμακοποιητικής παράδοσης. Av λοιπόν δεν ξέρουμε καλά ποιοι είναι, και είναι δύσκολο να καταλάβουμε, πόσοι είναι, πού ήταν στο παρελθόν και πού είναι σήμερα οι νέοι, το πρόβλημα δεν μας θέτει λιγότερες ερωτήσεις. Βέβαια δεν λείπουν παραδείγματα ολόκληρων πόλεων, φανερά νέων σε σχέση με την ηλικία των κατοίκων που επικρατεί. Κοντά στις κλασικές πρωτοπόρες πόλεις, π.χ. η Palmanova, πόλη-φρούριο, κατασκευάστηκε το 1593 από τη Βενετία για να προστατεύει τα σύνορά της με το Friuli, ακόμα και σήμερα είναι γεμάτη στρατιώτες. Το Livorno μεταξύ του 1500 - 1600, η Latina που χτίστηκε το 1932 στις βαλτώδεις περιοχές Pontine, μια περιοχή κατοικημένη από έξι άτομα στην αρχή και που το 1936 έφτασε σχεδόν τους 20.000 κατοίκους με μεγάλο αριθμό νέων, το Urbino σήμερα κλασικό παράδειγμα πανεπιστημιούπολης. Αλλά πρόκειται για εξαιρετικές περιπτώσεις.10

To πρόβλημα ΝΕΟΙ-ΧΩΡΟΣ, μπαίνει συγκεκριμένα σε αστικές πραγματικότητες πιο σύνθετες. Και θα μπορούσαμε να πούμε ότι στη βιομηχανική πόλη οι νέοι βρίσκονται στο σπίτι, στο σχολείο, στο εργοστάσιο. Σήμερα βρίσκονται

10. G. Pardi, "Disegno della storia demografica di Livorno", in Archivio Storico Italiano, τ. 1, 1918, σ. 1 - 96· Ρ. Landini, "Latina: evoluzione spontanea e orientamento programmato di una città pioniera", in Bollettino della Società Geografica Italiana, s. Χ, τ. IIΙ, 1974, σ. 83 - 114.

Για τη δημογραφική όψη, βλ. Ρ. George, Questions de géographie de la population, Paris, P.U.F., 1959· Ρ. George, Population et peuplement, Paris, P.U.F., 1969· P. George, Les migrations internationales, Paris, P.U.F., 1976.

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/164.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

σε μεγαλύτερο ποσοστό στο σχολείο ή μπροστά στην τηλεόραση, που αυτό είναι μερικά αλήθεια, γιατί γινόταν και γίνεται μια χρήση των χώρων της πόλης πολύ πιο πλατιά από κείνη που υποδεικνύει η αρχική λειτουργικότητα των χώρων, π.χ. για παιχνίδι ή για πολιτική κλπ. Υπάρχουν όμως χώροι "πολιτειακοί" στη μοντέρνα και σύγχρονη πόλη αποκλειστικά ή κυρίως για τους νέους. Άρχιζε ίσως μια παράδοση όταν το 787 ένας αξιωματούχος της εκκλησίας του Μιλάνου Datheus archipresbiter άφηνε με τη διαθήκη του τμήμα της περιουσίας του στο βρεφοκομείο, ένα από τα πρώτα στην Ευρώπη, που ο ίδιος ίδρυσε σ' ένα σπίτι του. Εξηγεί την πρωτοβουλία του αναφερόμενος στην έλλειψη ηθικότητας του κόσμου και μας ενθυμίζει τους τρόπους για τον έλεγχο των γεννήσεων που τότε χρησιμοποιούσαν και που βασικά ήταν η βρεφοκτονία. Έτσι έγραφε: ".. .quia frequenter per luxuriam hominum genus decipitur, et exhinde malum homicidii generatur, dum concipientes et adultero, ne prodantur in publico, foetos teneros necant... quia nullum reperiunt locum in quo servare vivos valeant... set per cloacas et sterquilinia fluminaque proiciunt...".11 Εδώ ενδιαφέρει να υπογραμμίσουμε την πλευρά του εγγράφου σύμφωνα με την οποία οι μικροί φιλοξενούμενοι του "Oxsenodochium" φτάνοντας στην ηλικία των 7 χρόνων έπρεπε να αφήνονται ελεύθεροι. Εθεωρείτο επομένως πως ήταν σε ηλικία κατάλληλη για να μπουν στον εργασιακό χώρο: "et cum ad septem annorum aetatem expletam pervenerint, stent omnes liberi et absoluti ab omni vinculo servitutis, cesso eis jure patronatus eundi vel habitandi ubi voluerint... ".

Η αναφορά στο έγγραφο του αξιωματούχου της εκκλησίας της Λομβαρδίας που μαρτυρεί τις αλλαγές της ενηλικίωσης διά μέσου της ιστορίας, δημιουργεί ένα άλλου είδους προβληματισμό, σε σχέση με τον προορισμό για τους νέους, ενός όχι μεγάλου αλλά σταθερού αριθμού αστικών χώρων με τη μορφή ευεργετικών, θεραπευτικών ή ποινικών ιδρυμάτων: Βρεφοκομεία, ορφανοτροφεία, κολλέγια, φυλακές, φυλακές εργασίας, τρελοκομεία κλπ.

Οι μελέτες γι' αυτά τα ιδρύματα αφθονούν στην Ιταλία και υποδεικνύουν συμπεράσματα δημογραφικά, κοινωνικά, οικονομικά και αρχιτεκτονικά.

Πρόκειται όμως για μια ειδική άποψη που εξετάζει σε βάθος ένα μικρό τμήμα της παιδικής και νεανικής ηλικίας, εκείνο των νόθων, των εγκαταλειμμένων, των παραστρατημένων, των όσων δηλαδή βρίσκονται στο περιθώριο. Η άποψη είναι μεν σημαντική αλλά μπορεί να αλλάξει αρνητικά την προοπτική των μελετών, γιατί δεν ολοκληρώνει παρά μόνο ορισμένες πλευρές του θέματος "πόλη" κοινωνικός έλεγχος.12 Πέρα απ' αυτό υπάρχουν περίεργα παραδείγματα

11. L. A. Muratori, Antiquitates italicae medii aevi, III,587.

12. Γι' αυτά τα θέματα που παρακολουθούνται ιδιαίτερα από περιοδικά όπως Società e Storia, Milano, Angeli, ή Storia in Lombardia, εκδιδόμενο από το Ινστιτούτο του Μιλάνου

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/165.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

μόνιμων συμβιβασμών για τη χρήση αστικών χώρων, ανάμεσα στ' άλλα εκείνος του αναγεννησιακού Λαζαρέτου του Μιλάνου. Τόπος θανάτου αλλά και απώλειας για τους νέους κατά τους σύγχρονους της εποχής. Σήμερα δεν υπάρχει πια η συνοικία που κατέλαβε το χώρο, είναι όμως ακόμα κατοικημένη από νέους μετανάστες σε αναζήτηση εργασίας και χαρακτηρίζεται από παρανομία, πορνεία, λαθρεμπόριο και εγκληματικότητα.

Είναι περιττό να θυμίσουμε πως φαινόμενα πιο γενικής αστικής διαφοροποίησης και απομόνωσης εμφανίστηκαν στην πόλη της βιομηχανικής επανάστασης και είναι ακόμα περιττό να θυμίσουμε τις μελέτες για τις πόλεις αυτής της περιόδου. Θέλω μόνο εδώ να υπενθυμίσω ένα παλιό κείμενο στο οποίο συνυπάρχουν η οικονομική και πολεοδομική ανάλυση καθώς και η κοινωνική κατάσταση του προλεταριάτου και του Lumpen των γυναικών και των νέων. Αναφέρομαι στο βιβλίο του νεαρού τότε Engels για την κατάσταση της εργατικής τάξης στην Αγγλία.

Σε σχέση με τις μελέτες που ξεκινούν από την ανάλυση σχέσεων παραγωγής και φθάνουν μέχρι τις τελευταίες έρευνες βιομηχανικής αρχαιολογίας που αφορούν όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, θέλω να υπογραμμίσω εδώ πως στην καπιταλιστική βιομηχανική κοινωνία το κοινωνικό προϊόν "χώρος", και ιδιαίτερα αστικός χώρος, αποκτά την καθαρή και κυρίως γενική αξία ανταλλαγής, και εξαρτώμενο από τους νόμους αγοράς αυξάνει την εμπορική του σημασία και επομένως το προϊόν χώρος μειώνεται για το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού και κυρίως των νέων. Για να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτή η μείωση χώρου για τους νέους στην καθημερινότητά τους, υποδεικνύομε μερικούς παράγοντες που συντελούν στη μείωση του χώρου, οι οποίοι όμως παραπέρα χρειάζονται επαλήθευση:

α) Δημόσιες και ιδιωτικές επεμβάσεις στον υπάρχοντα αστικό ιστό, νέες συνοικίες και κοινωνικοί χώροι.

για την ιστορία της Αντίστασης και του εργατικού κινήματος επιθυμούμε να υποδείξουμε τις μελέτες των: Μ. Gorni - L. Pellegrini, Un problema di storia sociale. L'infanzia abbandonata in Italia nel secolo XIX, Firenze, La Nuova Italia, 1974, που σημειώνουν το πέρασμα από μια πλούσια και απολογητική των θεσμών ιστοριογραφία σε μια ιστορική-κοινωνική προοπτική. Σημειώνουμε επίσης τα πρακτικά δύο συμποσίων που μπορούν μεταξύ των άλλων να δώσουν μια ιδέα της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η έρευνα γι' αυτά τα θέματα σήμερα στην Ιταλία: G. Politi, Μ. Rosa, F. Della Peruta, a c., "Timore e carità. I poveri nell'Italia moderna". Atti del Convegno "Pauperismo e assistenza negli antichi stati italiani", Annali della Biblioteca Statale e Libreria Civica di Cremona, XXVIII - XXX, Cremona 1982· Ε. Sori, a c., "Città e controllo sociale in Italia tra XVIII e ΧΙΧ secolo", Atti del Convegno organizzato dalla rivista Storia Urbana, dall' Università di Urbino e dall'Istituto Universitario di Architettura di Venezia, Milano, Angeli, 1982, κι ακόμη το μονογραφικό τεύχος "Sistemi di carità: esposti e internati nella società di antico regime", Quaderni Storici, 53, agosto 1983.

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/166.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

β) Κρατική πολιτική σε σχέση με τους νέους (από τα νηπιαγωγεία στις επαγγελματικές σχολές, στις εγκαταστάσεις για τον ελεύθερο χρόνο κλπ.).

γ) Κανονισμοί της αστυνομίας πόλεων και αστική εγκληματικότητα ανηλίκων (αυτό όχι τόσο σαν πηγή ιστορίας των παρεκτροπών όσο σαν δυνατότητα δημιουργίας μιας τοπολογίας των νεανικών κοινωνιών).13

δ) Εργατικοί οικισμοί, δημόσιοι και συνεταιρικοί ή οργάνωση του χώρου απ' το σπίτι στη συνοικία, οι εσωτερικοί κανονισμοί (εδώ εμφανίζεται για πρώτη φορά ο κανονισμός για την ώρα και το χώρο του παιχνιδιού στην αυλή με την ηθικολογία της εργατικής πρωτοπορίας, από τότε που τα παιδιά διώχτηκαν από το δρόμο).

ε) Οι αίθουσες παιχνιδιού και οι αυλές των ενοριών και στις καθολικές χώρες κι άλλων επίσης θρησκευτικών οργανώσεων όπου προτίθενται να "σώσουν τα παιδιά απ' τους κινδύνους του δρόμου", απλώνονται σε πλατιές ζώνες έτσι ώστε να εμφανίζεται μεν ενδιαφέρουσα η προτεινόμενη δραστηριότητα, αλλά να είναι και μια καλή επένδυση η ίδρυσή τους.

στ) Παιχνίδι και παραδοσιακά παιχνίδια.

ζ) Τα νεανικά πολιτικά κινήματα και η προσοχή τους προς τα προβλήματα της πόλης: από τα προβλήματα στους θεσμούς ως τα slogans του '68 "να καταλάβουμε την πόλη".

η) Οι χώροι κοινωνικοποίησης: προγραμματισμένοι κατακτημένοι χρησιμοποιημένοι κατειλημμένοι.

"Η μεταβιομηχανική πόλη ή la città telematica", όπως ορισμένοι την ονομάζουν, σημειώνοντας όμως ότι είναι μια αφηρημένη έννοια, είναι ένα αστικό σύνολο με όλο και πιο ηλικιωμένους κατοίκους, το οποίο σύνολο δημογραφικά είναι υποτελές σ' ένα Hinterband, σημαντικά περιορισμένο στην Ιταλία μετά τη λήξη των μεγάλων εσωτερικών μεταναστευτικών κινημάτων και της αστικοποίησης που άρχισε το 1950. Και ενώ η πίεση των μεγάλων εταιριών εκμετάλλευσης ακινήτων δεν είναι πια τόσο μαζική και ο συνολικός πληθυσμός τείνει να μειωθεί, τότε φαίνεται ότι αρχίζει μια αδιαφοροποίηση στους αστικούς χώρους εκτός από κείνους που συστηματικά έχουν λάβει ειδική μορφή. Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια της πιο έντονης εγκατάστασης τριτογενούς και σε μερικές περιπτώσεις του τεταρτογενούς τομέα (City Central Business Districts ή μεγάλοι εμπορικοί άξονες του Shopping), μετά την απομάκρυνση από τους αστικούς ιστούς των παραγωγικών δραστηριοτήτων και των μεγάλων εμπορικών εγκαταστάσεων.

Η πόλη του Μιλάνου προσφέρεται για παράδειγμα· εκτός από το ιστορικό κέντρο και άλλα ιδιαίτερα τμήματα της πόλης που δεν αλλάζουν το συνολικό

13. Ένα καλό παράδειγμα μπορεί να είναι το έργο του A. Farge, Vivre dans la rue à Paris au XVIIIe siècle, Paris, Gallimard/Julliard, 1979.

Σελ. 166
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 147
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

    ΧΑΡΗΣ ΜΠΑΜΠΟΥΝΗΣ: Επιτρέψτε μου να εκφράσω τη χαρά μου για την πραγματοποίηση του Συμποσίου αυτού που ανοίγει πράγματι νέους ερευνητικούς ορίζοντες στη χώρα μας.

    Τα όσα αξιόλογα ακούστηκαν ως τώρα θα είναι βαθμίδα προβληματισμού για μένα, άμεσα δε στα πλαίσια του ενδιαφέροντός μου για την ιστορία της Ν.Α. Αττικής.

    Μελετώντας πρόσφατα τη θνησιμότητα στο Λαύριο από το 1925 ως το 19401 διαπίστωσα κατ' αρχήν ότι μέχρι το 1932, όταν έχει πλέον αδρανοποιηθεί και διέρχεται τις τελευταίες ημέρες του βίου της η Ελληνική Εταιρεία Μεταλλουργείων Λαυρίου που απασχολούσε το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού2 -παραμένει σε λειτουργία βέβαια η Γαλλική- οι θάνατοι παιδιών και νέων3 υπερβαίνουν το 47% του συνολικού αριθμού θανάτων. Στην επόμενη οκταετία 1933 - 1940 προσεγγίζουν το 30%. Και στις δυο περιόδους οι θάνατοι που συγκεντρωτικά οφείλονται στα λοιμώδη - παρασιτικά, αναπνευστικά και πεπτικά νοσήματα καλύπτουν ποσοστό 75,31% - 64,06% (βλ. πίν. 1).

    Σ' αυτή την εργατούπολη, όπου το περιβάλλον αντιμάχεται τον άνθρωπο, υπάρχουν -τουλάχιστον για τον ελληνικό χώρο- επιβαρυντικές ιδιαιτερότητες.

    1. Οι καταπονημένοι οργανισμοί των εργατών - εργατριών μετάλλου, των κυριολεκτικά στοιβαγμένων στους ανθυγιεινούς χώρους της εξαντλητικής δουλειάς, γίνονται εύκολη λεία σωματοφθόρων ασθενειών που ταχύτατα και ασφαλώς μεταδίδονται στην οικογένεια, στις γειτονιές και συνοικίες του Λαυρίου.

    2. Τα τεράστια μεταλλοπλύσια των Εταιρειών τελμάτωσαν την περιοχή από το Νυχτοχώρι μέχρι τον Κυπριανό, τον εργατικό δηλ. συνοικισμό της Γαλλικής Εταιρείας, και την παραλία του Θορικού. Η ελονοσία προσβάλλει μαζικά τους ανθρώπους,4 πλήττει δε ιδιαίτερα τους νέους και τα παιδιά5 που τα στέλνει αμέσως στον τάφο ή τα παραδίνει αποσκελετωμένα στη φυματίωση και στις άλλες θανατηφόρες ασθένειες. Για να περιορίσουν μάλιστα οι Λαυριώτες τις εστίες μόλυνσης τρύπησαν τα τοιχώματα εκατοντάδων υπαίθριων αρχαίων υδροδεξαμενών6 (μέσης χωρητικότητας 1.000 μ3) που τροφοδοτούσαν τα αρχαία πλυντήρια.7

    3. Η μεταλλική "κόνις" που συναντιέται πρώτα στις γαλαρίες καθώς εξορύσσουν τα μεταλλεύματα τα περιέχοντα αργυρούχο μόλυβδο, ψευδάργυρο, χαλκό κλπ.8

    Παράλληλα, η πόλη περισφίγγεται από τους τεράστιους όγκους των μεταλλουργικών απορριμμάτων (σκωριών των εκκαμινεύσεων). Η φθοροποιός "κόνις" κατά συνέπεια αιωρείται παντού.