Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 23-42 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/23.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Εναρκτήρια συνεδρία

Δευτέρα 1 Οκτωβρίου 1984

Πρωινή συνεδρία

Πρόεδρος: ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ

Σελ. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/24.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...
Σελ. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/25.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ: Η Επιτροπή Ιστορίας που έχει συγκροτήσει το Υφυπουργείο Νέας Γενιάς και Αθλητισμού, για να υποκινήσει και να συντονίσει ιστορικές έρευνες που έχουν ως αντικείμενο την ιστορία της ελληνικής νεολαίας και η οργανωτική επιτροπή του Συμποσίου μας σας καλωσορίζουν στο "Διεθνές Συμπόσιο για την Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας" και σας ευχαριστούν για τη συμμετοχή σας σ' αυτό.

Για την Επιτροπή μας, το Διεθνές αυτό Συμπόσιο που αρχίζει σήμερα, αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό στάδιο και ένα πείραμα. Θελήσαμε, τώρα που πλησιάζει το τέρμα του πρώτου κύκλου των συγκεκριμένων ερευνών, που έχουν αναλάβει πολλοί, νέοι κυρίως, μελετητές, και ετοιμάζονται να τις παραδώσουν στη δημοσιότητα, να υπάρξει η δυνατότητα να συζητήσουν με τους συναδέλφους τους τα πορίσματα των ερευνών αυτών, τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν και να υπάρξει ένας διάλογος που θα είναι ωφέλιμος για όλους.

Θελήσαμε, επίσης, να διευρύνουμε τη συζήτηση και την προβληματική και προς τους ερευνητές που δεν μετέχουν άμεσα στα ερευνητικά προγράμματα που θα σας παρουσιαστούν στη συνέχεια, αλλά οι οποίοι, σε άλλους επιστημονικούς χώρους -Πανεπιστήμια, Επιστημονικά Ιδρύματα- ή μοναχικά, δουλεύουν σε θέματα παράλληλα με αυτά που μας απασχολούν, για να έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν, και αυτοί, τα πορίσματα των ερευνών τους, να συζητήσουν με τους συναδέλφους τους.

Θελήσαμε, τέλος, όλοι αυτοί οι προβληματισμοί που αρχίζουν ή που διευρύνονται, να διασταυρωθούν με τους προβληματισμούς και τις αναζητήσεις ξένων συναδέλφων, που δουλεύουν σε άλλες χώρες επάνω σε θέματα αντίστοιχα με αυτά που μας απασχολούν και που θα απασχολήσουν το Συνέδριό μας, γιατί πιστεύουμε, και γι' αυτό τους ζητήσαμε να λάβουν μέρος σε μεγάλο αριθμό στις εργασίες μας, ότι από τη συζήτηση και εμείς και αυτοί θα βγούμε ωφελημένοι.

Αυτό το ανοικτό πνεύμα που θέλουμε να διέπει τις έρευνες, τους προβληματισμούς και τις αναζητήσεις μας -ανοικτό πάντα στο διάλογο, ανοικτό πάντα στην αδογμάτιστη επιστημονική έρευνα, ανοικτό πάντα σε μια έρευνα που είναι ικανή και επιζητεί να θέτει υπό αμφισβήτηση τις κάθε φορά κατακτήσεις και τις βεβαιότητές της- είναι το πνεύμα με το οποίο ξεκινήσαμε τις έρευνες γύρω από την ιστορία της ελληνικής νεότητας, είναι το πνεύμα που ελπίζουμε και ευχόμαστε να κυριαρχήσει και στο Συμπόσιό μας.

Σε λίγο ο κύριος Σπύρος Ασδραχάς θα αναπτύξει, γενικότερα και πολύ

Σελ. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/26.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

πιο εξειδικευμένα, τους προβληματισμούς που μας οδήγησαν στις επιχειρούμενες έρευνες και στην οργάνωση αυτού του Συμποσίου.

Προηγουμένως θα λάβουν το λόγο ο Υφυπουργός Νέας Γενιάς και Αθλητισμού κύριος Κώστας Λαλιώτης που είχε την πρωτοβουλία και στέγασε στο Υφυπουργείο του ένα γενναίο ερευνητικό πρόγραμμα και ο συνάδελφος Κώστας Λάππας, πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης του Νέου Ελληνισμού, που δέχτηκε να στεγάσει το "Διεθνές Συμπόσιο για την ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας".

Πριν όμως φθάσουμε σε αυτά χρειάζεται να ευχαριστήσω όλους εκείνους που με διάφορους τρόπους βοήθησαν να οργανωθεί και, ελπίζουμε, να επιτύχει το Συμπόσιό μας· να ευχαριστήσω, κυρίως, όλους τους νέους ερευνητές που με τη δουλειά τους κατέστησαν δυνατό και το Συμπόσιό μας και τις έρευνες που συντελούνται παράλληλα· να ευχαριστήσω, βέβαια, και εσάς όλους που θελήσατε, με την παρουσία σας και με την αναμενόμενη ενεργό συμμετοχή σας στις συζητήσεις και στον προβληματισμό του Συμποσίου, να είσαστε εδώ σήμερα.

Παρακαλώ τον Υφυπουργό Νέας Γενιάς και Αθλητισμού κύριο Κώστα Λαλιώτη να λάβει το λόγο.

ΚΩΣΤΑΣ ΛΑΛΙΩΤΗΣ: Αγαπητοί φίλοι, η σημερινή συνάντηση έχει κάποια πρωτοτυπία και ιδιαιτερότητα γιατί σηματοδοτεί την αφετηρία μιας αναγκαίας προσπάθειας για τη μελέτη και την έρευνα του ιστορικού χάρτη της νεολαίας ως μεταβαλλόμενης κοινωνικής κατηγορίας.

Η πρωτοβουλία αυτή θα συμβάλει ουσιαστικά στην ιστορική γνώση της Ελληνικής νεολαίας για τον ίδιο τον "εαυτό της", όπως αυτός προσδιορίζεται, διαμορφώνεται και αναπαράγεται στο χρονικό ορίζοντα του 19ου και 20ού αιώνα.

Όλους μας, ερευνητές, εισηγητές, ακροατές και εκπροσώπους της πολιτείας, μας συνδέει μια κοινή αγωνία και φιλοδοξία να καταδειχτούν οι ιστορικές συντεταγμένες που αφορούν τη συνέχεια, την ανανέωση και τη φυσιογνωμία της Νέας Γενιάς μέσα στο συγκεκριμένο χώρο και χρόνο.

Η συμπυκνωμένη αλλά ακριβής περιγραφή των καθοριστικών ορίων και των όρων διαδοχής καθώς και της αποτύπωσης του "εκάστοτε προσώπου" και των πρωτοποριών της νεολαίας, οπωσδήποτε εμπλουτίζει τη γνώση και τη συνείδησή μας.

Ταυτόχρονα όμως, αυτή η περιγραφή χρησιμεύει και ως σταθερή αναφορά τόσο για την ανίχνευση όσο και για την παράλληλη σύγκριση μιας σύγχρονης απάντησης στα προβλήματα, τα αδιέξοδα και τις ανάγκες των νέων της εποχής μας.

Και τούτο γιατί η ζωή συνεχίζεται, οι κοινωνίες εξελίσσονται, τα πολιτικά συστήματα αλλάζουν, οι παγκόσμιοι συσχετισμοί αναδιατάσσονται, οι

Σελ. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/27.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

οικονομικές δομές αντιπαλεύουν, οι πολιτισμοί διαφοροποιούνται, οι επιστήμες προχωρούν και οι μορφωτικοί και εκπαιδευτικοί μηχανισμοί εκσυγχρονίζονται. Μέσα σ' αυτή τη δίνη των γεγονότων, των μετασχηματισμών και των καινούργιων δεδομένων το άτομο, ο άνθρωπος και ειδικότερα ο νέος δεν παύει να υπάρχει και να διαπλάθεται, να αναζητά και να αγωνίζεται. Ο νέος δεν παύει να απαιτεί και να κατακτά, να επιθυμεί και να συμβιβάζεται, να χειραφετείται και να δημιουργεί.

Σήμερα, μπροστά στην πρόκληση του 2000, οι νέοι, που βιώνουν δραματικά στο λυκόφως του απερχόμενου και το λυκαυγές του επερχόμενου αιώνα, νιώθουν πιο αισιόδοξοι ίσως και πιο σίγουροι όταν το ιστορικό νήμα είναι ορατό και ευδιάκριτο.

Ιδιαίτερα όταν αποτελεί κοινή διαπίστωση και ομολογία, ότι το μεταίχμιο αυτών των δύο αιώνων κρύβει τον εφιαλτικό τρόμο του πυρηνικού ολέθρου μα ίσως και την ελπίδα της ειρήνης, τις φοβερές αρνητικές συνέπειες μα ίσως και τη λύτρωση από τη διαφαινόμενη επανάσταση της πληροφορικής, το τέλος ενός πολιτισμού και των κωδίκων του μα ίσως και την απαρχή ενός άλλου.

Ο νέος αποτελεί προνομιακό, ευαίσθητο αλλά συνάμα και σχετικά ανέτοιμο αποδέκτη των αντιφάσεων, των αντινομιών, της δυναμικής και των κοσμογονικών αλλαγών του καιρού μας στο διεθνή χώρο, στην κοινωνία, στην πολιτική, στην οικονομία, στον πολιτισμό, στους θεσμούς, στην ηθική και στην εκπαίδευση. Για τούτο οφείλει να διαθέτει μνήμη, γνώση και προοπτική.

Αναμφισβήτητα η ιστορία περιέχει για τον νέο πολύτιμα εφόδια όχι μόνο για να γνωρίσει το παρελθόν αλλά κύρια για να ορίσει το παρόν και να σχεδιάσει το μέλλον.

Από την πρώτη μέρα της ίδρυσης τον Υφυπουργείου Νέας Γενιάς, είχαμε διαπιστώσει την παντελή έλλειψη επιστημονικών μελετών, ιστορικών στοιχείων και κοινωνικών ερευνών, που θα βοηθούσαν στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης και υπεύθυνα τεκμηριωμένης πολιτικής για την ελληνική νεολαία.

Πολλές δεκαετίες η άσκηση πολιτικής για τη νεολαία είχε περιστασιακό και εμπειρικό χαρακτήρα. Όσες προσπάθειες είχαν γίνει προς αυτή την κατεύθυνση ήταν συνήθως αποσπασματικές και χωρίς κάποια πρόβλεψη και προοπτική από την πολιτεία.

Η νέα γενιά στη χώρα μας ήταν απούσα από την κοινωνιολογική και ιστορική έρευνα ως ειδική και αυθεντική κοινωνική κατηγορία. Για τούτο ένας από τους πρωταρχικούς στόχους του Υφυπουργείου ήταν η ώθηση και η ενίσχυση ερευνών, που προάγουν την ιστορική γνώση για τη νέα γενιά.

Το 1982 ανακοινώσαμε την πρόθεσή μας να προχωρήσουμε στη συγκρότηση ενός Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας. Ένα χρόνο μετά, το 1983, ανακοινώσαμε την ολοκλήρωση του σχεδιασμού μας, τη δημιουργία μιας υπεύθυνης

Σελ. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/28.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

επιστημονικής επιτροπής και ενός προγράμματος ερευνών και εκδηλώσεων.

Οι επιλογές αυτές αποσκοπούσαν στην εμβάθυνση της γνώσης μας για τη διαδοχή των νέων γενιών και στην κατανόηση της αλυσίδας των γεγονότων που προσδιορίζουν ιστορικά και τη σημερινή νεολαία του τόπου μας.

Η έννοια των Νέων Γενιών είναι ο κοινός παρονομαστής των ερευνών. Επιζητείται η "Ιστορικοποίηση" της έννοιας της νέας γενιάς. Αυτό σημαίνει περιγραφή και εντοπισμό των μηχανισμών και των θεσμών μέσα από τους οποίους ορίζεται η σχέση των νέων γενιών με τα δημογραφικά, πολιτισμικά, κοινωνικά και ψυχολογικά συστήματα μέσα στο χρόνο. Μέσα στις δραστηριότητες του Ιστορικού Αρχείου είναι και η οργάνωση σεμιναρίων, εκθέσεων, συνεδρίων και ειδικών εκδηλώσεων.

Είναι προφανές ότι το Ιστορικό Αρχείο μπορεί να συμβάλει όχι μόνο στην ενίσχυση των ιστορικών σπουδών στη χώρα μας αλλά και στο άνοιγμα νέων οριζόντων για την προσέγγιση των προβλημάτων της νεολαίας. Είμαστε βέβαιοι ότι καλλιεργούμε το γόνιμο έδαφος για ένα διάλογο και μια συσχέτιση ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.

Αγαπητοί φίλοι, τελειώνοντας, νιώθω την ανάγκη να εκφράσω με ειλικρίνεια την υποχρέωσή μου στην Επιτροπή Ιστορίας του Υφυπουργείου, τους κ. Σπ. Ασδραχά, Γ. Γιαννουλόπουλο, Φ. Ηλιού και Τρ. Σκλαβενίτη για τον μόχθο και την αφοσίωσή τους σε μια κοινή υπόθεση, τη χαρά μου για τη συμμετοχή των εισηγητών και την παρουσία των συνέδρων Ελλήνων και ξένων, και την πίστη μου ότι οι εργασίες του Συνεδρίου θα είναι αποδοτικές και θα μας φέρουν πιο κοντά στο σκοπό μας. Ευχαριστώ.

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ: Ο Κώστας Λαλιώτης θέλησε να μην περιορισθεί σε μια τυπική κήρυξη της έναρξης των εργασιών του Συμποσίου αλλά να μας εισαγάγει κιόλας στη συζήτηση των θεμάτων μας. Θα μου επιτρέψει, ευχαριστώντας τον, να του πω εκ μέρους των μελών της Επιτροπής Ιστορίας ότι αν αυτός έχει μια χαρά, έχουμε κι εμείς δύο: και γιατί μας δόθηκε η δυνατότητα να οργανώσουμε ένα νέο ερευνητικό πρόγραμμα που φιλοδοξεί να καλύψει περιοχές της Ιστορίας, οι οποίες δεν έχουν ακόμη απασχολήσει συστηματικά τους μελετητές, και, κυρίως, γιατί διαμορφώθηκε ένα πλαίσιο που μας επέτρεψε να δουλέψουμε στο πρόγραμμα που μας εμπιστεύθηκαν, απερίσπαστοι, σε κλίμα επιστημονικής ελευθερίας, με κριτήρια απόλυτα επιστημονικά, και χωρίς καμιά, κανενός είδους, άλλου τύπου παρέμβαση.

Θα παρακαλέσω τώρα τον κύριο Κώστα Λάππα, πρόεδρο της Εταιρείας Μελέτης Νέου Ελληνισμού, που συνοργανώνει το Συμπόσιό μας, να πάρει το λόγο.

Σελ. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/29.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΚΩΣΤΑΣ ΛΑΠΠΑΣ: Κύριε Υφυπουργέ, κυρίες και κύριοι, η Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, συνοργανωτής, μαζί με την Επιτροπή του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας, του Συμποσίου που αρχίζει σήμερα τις εργασίες του, σας καλωσορίζει και σας ευχαριστεί για τη συμμετοχή σας σ' αυτό. Επιθυμούμε επίσης να ευχαριστήσουμε την Επιτροπή του Ιστορικού Αρχείου που μας εμπιστεύθηκε ένα μέρος των ευθυνών για την οργάνωση τον Συμποσίου. Κατ' αρχήν θέλουμε να επισημάνουμε ότι ή ιστορία της νεολαίας, που αποτελεί το αντικείμενο του Συμποσίου μας, είναι ένα θέμα που δεν έχει απασχολήσει παρά περιστασιακά μόνο τη νεοελληνική ιστοριογραφία. Απ' αυτή την άποψη η δημιουργία του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας αποτελεί μια σημαντική πρωτοβουλία και συγχρόνως μια πρόκληση για την ιστοριογραφία μας. Για πρώτη φορά οι νέες γενεές αντιμετωπίζονται όχι αποσπασματικά, αλλά ως αυτόνομη ιστορική κατηγορία και γίνονται αντικείμενο ειδικής έρευνας και μελέτης. Η αντίληψη αυτή διατυπώνεται ολοκληρωμένα στο προγραμματικό κείμενο του Ιστορικού Αρχείου, στόχος του οποίου είναι να συγκεντρώσει τα ποικίλα τεκμήρια της ιστορίας των νέων γενεών και παράλληλα να ενθαρρύνει τη σύνταξη μελετών που θα αντιμετωπίζουν σφαιρικά και διαχρονικά το πρόβλημα της νεολαίας. Μέσα από τις μελέτες αυτές, που έχουν διεπιστημονικό χαρακτήρα, θα γίνει δυνατή η ανίχνευση των κοινωνικών, πολιτισμικών, δημογραφικών και άλλων παραγόντων που επικαθορίζουν και διαμορφώνουν κάθε φορά το πρόσωπο της νεολαίας, στα πλαίσια του κοινωνικού και οικογενειακού περιβάλλοντος, του σχολείου, του στρατού, της εργασίας. Πάνω σε μια τέτοια θεματολογία και προβληματική οργανώνεται και το σημερινό Συμπόσιο. Επικεντρωμένο στο ζήτημα της "Ιστορικότητας της παιδικής ηλικίας και της νεότητας", θα δώσει την ευκαιρία να μελετηθεί για πρώτη φορά και μέσα από πολλαπλές προσεγγίσεις το πρόβλημα της νεολαίας και να αναζητηθούν οι μεθοδολογικές αρχές που θα διευκολύνουν την επιστημονική του διαπραγμάτευση. Πιστεύουμε ότι οι ανακοινώσεις των συνέδρων και οι συζητήσεις που θα γίνουν κατά τη διάρκεια του Συμποσίου όχι μόνο θα συμβάλουν στον εμπλουτισμό της σχετικής προβληματικής, αλλά θα διευρύνουν και τα ιστοριογραφικά ενδιαφέροντα των μελετητών της νεοελληνικής κοινωνίας. Ευχαριστώ.

ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΔΡΑΧΑΣ: Κύριε Υφυπουργέ, κυρίες και κύριοι, δε θα κάμω καμιά εκτενή παρουσίαση του προγράμματος των ερευνών, για το οποίο έγινε ήδη λόγος, απλώς θα αναφερθώ στις μεγάλες του συντεταγμένες. Προηγουμένως όμως επιτρέψτε μου να σας μεταφέρω μια εμπειρία, που είναι η εμπειρία όλης της Επιτροπής. Κάποια στιγμή ένας εκπρόσωπος της πολιτείας, συγκεκριμένα ο κύριος Κώστας Λαλιώτης, έθεσε σε κάποιους ιστορικούς το πρόβλημα: Μπορεί να χρησιμεύσει η ιστορία στη διαγραφή της ταυτότητας της

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/30.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

παιδικής ηλικίας και της νεότητας; Πίσω από το ερώτημα αυτό υπήρχε μια άλλη, συλλογική, εμπειρία: Ο ίδιος καθώς και οι συνεργάτες του είχαν συνείδηση του γεγονότος ότι κάποιες στιγμές της εθνικής μας ιστορίας, τις οποίες είχαν προσωπικά βιώσει, ανήκουν στην ιστορία. Όταν τίθεται σε ιστορικούς αυτό το ερώτημα χαίρονται και επιφυλάσσονται: επιφυλάσσονται γιατί, όταν η ιστορία είναι πάρα πολύ κοντινή, στο νου όλων έρχεται αυτό που λένε ιστορία των συμβάντων, μάλιστα η παρεξηγήσιμη "τρέχουσα ιστορία"· χαίρονται, γιατί καταλαβαίνουν ότι η ιστοριογραφία μπορεί να αναχθεί σε πολιτισμική παρέμβαση, δηλαδή σε πολιτική παρέμβαση. Από την ώρα, βέβαια, που παρέχεται η δυνατότητα του διαλόγου, τα πράγματα προς την κατεύθυνση αυτή γίνονται εύκολα.

Ο ιστορικός κινείται σε πολλούς χρόνους, ποιοτικά διαφορετικούς· όταν του δίνεται η ευκαιρία, έστω έξω από τα "θεσμικά", θα έλεγα, ερευνητικά πλαίσια, να διαμορφώσει ένα πρόγραμμα ερευνών λαμβάνει υπόψη του δύο πράγματα: Πρώτα τις επιστημονικές διαθεσιμότητες του τόπου, υστέρα, τα μέγιστα ιστοριογραφικά αιτούμενα. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο προσπαθούμε να συνδυάσουμε τις ιστοριογραφικές μας διαθεσιμότητες, με τα μέγιστα ιστοριογραφικά αιτούμενα· για τον ίδιο λόγο δεν παρουσιάσαμε ένα συλλεκτικό πρόγραμμα, ένα πλήρες θεματολόγιο επί τη βάσει του οποίου θα ψάχναμε να βρούμε τους ανθρώπους που θα το υλοποιούσαν. Αρκεστήκαμε να υποδείξουμε τους μεγάλους στόχους που κινούνται στα τρία επίπεδα του χρόνου: στο μεγάλο χρόνο, στο μέσο χρόνο, στο μικρό χρόνο - με όλα τα ανοίγματα, βεβαίως, που επιβάλλει. Ορισμένοι από τους στόχους αυτούς έχουν πλήρη αναφορά στο μεγάλο χρόνο, απ' όπου και η αναφορά μας στην ανθρωπολογία.

Η ίδια η έννοια της ιστορικότητας της παιδικής ηλικίας και της νεότητας θέτει ένα ιστοριογραφικής τάξης πρόβλημα: ποια είναι η εμβέλειά του, αλλιώς ποια είναι η "επιχειρησιακότητα" της εννοίας αυτής στην ιστοριογραφία, θα φανεί από τις συζητήσεις, όσες γίνουν στη συνάντησή μας αυτή, οι οποίες θα δείξουν, θα θελήσουν να δείξουν, σε ποιο βαθμό και ως προς ποιες διάρκειες, βιολογικές, κοινωνικές, οικονομικές, πολιτισμικές, η παιδική ηλικία και η νεότητα συνιστούν κατηγορίες μεταβλητές, δηλαδή ιστορικές. Όποια ωστόσο κι αν είναι η μεταβλητότητα των κατηγοριών αυτών, είναι αυτονόητο ότι ή ιστορικότητα αποτελεί επίσης ένα βίωμα που υπεισέρχεται στη διαμόρφωση των συμπεριφορών μας, όπως αυτές πραγματώνονται εσωτερικά και εξωτερικά. Το "εξωτερικά" είναι δύσκολο να το δει ο καθένας μας. Το "εσωτερικά" είναι εκείνο που θέτει τα μεγαλύτερα προβλήματα. Γι' αυτό, παρά το γεγονός ότι οι ιστορικές "στιγμές" του προγράμματος τοποθετούνται στον 19ο και στον 20ό αιώνα, ωστόσο προσπαθούμε να δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση στο μεγαλύτερο ιστορικό χρόνο, υπαγορευόμενη ακριβώς από την ανάγκη του να έρθει στη συνείδηση, μέσω αυτών των ερευνών, εκείνο

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/31.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

το οποίο ενυπάρχει και καθορίζει τη συμπεριφορά μας έτσι ώστε να έχουμε και ως προς αυτό την απαιτούμενη διανοητική εποπτεία. Ο χώρος της μύησης είναι ένα από τα ενδεικτικά παραδείγματα.

Για να έρθουν σε πέρας αυτές οι έρευνες έπρεπε να βρεθούν άνθρωποι. Οι μέθοδοι είναι τρεις: η μία είναι να βρει κανείς έτοιμους ανθρώπους, η δεύτερη είναι να διαμορφώσει ανθρώπους και η τρίτη να εμπιστευθεί στους ανθρώπους. Καθώς η πρώτη περίπτωση μάλλον αποκλειόταν, τουλάχιστο λόγω του εύρους της θεματικής και των δυνάμεων των οποίων είχε ανάγκη, καταλήξαμε στην τρίτη εκδοχή, στο να εμπιστευθούμε τους ανθρώπους. Κι αυτό γιατί δεν είμαστε Κέντρο έρευνας, δεν είμαστε Πανεπιστήμιο, δεν έχουμε τη δυνατότητα της διαμόρφωσης ανθρώπων παρά στο βαθμό όπου οι προσωπικές επαφές θα μπορούσαν να συμβάλουν σε αυτό που λέμε διαμόρφωση ερευνητή, διαμόρφωση επιστήμονα. Επιτρέψτε μου να σας επισημάνω το γεγονός της εμπιστοσύνης προς τους νέους ανθρώπους, ανθρώπους που δεν έρχονται όλοι από το χώρο της επιστήμης της ιστορίας, αλλά και από άλλους χώρους των κοινωνικών επιστήμων και έχουν οδηγηθεί στην ανάγκη της ιστορίας από την ίδια τη λογική της επιστήμης τους που εκβάλλει στο ιστορικό. Αν το έργο που μας εμπιστεύθηκε το Υφυπουργείο Νέας Γενιάς έχει κάποια πολιτισμική επίπτωση, σημαντικό μέρος της επίπτωσης αυτής θα ορισθεί από το γεγονός της εμπιστοσύνης προς τις νέες ερευνητικές δυνάμεις, οι οποίες δεν υπάρχουν με ένα "καταξιωμένο" έργο.

Μια που τέθηκε το ζήτημα της χρησιμότητας των ερευνών μας εν όψει της συγκρότησης μιας "ταυτότητας" της νέας γενεάς, θα έλεγα ότι η κύρια συμβολή τους -αν υπάρξει συμβολή- ως προς τη δημιουργία της ταυτότητας αυτής, θα συνίστατο σε κάτι θεμελιώδες, δηλαδή θα συνεισέφεραν στην αλλαγή των νοοτροπιών: γιατί αν υπάρχει ένας δρόμος που οδηγεί στην αλλαγή των νοοτροπιών είναι ακριβώς η ιστορία: η ιστορία στο οντολογικό της επίπεδο, η ιστορία ως συνείδηση, άρα ως γραφή, με ένα λόγο η ιστοριογραφία. Σας ευχαριστώ.

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ: Και εμείς σάς ευχαριστούμε. Ο κύριος Jacques Le Goff, Διευθυντής Σπουδών της École des Hautes Études en Sciences Sociales, θα χαιρετίσει τώρα το Συμπόσιό μας εκ μέρους των ξένων προσκεκλημένων μας.

JACQUES LE GOFF : Κύριε Υφυπουργέ, Κύριε Πρόεδρε, αγαπητοί Συνάδελφοι, Αγαπητοί Φίλοι, μου έγινε η τιμή, αλλά μια τιμή τόσο φοβερή ώστε χρειάζεται να αυτοσχεδιάσω, να μου ζητηθεί να πω δύο λόγια σ' αυτή την εναρκτήρια συνεδρία εκ μέρους όλων των ξένων που συμμετέχουν σ' αυτό το Συμπόσιο. Τα πρώτα απ' αυτά τα λόγια εξυπακούεται ότι είναι για να σας ευχαριστήσω. Να σας ευχαριστήσω για ένα σχέδιο, για το οποίο θα δοκιμάσω να

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/32.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

πω συντομότατα σε λίγο, λιγότερο καλά από εκείνους που μίλησαν πιο πριν, κάθε τι που περιμένουμε απ' αυτό.

Επιτρέψατέ μου, για ν' αρχίσω, να σας πω ότι είμαστε ακόμη πιο ευτυχείς γιατί το Συμπόσιο αυτό γίνεται στην Ελλάδα, γιατί το Συμπόσιο αυτό γίνεται στην Αθήνα, σ' αυτή τη χώρα που έμαθε άλλοτε στον κόσμο, εδώ και πάρα πολύν καιρό, τη λέξη δημοκρατία, τη λέξη εφηβεία επίσης, και που σήμερα είναι ένα υπόδειγμα ανακτημένης δημοκρατίας. Θέλουμε να πούμε ότι είμαστε ευτυχείς κι ότι σας ευχαριστούμε.

Η δεύτερη υποχρέωση, η δεύτερη χαρά μας, εξυπακούεται ότι έρχεται από το ίδιο το Συμπόσιο· είμαστε από διανοητική και επιστημονική άποψη ευτυχείς που βρισκόμαστε μαζί σας και που απαντάμε στην πρόσκλησή σας.

Γίνεται συχνά λόγος, το ξέρετε, στον κόσμο της έρευνας σήμερα για διεπιστημονικότητα: είναι, καθώς λέμε στη Γαλλία, tarte à la crème. Πιστεύω ότι τούτες τις ημέρες το Συμπόσιό σας, το Συμπόσιό μας, θα είναι πραγματικά ένα παράδειγμα διεπιστημονικότητας. Αν ήθελα να ονομάσω όλες τις ειδικότητες που διάβασα στις ιδιότητες αυτών που συμμετέχουν, πιστεύω ότι θα έπρεπε να ονομάσω όλες τις επιστήμες και όχι μόνο τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές - αυτό είναι για μας πολυέλπιδο γεγονός. Εκείνο όμως που επισημαίνω, καθώς επίσης είπε μόλις πριν ο καθηγητής Ασδραχάς, είναι ότι δεν πρόκειται να τοποθετήσουμε αντικρυστά ή παράπλευρα ξεχωριστές επιστήμες, που καθεμιά τους θα πρόσφερε περισσότερο ή λιγότερο την ειδική της συμβολή. Η ιστορία συνενώνει γύρω από μεγάλα σχέδια, από μεγάλες προθέσεις: Η πρώτιστη είναι ο άνθρωπος - γι' αυτό ο καθηγητής Ασδραχάς δικαίως μίλησε για Ανθρωπολογία. Ναι, όλες οι επιστήμες μας είναι, οφείλουν να είναι, φτιαγμένες από τον άνθρωπο, για τον άνθρωπο - είναι αυτονόητο ότι θέλω να πω από τον άνθρωπο και τους ανθρώπους μέσα στις κοινωνίες, μέσα στις διαφορετικότητες των πνευματικών καλλιεργειών και των ιστοριών. Και μάλιστα, ξαναπαίρνω για μια στιγμή τη λέξη του καθηγητή Ασδραχά, στη μακρά διάρκεια, δηλαδή στην ιστορία. Εδώ βέβαια ένας ιστορικός (πόσο μάλλον που είμαι ένας ιστορικός αρχαίος, αλλά όχι τόσο αρχαίος όσο αυτό που αποκαλούμε η Αρχαιότητα, αλλά ένας ιστορικός του Μεσαίωνα), ένας ιστορικός είναι ευτυχής όταν βλέπει ότι η ιστορία μπορεί να είναι ένα είδος οδηγού νήματος πρώτα - πρώτα, και, από το άλλο μέρος, ότι είχε γίνει συνειδητό πως, όταν διαπραγματεύεται κανείς ένα επίκαιρο θέμα (και η νεότητα είναι θέμα με επικαιρότητα και μέλλον), ο φωτισμός του από το παρελθόν δε γίνεται παρά να προσφέρει βοήθεια. Στο σημείο αυτό οφείλω πραγματικά να εκφράσω το θαυμασμό μου για τις πολιτικές ή τις επιστημονικές αυθεντίες που έχουν αυτή τη συνείδηση και θαυμάζω βλέποντας ότι ένα Υφυπουργείο Νεότητας και Αθλητισμού δημιούργησε μια Επιτροπή Ιστορίας. Οφείλω να πω ότι έχουμε εδώ ένα υπόδειγμα και ότι θα σπεύσω να μιλήσω γι' αυτό στη

Σελ. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/33.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

χώρα μου όπως κι οι άλλοι συνάδελφοι, στο όνομα των οποίων έχω την τιμή να μιλώ, θα κάνουν το ίδιο στις δικές τους χώρες, αν δεν το έκαμαν ήδη. Στη Γαλλία δεν θα ήταν τόσο εύκολο.

Λοιπόν, το ξέρετε καλύτερα από μας, αυτή η ιστορία έγινε για να φωτίζει, έγινε για να κατανοούμε, καλύτερα. Δεν είναι μια παραλύουσα ιστορία, είναι μια ιστορία προορισμένη να καταστήσει βαθιά κατανοητό από πού ερχόμαστε, κάθε τι που έχουμε μέσα μας συλλογικώς και ατομικώς και που πρέπει να βαρύνει στο ατομικό πνεύμα. Είναι σαφές: η ιστορία τον παρόντος είναι η ιστορία του μέλλοντος.

Τέλος, θα κλείσω το λόγο μου με τα εξής: η τρίτη πνευματική και επιστημονική ικανοποίηση, οφείλεται βέβαια στο ότι διαλέχτηκε να συζητήσουμε για την παιδική ηλικία και τη νεότητα. Είναι αλήθεια, για πολύν καιρό η ιστοριογραφία είχε στρέψει τα νώτα σ' εκείνο που όχι μόνο είναι ένα σημαντικό τμήμα της ανθρωπότητας, αλλά ένα τμήμα που σχεδόν πάντα διαδραμάτισε με τη μια μορφή ή την άλλη έναν ειδικό ρόλο στην κοινωνία που οφείλουμε να τον γνωρίσουμε. Μνημόνευσα την εφηβεία για τους ιστορικούς που δουλεύουν με τους ανθρωπολόγους - σημαντική φάση της τάξης των ηλικιών. Αλλά σήμερα, όπου η δημογραφία προσδίδει τόσο, κατ' αρχήν ποσοτικό, βάρος στην παιδική ηλικία και στη νεότητα, πώς να μην ερευνήσουμε μαζί με την τελευταία και για την τελευταία; Χαίρομαι βλέποντας τόση νεολαία, που έχει ήδη υπευθυνότητες, να εργάζεται για να φωτίσει το παρελθόν της, το παρόν της, τα προβλήματά της. Επιτρέψτε σε έναν ηλικιωμένο να ευχηθεί στη νεότητα, στην ιστορία της νεότητας, σ' αυτό το Συμπόσιο, ευχαριστώντας συνάμα όλους τους οργανωτές, μεγάλη επιτυχία, για την οποία θα προσπαθήσουμε να εργαστούμε με μετριοφροσύνη.

Α 3

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/34.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Τα κείμενα του τόμου αυτού δημοσιεύονται σύμφωνα με το τονικό σύστημα των συγγραφέων, ενώ όλες οι μεταφράσεις ακολουθούν το μονοτονικό.

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/35.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η πολλαπλότητα των προσεγγίσεων, Ι

Δευτέρα 1 Οκτωβρίου 1984

Πρωινή συνεδρία

Πρόεδρος: ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΔΡΑΧΑΣ

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/36.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/37.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η ΙΣΤΟΡΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΚΑΙ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ

ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ

JOSÉ GENTIL DA SILVA

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

To να θέτουμε ερωτήματα για την ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, δεν είναι απλά θέμα ύφους. Αντίθετα μας καλεί να αποσαφηνίσουμε το λόγο και την εν γένει ιστορικότητα και να αναρωτηθούμε γιατί η Ιστορία είναι αυτή που είναι. Πράγματι, η ίδια η απήχηση της έννοιας της ιστορικότητας είναι ιστορική. Χωρίς να ανακαλύπτουμε την επιστημολογία, τη συναντούμε με αφορμή την ιστορική παραγωγή που εκλαμβάνεται συνήθως ως ιστορία της Ιστορίας. Av και η ετικέτα "Νέα Ιστορία" συνοδεύει πια ακόμα και τα πρωτοχρονιάτικα βιβλία, ανανέωση της ιστορικής έρευνας συνίσταται μάλλον στο ενδιαφέρον που δόθηκε στη μελέτη της θέσης των γυναικών, των παιδιών και των νέων στην κοινωνία, αλλά και στην ίδια την Ιστορία. Οι μελέτες αυτού του είδους έχουν βέβαια ευνοηθεί από την αυξανόμενη παρέμβαση γυναικών ερευνητών. Για κάποιους κοντόθωρους, πρόκειται για μόδα και μάλιστα επαρχιώτικη. Αξίζει όμως να παρατηρήσει κανείς την πληθώρα των έργων με ιδιαίτερα ελκυστικούς τίτλους, για να μπορέσει να συλλάβει το τεράστιο βάρος των γυναικών, των παιδιών και των νέων στην αγορά. Είναι παράλογο να μιλάμε για μια ιστορία των γυναικών. Η ιστορία δεν είναι μονάχα δική τους υπόθεση, ούτε άλλωστε αποκλειστικά οι άνδρες έκτισαν την κοινωνία που τώρα ψυχομαχεί. Όσο για τα παιδιά και τους νέους, περισσότερο από τη θέση τους στην ιστορία γίνεται λόγος για το ρόλο τους στην κοινωνία.

Η ίδια η ανισότητα που προσέλαβαν αυτές οι έρευνες ανάλογα με τις όψεις που αντιμετωπίζουν κάθε φορά, είναι ενδεικτική. Στη δυτική κοινωνία τίθενται προβλήματα με πρωτοφανή οξύτητα. Έρχονται στην επιφάνεια μετά από αργό, ή παρά τον αργό, στοχασμό. Μας το διδάσκει η ανάλυση της ιστορικής

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/38.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

παραγωγής των τελευταίων είκοσι χρόνων.1 Ανοικτή καθημερινά σε νέα θέματα, αυτή η παραγωγή μπορεί να κατανεμηθεί σε τρία κύρια κεφάλαια: 1) Η ανθρώπινη αναπαραγωγή και η κατάσταση του παιδιού μέσα στο περιβάλλον του, 2) η εκπαίδευση ως διάπλαση και κοινωνικο-πολιτικός έλεγχος, 3) η ενσωμάτωση (και μέσω της εργασίας και της πολιτικής δράσης) των παιδιών και των νέων στην πολιτεία. Πρόκειται να θέσουμε τα προβλήματα για καθένα από αυτά τα κεφάλαια με τη βοήθεια της βιβλιογραφίας που έχουμε συγκεντρώσει και την οποία δεν θεωρούμε, βέβαια, εξαντλητική.

Ευθύς εξαρχής επιβάλλεται η ακόλουθη διαπίστωση: αν η ύλη του πρώτου και του τρίτου κεφαλαίου θέτει πολλά ζητήματα, στο δεύτερο κεφάλαιο, το σχετικά πυκνό σύνολο βιβλίων και άρθρων, εξηγείται από τη σημασία που προσδίδει κάθε κοινωνία στην επιβίωσή της και κατά συνέπεια, στη "διάπλαση των πολιτών" και των παραγωγών. Ως προς αυτό καταγράφουμε κυρίως καταφάσεις, μολονότι υλικό, γλώσσα και γραμματική· παραλλάζουν έτσι έχει ο χρόνος και o χώρος της Ιστορίας.

Πάντως ο ιστορικός, υποχρεωμένος, αν όχι να δικαιώσει, τουλάχιστο να εξηγήσει το όραμα του κόσμου που του προτείνει η κοινωνία, με δυσκολία βλέπει ότι στο τέρμα μιας επιβεβλημένης διαδρομής παλιές στάσεις ξαναπαίρνουν μια χαμένη σημασία.2 Τα παιδιά, οι νέοι (όπως και οι γυναίκες) αλλά και o άνδρας επίσης, μ' ένα λόγο το άτομο, ξανακερδίζουν τη θέση που τους είχε καταμετρηθεί βαθμιδωτά. Αυτή η θέση ήταν άλλοτε πιο σοβαρή απ' ό,τι πιστεύαμε. H σύγχρονη εποχή ήταν η εποχή της αποικιοποίησης των όντων που οι "αστοί κατακτητές" θέλησαν να υποτάξουν οριστικά. Στο εξής η γνώση μας για τις οικονομίες, τις κοινωνίες και τις πολιτικές σχέσεις, για τη διαπλοκή τους και την επιμέρους δράση τους, μας επιτρέπει να επανέλθουμε στο πραγματικό ζητούμενο, τη μελέτη του ατόμου και του γεγονότος. Αμφισβητούνται

1. Δεν πρόκειται βέβαια να παρουσιάσουμε εδώ όλες τις εξελίξεις και ακόμα λιγότερο όλες τις εργασίες μιας παραγωγής, η οποία από το '60 και μετά και, κυρίως, ύστερα από το 1980 εμπλουτίστηκε από πολλές γενικές ιστορίες, περιοδικά, καθώς και πολλαπλές προσεγγίσεις άλλων κλάδων της γνώσης. Ουσιαστικά, συγκεντρώσαμε τα δελτία της Bibliographie internationale des sciences historiques των χρόνων αυτών που αφορούν στην παιδική ηλικία και τη νεότητα, και προσθέσαμε εργασίες πιο πρόσφατες, χωρίς να ισχυριζόμαστε ότι την συμπληρώσαμε. Εξάλλου, θα βρούμε μια βιβλιογραφία για το παιδί στη Γαλλία, από το 1850 ως το 1940, στον Théodore Zeldin, Histoire des passions françaises, τ. 1, 1978 (σε πέντε τόμους, 1978 - 79: France: 1848 - 1945, Oxford 1977). Βλ. π.χ. επίσης R. Bayne - Powel, The English Child in the XVIIIth - Century, 1939, Alice Μ. Earle, Child Life in Colonial Days, New York 1899, καθώς και Ivena Gross, Jan Gross, εκδ., War through Children's Eyes: The Soviet Occupation of Poland and the Deportations, Οξφόρδη 1981. Ας σημειώσουμε, τέλος, ότι οι αριθμοί μέσα σε παρενθέσεις, στο κείμενο και στις σημειώσεις, παραπέμπουν στην βιβλιογραφική συναγωγή σ. 301 - 370.

2. (19), Ι, σ. VIL .

Σελ. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/39.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ή και εγκαταλείπονται ακόμα και τα ίδια τα πλαίσια ζωής, τοποθετούνται ιστορικά στη "σύγχρονη" πραγματικότητα τους. Η οικογένεια αποτελεί ένα παράδειγμα, αλλά όχι το μοναδικό. Όλα αυτά συνάγονται από τις μελέτες που έχουμε συγκεντρώσει και κάνουν ιδιαίτερα απαιτητικό το έργο μας (124, 128). Αυτή η συμβολή μας θέλει να είναι εργαλείο δουλειάς. Και αν κάποιες φορές φανεί ίσως παθιασμένη, τούτο συμβαίνει επειδή η Ιστορία, και ιδιαίτερα η ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας δεν υπηρετήθηκαν πάντα όπως θα έπρεπε. Ο πολιτικός συντελεστής της ιστορικότητας παραμένει εξαιρετικά βαρύς. Επίσης, όσα θα υποστηρίξω, που μπορεί να φανούν κουραστικά γιατί δεν απομακρύνονται διόλου από την τεράστια, αν και μη εξαντλητική, βιβλιογραφία, επιβεβαιώνονται από τις πιο πρόσφατες έρευνες. Ευτυχώς.

Ι. Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ

Η ιστορικότητα του παιδιού το σφραγίζει ήδη από τη γέννησή του. Γεννημένο από τη γυναίκα, αποσπάται δύσκολα από αυτήν. Έχει μια μητέρα και επί πλέον τον πατέρα που αυτή του προσφέρει. Οι ανάδοχοι του δίνουν ένα όνομα, εκτός και αν του το δώσουν o ιερέας ή η μαμή. Έχοντας αναχθεί σε φύση των πραγμάτων, αυτή η καταναγκαστική σχέση με ορισμένους ενήλικες στήνει ένα σύνολο δομών που εκφράζονται με ένα λεξιλόγιο διατασσόμενο σύμφωνα με μια γραμματική και ρυθμιζόμενο από ορθογραφία που η ίδια η Ιστορία ερμηνεύει. Φαίνεται λοιπόν ελάχιστα θεμιτό να αναρωτιέται κανείς ποιες παλαιές καταδίκες, ποια εγκλήματα ή ποιες χαρές και με ποιον τρόπο υποκινούν την παράταση μιας, καταναγκαστικής μάλιστα, συνενοχής. Δεν υπάρχει τίποτα το πιο αυθαίρετο, δηλαδή πιο ιστορικό. Η ιστορία των μητέρων, εξαιτίας της θέσης που τους επιδικάστηκε, περιέχεται κατά μεγάλο μέρος στα κεφάλαια, τα αναφερόμενα στην αποκαλούμενη "παρανομία", -λέξη φοβερή- και στην ανατριχιαστική θνησιμότητα των παιδιών. H φύση των πραγμάτων εξηγείται από την κατάσταση που επιδικάστηκε στις γυναίκες.

Ωστόσο, πρώτος ο ψυχαναλυτής αναμένει από την Ιστορία ό,τι λείπει στη συνεκτικότητα των υποθέσεών του. "Αν οι τραυματισμοί της παιδικής ηλικίας δεν είναι η στεριά που ο Freud αναζητούσε ακατάπαυστα· αν η αρχέγονη σκηνή δεν παρουσιάζει πια τις ηθελημένες εγγυήσεις ώστε ξεκινώντας απ' αυτή να μπορέσουμε να προβλέψουμε όσα πρόκειται να συμβούν και το μέλλον του υποκειμένου, θα πρέπει τότε να βρούμε στο απώτατο παρελθόν του ανθρώπινου είδους τα γεγονότα, πάντα, που, κατά την έναρξη της ιστορίας, θα δώσουν λόγο για το τι απόγιναν οι άνθρωποι και για το τι θα απογίνει o πολιτισμός που δημιούργησαν".3

3. (26).

Σελ. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/40.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Ας διακόψουμε όμως εδώ αυτό το πλουσιότατο παράθεμα. Ας το διακόψουμε, γιατί δεν έχουν μοιραστεί σωστά τα χαρτιά. Εκτός από το "απώτατο παρελθόν του είδους" και την "αρχαϊκή κληρονομικότητα του ανθρώπου",4 θα πρέπει επίσης να κατανοήσουμε και να γνωρίσουμε την ατομική περιπέτεια του καθένα. Η περιπέτεια αυτή, εκτυλίσσεται πάνω στους πραγματικούς τροχούς των καταναγκαστικών σχέσεων με ορισμένους ενήλικες. Όλα αυτά συνιστούν ιστορικές παραμέτρους. Η ιστορικότητα, αυτό που μετρά για το άτομο, ως παιδί, ως νέο και, τέλος, ως ενήλικα, είναι η θέση που του αποδίδεται ήδη από την κοιλιά της γυναίκας, Η Ιστορία δεν είναι βέβαια απεγνωσμένη αναζήτηση αυτού που "ακινητοποιήθηκε σε πεπρωμένο". Η διαδρομή του ατόμου κρίνεται μέσα στην προοπτική που του ανοίγουν οι σχέσεις που διέπουν την παραγωγή, την είσοδο στη ζωή και την κοινωνία· σχέσεις κοινωνικές και πολιτικές. Προφανέστατα, η μελέτη των δομών προηγείται υποχρεωτικά από τη μελέτη του ατόμου, της δίνει ένα νόημα, έστω συμβαντολογικό (962).

Καταναγκασμοί αποδιδόμενοι στο γυναικείο μονοπώλιο

Ο τρόπος με τον οποίο η γυναίκα κυοφορεί το παιδί είναι ανάλογος με τη θέση που της έχει δώσει η κοινωνία (30, 49, 56, 69). Ανάμεσα σε άλλες γενικές, αν και απόλυτα ανταγωνιστικές, παραμέτρους -ανάλογα με την κοινωνική, οικονομική και πολιτική κατάσταση5- η ηλικία της μητέρας στη σύλληψη και στη γέννα, η ηλικία γάμου και ο αριθμός των παιδιών που η γυναίκα έχει ήδη ή θα αποκτήσει στη συνέχεια, είναι καθοριστικός, για τον άνθρωπο που μέλλει να γεννηθεί. Κάθε παιδί βιώνει ή επιβεβαιώνει τα αποτελέσματα των προσδιορισμένων από την κοινωνία καταστάσεων (28, 30, 51, 60, 211). Πρόκειται για απαραίτητα κεφάλαια όλων των εργασιών ιστορικής δημογραφίας, τα οποία όμως θα πρέπει να τα θεωρήσει κανείς ιδιαιτέρως απ' αυτή την άποψη. Εκτός από τις φυσιολογικές συνθήκες, των οποίων αναζητούνται τα αποτελέσματα, παρεμβαίνει και η "αυτοσυνείδηση", κατεξοχήν ιστορική, παραγωγός "γνώσης". Η "αντισύλληψη", υπογραμμίζει σωστά o J. P. Bardet, με αφορμή τις γυναίκες της Ρουέν τον 18ο αιώνα, "είναι ταυτόχρονα θέμα γνώσης και ελέγχου" (306)· της προσθέτει τις "κοινωνικές διαφορές".

Από την ηλικία γάμου και την ηλικία στην πρώτη γέννα, εξαρτάται η διάρκεια της μαθητείας. Πρόκειται για ένα δεδομένο συγκεκριμένο, που έχει υπογραμμιστεί συχνά (970). Τη μαθητεία αυτή δεν θα πρέπει να τη συγχέουμε

4. S. Freud, Moïse et le monotéïsme, éd. Paris, 1967, σ. 134.

5. Βλ. J. G. Da Silva, "Le Moyen âge et les modernes: à propos des femmes et du mariage dans le sud - ouest européen", Annales de la Faculté des Lettres... de Nice, n° 39,1982.

Σελ. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/41.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

με εκείνη την εκπαίδευση από όπου περιμένει κανείς να υιοθετήσουν οι γυναίκες την αντισύλληψη.6 Θα πρέπει να επανέλθουμε στα θέματα αυτά. Το βλέπουμε όμως από την αρχή: η ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας διεκδικεί και την ιστορική δημογραφία και την ιστορία των κοινωνικών τάξεων, ιδιαίτερα όμως την ιστορία των γυναικών7.

Ας επιμείνουμε, για την ώρα, σε μια πλευρά που μας οδηγεί στην αγορά. Πριν από την ίδια την τεκνοποίηση, ο θηλασμός έθεσε σε λειτουργία ένα εμπόριο και μια βιομηχανία, προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, επηρέασε τη θνησιμότητα και τη γονιμότητα (βλ. π.χ. 230). Εξάλλου, η διατροφή των νεογνών υπήρξε μια από τις συνιστώσες του σχετικά πρόσφατου "boom" των βιομηχανιών τροφίμων και συμπεριλαμβάνεται σε ένα βασικό κεφάλαιο της σύγχρονης οικονομικής ιστορίας,

Η τέχνη του πατέρα

Ο ρόλος του πατέρα επαφίεται στον άνδρα, ανεξάρτητα από το είδος της σχέσης του με τη γυναίκα (και το παιδί). Το παιδί εξαρτάται λοιπόν από την αξία που έχουν οι, έστω εφήμερες, σχέσεις για την κοινωνία. Αυτές οι σχέσεις στην πραγματικότητα έχουν μεγαλύτερη σημασία για την παιδική ηλικία και τη νεότητα παρά για τους ενήλικες. Δυστυχώς, όμως, η ιστορία των σχέσεων αυτών παραμένει αρκετά συγκεχυμένη ή προσκολλάται σε ανεπαρκώς χαρακτηρισμένα πρότυπα. Και για να μείνουμε στον κόσμο της καθολικής εκκλησίας, στο σημείο αυτό αντιπαρατίθενται δύο ακραίες καταστάσεις, Στη Γαλλία, η εκκλησία υποτάσσεται στο κράτος και, πολύ νωρίς, επιβάλλεται ο, υποχρεωτικά θρησκευτικός, γάμος. Αν επικράτησε ή όχι στα ήθη είναι άλλο ζήτημα. Ο Γιανσενισμός ήλθε ακριβώς να δείξει πόσο έπρεπε να καταπολεμηθεί η έκλυση των ηθών. Σε άλλα μέρη η συμβίωση ισοδυναμεί με γάμο, ο οποίος εξάλλου δεν έχει. την αποκλειστικότητα της τεκνοποίησης, δεδομένου ότι τα παιδιά από ένα γάμο δεν είναι οι μοναδικοί κληρονόμοι. Στην Πορτογαλία, συγκεκριμένα, η συμβίωση είναι αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο, τόσο ώστε ήδη από τα μέσα του 18ου αιώνα να απαγορευτεί να διώκονται οι συμβίοι. Επομένως περιμένουμε από τους ιστορικούς του Μεσαίωνα να μας πουν, όχι σε τι είχαν προηγουμένως παραβιαστεί οι κανόνες που ενισχύθηκαν στα μέσα του 16ου αιώνα, αλλά με ποιον τρόπο άλλες πρακτικές κυριάρχησαν, συνυπήρξαν ή, τέλος, εξαλείφτηκαν προοδευτικά (75).

6. Βλ. κυρίως Unicef, La situation des enfants dans le monde, 1984, Fonds des Nations Unies pour l'Enfance, 1983.

7. Γεννημένο για να είναι μητέρα, το μικρό κοριτσάκι γίνεται αμέσως γυναίκα, βλ. Ghislaine de Diesbach, Mme de Staël. Une jeunesse sans enfance, 1766 - 1785, Paris 1983 και J. G. Da Silva, "Mais y avait - il vraiment des fillettes avant le XVIIIe siècle?", Comité de l'enfance des Alpes - Maritimes, 1984.

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/42.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Σχετικά με το θεσμό αυτό -το σύγχρονο γάμο- για τον οποίο έχουν λεχθεί πολλά, γίνεται λόγος μεταξύ άλλων για την "ενδογαμία" και για την επίδρασή της στις "οικογενειακές δομές" και στην τύχη που επιφυλάσσεται στους ανθρώπους, Πολύ πιο σπάνια οι ερευνητές ενδιαφέρονται για την αγορά του έρωτα, στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν την ανομία (167, 169).

Εξάλλου είναι απαραίτητο να διορθώσουμε μια λανθασμένη αντίληψη για τον καταμερισμό εργασίας, που ισχυρίζεται ότι εξηγεί την υπεροχή του αρσενικού μέσα στην οικογένεια και στο ζεύγος. Έχει χυθεί πολύ μελάνι για τούτο το θέμα, Σε λίγο θα επανέλθουμε σ' αυτό. Καταρχήν, η εξουσία του πατέρα κάθε άλλο παρά έχει αποδειχτεί, ακόμη και στην πατριαρχική οικογένεια. Ακόμη περισσότερο, ωστόσο, o καταμερισμός της εργασίας λειτουργεί εναντίον των γυναικών και των παιδιών, αλλ' ως εργαζομένων μετά τη στιγμή όπου η ιδιοποίηση της εξουσίας καθυπέταξε τους άνδρες. Η διαδικασία αυτή επιταχύνεται σε σημαντικό βαθμό τον 16ο αιώνα με τους "πολέμους των χωρικών" και συμπληρώνεται με τον αγώνα εναντίον του σατανισμού των γυναικών. Η πατρική τέχνη ξανακαταλήγει πράγματι στη δημιουργία μιας οικογενείας μέσα σε μια κοινωνία που την απαιτεί, ενώ συγχρόνως της καταμετράει τα μέσα για την εγκαθίδρυση και σταθεροποίησή της (313, 315), δηλαδή το πατριμόνιο. Κοντολογίς, για τον άνδρα η ιδιότητα του πατέρα σημαίνει να επωμιστεί την ιστορικότητα που έχει επιδικαστεί στην αναπαραγωγή (π.χ., 84,321,324) και να καταστεί αρχηγός (87,91,105,132,150).

Με ελάχιστες εξαιρέσεις, ως τη στιγμή αυτή την ιστορική έρευνα καθέλκει η ζήτηση ή οι απαιτήσεις των ψυχολόγων και των κοινωνιολόγων. Η επιθυμία της πατρότητας, παράλληλη με την επιθυμία της μητρότητας (71) και οι πρώιμες αλληλενέργειες πατέρα - παιδιού, που έχουν παρανοηθεί από την κοινωνία, έχουν φυσικά μελετηθεί λίγο στο πεδίο της Ιστορίας, μολονότι η δύναμή τους υποδαυλίζει τους εμπορευματικούς όρους της τεκνοποιίας.

Τα χρήσιμα παιδιά

Η έκφραση αυτή χρησιμοποιήθηκε κυρίως με τη σημασία της συμβολής τους στην έρευνα την σχετική με τις δομές που πρέπει να κατανοηθούν ή να προστατευτούν (187)· θα την επαναλάβουμε ως προς την ενσωμάτωση των παιδιών και των νέων στην πολιτεία. Πράγματι, στην κοινωνία και στο ζευγάρι που την τρέφει, το παιδί είναι χρήσιμο για τη διαφύλαξη της εξουσίας -έννοα μακροπρόθεσμη- και, μέσα από τη διατήρηση της οικογενειακής περιουσίας -άμεση φροντίδα-, για την επιβίωση, η οποία νοείται ως διατήρηση τη κοινωνίας (88, 105, 133) και της αρετής (92, 96). Η ιδεολογία είναι, ή φαίνεται πως είναι, φτιαγμένη για το παιδί, που, με τη σειρά του, είναι διαπλασμένο έτσι ώστε να την υπηρετεί. Η θεραπεία κάνει την αρρώστια (86, 111,

Σελ. 42
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 23
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    Εναρκτήρια συνεδρία

    Δευτέρα 1 Οκτωβρίου 1984

    Πρωινή συνεδρία

    Πρόεδρος: ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ