Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 523-542 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/523.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΣΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΘΕΟΤΟΚΑ, ΠΟΛΙΤΗ, ΤΕΡΖΑΚΗ, ΚΑΡΑΓΑΤΣΗ, ΠΕΤΣΑΛΗ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΛΥΒΑ

Η ανακοίνωση αυτή έχει σαν αντικείμενο την ανεύρεση των στοιχείων που συνθέτουν την φυσιογνωμία του νέου στο μυθιστόρημα του μεσοπολέμου και την ανάδειξη της ατομικής και κοινωνικής του πράξης.

Στο μυθιστόρημα, o δραματοποιημένος ήρωας-νέος εμφανίζεται σε μια χρονική στιγμή δυναμικής ανέλιξης. Η ηλικία των νέων κυμαίνεται ανάμεσα στα 18-30. Αναδρομικές διηγήσεις που διακόπτουν τον αφηγηματικό ειρμό, απεικονίζουν παρενθετικά διάφορες φάσεις της ζωής του ήρωα. Αναπολήσεις, ανακλήσεις της μνήμης, φωτίζουν παρελθόντα δρώμενα για να καταστεί πληρέστερη και εναργέστερη η χαρ ακτή ρολόγια του ήρωα και να διευκρινιστούν στοιχεία της αφηγηματικής πλοκής.

Δύο μυθιστορήματα αξιοποιούν θεματικά τον παιδικό και εφηβικό κόσμο: η Ερόικα του Κοσμά Πολίτη και ο Λεωνής του Γιώργου Θεοτοκά. Η λογοτεχνική όμως καταγραφή δεν αναζητά την αλήθεια αυτού του κόσμου, περιβάλλοντας τον με τη δικιά της γνωστική αξία, αλλά τον μετουσιώνει, για να αποκαλύψει σε μια προσφορότερη σκηνική ανάπτυξη, τη στάση συνείδησης των ίδιων των δημιουργών. Στην Ερόικα η απεικόνιση των εφήβων (χρονική και σκηνική μετάθεση του κόσμου των ενηλίκων, με την αναπαραγωγή όλων των κοινωνικών και ηθικών κατηγορημάτων του), δίνει την ευκαιρία στον Πολίτη να μορφοποιήσει και να βαθύνει αισθητικά έννοιες όπως ο έρωτας και ο θάνατος.

Ο Λεωνής πραγματεύεται το μεγάλωμα ενός παιδιού και το πέρασμα στην εφηβεία, στο ειδυλλιακό περιβάλλον της Κωνσταντινούπολης.

Ο Λεωνής πέρα από τα γενικά και τυπικά στοιχεία που συνθέτουν τον

Σελ. 523
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/524.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

παιδικό αθώο και ανέμελο κόσμο, αντανακλά τους ειδοποιούς καθορισμούς της συνείδησης του συγγραφέα, στην αναπαράσταση αυτού του κόσμου και την επέμβαση του ιστορικού παράγοντα στη διαμόρφωση μιας ψυχολογικής ιδιορρυθμίας των νέων του 20ού αιώνα.1 Στο Λεωνή είναι έκδηλη η αμηχανία του Θεοτοκά μπροστά στο φάσμα της βίαιης υποτροπής και η αδυναμία του να συλλάβει τις νομοτέλειες που διέπουν φαινόμενα της ιστορίας, όπως o πόλεμος, ο "Μεγάλος Πόλεμος" που πλησιάζει.

Στη δυναμική αυτή της ιστορίας, ασυνάρτητης, ανεξέλεγκτης, αντιπαραθέτει τον παιδικό κόσμο για να διαγραφεί ακόμα πιο παραστατικά η χαοτική αυτή περιδίνηση, η άρρυθμη εξέλιξη των γεγονότων.

Στο μυθιστόρημα του Μεσοπολέμου δεν αντανακλάται με πληρότητα όλο το φάσμα της κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Οι νέοι που εμφανίζονται στο προσκήνιο εκπροσωπούν κατά κύριο λόγο τη μεγαλοαστική νεολαία. Ο κοινωνικός καθορισμός των ηρώων απηχεί την κοινωνική προσήλωση των συγγραφέων. Μόνο στα μυθιστορήματα του Τερζάκη αναδεικνύεται η φυσιογνωμία του μικροαστικού κόσμου.

Κυρίαρχο θέμα σε όλα σχεδόν τα μυθιστορήματα είναι η τάση των ηρώων για απομόνωση και αποξένωση. Ο νέος του μυθιστορήματος είναι αναδιπλωμένος στην ατομικότητα του και βιώνει ενορατικά τον κόσμο, Η σύγκρουση με τον κοινωνικό μηχανισμό εκφράζεται μέσα από μια συνεχή επαλήθευση της ατομικότητας και από μια προκαταβολική αρνητική σημασιολόγηση των κοινωνικών θεσμών. Η δυναμική της πλοκής, των γεγονότων, θεμελιώνεται κυρίως στις συναισθηματικές μεταστροφές, στους μετασχηματισμούς συμπεριφοράς, στην ψυχολογική ανατομία. Η εξατομίκευση του δράματος δεν αποκλείει τη σκιαγράφηση του κοινωνικού πλαισίου. Αυτό γίνεται με τις αναπόφευκτες αναφορές στις γενεσιουργές αιτίες της συμπεριφοράς του ήρωα.

Το θέμα της εργασίας συνιστά ήσσονος σημασίας λειτουργία του ήρωα. Γενικά η βιοποριστική εργασία δεν αποτελεί προϋπόθεση για την ένταξη του νέου στην κοινωνία. Οι μεγαλοαστοί νέοι κατά κάποιο μαγικό τρόπο έχουν απύθμενες εισοδηματικές πηγές, η δε επαγγελματική δραστηριότητα αναφέρεται σαν δευτερεύουσα ιδιότητα.2

Οι επίσημοι φορείς της γνώσης και διάδοσης της επιστήμης, τα πανεπιστήμια, αντιδιαστέλλονται προς την ουσία της ζωής.3

Οι ιδεολογικές μετατοπίσεις αντανακλούν τη ρευστότητα της κοινωνικής διαστρωμάτωσης και την ανεπάρκεια των διαμορφωμένων συνειδήσεων.4

1. Σημείωμα του συγγραφέα στο Λεωνή.

2. Δημ. Μορτόγιας, Δείγμα γραφής, Αθήνα 1977, σ. 76.

3. Στο ίδιο, σ. 62.

4. Η περίπτωση του Σκινά, Αργώ.

Σελ. 524
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/525.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Οι διαπροσωπικές σχέσεις εξαντλούνται, στην κενότητα της κοσμικής ζωής. Η φιλία είναι μια θετική κατάσταση, από όπου όμως δεν λείπουν οι διαρροές και οι ρωγμές,

Ο γάμος αποτελεί κοινωνική σύμβαση οικονομικού χαρακτήρα.5 Οι νέοι παρά τη βιωμένη αρνητική εμπειρία της οικογένειας, την αποδέχονται.

Η αντίληψη που διακατέχει τους ήρωες και γενικά διέπει το μυθιστόρημα της εποχής, είναι ότι o κόσμος δεν μεταμορφώνεται, δεν έχει λογική συνέπεια. Τα κοινωνικά μορφώματα είναι αυθύπαρκτα, ανεπηρέαστα από τη θέληση του ατόμου. Το μάταιο της οποιασδήποτε επέμβασης ωθεί τους νέους στην εσωστρέφεια και στην προσαρμογή.6

Η απροθυμία για την ανάληψη δημιουργικής κοινωνικής δράσης δεν αναιρεί την κατάφαση προς το αίτημα της ζωής. Η αρνητική αποτίμηση των κοινωνικών αξιών δεν εμποδίζει τους νέους να είναι ευειδείς, εύρωστοι, να γυμνάζονται, να απολαμβάνουν την τεχνολογική πρόοδο, να ερωτεύονται.

Η συνήθης κατάληξη, η συντριβή μέσα από τον έρωτα δεν ακυρώνει τη Θετική διάθεση και αναγνώριση του ύπατου νόμου της ζωής.

Οι νέοι του μυθιστορήματος κινούνται στο χώρο της οικογένειας, μικρογραφίας της κοινωνίας. Η οικογενειακή συνοίκηση κατακερματίζει την προσωπικότητα τους, Ο επικοινωνιακός λόγος ανάμεσα στα μέλη είναι ατελέσφορος, αν όχι αδύνατος, Ο ασφυκτικός της κλοιός διασπάται βίαια με τάσεις φυγής ανάμεικτες με τυχοδιωκτισμό.

Η παρουσία παιδιών στο σπίτι δεν ενισχύει τον συνεκτικό ιστό της οικογένειας. Φυσιολογική συνέπεια του γάμου και όχι αυτόβουλη επιλογή, είναι αγνοημένες υπάρξεις, περιθωριακές, Στην καλύτερη περίπτωση οι γονείς επενδύουν επάνω τους τις ελπίδες για υλοποίηση ανεκπλήρωτων πόθων.

Την οικογένεια διέπει η ίδια αντίληψη για την πορεία σε ένα κόσμο που δεν επιδέχεται μεταβολές και υπερβαίνει τη γνώση του ανθρώπου. Η έννοια της διαπαιδαγώγησης είναι ανύπαρκτη. Η προσωπικότητα του παιδιού είναι βιολογικά καθορισμένη.7

Ο έρωτας αποτελεί το δυναμικό στοιχείο της μυθιστορηματικής πλοκής. Η ερωτική κατάκτηση εξαίρει το άτομο από την απομόνωση και αντισταθμίζει την κοινωνική του ανενέργεια. Είναι η μόνη κινούσα διάθεση που συστοιχεί σε πεδίο δράσης, δημιουργεί προοπτική, δίνει την αίσθηση της ελευθερίας.

Ο νέος δραστηριοποιείται μέσα από την ερωτική διαδικασία, που είναι άλλωστε η μόνη που του προσφέρει σημαίνουσες δυνατότητες για αλλαγή. Κυρίως ενεργοποιείται o άντρας. Λίγες είναι οι περιπτώσεις που η γυναίκα προβάλλει

5. Η περίπτωση του Δελατόλλα, Αργώ.

6. Αλέξης Νοταράς, Αργώ.

7. Η παρακμή των Σκληρών, Μενεξεδένια Πολιτεία.

Σελ. 525
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/526.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

διεκδικητική στάση, εκδηλώνει ερωτική πρόθεση. Συνήθως περιορίζεται σε μια παθητική προσφορά. Προσγειωμένη, αποφεύγει τις επικίνδυνες ανυψωτικές διαθέσεις και αβέβαιες καταστάσεις. Η ανταπόκριση της προσδιορίζεται από την ευστάθεια και την ασφάλεια που της εξασφαλίζει o άλλος.8 Η ερωτική επίδοση και επιτυχία στις γυναίκες ισοδυναμεί με κοινωνική καταξίωση και παρέχει την αίσθηση ατομικής πλήρωσης, την επίφαση μιας πολυσήμαντης ζωής.9

Η ερωτική ευφορία εξαρτύει ψυχολογικά τον ήρωα, τον εξωθεί σε ρήξη με τον περίγυρο.10

Οι ερωτικές διεργασίες βιώνονται σαν συνειδησιακές καταστάσεις ή σαν ονειρικές απογειώσεις. Εν τούτοις, το εξωπραγματικό στοιχείο στον έρωτα δεν ενισχύει την ερωτική έξαρση. Οι περίπλοκες διαδικασίες που συντελούνται στα μυθιστορήματα είναι αποκαλυπτικές της συντηρητικής στάσης και ιδιοσυγκρασίας των συγγραφέων. Η λογοτεχνία είναι μια μορφή λόγου όπου ο δημιουργός αποδεσμευόμενος από τις ιδεοληψίες της εποχής του, εκστομεί ελεύθερα προωθημένες και επικίνδυνες αλήθειες. Οι εξέχουσες καταστάσεις της ερωτικής διάθεσης και πλήρωσης, υποδηλώνονται, ή δηλώνονται χωρίς φόρτιση στο μυθιστόρημα.

Οι νέοι βιώνουν τον έρωτα εγκεφαλικά, διανοητικά παρά με τις αισθήσεις. Στη συνείδηση των συγγραφέων ο κόσμος συλλαμβάνεται με ένα παρωχημένο κατηγορικό εξοπλισμό, σε αντίθεση ίσως με την αντικειμενική πραγματικότητα της μεγαλοαστικής νεολαίας της εποχής.

Ερμηνευτικές προτάσεις. Ο νέος του μυθιστορήματος δεν αποτελεί εξείκασμα του ιστορικού του αντικειμένου. Οι αποκλίσεις όμως του δραματοποιημένου ήρωα από την αντικειμενική πραγματικότητα, αναγκαία προϋπόθεση για την αισθητική καταξίωση του έργου, με την εμβολή προσωπικών εκτιμήσεων και βιωμάτων του συγγραφέα, δεν αναιρούν την υπάρχουσα συνάφεια του με την ιστορική πραγματικότητα.

Το περιορισμένο φάσμα της κοινωνικής εκπροσώπησης των νέων στο μυθιστόρημα αφήνει να διαφανεί o θαυμασμός των συγγραφέων για πρότυπα συμπεριφοράς μιας συγκεκριμένης κοινωνικής κατηγορίας. Οι μεγαλοαστοί νέοι του μυθιστορήματος είναι περισσότερο ιδεοτύποι.

Αν μπορούμε να μιλήσουμε για μοντερνισμό στο χώρο της Θεματολογίας, αυτή δεν υπάρχει στα μυθιστορήματα αυτά. Οι νέοι είναι ονειροπόλοι χωρίς να

8. Βίργω, Λεμονόδασος, Μόρφω, Αργώ.

9. Γιούγκερμαν, τριλογία Πετσάλη, Εκάτη, Λεμονόδασος.

10. Φώτος, Δεσμώτες.

Σελ. 526
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/527.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

αισθάνονται την ανάγκη παρέμβασης και διαμόρφωσης μιας νέας πραγματικότητας. Τα εξαγγελλόμενα βιώματα και οράματα των νέων δεν συνδέονται με μελλοντικές καταστάσεις.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΡΓΩΝ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΛΑΒΕ Η ΕΡΕΥΝΑ

Γιώργου Θεοτοκά: Αργώ, Λεωνής.

Μ. Καραγάτση: Γιούγκερμαν.

Θανάση Πετσάλη-Διομήδη: Μαρία Πάρνη.

Άγγελου Τερζάκη: Δεσμώτες, Παρακμή των Σκληρών, Μενεξεδένια Πολιτεία.

Κοσμά Πολίτη: Ερόικα, Λεμονόδασος, Εκάτη.

Σελ. 527
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/528.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 528
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/529.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΡΑΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

(1945-1967)

ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ THN ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

ΧΑΡΗΣ ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ

1. Το θέμα και o τρόπος προσέγγισής του. Η εργασία αυτή έχει στόχο την μελέτη μεγάλης ομάδας παιδικών περιοδικών (Μικρός ήρως, Υπεράνθρωπος, Γκαούρ Ταρζάν, Μικρός σερίφης, Τζων Γκρηκ, κ.ά,), τα οποία εκδόθηκαν στην Ελλάδα στο διάστημα 1945-1967 με μεγάλη κυκλοφοριακή επιτυχία. Σειρά από εξωτερικά χαρακτηριστικά τα κατατάσσουν σε αυτόνομο είδος της λεγόμενης παραλογοτεχνίας.1

Η μελέτη τους αφορμάται από τα εξωτερικά ιστορικά στοιχεία, αλλά συγκεντρώνεται κυρίως γύρω από τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά των αφηγήσεων, όπως αυτά προκύπτουν μετά από ανάλυση της αφηγηματικής τους δομής. Αυτή θεωρείται ως μηχανισμός παραγωγής νοήματος και μέσα απ' αυτήν διερευνώνται τα συστήματα αξιών (ιδεολογίες) με τις οποίες ταυτίζονται οι αναγνώστες τους.

Τα στοιχεία τα οποία προκύπτουν μετά από αυτήν την επιστημολογική προσέγγιση είναι ενδεικτικά της ιδεολογίας των παιδιών και των νέων της εποχής: σημαδεύονται από τα αποτελέσματα της μεταβατικότητας της ελληνικής κοινωνίας στο ίδιο διάστημα.

1. Παρ' όλο που η χρήση του όρου "παραλογοτεχνία" είναι φορτισμένη με υποτιμητικές διαθέσεις, άποψη αρμονική με την ιδεολογία αυτών που την παρήγαγαν, εδώ θα χρησιμοποιείται με την κυριολεκτική και αξιολογικά αχρωμάτιστη σημασία της: Τέχνη του λόγου που παράγεται σε παραλληλία με την προσωπική λογοτεχνία. Ανάλυση του όρου και των άλλων συναφών χαρακτηρισμών, στην εμπεριστατωμένη μελέτη του Βελουδή (1983) καθώς και του Μαρτινίδη (1982).

Σελ. 529
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/530.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

2. Γενικά χαρακτηριστικά του λαϊκού αναγνώσματος. Με πολύ λίγες εξαιρέσεις2 στην χώρα μας δεν υπήρξε ως τώρα συστηματική μελέτη του έντυπου λαϊκού αφηγήματος και μυθιστορήματος. Εκτός από τους γνωστούς λόγους που αναφέρει διεξοδικά o Γ. Βελουδής (1983, σ. 102-103), λόγοι που έχουν σχέση με την ιστορία της εθνικής ιδεολογίας, υπάρχουν ακόμη και άλλες αιτίες που έχουν σχέση με την γνωστή έλλειψη διευρυμένων και συστηματικών μελετών για πολλές περιοχές των ανθρωπολογικών επιστημών: Η επιστημονική προσέγγιση των λαϊκών εντύπων προϋποθέτει σημεία αναφοράς όπως η Πολιτισμική Ανθρωπολογία, η Αφηγηματολογία, η Κοινωνιολογία της Μαζικής Επικοινωνίας, και άλλα που θα συνέτειναν να ξεπερασθεί το σημερινό επίπεδο. Είναι ενδεικτικό ότι τα περισσότερα δημοσιεύματα για τέτοια θέματα δεν ξεπερνούν το επίπεδο της περιγραφής και ταξινόμησης του υλικού και της υποκειμενικότητας των προσεγγίσεων.

Τα έντυπα λαϊκά αφηγήματα είναι ιστορικό αποτέλεσμα της εφεύρεσης και διάδοσης της τυπογραφίας στις δυτικές χώρες και σ' όσες προοδευτικά επηρεάζονται απ' αυτές. Δυο είναι συνεπώς οι παράγοντες που καθόρισαν την εμφάνιση και διάδοση τους, αφ' ενός ή τεχνική δυνατότητα μαζικής αναπαραγωγής τους και αφ' ετέρου χαρακτηριστικά των δυτικών κοινωνιών, όπως κοινωνική κινητικότητα, μεταβατικότητα των ιδεολογιών, και άλλα που θα αναφερθούν στην συνέχεια. Γενικά, θεωρούμε ως βασική προϋπόθεση της εμφάνισης τους, την διαμόρφωση νέων αναγνωστικών μαζών στον αστικό κυρίως χώρο, την επαγγελματική αυτονόμηση του συγγραφέα, την διάδοση της γραφής, και όλους τους συγγενείς κοινωνικούς και ιδεολογικούς συντελεστές. Το ανάγνωσμα γίνεται ένα εμπόρευμα, μια συσσώρευση όχι χρηστικής αλλά νοηματικής αξίας. Οι συγγραφείς του αντιπροσωπεύουν στις νέες συνθήκες τους λαϊκούς τεχνίτες και τους παραμυθάδες των παραδοσιακών κοινωνιών, Η κοινή ιδεολογία στους πομπούς και τους δέκτες που έκανε δυνατή την επικοινωνία τέτοιου είδους παλαιότερα, επιδιώκεται τώρα με πρόχειρες εμπειρικές δημοσκοπήσεις των συγγραφέων και των εκδοτών. Στόχος της παραγωγής αυτών των αναγνωσμάτων είναι ή επίτευξη της μέγιστης δυνατής επικοινωνίας με τα κοινά ιδεολογικά χαρακτηριστικά των νέων μαζών, επικοινωνία που μεταφράζεται σε κυκλοφορία εμπορεύματος, ενώ στις κοινωνίες με παραδοσιακό και κλειστό χαρακτήρα, τις προκαπιταλιστικές -και όσες κοινωνικές ομάδες παρέμεναν

2. Εκτός από τις δύο μελέτες που προαναφέρθηκαν, δεν γνωρίζω να δημοσιεύθηκε για την ελληνική παραλογοτεχνία κάποια άλλη επιστημονική -υφολογική- προσέγγιση. Πραγματολογικά στοιχεία ωστόσο δημοσιεύτηκαν σε σειρά σχετικών άρθρων στο περιοδικό Αντί (πβ. Πλατής 1978, 1979α, 1979β, 1979γ, 1980) και πρόσφατα στο Διαβάζω. Πολύτιμα στοιχεία περιέχει επίσης το βιβλίο του Χανού για το ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα (1980), όσο και το αφιέρωμα του περιοδικού Ωλήν στον Μικρό ήρωα.

Σελ. 530
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/531.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

τέτοιες και αργότερα-, αυτού του είδους η επικοινωνία δεν είχε εμπορευματικό χαρακτήρα.3

Η καθαρά εμπορευματική πρόθεση και χρήση αυτών των εντύπων, είναι αυτή που τα ανάγει σε υλικό με ενδιαφέρον ευρύτερο γιατί ή ενδεχόμενη κυκλοφοριακή επιτυχία τους είναι σαφής ένδειξη ευρύτερων ιδεολογικών φαινομένων, ή έκφραση των οποίων είναι ή απαραίτητη προϋπόθεση της επιτυχίας τους. Μέχρι τον 18ο αιώνα τα θέματα των φυλλαδίων αυτών ήταν είτε καταγραφές παλιότερων προφορικών αφηγήσεων, είτε δειλές προσαρμογές τους. Από τον 19ο αιώνα κι εδώ δημιουργούνται στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες ειδικευμένοι επαγγελματικοί κλάδοι, καθώς τα αστικά και μικροαστικά στρώματα διευρύνονται. Στον αιώνα μας ο σχηματισμός ακόμη μεγαλύτερων μαζών/ καταναλωτών δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη και διάδοση τους, τον διαχωρισμό σε είδη (αισθηματικά, αστυνομικά, εξωτικά κλπ.), ενώ, τέλος, η ανάπτυξη άλλων παράλληλων μέσων παραγωγής τέτοιων αφηγήσεων (εικονογραφήματα, τηλεοπτικές σειρές) παίζει καθοριστικό ρόλο στην μορφή αλλά και στην εξέλιξή τους.

3. Το έντυπο λαϊκό ανάγνωσμα στην μεταπολεμική Ελλάδα (γενικά). Καθώς η εμφάνιση και διάδοση του λαϊκού αναγνώσματος συναρτάται άμεσα με τις κοινωνικές, οικονομικές, και πολιτισμικές διαφοροποιήσεις, μέσα απ' την ιστορία τους μπορούμε να παρακολουθήσουμε και τη νεοελληνική ιστορία. Έτσι π.χ. η βιοτεχνική φάση παραγωγής τους που εντοπίζεται εδώ στον μεσοπόλεμο, είναι αντίστοιχη με αυτές που διαπιστώνονται στην Γαλλία και Αγγλία στα μέσα του 19ου αι. Στην δεκαετία του τριάντα τα διάφορα αφηγήματα συνεχείας περνούν και στον περιοδικό τύπο, ενώ αρχίζει να πληθαίνει ή τοπική παραγωγή τέτοιων αφηγήσεων. Ορόσημο σ' αυτήν την εξέλιξη είναι η έναρξη κυκλοφορίας των περιοδικών Ρομάντσο, Μάσκα, Μυστήριον και Ζέφυρος σ' αυτήν την δεκαετία και ή ανάδειξη σειράς σχετικών συγγραφέων με δάσκαλο τον πρωτοπόρο του είδους Απ. Μαγγανάρη, ο οποίος κατά καιρούς διεύθυνε όλα τα παραπάνω περιοδικά. Όλοι οι γνωστοί συγγραφείς αυτών των αφηγημάτων (Ιωάννα Μπουκουβάλα-Αναγνώστου, Η, Μπακόπουλος, Ν, Μαράκης. Ν, Ρούτσος, Γ. Ιωαννίδης, Γ. Μαρμαρίδης, Γ. Μαρής, Γ. Τσουκαλάς, κ.ά.) μαθήτευσαν σ' αυτά τα περιοδικά, αρχικά μεταφράζοντας ξένα πρότυπα και αμέσως μετά προχωρώντας σε δική τους παραγωγή.4 Η κυκλοφορία αυτών

3. Για την διαφοροποίηση των αισθητικών κωδίκων στις δυτικές χώρες και στους νεώτερους χρόνους, πβ. Καμπουρίδης 1984.

4. Πολλαπλές πληροφορίες κάθε είδους γι' αυτή την πρώτη γενιά των επαγγελματιών συγγραφέων λαϊκών αναγνωσμάτων, στις συνεντεύξεις τους (στα Πλατής 1978, κλπ. και Ι. Μπουκουβάλα-Αναγνώστου 1984).

Σελ. 531
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/532.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

των περιοδικών συνεχίστηκε με διακοπές και κατά την διάρκεια του Πολέμου για ν' αναπτυχθεί περισσότερο και κυρίως στις δεκαετίες του πενήντα και του εξήντα. Οι νεότερες διαφοροποιήσεις που διαπιστώνονται σ' αυτό το διάστημα είναι:

α. o επιμερισμός και της εντόπιας παραγωγής σε είδη (αισθηματικά, αστυνομικά κλπ.),

β. η άνοδος της κυκλοφορίας σε μεγάλους αριθμούς,

γ. ο περιθωριακός χαρακτήρας τους σε σχέση με τα "καθαρά λογοτεχνικά" είδη, που εξακολουθούν να θεωρούνται ανώτερα και πνευματικότερα.

4. Τα λαϊκά αναγνώσματα για παιδιά και νέους (1945-1967). Στα πλαίσια αυτά που περιγράφηκαν πριν κατά γενικό τρόπο, εμφανίζεται αυτόνομα και το επί μέρους είδος των λαϊκών αφηγημάτων για παιδιά. Τα χρονικά όρια (1945 και 1967) τίθενται συμβατικά, σαν όρια μιας ιστορικής περιόδου αρκετά ευδιάκριτης: Από το 1945 οι πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και ιδεολογικές διαμορφώσεις στον ελλαδικό χώρο μπαίνουν σε άλλη φάση, ενώ το 1967 είναι όριο όχι μόνο στο επίπεδο πολιτικής ιστορίας αλλά και της κοινωνικής και ιδεολογικής. Ειδικότερα μάλιστα σε ό,τι αφορά το θέμα μας, το 1967 είναι το συμβατικό όριο που σημειώνει και την καθιέρωση νέων τρόπων μαζικής επικοινωνίας: Τα λαϊκά φυλλάδια αντικαθίστανται από τα ξένα εικονογραφήματα, το Ρομάντσο βρίσκει σκληρό ανταγωνισμό από τα εικονογραφημένα περιοδικά ποικίλης ύλης, ο πολιτισμός της εικόνας αρχίζει κι εδώ ν' αντικαθιστά τον πολιτισμό του γραπτού λόγου, μεταβολή που οριοθετείται κατ' αρχήν και κατ' αποτέλεσμα από την εγκατάσταση εθνικού τηλεοπτικού δικτύου σε μια χώρα.

Ο προφανής λόγος για τον οποίο τα περιοδικά στα οποία αναφερόμαστε κατατάσσονται ως περιοδικά αναγνώσματα για παιδιά και νέους είναι το ότι, οι ήρωές τους όσο και η μορφή της αφήγησης είναι προσαρμοσμένα σ' έναν τέτοιο καταναλωτικό στόχο. Η διάκριση αυτή είναι αναγκαία διότι ή πρόθεση καθόρισε σ' ένα μεγάλο ποσοστό και το σχετικό μορφολογικό αποτέλεσμα, ενώ π,χ. σε ανάλογα αναγνώσματα που προορίζονταν για μεγαλύτερες ηλικίες ή γνώση ότι ανάμεσα στο αγοραστικό κοινό ήταν και πολλοί νέοι δεν έπαιξε ρόλο στην μορφή τους. Μ' αυτό το κριτήριο λοιπόν η Μάσκα και το Μυστήριον δεν εντάσσονται στο είδος που μελετάμε, παρόλο που διαβάζονταν κατά κόρον από νέους. Για ειδολογικούς λόγους, επίσης, δεν κατατάσσονται στην κατηγορία που μελετάμε τα παιδικά περιοδικά ποικίλης ύλης, όπως η Διάπλαση των παίδων, το Ελληνόπουλο, Το δικό μου, κά,

Τα περιοδικά που θ' αποτελέσουν το αντικείμενο της μελέτης μας, είναι ευδιάκριτα από τα άλλα που κυκλοφορούν για μια σειρά από εξωτερικούς και εσωτερικούς λόγους:

Σελ. 532
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/533.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

1. έχουν όλα ανεξαιρέτως σχήμα 12.5X17.5, 32 σελίδες κειμένου, περιορισμένη εικονογράφηση, ασπρόμαυρη εκτύπωση, φθηνή τιμή, κυκλοφορία από τα πρακτορεία τύπου σ' όλη την χώρα κάθε βδομάδα·

2. έχουν τυποποίηση στην σχέση κειμένου με εικονογράφηση (οι λίγες εικονογραφήσεις εμφανίζονται στις ίδιες διαστάσει, και στις ίδιες σελίδες κάθε φορά)·

3. οι ιστορίες που περιέχουν είναι ημιαυτοτελή επεισόδια των ίδιων ηρώων, κατά συντριπτικό ποσοστό, παιδιών ηλικίας μέχρι 18 χρονών.

5. Ιστορικοί και γεωγραφικοί χώροι των περιπετειών. Κεντρικά πρόσωπα των αφηγήσεων. Με κριτήριο τους ιστορικούς, γεωγραφικούς (και, φανταστικούς) χώρους όπου πραγματοποιείται ή δράση των ηρώων, διακρίναμε τις ακόλουθες κατηγορίες:

5.1. ΕΘΝΙΚΑ (η δράση εκτυλίσσεται εναντίον διάφορων κατά καιρούς εθνικών εχθρών). Εδώ κατατάσσονται τα

α. Μικρός ήρως (δράση εναντίον ξένων κατακτητών στον β' Παγκ. πόλεμο) και Αόρατος (ομοίως).

β. Κύπρος, Διγενής, Μικρός Κύπριος (δράση εναντίον των Άγγλων στην Κύπρο).

γ. Μικρός μπουρλοτιέρης, Κουρσάρος της Τζιας, Μικρός κουρσάρος (δράση εναντίον Τούρκων, πειρατών του ελλαδικού χώρου κλπ.).

Επίσης σ' αυτήν την κατηγορία κατατάσσονται έμμεσα το Ταγκόρ (όπου ο έλληνας ήρωας βοηθά τον απελευθερωτικό αγώνα των Ινδών κατά των Άγγλων) και κατά περίσταση, περιπέτειες από τις άλλες κατηγορίες.

5.2. ΕΞΩΤΙΚΑ και ΖΟΥΓΚΛΑΣ (οι έλληνες ήρωες δραστηριοποιούνται σε τυποποιημένους εξωτερικούς χώρους: Μεξικό ή άλλες λατινοαμερικανικές χώρες, αφρικανική ζούγκλα, κλπ.).

Εδώ κατατάσσονται τα: Μικρός Ζορρό, Ζορρό της ζούγκλας, Μικρός σερίφης, Μικρός καουμπόυ, Λάσσο, Καουμπόυ φάντασμα, Τάργκα, Μικρός Ταρζάν, Γκαούρ-Ταρζάν, κ.ά.

5.3. ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΑ (σε χώρους ξένων μεγαλουπόλεων - Ν,Υόρκη κλπ.). Εδώ κατατάσσονται τα: Τζων Γκρηκ, Τζόε Ντικ, Δεκατρία, Μάτι, Μικρός φαντομάς, και, εκ περιτροπής, ορισμένες περιπέτειες του Πιτσιρίκου.

5.4. ΔΙΑΠΛΑΝΗΤΙΚΑ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ (σε χώρους του διαστήματος, ή της φαντασίας, με ανάλογες εξωγήινες ιδιότητες). Εδώ εντάσσονται τα Υπεράνθρωπος, Ταν ο υπερκόσμιος, Ιπτάμενο βέλος, Πλανητάνθρωπος.

5.5. ΑΘΛΗΤΙΚΑ. To είδος αυτό εκπροσωπείται με ένα μόνο περιοδικό, το Γκρέκο, ο ήρωας των γηπέδων. Ας σημειωθεί ότι στην τυποποίηση αυτών των περιοδικών προσήλθαν

Σελ. 533
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/534.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

και άλλα είδη με διαφορετική προέλευση όπως ο Καραγκιόζης, Τα ελληνικά παραμύθια και Η μασκούλα.

Το σύνολο των περιοδικών που εκδόθηκε σ' αυτήν την περίοδο της άνθησής τους ξεπερνά τα πενήντα. Η επιτυχία μερικών οδήγησε σε σειρές αντιγραφών ή διαφοροποιήσεων, καθώς το κόστος συγγραφής και εκτύπωσης ήταν μικρό και ο εμπορικός κίνδυνος εύκολος να αναληφθεί και από τον ίδιο τον συγγραφέα ακόμη. Είναι βέβαιο πάντως ότι στον παραπάνω κατάλογο περιλαμβάνονται τα περισσότερο πετυχημένα κατά τεκμήριο, κρίνοντας δηλ. από την κυκλοφορία τους και τον αριθμό τευχών που έφθασαν. Έτσι στην πρώτη κατηγορία ή παρουσία του Μικρού ήρωα είναι καθοριστική, τόσο που απέτρεψε οποιονδήποτε συναγωνισμό. (900 τεύχη, κυκλοφορία σε 12.000 αντίτυπα ήδη από την δεκαετία του πενήντα.) Στην δεύτερη κατηγορία ξεχωρίζουν ασφαλώς τα Γκαούρ Ταρζάν (113 τεύχη) και Μικρός σερίφης (περίπου 500). Στην κατηγορία των αστυνομικών μεγαλύτερη επιτυχία είχε ο Τζων Γκρηκ φθάνοντας τα 48 τεύχη, στα διαπλανητικά ο Υπεράνθρωπος (περισσότερα από 100 τεύχη), ενώ ο Γκρέκο φθάνει τα 50. Για να συμπληρώσει κανείς καλύτερα την εικόνα και την γνώμη για την κυκλοφορία τους, ας σημειωθεί ότι τα πιο πετυχημένα γνώρισαν δυο-τρεις επανεκδόσεις, ενώ η μεταπώληση τους ως μεταχειρισμένων έφθανε να κάνει αρκετούς κύκλους, ως τις μέρες μας.

Όσον αφορά στα είδη των ηρώων που πρωταγωνιστούν σ' αυτές τις περιπέτειες, μπορούμε να προχωρήσουμε στις εξής κατηγορίες.

ΚΑΤΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Οι περισσότεροι ήρωες είναι παρμένοι από ξένα υποδείγματα του είδους, αλλαγμένοι επί το ελληνικότερον. Συχνά, όταν δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα, προστίθενται έλληνες ήρωες που υποβαθμίζουν την παρουσία των ξένων (π.χ. Υπερέλληνας αντί Υπερανθρώπου, Γκαούρ αντί Ταρζάν, κλπ.).

Πρωτότυπα δημιουργήματα των ελλήνων συγγραφέων -απ' όσο μπορέσαμε να διαπιστώσουμε- είναι μόνο το Παιδί-Φάντασμα και οι άλλοι ήρωες των εθνικού χαρακτήρα περιπετειών, και ο ποδοσφαιριστής Γκρέκο.

ΚΑΤΑ HΛIKIA: Οι πρωταγωνιστές, αν δεν είναι παιδιά και έφηβοι (συντριπτικό ποσοστό) είναι νέοι άνδρες (Τζων Γκρηκ, Γκαούρ). σε πολλές περιπτώσεις, συμπληρωματικοί χαρακτήρες καλύπτουν τα υπόλοιπα φάσματα ηλικιών, φθάνοντας μέχρι, παιδιά 6-7 χρονών και μη ξεπερνώντας ποτέ τον νέο άντρα.

6. Γενικά υφολογικά χαρακτηριστικά, Στις 32 σελίδες του περιοδικού δημοσιευόταν κάθε εβδομάδα μια περιπέτεια, ημιαυτοτελής -όπως χαρακτηρίστηκε πριν- διότι ενώ ο κύριος κορμός των αφηγήσεων ολοκληρωνόταν σε κάθε τεύχος, το πολυπόθητο λυτρωτικό τέλος δημοσιευόταν στις δύο πρώτες σελίδες του επομένου τεύχους. Έτσι ο αναγνώστης, ζούσε μια ολοκληρωμένη

Σελ. 534
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/535.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

περιπέτεια -η έλλειψη του τέλους της δεν τον εμπόδιζε να γνωρίζει ότι επρόκειτο ασφαλώς για τέλος αίσιο- έχοντας συγχρόνως επαρκές κίνητρο ν' αναζητήσει το επόμενο τεύχος ή και το προηγούμενο, το τέλος του όποιου διάβασε κατ' ανάγκην στο τρέχον. Μ' αυτήν την απλή αλλά λειτουργική τεχνική κρατούσαν οι συγγραφείς την συνέχεια ενδιαφέροντος του κοινού τους, στοιχείο εξαιρετικά σημαντικό για την συνέχεια της έκδοσης του περιοδικού.

Όλες γενικά οι λειτουργίες και οι τεχνικές που συνιστούν τους αφηγηματικούς μηχανισμούς, την επικοινωνιακή σύνδεση ανάμεσα σ5 έναν άγνωστο συγγραφέα/αφηγητή και σ' ένα ανώνυμο κοινό, έπρεπε να ενεργοποιηθούν ώστε ή ταύτιση των αναγνωστών με τους ήρωες και τις καταστάσεις τους να αυξηθεί ή έστω να μην μειωθεί. Η τυποποίηση των τεχνικών αυτών, μολονότι είχε άλλες αφορμές, παρουσιάζει μία εξαιρετική ομοιότητα με τις αφηγηματικές τεχνικές των παλιότερων επαγγελματιών παραμυθάδων του προφορικού λόγου.

1. Η περιγραφή της όψης, της συμπεριφοράς και της σκέψης των πρωταγωνιστών είναι πάντα ή ίδια, σε κάθε επανάληψη της ανά τεύχος. Οι μικρές αλλαγές σ' αυτό το τυπικό, όταν έπρεπε να γίνουν από τον συγγραφέα για ν' ανανεωθεί το ενδιαφέρον του κοινού, γινόταν με αργό ρυθμό, ώστε να μην χαθεί ή σχέση αναγνώρισης από τον αναγνώστη. Το μόνιμα ίδιο ντύσιμο των πρωταγωνιστών στα σκίτσα που εναλλάσσονταν, βοηθούσε αυτήν τη νοητική εικόνα, όπως και ή φορτική επανάληψη των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών τους. Ο Σπίθας, π.χ., το αδιάκοπα πεινασμένο παιδί, όταν τρώει κάνει θορύβους σαν κάρρο πάνω σε χωματόδρομο (και στα σκίτσα φορά πάντα κοντά παντελόνια, όπως άλλωστε κι ο Γιώργος θαλάσσης, το ηρωικό Παιδί-Φάντασμα που έχει αφιερώσει την ζωή τον στον αδιάκοπο αγώνα κατά των κατακτητών κλπ., παρόλο που έπρεπε πια να κοντεύει τα τριάντα μετά από 16 χρόνια περιπετειών!).

2. Η εναλλαγή και η ανανέωση στα πρόσωπα γίνεται πάντα στο περιβάλλον των κεντρικών ηρώων και σπανιότατα στους ίδιους τους πρωταγωνιστές. Ο Γ. Θαλάσσης, η Κατερίνα και ο Σπίθας έχουν κατά καιρούς βοηθούς και συνεργάτες άλλους ήρωες με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που διατηρούνται για ορισμένα τεύχη καθένας. Έτσι ο Διαβολάκος και το Ζουζούνι σώζουν με την σφενδόνα ή το φυσοκάλαμό τους πολλές καταστάσεις, αλλά κάποτε δίνουν την θέση τους σε άλλους ελαφρά διαφοροποιημένους ήρωες. Αντίθετα ο Ποκοπίκο και η Χουχού παραμένουν βοηθοί των Γκαούρ και Ταρζάν αντίστοιχα ως το τέλος, όπως και ο ινδιάνος Σιού στο Γκρέκο. Η βεβαιότητα του αναγνώστη στην αθανασία του πρωταγωνιστή ήρωα, γίνεται συχνά παράγοντας δραματουργικού παιχνιδιού, αφού αντικαθίσταται από νεοεμφανιζόμενο πρόσωπο με ίδια σχεδόν χαρακτηριστικά, που γρήγορα μαθαίνουμε ότι δεν είναι άλλος από τον αγαπημένο μας ήρωα που δεν είχε σκοτωθεί κλπ.

Σελ. 535
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/536.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

3. Οι ήρωες βοηθοί των πρωταγωνιστών αναλαμβάνουν κατά κανόνα να προκαλέσουν το γέλιο (στοιχείο που δεν παραλείπεται σε καμιά σειρά), χωρίς αυτό να μειώνει τον ηρωισμό όσο και την αποτελεσματικότητα των ενεργειών τους. Έτσι ο Κοντοστούπης του Υπεράνθρωπου είναι θρασύδειλος αλλά συχνά σώζει τους υπόλοιπους, το ίδιο και ο Ποκοπίκο, ενώ οι χαρακτήρες των Σπίθα ή του ινδιάνου Σιού είναι πιο σύνθετοι.

4. Τα αντίπαλα μεγέθη είναι κατά κανόνα τόσο ισχυρά στην αρχή ώστε ή αναμενόμενη κατίσχυση τους από τον ήρωα να θεωρηθεί ακόμη μεγαλύτερος άθλος. Συχνά στον Μ. Ήρωα ο πράκτορας του εχθρού καταλαβαίνει τον δίκαιο αγώνα των ηρωικών παιδιών και συμμαχεί μαζί τους, τότε όμως σκοτώνεται σχετικά εύκολα για προφανείς λόγους. Κατά κανόνα επίσης οι εχθρικοί πράκτορες έχουν βοηθούς με ιδιότητες ανάλογες μ' αυτές των θετικών ηρώων και οι μονομαχίες τους στο ομόλογο επίπεδο είναι συνήθως τα δημοφιλέστερα τεύχη των σειρών.

5. Τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά των προσώπων και των γεωγραφικών ή ιστορικών χώρων παρουσιάζονται σχηματοποιημένα: Οι έλληνες ήρωες είναι πάντα καλοί, έξυπνοι, αλτρουιστές, ευγενικοί. Δεν σκοτώνουν ποτέ τον αντίπαλο όταν είναι σε αδύναμη θέση (π.χ. όταν κοιμάται, όταν του 'χει πέσει το ξίφος κλπ.), σε αντίθεση με τους κακούς που είναι αδίστακτοι. Οι μεν αγωνίζονται για ιδανικά, οι δε παρακινούνται από πλεονεξία, μισαλλοδοξία, οικονομικά κίνητρα κλπ.

6. Το ερωτικό στοιχείο υφέρπει διακριτικά σ' όλες τις ιστορίες. Όλοι γνωρίζουμε (και περισσότερο ο πράκτορας του κακού ο οποίος και το εκμεταλλεύεται) ότι ο Γκρέκο δεν ζει χωρίς την Άμπυ, ο Γ. Θαλάσσης χωρίς την Κατερίνα, ο Γκαούρ χωρίς την Ταταμπού, ο Κοντοστούπης χωρίς την Αλβίρα. Ωστόσο η ερωτική σχέση εκδηλώνεται μόνο με τρυφερότητα στις δύσκολες στιγμές και φροντίδα απλώς στις άλλες. Μόνη εξαίρεση η τάση του Ποκοπίκο να κάνει καθαρά ερωτικές προτάσεις στην Χουχού, η οποία βέβαια δηλώνει πως μετά το στεφάνωμα όλα θα γίνουν, μην ανησυχείς!

Τα γενικά αυτά χαρακτηριστικά συναντάμε λίγο πολύ σ' όλες τις σειρές που αναφερόμαστε. και ασφαλώς στην προσωπική ικανότητα του κάθε συγγραφέα έγκειται ή πετυχημένη αξιοποίηση τους. Όπως ήδη προαναφέρθηκε, οι πιο πετυχημένες σειρές υπήρξαν κατά τεκμήριο, ο Μικρός ήρως, Ο Υπεράνθρωπος, ο Γκαούρ Ταρζάν, ο Μικρός σερίφης, ο Τζων Γκρηκ και ο Γκρέκο. Συγγραφείς τους αντίστοιχα οι Θάνος Αστρίτης (ψευδώνυμο του Στέλιου Ανεμοδουρά) των Μικρού ήρωα, Υπεράνθρωπου, Ν. Ρούτσος (Γκαούρ Ταρζάν) και Γ. Μαρμαρίδης (Μικρός σερίφης, Γκρέκο). Ο Ανεμοδουράς, μαθητής του Μαγγανάρη στην Μάσκα και δάσκαλος του Μαρμαρίδη αργότερα, αναδεικνύεται εκ των πραγμάτων σαν πιο πετυχημένος σ' αυτό το είδος.

Σελ. 536
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/537.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

7. Τυπολογική ανάλυση της αφήγησης του Μικρού ήρωα. Στα προηγούμενα κεφάλαια είδαμε κυρίως τις ιστορικές συνθήκες που ρυθμίζουν τους όρους παραγωγής και κυκλοφορίας του λαϊκού αφηγήματος, ειδικότερα των παιδικών σειρών που μας απασχολούν, και στο προηγούμενο κεφάλαιο αναφέρθηκαν οι πρώτες γενικές παρατηρήσεις στους χαρακτήρες και στο ύφος των αφηγήσεων. Παρ' όλο που το κύριο θέμα σ' αυτήν την ανακοίνωση δεν είναι τα υφολογικά χαρακτηριστικά των αφηγήσεων που μελετάμε, μερικά πράγματα ακόμη είναι απαραίτητο να ειπωθούν.

Θεωρώντας κάθε αφήγημα ως μέσον επικοινωνίας ανάμεσα σ' ένα πομπό (τον συγγραφέα) κι ένα (ή πολλούς) δέκτη (τον αναγνώστη), ας εξετάσουμε τώρα με ποιον τρόπο κωδικοποιούνται τα μηνύματα που ο πρώτος στέλνει στον δεύτερο. Οι αφηγηματικές τεχνικές είναι οι μηχανισμοί παραγωγής αυτών των νοημάτων, συνεπώς όσα ιδεολογικά στοιχεία αναζητούμε με την μελέτη μας θα πρέπει να τα αναζητήσουμε μέσα σ' αυτούς τους μηχανισμούς, κι όχι να τα επινοήσουμε.

Στην κατεύθυνση αυτή στηριζόμαστε σε μεθόδους της σύγχρονης αφηγηματολογίας, όπως κυρίως εξελίχθηκε μετά τις μελέτες των Vl. Propp, Cl. Brémond, Tz. Todorov, A.- J. Greimas, Cl. Chabrol κ.α.5 Ο Propp υπήρξε ο θεμελιωτής αυτής της κατεύθυνσης που αναζητά σε κάθε αφήγηση το γενικό μοντέλο λειτουργιών, πέρα απ' τα επί μέρους συγκεκριμένα μοτίβα. Κάθε αφήγηση αντιμετωπίζεται σαν πορεία δράσης με στόχο την εξάλειψη μιας στέρησης, π.χ. την απώλεια προσώπου, πολύτιμου αντικειμένου κλπ. Οι σταθερές λειτουργίες που συγκεκριμενοποιούνται σε κάθε αφήγηση είναι όσον αφορά π.χ. στα ρωσσικά παραμύθια 31 και στο πρώτο επίπεδο (την αφήγηση που ακούμε ή διαβάζουμε) παρουσιάζονται με διάφορους τρόπους. Η στέρηση π.χ. παίρνει άλλοτε την μορφή απώλειας πολύτιμου αντικειμένου (δαχτυλίδι κλπ.), άλλοτε δηλώνεται σαν απώλεια ελευθερίας ή σαν αρρώστια, κλπ. κλπ. Οι λειτουργίες αυτές εντοπίζονται από τον αφηγηματολόγο στο κείμενο (και αν πρόκειται για σειρά παραλλαγών, πολλά δείγματα, οι εκτιμήσεις είναι εγκυρότερες) και τοποθετούνται στη χρονική σειρά που εμφανίζονται, αποτελώντας τελικά το γενικό μοντέλο/σχήμα αφήγησης. Αναζητώνται στην συνέχεια οι αξίες (values) που αντιπροσωπεύονται από κάθε λειτουργία ή από κάθε μοτίβο, και τελικά ή σχέση του μοντέλου που προέκυψε με το κοινωνικό, πολιτισμικό και ιστορικό περιβάλλον, ή και με άλλα ανάλογα μοντέλα από άλλο είδος αφηγήσεων. Έτσι, π.χ., μια τυπική σειρά αφηγηματικών λειτουργιών είναι η ακόλουθη (Brémond, 1964:9):

5. Εκτενή περιγραφή των μεθόδων τυπολογίας της αφήγησης του Propp δες στο Brémond: 1964. Συγκριτική μελέτη των απόψεων και μεθόδων που δυνατόν να εφαρμοσθούν στην έγκυρη μελέτη του Γρ. Γκιζέλη (1975) και στις πρότυπες εφαρμοσμένες μελέτες του Ερ. Καψωμένου (1978, 1980 κ.ά.).

Β 11

Σελ. 537
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/538.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

A' Ο κακός προκαλεί μια ζημιά σ' ένα μέλος της οικογένειας.

Β' Γίνεται γνωστή ή επελθούσα συμφορά. Ο ήρωας καλείται ή διατάσσεται να επανορθώσει.

Γ' Ο ήρωας δέχεται ή αποφασίζει την επανόρθωση του προβλήματος.

Δ' Ο ήρωας φεύγει απ' το σπίτι,

Ε' Ο ήρωας υφίσταται μια πρώτη δοκιμασία και αποκτά ένα μαγικό βοηθό-συνεργάτη.

ζ' Ο ήρωας αντιδρά στις πράξεις του μελλοντικού δωρητή.

Ζ' Ο μαγικός βοηθός τίθεται στη διάθεση του ήρωα.

Η' Ο ήρωας προσεγγίζει το αντικείμενο που αναζητά.

Θ' Ο ήρωας και ο κακός έρχονται αντιμέτωποι σε κανονική μάχη-

IA' Ο ήρωας δέχεται πλήγμα ή στίγμα.

ΙΒ' Ο κακός νικάται.

ΙΓ' Το κακό διορθώνεται.

ΙΔ' Ο ήρωας incognito κερδίζει ακόμη κάτι ή επιστρέφει σπίτι του.

ΙΕ' Ένας ψεύτικος ήρωας ισχυρίζεται πως είναι αυτουργός του κατορθώματος.

Ις' Ένα δύσκολο έργο προτείνεται στον ήρωα,

ΙΖ' Ο ήρωας αναγνωρίζεται.

IH' Ο ψευδοήρωας ή ο κακός αποκαλύπτεται.

ΙΘ' Ο ήρωας παίρνει νέα μορφή.

Κ' Ο ψευδοήρωας ή ο κακός τιμωρείται.

ΚΑ΄ Ο ήρωας παντρεύεται και/ή ανέρχεται στον θρόνο.

Τέτοια ανάλογα μοντέλα γίνεται προσπάθεια να εξαχθούν για τα παραμύθια και άλλων λαών, ώστε η συγκριτική αφηγηματολογία να γίνεται σε κάποια συγκεκριμένη βάση.

Όπως αναφέρθηκε πριν, ή μελέτη των λαϊκών αναγνωσμάτων μπορεί κι αυτή να εφαρμόσει τέτοιες μεθόδους, αφού ο στόχος των λαϊκών αναγνωσμάτων είναι η αποκατάσταση επικοινωνίας με το μέγιστο δυνατό κοινό - γι' αυτό και χαρακτηρίζονται από εμπρόθετη εφαρμογή τέτοιων αφηγηματικών λειτουργιών. Η αποκατάσταση τέτοιας επικοινωνίας (όπως συμβαίνει π.χ. με τις πετυχημένες σειρές) είναι στο πραγματολογικό επίπεδο μια επικοινωνία με κοινούς κώδικες πομπού-δέκτη - ανάλογη δηλαδή με την επικοινωνία σε παραδοσιακές κλειστές κοινότητες. Εξ ου και η καταλληλότητα των τυπολογικών μεθόδων ανάλυσης των αφηγηματικών μηχανισμών.

Στις σειρές που μελετάμε, τα αφηγηματικά μοντέλα καθεμιάς είναι δηλωτικά τόσο της σχετικής ικανότητας του συγγραφέα να τα παράγει όσο και του κοινού τους να τα αντιλαμβάνεται και να τα αποδέχεται. Συγχρόνως, του συστήματος αξιών και των δύο.

Σελ. 538
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/539.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Για λόγους οικονομίας, ας περιορισθούμε εδώ στην εξέταση του μοντέλου της πιο πετυχημένης σειράς, του Μικρού ήρωα.

ΗΡΩΕΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ: Παιδί-Φάντασμα, Κατερίνα, Σπίθας, λοιποί βοηθοί. ΟΜΟΛΟΓΟΙ ΚΑΚΟΙ: Πράκτορες Γερμανών ή Ιταλών ή Γιαπωνέζων, ακούσιοι και εκούσιοι συνεργάτες τους.

ΣΤΕΡΗΣΗ: Πρόσωπο εκ των ηρώων ή των βοηθών ή των συνεργατών υφίσταται πλήγμα από τον κακό (αιχμαλωσία ή κίνδυνος της υπόθεσης του πολέμου, θάνατος κλπ.).

ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΣΤΕΡΗΣΗΣ: Επιστροφή του προσώπου ή απόδοση αναλόγου χτυπήματος στον εχθρό.

Όπως σε κάθε αφήγηση, ή πορεία των λειτουργιών είναι τέτοια ώστε την αρχική κανονική κατάσταση διαδέχεται ή στέρηση, ενώ όλες οι λειτουργίες που ακολουθούν τείνουν στην επαναφορά της αρχικής ηρεμίας. Η σειρά των λειτουργιών στις περιπέτειες των ηρώων του Μικρού ήρωα είναι:

α' κανονική κατάσταση: Οι ήρωές μας βρίσκονται στο καταφύγιο τους στο διάλειμμα μιας περιπέτειας.

β' διαπίστωση κινδύνου: Είτε διαπιστώνουν ότι το σπίτι διατρέχει κίνδυνο, είτε κάποιο μέλος της παρέας αργεί να επιστρέψει, είτε ο ασύρματος μεταδίδει μήνυμα του Αρχιστρατήγου σχετικά με κίνδυνο που απειλεί τους συμμάχους και την Ελλάδα.

γ' αποδοχή καθήκοντος: Όλοι μαζί ή κάποιος από τους εναπομείναντας αποφασίζουν να δράσουν.

δ' έξοδος: Οι ήρωες βγαίνουν από το σπίτι ή από την Ελλάδα.

ε' πρώτη δοκιμασία: Οι ήρωες υφίστανται την πρώτη αναμέτρηση με τον κακό ή εκπρόσωπό του. Η αρχική στέρηση ανταλλάσσεται ή μεγεθύνεται.

ς' καθοριστική δοκιμασία: Οι ήρωες μετά από συντονισμένη προσπάθεια έρχονται σε κανονική μάχη με τον κακό.

ζ' νίκη: Ο κακός ηττάται.

η' ηρεμία: Η κανονική κατάσταση επανέρχεται ή εξισορροπείται.

Το μοντέλο που παρουσιάζεται παραπάνω είναι πολύ γενικευμένο και δεν αντικατοπτρίζει όλα τα μοτίβα που παρουσιάζει κάθε περιπέτεια. Κι αυτό γιατί

1. ο συγγραφέας συχνότατα αντιστρέφει την διαδοχή των λειτουργιών, είτε

2. αντιπαραθέτει στους ήρωες όχι τους ομόλογους πράκτορες (κακός) αλλά ισοδύναμα μεγέθη,

3. πολλαπλασιάζονται οι αρχικές δοκιμαστικές συγκρούσεις,

4. γίνεται επαναληπτικός κύκλος της περιπέτειας γιατί ο κακός δεν είχε

Σελ. 539
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/540.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

νικηθεί οριστικά (ψεύτικος θάνατος) ή γιατί η στέρηση παίρνει άλλη μορφή κατά την διάρκεια της δράσης.

Ας σημειωθεί επίσης ότι αντίστοιχος με τον ρόλο του μαγικού πράκτορα των παραμυθιών6 στις αφηγήσεις αυτές είναι είτε οι υπερβάλλουσες ικανότητες του βασικού ήρωα, του Γ. Θαλάσση, είτε οι τυχαίες (αλλά στο τέλος αποφασιστικές) ενέργειες των συνεργατών του (κυρίως του Σπίθα), είτε, σπανιότατα, υπερφυσικές ικανότητες (π.χ. η δυνατότητα να βλέπει στο σκοτάδι, ένα παράξενο σφύριγμα που ηρεμεί τα άγρια σκυλιά κλπ.).

Κατά κανόνα δηλαδή το εξωδραματικό στοιχείο είναι περιορισμένο, συνεπώς ή ευθύνη και ή τελική επιτυχία της κάθε αποστολής χρεώνεται αποκλειστικά στις ικανότητες των ηρώων.

Οι ικανότητες αυτές αποτελούν το πρώτο σημαντικό ιδεολογικό στοιχείο των αφηγημάτων, και βέβαια δεν είναι άλλες παρά ή γενναιότητα, ή ψυχραιμία στις δύσκολες περιστάσεις, ή ταχύτητα στις αντιδράσεις, ή ικανότητα υπολογισμού της συμπεριφοράς του αντιπάλου, κλπ. Έτσι το μαγικό στοιχείο στον Μικρό ήρωα αντικαθίσταται από μια σειρά ιδιότητες που προβάλλονται ως θετικές αφού αποτελούν το κλειδί της κάθε επιτυχίας των ηρώων.

Δεύτερο στοιχείο που αποδίδει ιδεολογικές πληροφορίες είναι ή κατά την πορεία της αφήγησης υποκατάσταση της στέρησης των προσώπων από στέρηση ευρύτερης σημασίας αξιών. Η στέρηση δηλ. της ελευθερίας του ήρωα είναι πάντα προσωρινή και αμέσως αντικαθίσταται από στέρηση των κάποιων σημαντικών μέσων επίτευξης του ευρύτερου στόχου, όπως π.χ. η πιθανή επιτυχία ενός σαμποτάζ, ή διαρροή απορρήτων εγγράφων στους εχθρούς κλπ. Έτσι δηλώνεται ή υποταγή των προσωπικών αξιών σε άλλες γενικότερες. Υπάρχει δηλ. ένα υπερσύστημα, έξω από τον άμεσο συσχετισμό της κάθε αφήγησης, το οποίο και είναι υπέρτατη αναφορά. Οι διαδοχικές αυτές μεταθέσεις των αξιών παίρνουν τη μορφή:

ΠΡΟΣΩΠΑ/ΗΡΩΕΣ → ΑΞΙΕΣ ΚΑΙ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥΝ → ΛΑΟΣ ΚΑΙ/Ή ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠ' ΑΥΤΕΣ

Αντίστοιχη αναγωγή μπορεί να γίνει και στην συμπεριφορά των κακών, οπότε καταλήγουμε στην αντιπαράθεση δύο μεγεθών, πράκτορες των οποίων στην αφηγηματική δράση είναι τα πρόσωπα. Τα μεγέθη αυτά είναι απ' την μια οι λαοί που θέλουν να έχουν την ελευθερία τους και απ' την άλλη αυτοί που προσπαθούν να υποτάξουν τους πρώτους με κάθε μέσο.

Ποιοι μπορεί λοιπόν να είναι αυτοί οι δύο κόσμοι που υπαινίσσεται η αφήγηση σε κάθε περιπέτεια του Μικρού ήρωα; Υπάρχουν αρκετά στοιχεία

6. πβ. Γκιζέλης 1975:425 κ.εξ.

Σελ. 540
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/541.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

από το πραγματολογικό επίπεδο που μπορούν να συνδυασθούν με τα συντακτικά (υφολογικά). Τέτοια είναι τα εξής:

- Γενικό ιστορικό πλαίσιο των περιπετειών είναι ο αγώνας κατά των Γερμανών κατακτητών. Αυτός ο αγώνας του ελληνικού λαού στις δεκαετίες του '50 και του '60 εθεωρείτο αναμφισβήτητα αγώνας της Αριστεράς, Οι άλλες πολιτικές δυνάμεις δεν κάνουν μνεία αυτής της περιόδου ή την συνδυάζουν με τον εμφύλιο που ακολούθησε, για να την μειώσουν.

- Οι ήρωες των περιπετειών παίρνουν συχνά αποστολές για λογαριασμό των Συμμάχων αλλά αυτό γίνεται πάντα γιατί ο κίνδυνος που αντιμετωπίζουν στις χώρες τους είναι σημαντικός για το σύνολο των απελευθερωτικών αγώνων κατά του Άξονα, Συγχρόνως ή ανάληψη της αποστολής από "Έλληνες δείχνει την ποιοτική αδυναμία των Συμμάχων.

Μ' αυτές τις παρατηρήσεις οδηγούμεθα στο ενδεχόμενο να θεωρήσουμε τον αγώνα των ηρώων μας όχι μόνο αγώνα κατά των κατακτητών Γερμανών κ.α., αλλά εναντίον κάθε κατακτητή. Αλλά ποιος είναι δυνατόν να θεωρηθεί ως κατακτητής στις δεκαετίες που κυκλοφορεί ο Μικρός ήρως; Και ποιος, αντίστοιχα σαν διεθνής σύμμαχος του αγώνα εναντίον των κακών; Οι Δυτικοί (στις χώρες των οποίων οι ήρωές μας καλούνται συχνά να βοηθήσουν τις κυβερνήσεις) παρουσιάζονται αδύναμοι, ανοργάνωτοι, με υπηρεσίες εύθραυστες και ανεύθυνες. Οι (σημερινοί) Ανατολικοί δεν χαρακτηρίζονται καθόλου. Άρα σε μια υποτιθέμενη ιδεολογική αντιπαράθεση -όπως γίνεται στο βάθος της αφηγηματικής δομής- τα δύο μεγέθη δεν είναι ίδια: Το ένα μένει αλώβητο, ενώ οι δυτικοί σύμμαχοι παρουσιάζονται με μικρά αλλά αποφασιστικά μειονεκτήματα. Η λεπτή αυτή διαταραχή της ισορροπίας, γίνεται αφορμή αξιολόγησης προς προφανή κατεύθυνση.

Υπάρχει επίσης κι άλλος τρόπος να εξαχθούν συμπεράσματα από την υφολογική μελέτη του Μικρόν ήρωα. Όπως π.χ. ότι η σειρά και ή πλοκή των αφηγηματικών λειτουργιών, είναι ενδεχομένως πολύ κοντινή με πολλές που χαρακτηρίζουν τον πολιτισμικό χώρο που εκφράζει το αναγνωστικό κοινό του. Αυτό μπορεί να φανεί μέσα από μια συγκριτική ανάλυση των λαϊκών αφηγηματικών τεχνικών της εποχής, όπως φαίνονται σε παραμύθια και μύθους. Προς το παρόν όμως μια τέτοια συγκριτική προσέγγιση είναι αδύνατη, αφού δεν υπάρχουν ακόμη ανάλογες έρευνες σε τέτοια κατεύθυνση.7

7. Το παρόν δημοσίευμα είναι περίληψη ευρύτερης μελέτης που γίνεται εδώ και καιρό. Οι αναλύσεις των αφηγηματικών προτύπων του Μικρού ήρωα και των άλλων σειρών δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη και, εν πάση περιπτώσει, είναι αδύνατο να δημοσιευθούν στα πλαίσια οικονομίας ενός ενημερωτικού δημοσιεύματος, όπως αυτό. Η έλλειψη αναλόγων αναλύσεων για άλλες μορφές λαϊκού αφηγηματικού λόγου, προδικάζει ωστόσο, τις δυσκολίες

Σελ. 541
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/542.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

8. Η "ελληνοποίηση" των ηρώων. Γενικεύσεις. Οι άλλες σειρές, σε αντίθεση με τον Μικρό ήρωα, έλκουν το αφηγηματικό μοντέλο τους από τα ξένα πρότυπα του είδους, αυτά που τελικά επιβάλλονται μετά το 1967. Οι αφηγηματικές λειτουργίες είναι λιγότερες, τείνοντας στην σχηματοποιημένη διάταξη που αφαιρεί όσες λειτουργίες είναι ιδιόρρυθμες. Για μια βιομηχανική -κι όχι απλώς βιοτεχνική- παραγωγή, ή μείωση των αφηγηματικών λειτουργιών είναι αναγκαία εφ' όσον συντελεί στην εξουδετέρωση των πολιτισμικών ιδιομορφιών των αναγνωστών/πελατών, ομαδοποιώντας ευκολότερα όποια τμήματα της αγοραστικής μάζας αποκλίνουν. Όταν όμως τα ίδια μοντέλα μεταφέρθηκαν εδώ, το "ελάττωμα" αυτό αναπληρώθηκε με την φόρτιση των ιδεολογικών χαρακτηριστικών των ηρώων. Γι' αυτό και οι ήρωες ελληνοποιούνται ή υποβαθμίζονται δίπλα σε συμπληρωματικούς χαρακτήρες, με ελληνική καταγωγή και "ελληνοπρεπή" συμπεριφορά. Η μέθοδος αυτή, όπως αποδείχθηκε, είχε κάποια σχετική επιτυχία, όχι όμως τόση όση ο Μικρός ήρως. Οι ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα στον Μικρό ήρωα και τις άλλες σειρές είναι, ότι ο συγγραφέας του πρώτου δεν έκανε μια μηχανική μεταφορά των ξένων μοντέλων, ούτε μια απλή προσαρμογή στην ελληνική πραγματικότητα, αλλά ότι πέτυχε να δημιουργήσει αφηγηματικά μοντέλα με βάση τις παραδοσιακές τεχνικές που ταίριαζαν τότε στα πολιτισμικά χαρακτηριστικά των παιδιών (όσων τουλάχιστον τον διάβαζαν). Η οικειότητα των προσώπων και το ενδιαφέρον των μικρών αναγνωστών για τόσο χρόνο και σε τόση έκταση για τις περιπέτειες των μικρών ηρώων, μόνο με την αναγωγή σ' αυτούς τους μηχανισμούς μπορεί να εξηγηθεί.

Ωστόσο και ο Μικρός ήρως και τα άλλα σχετικά περιοδικά στο τέλος της δεκαετίας του '60, γνωρίζουν κάθετη πτώση στις πωλήσεις τους. Ούτε η δημιουργική αναγωγή σε βαθειά ριζωμένες αφηγηματικές τεχνικές, ούτε ή τεχνητή ελληνοποίηση των ηρώων μπόρεσε να παρατείνει την ευκαιριακή, μεταβατική τους υπόσταση. Ήδη το ελληνικό κοινό είναι μια περιθωριακή αλλά ενδιαφέρουσα πελατεία για τις αντίστοιχες σειρές του εξωτερικού, που τώρα παράγονται βιομηχανικά και που αναζητούν νέες αγορές. Εκτός από τις Η.Π.Α., η Γαλλία και, κυρίως, η Ιταλία, αναπτύσσουν την παραγωγή των κόμικς, τα οποία τώρα γίνονται εύκολα αποδεκτά, καθώς η τηλεόραση και ο κινηματογράφος έχει γίνει από καιρό το κυρίαρχο μέσο επικοινωνίας. Για την τοπική συντεχνία ή πρωτότυπη παραγωγή τέτοιων σειρών είναι οικονομικά αδιανόητη.

τελικής σύγκρισης των προτύπων των παιδικών σειρών με αυτά που χαρακτηρίζουν τις αφηγήσεις πριν και μετά την περίοδο που εξετάζουμε.

Εννοείται ότι οι απ' ευθείας πραγματολογικές αξιολογήσεις (π.χ. η αξιολόγηση της απαγόρευσης των περιοδικών στους σχολικούς χώρους, η καταδίκη τους απ' την Αριστερά κλπ.) είναι εξίσου σημαντική πλευρά προσέγγισης, η οποία εδώ παραλείπεται, ενώ, βέβαια, στα πλαίσια της επιχειρούμενης ευρείας μελέτης έχει την σειρά της.

Σελ. 542
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 523
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΣΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

    ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΘΕΟΤΟΚΑ, ΠΟΛΙΤΗ, ΤΕΡΖΑΚΗ, ΚΑΡΑΓΑΤΣΗ, ΠΕΤΣΑΛΗ

    ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΛΥΒΑ

    Η ανακοίνωση αυτή έχει σαν αντικείμενο την ανεύρεση των στοιχείων που συνθέτουν την φυσιογνωμία του νέου στο μυθιστόρημα του μεσοπολέμου και την ανάδειξη της ατομικής και κοινωνικής του πράξης.

    Στο μυθιστόρημα, o δραματοποιημένος ήρωας-νέος εμφανίζεται σε μια χρονική στιγμή δυναμικής ανέλιξης. Η ηλικία των νέων κυμαίνεται ανάμεσα στα 18-30. Αναδρομικές διηγήσεις που διακόπτουν τον αφηγηματικό ειρμό, απεικονίζουν παρενθετικά διάφορες φάσεις της ζωής του ήρωα. Αναπολήσεις, ανακλήσεις της μνήμης, φωτίζουν παρελθόντα δρώμενα για να καταστεί πληρέστερη και εναργέστερη η χαρ ακτή ρολόγια του ήρωα και να διευκρινιστούν στοιχεία της αφηγηματικής πλοκής.

    Δύο μυθιστορήματα αξιοποιούν θεματικά τον παιδικό και εφηβικό κόσμο: η Ερόικα του Κοσμά Πολίτη και ο Λεωνής του Γιώργου Θεοτοκά. Η λογοτεχνική όμως καταγραφή δεν αναζητά την αλήθεια αυτού του κόσμου, περιβάλλοντας τον με τη δικιά της γνωστική αξία, αλλά τον μετουσιώνει, για να αποκαλύψει σε μια προσφορότερη σκηνική ανάπτυξη, τη στάση συνείδησης των ίδιων των δημιουργών. Στην Ερόικα η απεικόνιση των εφήβων (χρονική και σκηνική μετάθεση του κόσμου των ενηλίκων, με την αναπαραγωγή όλων των κοινωνικών και ηθικών κατηγορημάτων του), δίνει την ευκαιρία στον Πολίτη να μορφοποιήσει και να βαθύνει αισθητικά έννοιες όπως ο έρωτας και ο θάνατος.

    Ο Λεωνής πραγματεύεται το μεγάλωμα ενός παιδιού και το πέρασμα στην εφηβεία, στο ειδυλλιακό περιβάλλον της Κωνσταντινούπολης.

    Ο Λεωνής πέρα από τα γενικά και τυπικά στοιχεία που συνθέτουν τον