Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 611-630 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/611.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

κομμάτων. Συγκεκριμένα στα 1920 ιδρύθηκε η Πολιτική Ένωση Μακεδονικής Νεολαίας (βασιλική), στα 1924 η Φιλελεύθερα Μακεδονική Νεότης (Βενιζελική) και η Δημοκρατική Νεολαία Μακεδονίας (του Αλ. Παπαναστασίου), στα 1925 η Εθνική Δημοκρατική Νεολαία Μακεδονίας (του Γ. Κονδύλη), στα 1933 η Πολιτική Λαϊκή Νεολαία (του Π. Τσαλδάρη) και στα 1934 η Μορφωτική Νεολαία Ελευθεροφρόνων Θεσσαλονίκης (του Ι. Μεταξά).62 Οι νεολαίες αυτές δεν είχαν καμιά ιδιαίτερη νεολαιίστικη υπόσταση, ούτε ιδιάζουσα νεανική δραστηριότητα. Ιδρύονταν για την εκλογική υποστήριξη του κόμματός τους και συχνά διαλύονταν εξαιτίας της απραξίας τους για να επανασυσταθούν αργότερα, ιδίως στις προεκλογικές περιόδους.63 Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της πρώτης απ' αυτές, και σχετικά μακροβιότερης, της Μακεδονικής Νεολαίας. Μέλη της, σύμφωνα με το καταστατικό του 1920 μπορούσαν να γίνουν "οι εν Θεσσαλονίκη μονίμως εγκατεστημένοι από 18 έως 40 ετών". Στο καταστατικό του 1922 το όριο επεκτείνεται στα 52 χρόνια, Σκοπός, η υποστήριξη μακεδόνων πολιτικών.64

Από τα 1925 άρχισαν επίσης να παρουσιάζονται και να πυκνώνουν στην πόλη οι προφασιστικές ή φασιστικές οργανώσεις. Τα κύρια χαρακτηριστικά τους, ο έντονος αντικομμουνισμός και ο αντισημιτισμός. Ήδη από το Δεκέμβριο του 1923, την επομένη της νίκης των δημοκρατικών, ιδρύθηκε ο Κεντρικός Σύνδεσμος της Αντιεβραϊκής Νεολαίας με στόχο τους Εβραίους της πόλης που απείχαν στις εκλογές.85 Οι σημαντικότερες από τις οργανώσεις αυτές ήταν η Εθνική Ένωση Ελλάς (1927) και η Αντικομμουνιστική Οργάνωση Νέων Μακεδονίας-Θράκης (1931).66 Η πρώτη, γνωστή ως ΕΕΕ είχε στρατιωτική οργάνωση, Η νεολαία της, οι Άλκιμοι, φορούσαν χαλύβδινα κράνη και ομοιόμορφες στολές. Έκαναν επιθέσεις, πολλές φορές αιματηρές, εναντίον των Εβραίων, των εργατικών και κομμουνιστικών συγκεντρώσεων, και των εκδηλώσεων των άλλων νεολαιών με αποκορύφωμα την πυρπόληση της εβραϊκής φτωχογειτονιάς Cambell στα 1931 και την πορεία στην Αθήνα στα 1933, μια αντιγραφή της πορείας του Μουσολίνι στη Ρώμη. Η εμφάνιση φασιστικών οργανώσεων στη Θεσσαλονίκη δεν είναι φαινόμενο δυσεξήγητο. Σε αποστερημένες μάζες, συχνά μια ξένη μειονότητα χρησιμεύει για μια μετάθεση

62. Κατά σειρά. Αρχ. Πρωτ. Θεσ. π. 281, 472, 524, 598, 1455 και 1522.

63. Η Νεολαία των Φιλελευθέρων επανιδρύεται στα 1928 (π. 988) και 1932 (π. 1366)· η Εθνική Δημοκρατική Νεολαία επανιδρύεται στα 1930 (π. 1191).

64. ό.π., π. 281.

65. Ελεύθερον Βήμα, 19.12.1923, σ. 4.

66. Αρχ. Πρωτ. Θεσ., π. 794 και 1228· στους σκοπούς της Αντικομμουνιστικής Οργανώσεως Νέων Μακεδονίας-Θράκης περιλαμβάνεται "η καταπολέμησις διά παντός νομίμου μέσου του κομμουνισμού, ως και πάσης άλλης προπαγάνδας σκοπούσης την διαστρέβλωσιν της ιστορικής αληθείας της πατρίδος μας και των προγόνων".

Σελ. 611
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/612.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

των αιτιών που προκαλούν την ανεργία, την έλλειψη στέγης και την ακρίβεια, στην παρουσία της, Η διαφορετική θρησκεία και γλώσσα, στην περίπτωση των Εβραίων, ή η διαφορετική ιδεολογία, στην περίπτωση των κομμουνιστών, μπορεί να τους κάνει στόχο επιθετικότητας από μια μάζα που βρίσκει στο ρόλο του φρουρού μιας φανταστικής παραδοσιακής τάξης, το αντιστάθμισμα και το κύρος που της αφαιρεί η υλική της αθλιότητα στην καθημερινή ζωή. Οι παρατηρήσεις αυτές, που δεν ισχύουν μόνο για την περίπτωση της Θεσσαλονίκης, εξηγούν το γεγονός ότι η πλειοψηφία των μελών των φασιστικών οργανώσεων στη Βόρεια Ελλάδα είχαν προσφυγική προέλευση. Άλλωστε η βενιζελική παράταξη, της οποίας οι προσφυγές κυρίως αποτελούσαν στη Βόρεια Ελλάδα την εκλογική της πελατεία, είχε κάποιους δεσμούς με τον αντισημιτισμό, και οι αρχές έδειχναν ανοχή στη δράση των φασιστικών οργανώσεων εξαιτίας του ενεργού αντικομμουνισμού τους.67

Εδώ μπορεί να κλείσει η αναφορά στις μεγάλες οργανώσεις νεολαίας οι οποίες, πέρα από τις πολιτικές τους διαφορές και αντιθέσεις, χαρακτηρίζονται από εσωτερική ιεραρχία και την εκ των προτέρων διαμόρφωση του ιδεολογικού τους πλαισίου. To ενδιαφέρον, από μεθοδολογική άποψη, βρίσκεται όχι, μόνο (ή τόσο) στην ανάλυση των ιδεολογικών προτύπων -αυτά άλλωστε ήταν διεθνώς διαμορφωμένα- αλλά στην ανάδειξη των προϋποθέσεων και των εμπειριών μέσα από τις οποίες οι αντίστοιχες ιδεολογίες υιοθετήθηκαν, καθώς και του τρόπου που η διαπαιδαγώγηση στις νεανικές οργανώσεις επηρέασε τις συμπεριφορές και τις στάσεις των μελών και των οπαδών τους. "Η μια γενιά, γράφει ο R. Williams, μπορεί να εκπαιδεύσει τη διαδοχή της, με λογική επιτυχία, στον κοινωνικό χαρακτήρα ή στο γενικό πρότυπο της κουλτούρας, αλλά η νέα γενιά έχει τη δική της δομή αίσθησης".88 Μελετώντας τις διαφορετικές απαντήσεις, τις συνέχειες και τις τομές στον τρόπο αντίληψης και απάντησης στο κοινωνικό περιβάλλον, μπορούμε να θέσουμε το ερώτημα, αν είχαν και ποια ήταν η συμβολή των νεολαιών αυτών στη διαμόρφωση και στη διαφοροποίηση των κοινωνικών συνειδήσεων και των αντίστοιχων πολιτικών συσπειρώσεων.

Μέσα στην προοπτική αυτή πρέπει να αναλυθεί η αντίφαση ανάμεσα στην αναφορά των οργανώσεων νεολαίας σε προσδιορισμένες κοινωνικά κατηγορίες από τη μια, και ταυτόχρονα στο σύνολο της νεολαίας χωρίς προκαθορισμένη

67. George Mavrogordatos, Stilborn Republic, Social Coalitions and Party Strategies in Greece, 1922-1936, University of California Press, 1983, σ. 209, 255, 258-9· Itshac Emmanuel, "Los Jidios de Salonique", στον τ. Zikhron Salìnìkì, ό.π., σ. 31-32-Εφημερίς των Βαλκανίων, 17.8 και 12.12.1931, 4.2.1934· Μακεδονικά Νέα, 17-31 Δεκ. 1933· Ακρόπολις 26.6.1934.

68. Raymond Williams, The Long Revolution, Penguin Books 1980, σ. 65.

Σελ. 612
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/613.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

κοινωνική προέλευση, από την άλλη. Αντίφαση που αντανακλά βέβαια τον τρόπο με τον οποίο τέθηκε το πρόβλημα της νεανικής ιδιότητας, ως πολιτισμικό φαινόμενο στο σύνολο της κοινωνίας, αλλά επίσης την ανάγκη, εκφρασμένη ή λανθάνουσα, των κοινωνικών και πολιτικών φορέων να υπερβούν την κοινωνική περιχαράκωση και να διασφαλίσουν την ηγεμονία τους μέσα από μια ευρύτερη επιρροή στο σύνολο της κοινωνίας. Τέλος, πρέπει να μελετηθεί η αλληλεπίδραση των νεανικών οργανώσεων σ' ό,τι αφορά κυρίως τις μορφές της δράσης τους, σε σημαντική αυτονομία από το περιεχόμενο της. Έτσι λ.χ. η σειρά άρθρων "Η συσσωμάτωσις της ελληνικής νεολαίας" με απαντήσεις πολιτικών και πνευματικών προσωπικοτήτων στο ερώτημα αν είναι δυνατή η συγχώνευση όλων των οργανώσεων νεολαίας σε μια "γενική συνομοσπονδία νεολαίας", στο περιοδικό Εργασία στα 1930, δεν αποτελεί ένα τυχαίο και μεμονωμένο φαινόμενο.69 Όπως επίσης, μερικά χρόνια αργότερα, ο προεξάρχων ρόλος της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας στο καθεστώς της 4ης Αυγούστου, δεν πρέπει να θεωρηθεί μόνο σαν αίτημα του καθεστώτος να φασιστικοποιηθεί. Το αίτημα αυτό στηρίχτηκε σε δυνατότητες και δεκτικότητες που πρέπει να επισημανθούν.

Παράλληλα όμως με τις ιεραρχημένες και ιδεολογικά προσδιορισμένες οργανώσεις, η περίοδος 1922-36 χαρακτηρίζεται από έναν κυριολεκτικά οργασμό ίδρυσης οργανώσεων διαφορετικού χαρακτήρα. Αν την προηγούμενη περίοδο υπήρχε ένας ρυθμός ίδρυσης μίας ή δύο το χρόνο, από τα 1924 ως τα 1936 ιδρύονται 149 οργανώσεις, δηλαδή 11 με 12 το χρόνο.70 Οι οργανώσεις αυτές βρίσκονται στο σημείο τομής δύο κατευθύνσεων. Πρώτο, της συνειδητοποίησης μιας κοινωνικής ιδιαιτερότητας, και δεύτερο, της ανάπτυξης νέων πολιτισμικών αναγκών. Σαν αποτέλεσμα προκύπτει μια εξαιρετική πολυμορφία,

Πρώτο όσον αφορά την έκφραση μιας κοινωνικής ιδιαιτερότητας: Εμφανίζονται σύλλογοι νεανίδων και γυναικών· προσφυγικοί σύλλογοι νεολαίας, άλλοι με βάση τον τόπο καταγωγής των μελών τους και άλλοι, με βάση τον τόπο εγκατάστασης - την προσφυγογειτονιά·71 σύλλογοι επίσης συνοικιών, καμιά φορά, που εκφράζουν τις αθλητικές ή μορφωτικές ανάγκες νέων που εργάζονται στα μικρομάγαζα και τα εργαστήρια ενός μόνο δρόμου ή μιας στοάς.72 Τοπικιστικοί σύλλογοι που σκοπεύουν στη διατήρηση των δεσμών

69. π. Εργασία, τ. 1, 1930, τχ. 12-15, απαντήσεις των Γ. Παπανδρέου, Ιωανν. Χρυσάφη, Αντ. Μπενάκη, κ.ά.

70. Υπολογισμός με βάση τα καταστατικά τους στο Αρχ. Πρωτ. Θεσσαλονίκης.

71. Ε. Ρούμκου, Θ. Ταμπούρη, Α. Τζιντζιόβα, Α. Τηγανίτου, Οι προσφυγικοί σύλλογοι Θεσσαλονίκης 1914-1936. Τα καταστατικά τους. Δακτυλογρ. εργασία στο μεταπτυχιακό σεμινάριο Λαογραφίας 1984-1985, Θεσσαλονίκη 1985. Αναφέρονται 14 σύλλογοι προσφυγικής νεολαίας.

72. Η περίπτωση της "Ένωσης Φιλομούσων Θεσσαλονίκης" (1931): από τα 22

Σελ. 613
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/614.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

των συντοπιτών μεταξύ τους και με το χωριό τους, σύλλογοι αθλητικοί και μουσικοί που ιδρύθηκαν από μεγάλα συνδικάτα, όπως οι εμποροϋπάλληλοι, οι σιδηροδρομικοί, οι τριατατικοί, του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης,73 σύλλογοι αγροτικοί και τέλος φοιτητικοί σύλλογοι.74

Δεύτερο, το πλήθος αυτών των νεανικών συλλόγων εμφανίζει πολυμορφία σε σχέση με τις πολιτισμικές ανάγκες που θεραπεύουν. Οι δύο πιο διαδεδομένες μορφές είναι οι μουσικοί ή μουσικοχορευτικοί σύλλογοι, και οι αθλητικοί, κυρίως ποδοσφαιρικοί. Στην περίοδο αυτή ιδρύονται 12 μουσικοχορευτικοί και 56 αθλητικοί σύλλογοι. Απ' τους τελευταίους μερικοί είναι μεγάλα και πλούσια σωματεία όπως o Άρης, o ΠAOK, o Μέγας Αλέξανδρος, και άλλοι που έχουν συνοικιακό χαρακτήρα. Εκτός όμως από τη μουσική και το ποδόσφαιρο, οι πολιτιστικές ανάγκες ιδιαίτερα για τα αστικά στρώματα της πόλης πολλαπλασιάζονται και ανανεώνονται. Έτσι από τα 1925 στο χώρο του αθλητισμού εμφανίζονται σύλλογοι ναυτικών αθλημάτων, τένις, πεδιλοδρομήσεως, μοτοσυκλέτας, ιδρύεται αερολέσχη κλπ. Στο χώρο επίσης των πολιτιστικών συλλόγων εμφανίζονται οι φίλοι του κινηματογράφου, του ραδιόφωνου κ.ά.76

Σ' ό,τι αφορά τους συνοικιακούς και προσφυγικούς συλλόγους οι περισσότεροι είχαν μεικτό χαρακτήρα. Επαγγέλλονταν τόσο την ανάπτυξη αθλητικών δραστηριοτήτων όσο και τη δημιουργία χορωδίας, θεατρικού ομίλου, βιβλιοθήκης, Σε μερικούς μάλιστα διακρίνουμε μια ομοιομορφία τόσο στη διατύπωση του τίτλου όσο και στο καταστατικό, πράγμα που μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως εκφράζουν μια γενικότερη πολιτική βούληση.76 Το είδος των πηγών που διαθέτουμε δεν μας επιτρέπει να διαπιστώσουμε με βεβαιότητα την πολιτική ένταξη των συλλόγων αυτών. Οι αρχές ασφαλείας όμως παρακολουθούσαν στενά τις δραστηριότητες τους. Από μερικά έγγραφα, ξεχασμένα στους φακέλους των συλλόγων στο Πρωτοδικείο της Θεσσαλονίκης, πληροφορούμαστε

ιδρυτικά μέλη οι 14 δήλωσαν διεύθυνση στην εμπορική στοά της οδού 25ης Μαρτίου 2. Επαγγέλματα: Δύο ζαχαροπλάστες, τέσσερις ράφτες, τρεις λογιστές, δύο ποτοποιοί, ένας παντοπώλης, μουσικός, ταπετσιέρης, κουρέας, ξυλουργός, ξυλανθρακοπώλης.

73. Αθλητικός ποδοσφαιρικός Όμιλος "Ένωσις Εμποροϋπαλλήλων", 1928 (π. 947). Γυμναστικός Σύλλογος "Ο Θερμαϊκός", 1925 (π. 639). Αθλητικός Όμιλος ΤΤΤ, 1928 (π. 961). Εργατικός Αστήρ 1926 (π. 722).

74. π. 809/1927, π. 941/1928, π. 1002/1929, π. 1141/1930, π. 1186/1930.

75. Για την προτίμηση των αστικών στρωμάτων σε νεώτερα σπορ που δίνουν την έμφαση περισσότερο στην σωματική βελτίωση και λιγότερο στο παιχνίδι και λειτουργούν ως κλειστές κοινωνικά λέσχες βλ. Günther Luschen, "Social Stratification and Mobility among Young German Sportsmen" στον τ. The Sociology of Sport, ό.π., σ. 237-258. Επίσης Jeniffer Hargreaves, "Theorising Sport: An Introduction", στον τ. Sport, Culture and ideology, ό.π., σ. 12-13.

76. Μορφωτική Ένωσις Νεολαίας Τούμπας, 1926 (π. 715), Μορφωτική Νεολαία Ντεπώ, 1930 (π. 1145), Μορφωτική Λέσχη Νεολαίας Τριανδρίας, 1930 (π. 1160).

Σελ. 614
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/615.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

μερικές ενδιαφέρουσες πλευρές της κρατικής επαγρύπνησης. Έτσι στα 1926 για να εγκριθεί το καταστατικό του Αθλητικού Ποδοσφαιρικού Ομίλου "Η Θεσσαλονίκη", χρειάστηκε βεβαίωση της γενικής Ασφάλειας ότι από τα μέλη της διοίκησης του σωματείου "ουδείς έδωκεν μέχρι σήμερον αφορμήν εις την υπηρεσία ημών, να ασχοληθή περί αυτού διά κομμουνιστικάς ιδέας και ενεργείας".77 Πληρέστερος είναι ο φάκελος του μουσικοκαλλιτεχνικού συλλόγου "Ορφεύς", Με βάση τις πληροφορίες της Ειδικής Ασφάλειας ότι μερικά από τα μέλη του ήταν κομμουνιστές, ο Υπουργός Γενικός Διοικητής Μακεδονίας ζήτησε στα 1933 τη διάλυσή του.78

Οι σύλλογοι αυτοί αξίζουν μια διευρυμένη και πληρέστερη διαπραγμάτευση. Ως συνολικά ειδωμένο φαινόμενο εντάσσεται στη μεγάλη αλλαγή που συντελέστηκε στα χρόνια αυτά στον τρόπο ζωής, ιδιαίτερα στον τρόπο που διαρθρώθηκε ο ελεύθερος χρόνος στις πόλεις. Στις λεπτομέρειες του μπορεί να μας αποκαλύψει μερικές από τις μορφές που πήρε η αλλαγή αυτή στην ελληνική κοινωνία, τη διαφοροποίηση ανάμεσα στις λαϊκές και τις ανώτερες τάξεις, και προπαντός τα χαρακτηριστικά της κουλτούρας των λαϊκών τάξεων - της κουλτούρας με τη διευρυμένη έννοια που χρησιμοποιείται από ιστορικούς όπως ο Raymond Williams, ο Eduard Thompson, o Richard Johnson κ.ά.79 Η ανάλυση των καταλόγων των ιδρυτικών τους μελών, σ' ό,τι αφορά την ηλικία, το επάγγελμα και τον τόπο κατοικίας, δείχνει ότι πολλοί από τους συλλόγους αυτούς αποτελούν τη διεύρυνση της νεανικής παρέας και την επιδίωξη, μέσω της δημιουργίας καταστατικού, να θεσμοποιηθεί ο ιδιαίτερος χώρος ανάπτυξης της, να περιφρουρηθούν, από ένα κράτος καχύποπτο στις συσσωματώσεις των πολιτών, οι ιδιαίτερες δραστηριότητές της, καθώς και να χρησιμοποιηθούν κάποιες εγκαταστάσεις, έστω και με τη μορφή ελεύθερων χώρων (γηπέδων) ή αιθουσών.80 Ιδιαίτερη σημασία πρέπει βέβαια να δοθεί στο ποδόσφαιρο. Όπως από τις αρχές του αιώνα αποτελούσε στη δυτική Ευρώπη

77. π. 751 (1926).

78. π. 1304 (1932), Δημ. Ηλιάδης, Υπουργός Γενικός Διοικητής προς τον Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης, 22.11.1933.

79. Raymond Williams, Culture and Society, 1780-1950, Penguin 1961, του ίδιου, The Long Revolution, Penguin 1980. Ε. Ρ. Thompson, The Making of the English Working Class, Penguin 1981, Richard Johnson, "Culture and the historians" και "Three problematics: elements of a theory of Working class culture", στον τ. Working Class Culture, ό.π., σ. 41-71 και 201-237.

80. Η περίπτωση μας παραπέμπει στο πρόβλημα του χώρου (δηλ. της γειτονιάς, του δρόμου) ως στοιχείου της κουλτούρας της εργατικής τάξης, δηλ. παράγοντα που προκαλεί ταυτίσεις για τα στρώματα που βρίσκονται σε περιθωριακή σχέση με την παραγωγή: John Glarke, "Capital and culture: the post-war working class revisited", στον τ. Working Class Culture, ό.π., σ. 238-253, ιδιαίτερα σ. 251-253. Για τη σχέση ανάμεσα στο χώρο και τη νεανική ομάδα, βλ. Gillis, ό.π., σ. 40-44, 77-82.

Σελ. 615
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/616.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

συστατικό στοιχείο της εργατικής κουλτούρας,81 έγινε στην Ελλάδα, από τα 1922, ένα από τα πιο διαδεδομένα και το κατ' εξοχήν λαϊκό σπορ και θέαμα. Η άποψη ότι το ποδόσφαιρο αποτελεί είτε μια χυδαία εκδήλωση φυσικής δύναμης, άποψη που προϋποθέτει την αξιολόγηση των πνευματικών εκδηλώσεων και την απαξίωση των σωματικών, είτε έναν "ιδεολογικό μηχανισμό του κράτους" (Althusser) ή έναν "μικρόκοσμο της καπιταλιστικής κοινωνίας" (σχολή της Φρανκφούρτης), δηλ. επιχείρηση χειραγώγησης της εργατικής τάξης και έκφραση της αλλοτρίωσης της, εμπόδισαν, και όχι μόνο στην Ελλάδα, την ιστορική και θεωρητική ενασχόληση με το σπορ αυτό. Όπως όμως επισημαίνει o John Hargreaves, το ποδόσφαιρο, όπως και γενικότερα τα σπορ, παρά την καταγωγή τους και τις προσπάθειες του πλέγματος της εξουσίας να τα ελέγξει, δεν αποτελούν μια ενιαία, από άποψη σημασιών, οντότητα.82 Διαφοροποιούνται στο χρόνο και τον κοινωνικό χώρο, απορροφούν και εκφράζουν διαφορετικές σημασίες και αξίες· γίνονται εστίες αλληλεγγύης και πεδία εντάσεων και συγκρούσεων όχι χωρίς οργανική, αν και δυσδιάκριτη, σύνδεση με τη δομή των κοινωνικών σχέσεων και τις δυνάμεις που δρουν στο εσωτερικό της. Εξάλλου μια ιστορική προσέγγιση των σπορ στις κοινωνικές και πολιτισμικές τους διαστάσεις μπορεί να μας απαλλάξει από επιπόλαιες προσεγγίσεις που αφενός εξιδανικεύουν το πνεύμα του αθλητισμού και από την άλλη εκθειάζουν τα κατασταλτικά μέτρα εναντίον των νεαρών ταραξιών των γηπέδων. Το ερώτημα του Stephen Humphries, Hooligans or Rebels? δεν αφορά μόνο την Αγγλία στα χρόνια 1889-1939.83

III

Το κείμενο αυτό αποτελεί πρώτη ανακοίνωση μιας σχεδιαζόμενης μελέτης. Έχει επομένως τα χαρακτηριστικά μιας υπόθεσης εργασίας και συζήτησης συμπερασμάτων και προβλημάτων που προκύπτουν από μια αρχική φάση της έρευνας, χωρίς να εξαντλείται όλο το διαθέσιμο αρχειακό υλικό και η σχετική βιβλιογραφία. Μερικά απ' τα προβλήματα αυτά μπορούν να συνοψιστούν σε τέσσερις ενότητες:

A. Στο κείμενο δεν γίνεται μια σαφής διάκριση ανάμεσα στην εφηβεία και τη νεότητα. O Gillis, περιγράφοντας τον κύκλο ζωής στην προβιομηχανική και στη μεταβιομηχανική κοινωνία, δίνει αντίστοιχα δύο σχήματα: παιδικότητα -

81. Η. F. Moorhouse, "Professional football and working class culture: English theories and Scottish evidence", π. The Sociological Review, τ. 32, 1984, σ. 285-315-Chas Critcher, "Football since the war", στον τ. Working Class Culture, ό.π., σ. 161-184- Eric Dunning, "The Development of Modern Football", στον τ. The Sociology of Sport, σ. 133-151.

82. John Hargreaves, "Sport, Culture and Ideology", στον ομώνυμο τόμο, ό.π., σ. 30-61.

83. Βλ. σημ. 26.

Σελ. 616
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/617.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

- νεότητα - πατρότητα - αποχώρηση από την εργασία ή θάνατος, για την προβιομηχανική κοινωνία· παιδικότητα - εφηβεία - νεότητα - πατρότητα - σύνταξη για τη μεταβιομηχανική.84 Η βιομηχανική εποχή αποτελεί τη μετάβαση από τη μια διάρθρωση του κύκλου ζωής στην άλλη. Η Θεσσαλονίκη στα χρόνια αυτά, ανήκει στην προβιομηχανική ή στην εποχή της μετάβασης; Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε μόνο θετική ούτε μόνο αρνητική γιατί δεν εξαρτάται μόνο από την ύπαρξη βιομηχανίας. Σε περιοχές της περιφέρειας που ακολουθούν τις προχωρημένες χώρες, ο χρόνος καθυστέρησης δεν είναι ίδιος σε όλα τα επίπεδα και σ' όλες τις τάξεις. To πρόβλημα αυτό είχε επισημανθεί με σαφήνεια από τον Ρουμάνο σοσιαλιστή Constantin Dobrogeanu-Gherea (1855-1920), ήδη από τις αρχές του αιώνα: "Από το γεγονός ότι η εξέλιξη των καθυστερημένων κοινωνιών επηρεάζεται και ταυτόχρονα προσδιορίζεται σε μεγάλη κλίμακα από τις προχωρημένες χώρες προκύπτουν δύο βασικές ιδιαιτερότητες για τον τρόπο που εξελίσσονται οι καθυστερημένες χώρες: η πρώτη αφορά τη διάρκεια της εξέλιξης· οι προθεσμίες της είναι πιο σύντομες am ό,τι στις προχωρημένες χώρες, Η δεύτερη αφορά το γεγονός ότι η μεταμόρφωση των κοινωνικών μορφών, των δικαιακών, των πολιτικών κλπ, (η υπερδομή) συντελείται πριν αναπτυχθεί η οικονομικοκοινωνική βάση η οποία στις αναπτυγμένες χώρες οδήγησε στη γέννηση αυτής της υπερδομής. Στις βιομηχανικές καπιταλιστικές χώρες, οι κοινωνικές μορφές ακολουθούν την οικονομική βάση. Στις καθυστερημένες η διαδικασία αυτή αντιστρέφεται: οι καθυστερημένες κοινωνίες υιοθετούν και μιμούνται κατ' αρχάς μορφές που είναι πιο εύκολο να υιοθετηθούν και να γίνουν αντικείμενο μίμησης".85

Β. Αν η έννοια της νεανικής ιδιαιτερότητας και της διάκρισης εφηβείας -νεανικής ηλικίας είναι διαφορετική στα διάφορα κοινωνικά επίπεδα -η παιδεία λ.χ. επιβάλλει το πρότυπο της εφηβείας, ενώ το ακυρώνουν οι οικονομικές και βιοτικές συνθήκες- και στις διαφορετικές τάξεις, τότε ποια είναι η πρωταρχική και επομένως δεσπόζουσα σχέση, η ηλικιακή ή η κοινωνική; Κατά συνέπεια ποιος είναι ο χαρακτήρας των εντάσεων και των συγκρούσεων που παράγει η νεανική δραστηριότητα; Συγκρούσεις κοινωνικές που παίρνουν, εκτός των άλλων, και τη μορφή των αντιπαραθέσεων ανάμεσα σε γενιές, ή αντιθέσεις γενεών στο εσωτερικό μιας κοινωνίας ανεξάρτητα από την ταξική της διάρθρωση; Οι πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις τέμνουν ή είναι ανεξάρτητες από τις σχέσεις ανάμεσα στους νέους και τους ενήλικες; Το ερώτημα που αφορά την παρούσα εργασία είναι: υπάρχουν εσωτερικοί δεσμοί που μπορούν να νομιμοποιήσουν την ένταξη στο ίδιο φαινόμενο οργανώσεων με

84. Gillis, ό.π., σ. 13 και 123.

85. Παρατίθεται από τον George Haupt, L'historien et le mouvement social, Παρίσι 1980, σ. 164-165.

B 16

Σελ. 617
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/618.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

τόσο διαφορετική υφή και μορφή ή πρόκειται για μια παράθεση με εξωτερικά κριτήρια; Με κίνδυνο να αγνοήσουμε τις θεωρητικές προϋποθέσεις των διαφορετικών προσεγγίσεων, στην ιστορική του διάσταση το δίλημμα αυτό θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί, όχι ως επιλογή αλληλοαποκλειομένων ιδιοτήτων αλλά ως μια μεταβαλλόμενη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική ένταξη και στις πολιτισμικές ανάγκες. Έτσι αφ' ενός η νεανική ηλικία έχει διαφορετικό πλάτος σε κάθε τάξη και σε κάθε εποχή και αφ' ετέρου η ιδιότητα της νεανικότητας αποτελεί μια έκφραση, ένα ιδίωμα που δεν είναι σταθερό και αμετάβλητο, αλλά μιλιέται διαφορετικά από κάθε τάξη και κοινωνική ομάδα. Ένα ιδίωμα όμως που παράγεται συνεχώς στο σημείο συνάντησης των πολιτισμικών εξελίξεων με τις κοινωνικές μεταβολές στο εσωτερικό κάθε τάξης, και στη διάρθρωση της κοινωνίας. Με την έννοια αυτή μπορεί να υποστηριχτεί ότι η ποικιλία των νεανικών οργανώσεων που εξετάσαμε, δεν αποτελούν την εκδήλωση μιας κοινωνικής ιδιότητας αλλά μια πολιτισμική έκφραση διαφορετικών τάξεων που βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση και σύγκρουση,

Πάντως το πρόβλημα παραμένει: η αναφορά στις κοινωνικές τάξεις παραπέμπει στη θέση που αποκτούν οι άνθρωποι στην κοινωνία μέσω της εργασίας· η αναφορά όμως σε πολιτισμικές σχέσεις παραπέμπει στον ελεύθερο χρόνο όπου η συζήτηση διεξάγεται με τους όρους ελίτ-μάζα (ελίτ=νεωτερική, μάζα=παραδοσιακή). Υπάρχει δηλ. το πρόβλημα της αντιστοίχησης των δύο επιπέδων στην ερμηνεία του φαινομένου που μας απασχολεί.

Γ. Η αλληλεπίδραση, στην οποία αναφερθήκαμε, που εκφράζεται στις μεθόδους και τις πρακτικές των νεανικών οργανώσεων -είτε αυτών που δημιουργήθηκαν για τη νεολαία (όπως π.χ. πρόσκοποι), είτε εκείνων που δημιουργήθηκαν από τους ίδιους τους νέους (π.χ. αθλητικά σωματεία)- οδήγησε στη συνάθροισή τους κάτω από τον ενιαίο τίτλο "νεανικές οργανώσεις". Ασφαλώς οι διακρίσεις στο εσωτερικό του φαινομένου παραμένουν, αλλά με όλες τις αποχρώσεις από τον ένα πόλο στον άλλο. Έτσι για παράδειγμα οι σοσιαλιστικές νεολαίες σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες προήλθαν τόσο από μια μετεξέλιξη των συσπειρώσεων της εργατικής νεολαίας, όσο και από τη βούληση τη ηγεσίας των σοσιαλιστών που υιοθέτησαν το πνεύμα των καιρών και την πρακτική που ήδη αναπτυσσόταν στις γραμμές τους. Αυτή η αλληλεπίδραση, με διαφορετική κατανομή του βάρους της πρωτοβουλίας και των επιδράσεων μπορεί να παρατηρηθεί στο σύνολο των οργανώσεων.

Εδώ μπορούμε να περάσουμε στο πρόβλημα: Αν το γενικό πρότυπο τη νεανικής ιδιαιτερότητας, που ενσωματώθηκε στις πρώτες οργανώσεις και επηρέασε την πρακτική των άλλων, προέρχεται από τη μεσαία τάξη των αρχών του αιώνα, επομένως φέρει τον κοινωνικό χαρακτήρα, τις αξίες και την ιδεολογία της, τότε η αποδοχή του, έστω και μέσα από μια διαδικασία τροποποιήσεων και αλλαγών, μήπως σημαίνει την εμπέδωση της ηγεμονίας αυτής της

Σελ. 618
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/619.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

τάξης, και όχι μόνο εθνικά αλλά και διεθνώς; Πώς μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός λ.χ. ότι η νεολαία του Αυστριακού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος είχε υιοθετήσει την όμοια με στρατιωτική στολή των προσκόπων που μας παραπέμπει στις συνθήκες της Βρετανικής αυτοκρατορίας και στο πνεύμα του R. Kipling; Το «στυλ» στην περίπτωση αυτή παραπέμπει σε έναν «υπονοούμενο κώδικα» κοινών αξιών, ή βρίσκεται σε διάσταση και πλήρη αναντιστοιχία με τις συνθήκες της παραγωγής του; Το προσκοπικό στυλ των σιωνιστικών οργανώσεων της Θεσσαλονίκης και το αίτημα της Μορφωτικής Ένωσης Νέων Τούμπας (1926) να ιδρύσει κι αυτή τμήμα προσκόπων,86 παραπέμπουν σε τελευταία ανάλυση σε ένα κοινό ιδεολογικό πρότυπο, ή αποτελούν μια «κλοπή», μια ιδιοποίηση που μεταφέρει διαφορετικές έννοιες;87

Δ. Τι αναζητούμε σε μια ιστορία των νεανικών οργανώσεων; Είναι φανερό απ' όσα αναπτύχθηκαν πως αν η αντιμετώπιση τους περιοριστεί στην περιγραφή τους ως θεσμών, δεν θα έχουμε να κάνουμε παρά με κενά όστρακα. Η θεσμοποίηση αυτή καθ' εαυτή βέβαια έχει τη δική της ιστορική λογική. Στην προηγούμενη παράγραφο τέθηκε το πρόβλημα αν οι θεσμοί μεταφέρουν ένα κοινό μοντέλο συμπεριφοράς ή αν αυτό διαφορίζεται σε βαθμό που να χάνονται τα κοινά του στοιχεία. Όποια κι αν είναι η απάντηση, συνεπάγεται ότι οι θεσμοί παίζουν το ρόλο του διαμεσολαβητή. Διαμεσολαβούν δηλ. ανάμεσα στις οικονομικοκοινωνικές συνθήκες που προσδιορίζουν τις συμπεριφορές, και σ' αυτές τις ίδιες. Κατά συνέπεια το ζήτημα είναι ποιες σημασίες μεταφέρουν οι θεσμοί, δηλ. οι νεανικές οργανώσεις, και σε ποιο επίπεδο πρέπει να τις αναζητήσουμε; Στο επίπεδο της ιδεολογίας, οπότε πρέπει να μας απασχολήσει, το πρότυπο της οργάνωσης; Αλλά το πρότυπο της οργάνωσης δεν συμπίπτει με την πραγματοποιημένη της μορφή, τι είναι επομένως εκείνο που το αλλάζει; Είναι οι κληρονομημένες νοοτροπίες που διαβρώνουν και διαβρώνονται από την ιδεολογία; Αλλά τι μεσολαβεί ανάμεσα στις νοοτροπίες και τις ιδεολογίες ώστε να κάνει αυτές τις τελευταίες αποδεκτές;88 Είναι αυτό το ενδιάμεσο επίπεδο —που αποτελείται όχι μόνο από θεσμούς, όχι μόνο από ιδέες, όχι μόνο από πράξεις— το πεδίο στο οποίο πρέπει να αναπτυχθεί η μελέτη των νεανικών οργανώσεων και της θέσης τους στη μεγάλη αλλαγή στον τρόπο ζωής που συντελέστηκε από τις αρχές του αιώνα;

86. Αρχ. Πρωτ. Θεσσ., π. 715. Το αίτημα παραλείφθηκε στην τροποποίηση του καταστατικού στα 1927. Η σημασία του όμως παραμένει.

87. Η στρατηγική σημασία της ερμηνείας του στυλ φαίνεται τώρα στη μελέτη των σύγχρονων νεανικών κινημάτων βλ. Dick Hebdige, Υποκουλτούρα: το νόημα του στυλ, Αθήνα 1981. Η χρησιμοποίηση του όρου «κλοπή» στη σ. 33.

88. Για μια συζήτηση ανάλογων προβλημάτων αναφορικά με την αποδοχή νεωτερικών αξιών (της Γαλλικής Επανάστασης) βλ. Michel Vovelle, Idéologie et Mentalités, Παρίσι 1985, σ. 267-320.

Σελ. 619
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/620.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 620
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/621.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΤΙΚΟΥ

ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ

CARMEN ΒΕΤΤΙ

Αυτή η έκθεση είναι η σύνθεση -σε γενικές γραμμές- μιας μακράς έρευνας πάνω στην εκπαιδευτική πολιτική που ασκήθηκε στην Ιταλία κάτω από τη φασιστική δικτατορία από τα τέλη του 1922 και επί 20 χρόνια περίπου. Προσπαθώντας να αποφύγω την περιοριστική άποψη -ουσιαστικά ακόμα παρούσα στην ιστοριογραφική ιταλική σκέψη- που συνίσταται στο να θεωρεί το σχολείο, και ιδίως σε σχέση με το παρελθόν, σαν τον πιο σημαντικό τόπο της κοινωνικοποίησης των νέων, επιχείρησα να διαμορφώσω μια σχέση, με ορούς συστήματος, ανάμεσα στο σχολικό και στο εξωσχολικό, βγάζοντας συμπεράσματα ενός κάποιου ενδιαφέροντος. Τελικά, και θα το δούμε στη συνέχεια, διαπιστώθηκε ότι η εκπαιδευτική πολιτική του φασισμού δεν πραγματοποιήθηκε μόνο στη σχολική της πολιτική. Θα δούμε συγχρόνως ότι εκτός των προδιαγραμμένων μέτρων που έτειναν να υποτάξουν εκπαιδευτικούς και φοιτητές στις αξίες και στα ιδεώδη του νέου ρεύματος, οι φασίστες επιδίωξαν να κινητοποιήσουν τους μεν και τους δε προβάλλοντας διάφορες λύσεις και θέλγητρα. Εντούτοις, πριν προχωρήσουμε στην ουσία του διαρθρωτικού και τόσο πρωτότυπου εκπαιδευτικού σχεδίου, που εφαρμόστηκε από τους φασίστες ιθύνοντες, είναι απαραίτητο να αναλύσουμε μερικά του σημεία για να κατανοήσουμε με ουσιαστικό τρόπο τη γέννησή του.

Έτσι, πρέπει κατ' αρχήν να διευκρινίσουμε πως αν και το φασιστικό κίνημα, που γεννήθηκε τον Μάρτη του 1919, επέζησε αρχικά χάρη στη στήριξη αρκετών νέων και νεαρών στην ηλικία ανθρώπων (σχεδόν όλοι αστικής καταγωγής) οι οποίοι, φοβούμενοι μη χάσουν το κοινωνικό τους status, είχαν υποδεχθεί με ενθουσιώδη εμπιστοσύνη τις επαγγελίες του Μουσολίνι, αρχηγού του φασισμού, παρ' όλα αυτά όταν οι φασίστες έφτασαν στην εξουσία, τον

Σελ. 621
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/622.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Οχτώβρη του 1922, οι σχέσεις τους με τους νέους της χώρας ήταν χαλαρές. Πράγματι, δεδομένου ότι σταδιακά o Μουσολίνι είχε απορρίψει ένα μεγάλο μέρος της φρασεολογίας της αμφισβήτησης και προσφερόταν, μέσα στο ήδη διαμορφωμένο κλίμα συντήρησης, να χτυπήσει τις οργανώσεις των προλετάριων, αντιπροσωπεύοντας το οπλισμένο χέρι των βιομηχάνων και των αγροτών, πολλοί νέοι είχαν καταγγείλει με τραχύτητα την αλλαγή της ουσίας της φασιστικής σκέψης. Ενοχλημένοι από τις κριτικές οι «γέροι» συμφώνησαν, με βαριά καρδιά, να μην εξασφαλίσουν ιδιαίτερες φροντίδες στο κίνημα της νεολαίας που επιβίωσε, αλλά χωρίς επιτυχία, μέσα από 2 ομάδες: τους «Balilla», από ηλικίας 10 ως 15 χρόνων, και τους «Πρωτοπόρους» από 15 ως 18 χρόνων. Αφού ανέβηκαν στην εξουσία, οι ιθύνοντες του φασισμού αποπειράθηκαν αμέσως να επαναδραστηριοποιήσουν τις οργανώσεις νέων, αλλά χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα, είτε γιατί τα προβλήματα που είχαν άμεσα ν' αντιμετωπίσουν ήταν πολυάριθμα και κατεπείγοντα είτε γιατί o προσηλυτισμός των νέων γινόταν όλο και πιο δύσκολος λόγω του ότι απαγορεύονταν οι αντικυβερνητικές κριτικές και διαμαρτυρίες. Επιπλέον, πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι, από την άνοιξη του 1923, ο Πάπας με τη σειρά του θέλησε να ξαναζωντανέψει τις καθολικές οργανώσεις, και ότι η εκκλησία είχε, στο πρόσωπο των ιερέων, δραστήριους εμψυχωτές, ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα και απομονωμένα χωριά. Και πράγματι, μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα, οι καθολικές οργανώσεις νέων —και ιδιαίτερα αυτή των «Προσκόπων»— εμφανίστηκαν ως οι επίφοβες ανταγωνίστριες των φασιστικών οργανώσεων.

Ας έρθουμε τώρα στο σχολείο, άλλο σημαντικό τόπο συγκέντρωσης της νεολαίας παρότι, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '20, πολλά παιδιά προλετάριοι εγκατέλειψαν πρώιμα το δημοτικό, λόγω των διακοπτόμενων παρουσιών που υπαγορεύονταν από τις αγροτικές εργασίες.

Σε ό,τι αφορά το σχολικό κόσμο, πρέπει να διευκρινίσουμε ότι οι φασίστες, όταν έγιναν κυβέρνηση, είχαν λίγους μυημένους οπαδούς ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους δεν ήταν φασίστες ή ήταν αντιφασίστες. Πράγματι, το φασιστικό κόμμα, στη ραγδαία άνοδό του, δεν είχε το χρόνο να επεξεργασθεί ένα ουσιαστικό πρόγραμμα εκπαιδευτικής πολιτικής, έτσι καθώς ήταν απασχολημένο με το καταστρεπτικό έργο της φυσικής εξόντωσης των αντιπάλων του. Ερχόμενος o Μουσολίνι στην εξουσία κι έχοντας ανάγκη στηριγμάτων, προσπάθησε να καλύψει αυτή την έλλειψη και εκδήλωσε αμέσως ένα μεγάλο ενδιαφέρον για τον κόσμο της κουλτούρας και της εκπαίδευσης. Μ' αυτή την καθαρά καιροσκοπική στάση του προσπάθησε να προκαλέσει τις συμπάθειες των καλύτερων αντιπροσώπων του ακαδημαϊκού κόσμου που για μεγάλο χρονικό διάστημα απαιτούσε τη λήψη σοβαρών μέτρων με στόχο την εξυγίανση της εκπαίδευσης.

Ο Ντούτσε πρόσφερε εύλογα την ευθύνη του Υπουργείου της Λαϊκής Επιμόρφωσης

Σελ. 622
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/623.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

-προσφορά που έγινε αμέσως αποδεκτή- σε μια από τις πιο λαμπρές προσωπικότητες των ιταλικών φιλοσοφικών κυκλωμάτων, τον Giovani Gentille, ο οποίος, αν και μειονεκτούσε λόγω του ότι δεν ήταν ακόμα φασίστας, είχε τουλάχιστον το προτέρημα να ακολουθείται από ένα ευρύ ρεύμα του λεγόμενου "σχολικού κόμματος". Αλλά το μεταρρυθμιστικό έργο του νέου υπουργού -που πραγματοποιήθηκε αυστηρά και ανελέητα σε διάστημα λιγότερο από ενάμισι χρόνο- προκάλεσε ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς, στους φοιτητές και στους γονείς, βαθιές δυσαρέσκειες οι οποίες επέτειναν τα ήδη διαμορφωμένα εχθρικά συναισθήματα.

Παρότι στην αρχή o Ντούτσε υπερασπίστηκε με όλα τα μέσα τη μεταρρύθμιση του Gentille, ορίζοντας την σαν "την πιο φασιστική των μεταρρυθμίσεων", δεν μπόρεσε να μην εκτιμήσει πραγματικά την κατάσταση και να καταλάβει ότι η διαδικασία της φασιστικοποίησης του σχολείου παρουσίαζε πολλές δυσκολίες με αβέβαια αποτελέσματα. Επιπλέον, ούτε από τον Μουσολίνι ούτε από τους ακολούθους του δεν περνούσε απαρατήρητο το γεγονός ότι οι εκπαιδευτικοί είχαν πολυάριθμες δυνατότητες μέσα από την καθημερινή τους πρακτική να διαφεύγουν ακόμα κι από τον πιο αυστηρό έλεγχο. Έτσι αποφάσισαν να συγκεντρώσουν υπό τον έλεγχο τους το σώμα των εκπαιδευτικών σ' όλα τα επίπεδα της ιεραρχίας θεωρώντας συγχρόνως απαραίτητη την άμεση επαφή με τους νεότερους μέσω αμοιβαίων και στενών σχέσεων στο σχολείο.

Οι γυναίκες εκπαιδευτικοί -που ήταν αρκετές στο δημοτικό- δεν κατάφεραν ποτέ να εμφυσήσουν στους μαθητές τις αξίες του φασισμού: τη δύναμη, το θάρρος, το επιχειρησιακό και καταχτητικό πνεύμα. Και ποτέ τέτοιες αξίες δεν θα μπορούσαν να μεταδοθούν -όπως ισχυρίζονταν οι φασίστες- από τη "σέχτα των καθηγητών" που ήταν προσκολλημένη στις δικές της ιδέες και προικισμένη με "αδύναμα και στρεψόδικα μυαλά". Και ακριβώς εξαιτίας αυτών των εκτιμήσεων ανάμεσα στην πραγματικότητα και στην υπεροψία των φασιστών σχηματοποιήθηκε ένα πολύ πρωτότυπο πολιτικό εκπαιδευτικό σχέδιο που έτεινε να επανασυνδέσει στενά το σχολικό με τον εξωσχολικό κόσμο για να κινητοποιήσει από τα πάνω εκπαιδευτικούς και φοιτητές και να τους παρασύρει μέσα στο "ταραγμένο κλίμα της επανάστασης". Με άλλα λόγια, εκτός του σχολείου που κληρονομήθηκε από το φιλελεύθερο κράτος -το οποίο, ανάμεσα στ' άλλα, ο Gentille αποκατέστησε αλλά δε μεταρρύθμισε- οι φασίστες αποφάσισαν να ιδρύσουν ένα καινούργιο μηχανισμό, διευθυνόμενο και διαχειριζόμενο από πιστούς ανθρώπους του καθεστώτος - την Εθνική Οργάνωση "Balilla" (ONB), που είχε σαν σκοπό τη συγκέντρωση των νέων από 8 ως 18 χρονών και σαν τελικό στόχο την παρακολούθηση τους καθώς και την ηθική και φυσική τους αγωγή. Παρότι o νόμος που επισημοποίησε την ύπαρξη της Οργάνωσης -ο οποίος εγκρίθηκε τον Απρίλη του 1926- μιλούσε μ' ένα γενικό τρόπο για τους νέους, η καινούργια οργάνωση συγκέντρωσε την προσοχή

Σελ. 623
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/624.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

της κυρίως στα αγόρια, που θεωρούνταν από τους φασίστες σαν πραγματικές πηγές πλούτου του Έθνους. Και η ΟΝΒ -της οποίας τα κεντρικά όργανα όφειλαν να εδρεύουν στη Ρώμη έχοντας περιφερειακά παραρτήματα σε όλες τις Επαρχίες και τις Κοινότητες του Βασιλείου- διευθυνόταν από έναν Πρόεδρο -τον Renato Ricci- που ανήκε στη στρατευμένη μερίδα του κόμματος και μπήκε κάτω από την άμεση εξάρτηση του Αρχηγού της κυβέρνησης για να προστατευθεί από τα τυπικά γραφειοκρατικά εμπόδια των κρατικών οργανισμών. Όμως, παρ' ότι αναμενόταν πυρετωδώς, γιατί θεωρούνταν το πραγματικό σχολείο του φασισμού, άρχισε να λειτουργεί μόνο την άνοιξη του 1927 μετά από πολλές και δύσκολες διαπραγματεύσεις με τον Πάπα, που υποχρέωσαν τον Μουσολίνι να αναβάλει την απογείωση της υπερφασιστικής Εκπαίδευσης παρά να υποθηκεύσει το ξεκίνημά της.

Έτσι, από την άνοιξη του 1927, οι πλατείες και οι δρόμοι της Ιταλίας άρχισαν ραγδαία να γεμίζουν από παιδιά και νέους με τη στολή "Balilla" (8-14 χρόνων) και τη στολή "Πρωτοπορίας" (14-18 χρόνων) και οι δύο στρατιωτικής ραφής με παντελόνι, σακάκι, μπερέ και το μοιραίο μαύρο πουκάμισο, σύμβολο της ένδοξης φασιστικής "επανάστασης". Οι γραμμένοι στην ΟΝΒ ήταν οι αληθινοί φασίστες του αύριο, γιατί εκπαιδεύονταν για να είναι περήφανοι, θαρραλέοι, έτοιμοι να υπερασπιστούν με τα όπλα το πάτριο έδαφος και να πεθάνουν για το μεγαλείο της Ιταλίας. Η πορεία για τη διαμόρφωση τους προέβλεπε σπορ, παραστρατιωτικές ασκήσεις, σιδηρά πειθαρχία, σεβασμό στην ιεραρχία, απόλυτη αγάπη για την πατρίδα και τον αρχηγό της. Τα παιδιά της ανανεωμένης Ιταλίας -οι "Balilla" και. οι "Πρωτοπόροι"- προέρχονταν και από την αστική τάξη και από το προλεταριάτο, ενωμένα συμβολικά για ν' αποδείξουν το ξεπέρασμα της παραδοσιακής διαίρεσης των τάξεων, Στρατολογήθηκαν στα σχολεία -η εγγραφή ήταν εθελοντική, αλλά οι πιέσεις πολλαπλές- και κοντά στις περιφερειακές Επιτροπές της Οργάνωσης που ονομάσθηκαν "Σπίτια των Balilla". Εκεί οι νέοι και έφηβοι θα εμποτίζονταν από καινούργια ιδεώδη και θα μετέπλαθαν την προσωπικότητα τους, Η διαχείριση αυτών των Επιτροπών είχε ανατεθεί σε εθελοντές, διαλεγμένους ανάμεσα στα πιο αντιπροσωπευτικά άτομα του τόπου, που είχαν στο ενεργητικό τους ένα φασιστικό παρελθόν ή που εκδήλωναν φανερές συμπάθειες για το νέο καθεστώς: ιδιοκτήτες, κρατικοί λειτουργοί, εκπαιδευτικοί, υψηλοί αξιωματούχοι κλπ.

Τους εκπαιδευτικούς τους εκτιμούσαν ιδιαίτερα για τους λόγους που μπορεί κανείς να φαντασθεί, και τους παρασημοφορούσαν αμέσως με το βαθμό του αξιωματούχου της Ασφάλειας, αξίωμα πολύ τιμητικό εκείνη την εποχή. Μεταξύ των παιδαγωγών πολυάριθμοι ήταν αυτοί που πρόσφεραν αρκετά γρήγορα τις υπηρεσίες τους, αγγιγμένοι από τα συγκινητικά λόγια που τους απηύθυνε ο Ντούτσε και από το γόητρο που τους εξασφάλιζε. Στους παιδαγωγούς πρόσφεραν, ανάμεσα στ' άλλα, και δυνατότητες καριέρας -δηλ. να γίνουν καθηγητές

Σελ. 624
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/625.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

σωματικής αγωγής στα γυμνάσια- αφού παρακολουθήσουν ένα τμήμα σωματικής αγωγής, οργανωμένο από την ΟΝΒ, και αφού δεχτούν να έχουν μία ευθύνη στην Οργάνωση.

Κατά τον ίδιο τρόπο ήταν αποδεκτό και το υγειονομικό προσωπικό, δεδομένου ότι η ΟΝΒ είχε την πρόθεση να προσφέρει στους γιους του προλεταριάτου δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη -πολύ σημαντική παραχώρηση για την εποχή- και επιπλέον να στείλει τα λιγότερο εύρωστα παιδιά στις καλοκαιρινές κατασκηνώσεις που η ONB θα οργάνωνε στη θάλασσα ή στο βουνό. Αυτή ήταν μια άποψη του προγράμματος για την περίθαλψη, και εφαρμόστηκε για να αποδυναμώσει το προλεταριάτο.

Ανάμεσα στα διάφορα πλεονεκτήματα της ΟΝΕ, πρέπει να θυμηθεί κανείς την αποστολή της να εξασφαλίσει τη σωματική αγωγή στα γυμνάσια και στα δημοτικά. Αυτό το μάθημα έπρεπε ν' αναπτυχθεί στη χώρα. Έτσι, η οργάνωση "Balilla" θα είχε μια σταθερή σχέση με το σχολείο και θα μπορούσε να ασκήσει έναν έλεγχο έξω από τη σχολική διοίκηση και να δραστηριοποιήσει τα "τεμπέλικα" γρανάζια. Ο Πρόεδρος της ΟΝΒ, Renato Ricci, για ν' αντιμετωπίσει την αυξάνουσα αναγκαιότητα καθηγητών φυσικής αγωγής, που όφειλαν να είναι ικανοί ν' αναλάβουν τις διάφορες διευθυντικές υποχρεώσεις μέσα στην Οργάνωση, ίδρυσε στη Ρώμη τη Φασιστική Ακαδημία Σωματικής Αγωγής, ανοιχτή στο λεπτό άνθος της ανδρικής νεότητας. Μια δεύτερη Ακαδημία, για τις γυναίκες, ιδρύθηκε στο Orvieto το 1932.

Όμως η πορεία της υπό έλεγχο συγκέντρωσης του σχολικού Θεσμού σημείωσε ένα σημαντικό βήμα όταν τα αγροτικά σχολεία -των οποίων η διαχείριση για λόγους μείωσης των φόρων είχε ανατεθεί σε ιδιωτικούς οργανισμούς- πέρασαν ανάμεσα στα 1928 και στα 1934 κάτω από τον άμεσο έλεγχο της Οργάνωσης "Balilla". Εδώ, ο Πρόεδρος της Οργάνωσης έδωσε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα αυτού που έπρεπε να είναι το πραγματικό σχολείο του φασισμού. Τα προγράμματα συμπεριέλαβαν αμέσως σαν ύλη τη φασιστική κουλτούρα. Το τελευταίο Σάββατο κάθε μήνα προβλεπόταν επιπλέον ο εορτασμός της "μέρας των Balilla" με μαθητές που φορούσαν στολή για να ανανεώσουν επίσημα τον όρκο του "Balilla" κι αργότερα -όπως ονομάσθηκε- της "Μικρής Ιταλίδας". Το μοίρασμα των σχολικών ελέγχων έπρεπε να γίνει κατά τη) διάρκεια μιας τελετής όπου προήδρευαν οι φασιστικές Αρχές για να δείξουν το ενδιαφέρον του καθεστώτος για την πολιτιστική ανάπτυξη του Έθνους.

Αναμφίβολα, αυτή η πρώτη ανάλυση θα σας επιτρέψει να καταλάβετε το "corpus" της μηχανής-"Βalilla". Για να συμπληρώσουμε τον πίνακα πρέπει τελικά να προσθέσουμε ότι o νόμος που θεσμοθέτησε αυτόν τον Οργανισμό, προέβλεψε μέσα στις γραμμές της Οργάνωσης την παρουσία ιερέων, για να επιληφθούν της θρησκευτικής ανατροφής των νέων. Αυτό το μέτρο είχε σαν σκοπό να μετριάσει τις επιφυλάξεις του καθολικού κόσμου και ιδίως τις επιφυλάξεις

Σελ. 625
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/626.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

του μεγαλύτερου αντιπροσώπου του -του Πίου του XI- από τον οποίο ο Μουσολίνι ήθελε, ανάμεσα στις άλλες αντιπαραθέσεις, να μην εναντιωθεί με έντονο τρόπο στην κατάργηση της τελειότερης καθολικής οργάνωσης νέων, δηλαδή των Προσκόπων. Και αν το αποτέλεσμα δεν ήταν άμεσο, ο Μουσολίνι έφτασε τελικά στο σκοπό του τον Απρίλη του 1928, όταν ο Πάπας προτίμησε να εγκαταλείψει τους Προσκόπους στη μοίρα τους αντί να εκθέσει σε κίνδυνο τις άλλες καθολικές οργανώσεις.

Όταν δραστηριοποιήθηκε η ΟΝΒ την άνοιξη του 1927, οι μόνες ενώσεις νέων που είχαν επιζήσει, αλλά με πολύ συγκεκριμένους περιορισμούς, ήταν οι καθολικές ενώσεις που είχε υπερασπίσει με κάθε τρόπο το Βατικανό. Οι άλλες καταργήθηκαν όλες, με βάση ένα νομοθετικό διάταγμα του Γενάρη του 1927.

Προπαγανδισμένη ως οργανισμός Προνοίας και ελεύθερου χρόνου -στην πραγματικότητα σχολείο του κόμματος και του πολέμου- η ΟΝΒ γνώρισε αμέσως μια μάλλον πλατιά επιτυχία. Και η επιτυχία αυτή μεγάλωσε μόλις άρχισε να παρέχει περισσότερα πλεονεκτήματα στα μέλη της και να οργανώνει εκδηλώσεις. Εκτός των ιατρικών επισκέψεων και της δημιουργίας καλοκαιρινών κατασκηνώσεων, η ΟΝΒ οργάνωσε το μοίρασμα ρούχων, υποτροφιών για σπουδές και επιμελή εργασία, και το μοίρασμα βιβλιαρίων καταθέσεων. Δημιούργησε επίσης καντίνες στα σχολεία και τμήματα μετα-σχολικά στα "Σπίτια των Balilla", όπου φυσικά τα μέλη της Οργάνωσης είχαν προνομιούχο πρόσβαση. Ακόμα κι αν επρόκειτο για καλά προσδιορισμένες και περιορισμένες προτάσεις, τέτοιες πρωτοβουλίες -παίρνοντας υπόψη τις συνθήκες της εποχής και των όρων της ανθρώπινης ζωής- συνέβαλαν στο να χτυπηθούν οι λαϊκές αντιστάσεις. Στη διάρκεια ενάμισι χρόνου οι εγγραφές στην Οργάνωση ξεπερνούσαν το εκατομμύριο.

Αλλά αν οι φασίστες έδειχναν ιδιαίτερη προσοχή για τους γιους του προλεταριάτου, δεν ασχολούνταν λιγότερο με τους γιους της αστικής τάξης για τους οποίους οργάνωναν κρουαζιέρες, μαθήματα planning, αγώνες σκι, ιστιοπλοΐας κλπ., με δικαιώματα εγγραφής μάλλον ακριβά. Φυσικά, εκμεταλλεύτηκαν όλες τις ευκαιρίες για ιδεολογικούς σκοπούς. Έτσι, ενώ οι φιλοξενούμενοι των κατασκηνώσεων "Balilla" συνεχώς υποκινούνταν στο να τρέφουν συναισθήματα ευγνωμοσύνης απέναντι, στον αρχηγό του φασισμού, που επέτρεπε να τους φροντίζει το Κράτος με έξοδά του, οι απασχολούμενοι με το σκι ή την ιστιοπλοΐα άρχιζαν και τελείωναν τους αγώνες τους τραγουδώντας ύμνους στον Ντούτσε και στο μεγαλείο της Ιταλίας.

Εκτός από τις γυμναστικές ασκήσεις, μεγάλη θέση καταλάμβαναν, όπως το έχουμε επισημάνει, οι παραστρατιωτικές ασκήσεις και οι τελετές αυστηρού στρατιωτικού χαρακτήρα που εντάθηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '30, παράλληλα με τις αποικιοκρατικές φιλοδοξίες του καθεστώτος. Από το 1934 ακόμα και τα αγόρια μεταξύ 12 και 14 χρόνων εφοδιάσθηκαν με όπλα-

Σελ. 626
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/627.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

μινιατούρες με τα οποία έπρεπε να εξοικειωθούν από νωρίς. Αλλά τέτοιες ασκήσεις, ακριβώς επειδή επαναλαμβάνονταν και παρατείνονταν, εξαντλούσαν και βάραιναν τους νέους, στους οποίους άλλωστε διέφευγε η σημασία αυτής της θορυβώδους στρατιωτικής προπαγάνδας.

Αφού οριοθετήσαμε σε χοντρές γραμμές τη "μηχανή Balilla" για τη νεολαία κι αφού υπογραμμίσαμε το προέχον ενδιαφέρον για το αρσενικό στοιχείο, ας δώσουμε τώρα λίγη προσοχή στο θηλυκό στοιχείο που με τη σειρά του υπήρξε αντικείμενο ενδιαφέροντος παρ' ότι αυτό υπήρξε λιγότερο ζωηρό και, λιγότερο αντιληπτό.

Είναι σχεδόν κοινότυπη η διαπίστωση ότι οι φασίστες δεν ήταν φεμινιστές. Η στενότητα της αγοράς εργασίας που έθετε σοβαρά προβλήματα στην απασχόληση του ανδρικού δυναμικού δεν αποδεχόταν κανενός είδους τρυφερότητα ως προς το ασθενές φύλο. Αλλά στην Ιταλία, όπως και σ' άλλες χώρες, το θηλυκό στοιχείο -οι πιο προχωρημένες πρωτοπορίες του- απαιτούσε πλέον, εδώ και αρκετές δεκαετίες, νέους χώρους. Ο Μουσολίνι, προικισμένος με μια ορισμένη πολιτική διαίσθηση, κατάλαβε ότι αυτή η πρωταγωνιστική ανάγκη δεν έπρεπε να καταπιεσθεί αλλά να καθοδηγηθεί. Με άλλα λόγια, αντί ν' απομονώσει τη γυναίκα μέσα στους τοίχους του σπιτιού που της φαινόντουσαν πλέον υπερβολικά στενοί, ο αρχηγός του φασισμού σκέφτηκε ότι θα ήταν προτιμότερο να την κινητοποιήσει σε μεγάλη κλίμακα, φυσικά μέσα σε ρόλους περιθωριακούς και κατώτερους, όπως π.χ. σ' αυτούς της προπαγάνδας, της πρόνοιας και του αθλητισμού.

Μέσα σ' αυτή την προοπτική, από τον Ιούνιο του 1925, είδαν το φως οι πρώτες νεολαιίστικες οργανώσεις κοριτσιών που μπήκαν κάτω από την εξάρτηση του κόμματος: η οργάνωση των "Μικρών Ιταλίδων" (8-14 χρονών) κι αυτή των "Νέων Ιταλίδων" (14-18 χρονών), προικισμένες και οι δύο -όπως οι ανδρικές οργανώσεις- με μια στολή, αποτελούμενη από ένα λευκό πουκάμισο, από μια φούστα με πιέτες και από ένα μαύρο μπερέ. Αλλά καθώς τις φιλόδοξες βλέψεις του Μουσολίνι τις αποδεχόταν αλλά δεν τις συμμεριζόταν η πλειοψηφία των μελανοχιτώνων ιθυνόντων, οι γυναικείες οργανώσεις επέζησαν αλλά δεν ευδοκίμησαν. Επιπλέον, καθώς το καθεστώς δεν ήταν σε θέση να προσφέρει μια νεολαιίστικη πολιτική, που ν' αφορά αγόρια και κορίτσια, και που να στηρίζεται πάνω στην Πρόνοια, οι γυναικείες οργανώσεις πρόσφεραν ένα πρόγραμμα ελάχιστα δελεαστικό: συγκεντρώσεις για διασκέδαση και επιμόρφωση, περίπατοι, σπορ, τραγούδι, καθώς και παραδοσιακές γυναικείες δουλειές όπως η κομμωτική, το ράψιμο, το κέντημα, η κουζίνα. Κοντολογίς, το πρόγραμμα μόρφωσης των νεαρών κοριτσιών είχε σαν πρωταρχικό στόχο την εκπαίδευση τους για να γίνουν γενναίες και δυνατές γυναίκες ή μητέρες αγωνιστών.

Και η κατάσταση αυτή διάρκεσε, σχεδόν αμετάβλητη, τέσσερα περίπου

Σελ. 627
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/628.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

χρόνια. Όταν, μετά την υπογραφή της Συνθήκης (1929) ανάμεσα στην κυβέρνηση και το Βατικανό -από την οποία επωφελήθηκαν εκ νέου οι καθολικές οργανώσεις- οι φασίστες εκτίμησαν προσεκτικά τη νεολαιίστικη πολιτική τους, δεν άργησαν να καταλάβουν ότι το να παραμελούν το γυναικείο στοιχείο ισοδυναμούσε με το να προσφέρουν στους καθολικούς ένα γόνιμο έδαφος. Προέβησαν λοιπόν σε μια βαθιά αναδόμηση των υπευθύνων για την ανατροφή των νέων οργανισμών. Έτσι, ενώ το Υπουργείο της Λαϊκής Επιμόρφωσης έφερε τον πιο σημαντικό τίτλο του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας, απέκτησε σαν συνεργάτη την ΟΝΒ που, με τη σειρά της, απορρόφησε τις γυναικείες οργανώσεις. Αλλά αυτή η αναδόμηση, αν και έδωσε στην οργάνωση μεγαλύτερες εξουσίες επέμβασης στο σχολείο -επειδή γινόταν τμήμα του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας- δεν πρόβλεψε ωστόσο μεγαλύτερα έσοδα στον οικονομικό τομέα. Έτσι η οργάνωση, έχοντας πάντα δυσκολίες, βρέθηκε πραγματικά συντριμμένη από την οικονομική επιβάρυνση του γυναικείου στοιχείου. Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η Οργάνωση "Balilla" δεχόταν ορισμένες επιχορηγήσεις κατευθείαν από το Κράτος, όμως ο θεσμικός της νόμος είχε προβλέψει ότι στηριζόταν κυρίως στις δωρεές των απλών πολιτών ή των δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών. Αλλά ένα τέτοιο σύστημα χρηματοδότησης δίνει πάντα αδύναμες εγγυήσεις, ακόμα και μέσα σ' ένα δικτατορικό κλίμα. Και αν και ο ισολογισμός της Οργάνωσης -ιδίως χάρη στον επιχειρηματικό της Πρόεδρο- έφτασε το πολύ μεγάλο για την εποχή αριθμό των 30, 40 ή 50 εκατομμυρίων, αυτός o προϋπολογισμός ήταν πάντα ανεπαρκής για ν' αντιμετωπισθούν οι πολυάριθμες υποχρεώσεις. Όταν η ΟΝΒ υποδέχτηκε τις γυναικείες οργανώσεις, o Πρόεδρος της, για ν' αποφύγει την παράλυση του Οργανισμού, άρχισε να επιβάλει συνεισφορά στις διάφορες πρωτοβουλίες. Κάνοντας αυτό η Οργάνωση έχανε το συμπαραστατικό της χαρακτήρα και οι εγγραφές γνώρισαν μια στιγμιαία πτώση. Αυτό αποσαφήνισε μια πραγματικότητα ήδη γνωστή, δηλαδή ότι η ΟΝΒ δεν κατάφερνε να προκαλέσει ανάμεσα στους νέους συναισθήματα ιδιαίτερης αφοσίωσης. Ένα τέτοιο φαινόμενο επιβεβαιώθηκε εξίσου και από τις ποσοτικές διαφορές που υπήρχαν ανάμεσα στις οργανώσεις των νεοτέρων και σ' εκείνες των εφήβων. Όσοι συνέχιζαν σπουδές εξακολουθούσαν να εγγράφονται, όσοι αντιθέτως -όπως οι γιοι του προλεταριάτου- άφηναν το σχολείο, απομακρύνονταν ταυτόχρονα και από τις οργανώσεις νέων. Στην επαρχία ιδίως η Οργάνωση "Balilla" αντιμετώπιζε πάντα σημαντικές δυσκολίες, είτε από έλλειψη ενεργητικών καθοδηγητικών στελεχών, είτε επειδή τα παιδιά ήταν πλήρως απασχολημένα στις αγροτικές ασχολίες και οι εκδηλώσεις των "Balilla" θεωρούνταν ανώφελες διασκεδάσεις.

Άρα, αντιθέτως με το πρωταρχικό σκοπό της, που ήταν να ενεργοποιήσει τα "τεμπέλικα" γρανάζια της σχολικής μηχανής, μπορεί να παρατηρήσει κανείς ότι με την απουσία σταθερών πιέσεων της ιεραρχίας του σχολείου, η οργάνωση

Σελ. 628
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/629.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

δεν κατάφερνε να εκφράσει μια συνενωτική αυτόνομη δύναμη. Τα σταθερά οικονομικά προβλήματα, η αμέλεια των καθοδηγητικών της στελεχών, η τάση της να ασχολείται περισσότερο με τους εξωτερικούς και επιφανειακούς τομείς απ' ό,τι με τους ουσιώδεις όπως και η προτεραιότητα των στρατιωτικών τελετών υπήρξαν συντελεστές που περιόριζαν τον ενωτικό και διαμορφωτικό της ρόλο. Και αυτό το φαινόμενο θα παραμείνει ακόμα και μετά το 1937 όταν, με την αλλαγή της ΟΝΒ σε «Ιταλική Νεολαία του Λίκτωρα», οι εγγραφές έγιναν υποχρεωτικές με τη γέννηση, διότι οι ασταθείς συνθήκες ζωής είχαν περισσότερη επίδραση πάνω στους γιους του προλεταριάτου, απ' ό,τι οι απατηλές υποσχέσεις της θορυβώδους φασιστικής προπαγάνδας.

Καταλήγοντας, ας θυμηθούμε ότι τη στιγμή της πτώσης του φασιστικού καθεστώτος, πολλοί νέοι που είχαν ακολουθήσει όλη τη διαδικασία διαμόρφωσης μέσα στις οργανώσεις των «Balilla», χρησιμοποίησαν τις ίδιες διδασκαλίες που είχαν δεχτεί στον στρατιωτικό τομέα, για να χτυπήσουν τους ναζί-φασίστες, καταγγέλλοντας έτσι. την ανικανότητα του σχεδίου εκπαίδευσης που είχαν επινοήσει οι μελανοχίτωνες καθοδηγητές.

Μετάφραση: Ελένη Μαχαίρα

Σελ. 629
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/630.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 630
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 611
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    κομμάτων. Συγκεκριμένα στα 1920 ιδρύθηκε η Πολιτική Ένωση Μακεδονικής Νεολαίας (βασιλική), στα 1924 η Φιλελεύθερα Μακεδονική Νεότης (Βενιζελική) και η Δημοκρατική Νεολαία Μακεδονίας (του Αλ. Παπαναστασίου), στα 1925 η Εθνική Δημοκρατική Νεολαία Μακεδονίας (του Γ. Κονδύλη), στα 1933 η Πολιτική Λαϊκή Νεολαία (του Π. Τσαλδάρη) και στα 1934 η Μορφωτική Νεολαία Ελευθεροφρόνων Θεσσαλονίκης (του Ι. Μεταξά).62 Οι νεολαίες αυτές δεν είχαν καμιά ιδιαίτερη νεολαιίστικη υπόσταση, ούτε ιδιάζουσα νεανική δραστηριότητα. Ιδρύονταν για την εκλογική υποστήριξη του κόμματός τους και συχνά διαλύονταν εξαιτίας της απραξίας τους για να επανασυσταθούν αργότερα, ιδίως στις προεκλογικές περιόδους.63 Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της πρώτης απ' αυτές, και σχετικά μακροβιότερης, της Μακεδονικής Νεολαίας. Μέλη της, σύμφωνα με το καταστατικό του 1920 μπορούσαν να γίνουν "οι εν Θεσσαλονίκη μονίμως εγκατεστημένοι από 18 έως 40 ετών". Στο καταστατικό του 1922 το όριο επεκτείνεται στα 52 χρόνια, Σκοπός, η υποστήριξη μακεδόνων πολιτικών.64

    Από τα 1925 άρχισαν επίσης να παρουσιάζονται και να πυκνώνουν στην πόλη οι προφασιστικές ή φασιστικές οργανώσεις. Τα κύρια χαρακτηριστικά τους, ο έντονος αντικομμουνισμός και ο αντισημιτισμός. Ήδη από το Δεκέμβριο του 1923, την επομένη της νίκης των δημοκρατικών, ιδρύθηκε ο Κεντρικός Σύνδεσμος της Αντιεβραϊκής Νεολαίας με στόχο τους Εβραίους της πόλης που απείχαν στις εκλογές.85 Οι σημαντικότερες από τις οργανώσεις αυτές ήταν η Εθνική Ένωση Ελλάς (1927) και η Αντικομμουνιστική Οργάνωση Νέων Μακεδονίας-Θράκης (1931).66 Η πρώτη, γνωστή ως ΕΕΕ είχε στρατιωτική οργάνωση, Η νεολαία της, οι Άλκιμοι, φορούσαν χαλύβδινα κράνη και ομοιόμορφες στολές. Έκαναν επιθέσεις, πολλές φορές αιματηρές, εναντίον των Εβραίων, των εργατικών και κομμουνιστικών συγκεντρώσεων, και των εκδηλώσεων των άλλων νεολαιών με αποκορύφωμα την πυρπόληση της εβραϊκής φτωχογειτονιάς Cambell στα 1931 και την πορεία στην Αθήνα στα 1933, μια αντιγραφή της πορείας του Μουσολίνι στη Ρώμη. Η εμφάνιση φασιστικών οργανώσεων στη Θεσσαλονίκη δεν είναι φαινόμενο δυσεξήγητο. Σε αποστερημένες μάζες, συχνά μια ξένη μειονότητα χρησιμεύει για μια μετάθεση

    62. Κατά σειρά. Αρχ. Πρωτ. Θεσ. π. 281, 472, 524, 598, 1455 και 1522.

    63. Η Νεολαία των Φιλελευθέρων επανιδρύεται στα 1928 (π. 988) και 1932 (π. 1366)· η Εθνική Δημοκρατική Νεολαία επανιδρύεται στα 1930 (π. 1191).

    64. ό.π., π. 281.

    65. Ελεύθερον Βήμα, 19.12.1923, σ. 4.

    66. Αρχ. Πρωτ. Θεσ., π. 794 και 1228· στους σκοπούς της Αντικομμουνιστικής Οργανώσεως Νέων Μακεδονίας-Θράκης περιλαμβάνεται "η καταπολέμησις διά παντός νομίμου μέσου του κομμουνισμού, ως και πάσης άλλης προπαγάνδας σκοπούσης την διαστρέβλωσιν της ιστορικής αληθείας της πατρίδος μας και των προγόνων".