Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 692-711 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/692.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ας μάθουμε, επίσης, να κατασταίνονμε το παιδί υποκείμενο της ιστορίας. Στο τέλος ενός κινηματογραφικού έργου του Μπέργκμαν, το οποίο, όπως πάντα, αναφέρεται στην έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στους ανθρώπους, υπάρχει μια υπεροχή σκηνή, όπου ένα αγόρι λέει ξαφνικά, "ο πατέρας μού μίλησε".

Πιστεύω πως αυτό που πρέπει να κάνουμε σήμερα ως ιστορικοί και ως πολίτες, είναι να ακούσουμε το παιδί, το έχουμε πολύ λίγο ακούσει, αλλά και να του μιλήσουμε, γιατί έχει ανάγκη να του μιλούν: δεν πρέπει να είμαστε, απλώς, σιωπηλοί ακροατές.

Μετάφραση: Έμη Βαϊκούση

JOSÉ-GENTIL DA SILVA: Τι πραγματική ευχαρίστηση για έναν ιστορικό, ν' ακούει, όλες αυτές τις μέρες να μιλούν για την ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Τελειώνοντας, θα μου άρεσε να σκεφθούμε όλοι μαζί όσα είπε o Jacques Le Goff, θα ήταν οπωσδήποτε πολύ ωφέλιμο. Να όμως που ήρθα κι εγώ εδώ με το μικρό μου κείμενο, θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε την επίμονη δουλειά μας και τότε δεν θα χρειαζόταν να μπείτε στον κόπο να ερμηνεύσετε τι από όσα υπάρχουν στα λόγια μου μπορεί να φανεί ότι έρχεται σε αντίθεση με τα δικά του. Προσέξτε το, είμαι απολύτως σύμφωνος μαζί του, και αν αυτό δεν γίνει αντιληπτό αμέσως, είναι θέμα έκφρασης, διαφορετικής μορφής έκφρασης. Αυτό όμως είναι ο διάλογος, και η Ιστορία αρχίζει εδώ, στη διαφορετική έκφραση των ίδιων πραγματικοτήτων.

Η ιστορικότητα δεν εξαφανίζει, λοιπόν, τελείως, τις ερμηνείες, την υποκειμενικότητα; Είμαι πολύ επιφυλακτικός πάνω σ' αυτό το θέμα. Η ιστορικότητα ήταν στο πρόγραμμα μας· από συνεδρία σε συνεδρία, αποκτούσε μεγαλύτερο πλούτο και γινόταν πιο οικεία. Η ακολουθία των συναντήσεων, άριστα οργανωμένη, μας οδήγησε στους καιρούς μας, στα σημερινά προβλήματα που τίθενται σε μας. Υπάρχει ίσως κάποιος κίνδυνος. Είμαστε αρκετά σύμφωνοι, έχουμε εναρμονισθεί καλά, για να εξατομικεύσουμε, να σειριοποιήσουμε τα ερωτήματα, και μάλιστα πριν να τους έχουμε προτείνει μια απάντηση; Είμαστε βέβαιοι ότι αναδεικνύουμε τα πραγματικά προβλήματα, που τίθενται από κάθε φάκελο; Αναμφίβολα η αξιαγάπητη, η ευχάριστη, η διαυγής αφηγηματική ιστορία, όλ' αυτά τα περιφρονεί. Εμείς όμως επιζητούμε τη δυσκολία μ' ενέχειρο τη διαύγεια. Ας δεχθούμε πως δεν υπάρχει κίνδυνος, αφού είμαστε πολύ προσεκτικοί στην επαγγελματική δουλειά μας. Τελικά, η ίδια η ποικιλία των συμβολών μας δεν μαρτυρεί την κοινή μας φροντίδα να μην αμελούμε τίποτα, να μην ευνοούμε υπέρμετρα αυτή ή εκείνη την πληροφορία; Στην πραγματικότητα, εάν υπάρχουν κίνδυνοι, πρέπει να τους αποδεχτούμε· αυτό ακριβώς σημαίνει να είναι κανείς ανοιχτός σε οποιαδήποτε υπόθεση, να ακούει οποιαδήποτε ερμηνεία, να δέχεται πως μπορεί κανείς ν' ακολουθήσει όλες τις κατευθύνσεις. Αυτός ο ιστορικός τρόπος για να εισαχθούν όλα τα

Σελ. 692
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/693.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

σύγχρονα προβλήματα μου φαίνεται ορθός, γιατί, οπωσδήποτε, αυτό που πραγματικά φοβόμαστε είναι η άρνηση τον ανοίγματος, η άρνηση της διαφορετικής έκφρασης της ίδιας πραγματικότητας, πράγμα που στην ουσία αποτελεί άρνηση της Ιστορίας.

Η Ιστορία· πιστεύουμε σ' αυτήν; Με αφορμή την ιστορικότητα και την επαγγελματική μας στράτευση, θα ήθελα να σας γνωστοποιήσω ορισμένες σκέψεις και διδάγματα από τις έρευνες και τις αναγνώσεις μερικών ετών. Πραγματικά, ποιες βεβαιότητες μας παρέχει αυτή η εμπειρία τεσσάρων περίπου δεκαετιών; Η πρώτη, η μόνη ίσως, είναι πως τον μεγαλύτερο κίνδυνο τον αντιπροσωπεύει η ευκολία. Η ευκολία παρέχει ενδεχομένως πολλές ικανοποιήσεις· ισοδύναμη με το θάνατο, εκμηδενίζει και απαλείφει ό,τι την κατέστησε δυνατή, ελκτική. Δεν απομένει παρά η επιθυμία που προκαλεί, να πράξεις διαφορετικά, να ξεπεράσεις ακριβώς την πιο καλομοιρασμένη αυτο-ικανοποίηση. Γιατί, στην πραγματικότητα, η Ιστορία είναι η ίδια η συνείδηση μας, είναι δηλαδή φοβερά μεροληπτική και μερικευμένη. Μερικευμένη μέσα στο χώρο, μέσα στο χρόνο, η Ιστορία εκφράζει την αιώνια πείνα μας να μάθουμε, να εννοήσουμε, να γνωρίσουμε. Μεροληπτική, στη συνέχεια, είναι, γιατί είναι συμφεροντολόγα, στρατευμένη. Αυτό το ενδιαφέρον, αυτή η επαγγελματική στράτευση, υποδαυλίζουν την διεπιστημονική σύγκλιση που βιώσαμε. Έχετε τη συνείδηση σας, τις εποχές σας, τους χώρους σας που διαφέρουν από τους οίκους μου, συμπεριλαμβανομένης και της στράτευσης, και με τον όρο αυτό εννοώ, και πάλι, την επαγγελματική φροντίδα. O Jacques Le Goff έχει τη δική του συνείδηση, στην οποία, από την άποψη αυτή μετέχω, παρ' ότι στην αφετηρία είναι τελείως διαφορετική από τη δική μου. Ο καθένας από μας είναι προγραμματισμένος, κι αυτό είναι μια μεγάλη ιστορία: πρόκειται για ένα είδος προγραμματισμού που έρχεται από πολύ μακριά και τον οποίο χρειάζεται ακριβώς να τον συμφιλιώσουμε, μέσω αυτής της επαγγελματικής στράτευσης στο όνομα της Ιστορικότητας, της Ιστορίας, τον διαλόγου. Η Ιστορία είναι διάλογος· πόσος όμως δρόμος διανύθηκε ώστε ο διάλογος αυτός να μην ισοδυναμεί με μια άνιση ανταλλαγή, με ένα κυρίαρχο λόγο.

Ακούστε με προσεχτικά. Είναι υπέροχο να φτάνει κανείς εκεί. Η προϊστορία, η πρωτοϊστορία, των πιο σύγχρονων εποχών, με τα υπέρμετρα βάρη τους και με την εξισωτική τους επιρροή, ερμηνεύουν τη δική μας Ιστορία, αναδύονται στην Ιστορία που κάνουμε, που κάνετε, και της οποίας δεν πρέπει να είμαστε κριτές, παρ' ότι ο ιστορικός θεωρεί συχνά τον εαυτό του κριτή. Και αυτό, στο όνομα της ορθότητας των προσωπικών τον δεσμών, των ερμηνειών τον, των όσων θεωρεί ότι πρέπει να διαφυλάξει στο μέλλον. Δεν υπάρχει εδώ, το πολύ-πολύ παρά μόνο ένα καλά αφομοιωμένο μάθημα. Ας είμαστε σαφείς. Υπάρχει, προφανώς, μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη μνήμη και στην ιστορία, καθώς η Ιστορία είναι η τέχνη του να επιλέγει κανείς από τη

Σελ. 693
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/694.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

μνήμη ό,τι ταιριάζει στον προγραμματισμό μας, να απαλείφει ό,τι μπορεί να τον ενοχλεί. Τα παραδείγματα αφθονούν για το θέμα αυτό, τις καταδικασμένες μνήμες: το θέμα της καταδίκης των φοινικικών κόσμων, των αυτοκρατοριών των Αζτέκων και των Ίνκας, των πολιτισμών που προηγήθηκαν από τους Ίνκας, των "λαών της θάλασσας", χωρίς να ξεχνούμε, πιο κοντά σε μας, την αγροτιά και ακόμη, ας είμαστε δίκαιοι, το μεγάλο σύνολο των πληθυσμών, των εργαζομένων, που είναι παραγωγοί αγαθών και αποκλεισμένοι από την αναπαραγωγή του είδους γιατί το κοινωνικό πρότυπο τους είναι απαγορευμένο, καθώς η οικογένεια παραμένει προνόμιο εκείνων που έχουν τα μέσα γι' αυτό.

Επιτρέψτε μου να επιμείνω σ' ένα ουσιαστικό σημείο. Η Ιστορία που μαθαίνουμε και που κάνουμε, έρχεται από τον 19ο αιώνα. Οι δάσκαλοί μας την είχαν κάνει να γεννηθεί στην Αναγέννηση, ένα είδος ενδιάμεσου σταθμού των ελληνικών και ρωμαϊκών καταβολών. Εφευρέτες της Αναγέννησης, δεν μπόρεσαν να μας εμποδίσουν να ξαναδούμε τα κείμενα, και εμείς επίσης. Ωστόσο, πρόκειται για κάτι διαφορετικό από μια νέα ανάγνωση. Έχουμε μάθει, εξάλλου, πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος του ίδιου του γραπτού, της γραφής, της γλώσσας ύστερα, της ορθογραφίας, της γραμματικής. Εάν τα τεκμήρια μας λένε από μόνα τους πως να τα χρησιμοποιήσουμε, ταυτόχρονα κάνουν τόπο για άλλες μορφές έκφρασης, ευδιάκριτες και δημιουργές ιστορικότητας, υπερβαίνοντας το κολοβωμένο πλαίσιο της επιτρεπόμενης ή υποβαλλόμενης μνήμης.

Κοιτάζω το κείμενο μου, αλλά δεν θα το διαβάσω, όποια κι αν θα μπορούσε να είναι έστω, η ωφελιμότητα του για την αποσαφήνιση ορισμένων σημείων που θίγονται εδώ. Το κείμενο μου είχε το πλεονέκτημα ότι ακολουθούσε ένα οδηγητικό νήμα· ύστερα όμως από τις συζητήσεις στις οποίες συμμετείχαμε αυτές τις μέρες, θα ήθελα μάλλον να επανέλθω ακριβώς σε μερικά προβλήματα, αφήνοντας κατά μέρος τις μεθοδολογικές πλευρές: η ευρύτητα των φακέλων και των προβλημάτων δείχνει πως είναι πραγματικά δύσκολο να κάνει κανείς Ιστορία και πως πρέπει να το επιχειρήσουμε όλοι μαζί. Δεχθείτε λοιπόν την έκκληση μου ως μία προσπάθεια διαλόγου χωρίς συμβιβασμούς.

Όπως και εσείς, αποβλέπω βέβαια να υπερβώ αυτό το σημείο μηδέν της Ιστορίας, που συνίσταται στο να διαπλάθει κανείς τη μνήμη και να την οδηγεί μέσα από το κόσκινο του δικού μας προγραμματισμού, ο οποίος για την ώρα είναι αυτός στον οποίο προσφεύγουμε, θέλω να καταγγείλω τις αντι-ιστορικές πιέσεις τις οποίες ασκούν κοινωνίες που η διάλυση τους τις κάνει να χρησιμοποιούν τα χειρότερα αμυντικά όπλα. Αφού το τίμημα της επιστήμης της Ιστορικότητας βρίσκεται στην ανιδιοτέλεια και στην απαιτητικότητα, ας μην είμαστε μετριόφρονες, έστω και αν αυτό κοστίζει ακριβά. Οι μεγάλες επιχειρήσεις

Σελ. 694
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/695.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

οφείλουν να είναι μετριόφρονες : η μεγάλη εταιρεία Boeing κατασκευάζει μεγάλα αεροπλάνα, μικρά αεροπλάνα, με δύο λόγια κάθε είδους ιπτάμενες μηχανές, αφήνει όμως σε άλλους να εξηγήσουν τους γαλαξίες. Εγώ, ιστορικός, είμαι, οπωσδήποτε πολύ πιο απαιτητικός από την Boeing. Είναι βέβαια πολύ δύσκολο να κάνουμε ένα αεροπλάνο να πετάξει· μπορούμε να το κατορθώσουμε αλλά είναι πολύ δύσκολο. Η Ιστορία, είναι και αυτή δύσκολη, απαιτεί μία ή ακόμη και περισσότερες ειδικεύσεις. Για την Boeing το πρόβλημα είναι αυτά ή εκείνα τα αεροπλάνα, για μας είναι οι ιστορικές στιγμές. Όμως, η πράξη της πτήσης μετρά περισσότερο από το να πάει κανείς από εδώ ως εκεί στους αέρες, από το να πετά κανείς, και, για μας, το να κατανοούμε την Ιστορία, να βιώνουμε την ιστορικότητα μετρά περισσότερο από το να κατανοούμε την εποχή και το λαό που μελετώ ή την εποχή και το λαό που μελετάτε.

Ειδικός μιας ιστορικής στιγμής, μιας όψης της ζωής των ανθρώπων, και ακόμη, ενός τύπον τεκμηρίωσης, ο Ιστορικός θα παραμείνει στην υπηρεσία, όχι εκδρομών και ταξιδιών, αλλά λύσεων μικρής εμβελείας. Για να μη συμβεί αυτό, πρέπει να επιχειρήσουμε την πορεία που μας προτάθηκε εδώ, να ενδιαφερθούμε για το σύνολο των ερμηνειών και των εκφράσεων. Ό,τι μου είπατε, ενισχύει, ολοκληρώνει, διορθώνει αυτό που έλεγα. Βλέπω τώρα καλύτερα αυτό που υπάρχει στη δική μου τεκμηρίωση, την οποία δεν περιόρισα παρά μόνο εξαιτίας τον προγραμματισμού μου. Αυτό δεν είναι Ιστορία. Δεν είναι η διάκριση των ιστορικών στιγμών των λαών ιστορικές στιγμές υπάρχουν εκεί όπου άνδρες και γυναίκες τρώνε σιτάρι, και άλλες, εκεί όπου δεν τρώνε σιτάρι, υπάρχουν ιστορικές στιγμές και τόποι όπου άνδρες και γυναίκες αναπαράγονται πρόθυμα, άλλες όπου το παιδί μοιάζει κακοδεχούμενο. Αυτά όλα είναι καλό να τα γνωρίζουμε, είναι καλό να τα εμφανίζουμε με αποχρώσεις, αλλά γιατί όμως τα πράγματα είναι έτσι; Συνολικά δεν υπάρχει δημογραφική ιστορία που να μην είναι και οικονομική και πολιτική και ανθρωπολογία, κοινωνιολογία, ψυχολογία, και επιπλέον αναπαράσταση της ζωής και του κόσμου. Τα ερωτήματα αφορούν τα μέσα, τους στόχους, τις προτιμήσεις και τα οράματα. Σε μας εναπόκειται να πούμε γιατί τα μεν και τα δε ποικίλλουν, ή τουλάχιστον, με ποιον τρόπο, ποια θέση έχει επιφυλαχθεί στο άτομο και ποιες βλέψεις του είναι επιτρεπτές είτε αυτές είναι δημιουργικές είτε αποβλέπουν απλά στο να δώσουν μια απάντηση σε φόβους και αγωνίες που γνωρίζει κάθε ανθρώπινη ύπαρξη.

Ήθελα να έχουν ειπωθεί αυτά τα πράγματα: ποτέ δεν θα πάψει να είναι απαραίτητη η διακήρυξη τους. Η ίδια μας η στράτευση, το αντικείμενο μας, μας φέρνουν σ' αυτά οπωσδήποτε. Στο όνομα της ίδιας της ακρίβειας των συζητήσεων μας και της διαύγειας των γνώσεων μας χρειάζεται ένας ορισμός της παιδικής ηλικίας. Εκτιμήσαμε πολλούς ορισμούς· απομένει να γνωρίσουμε

Σελ. 695
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/696.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

γιατί και πώς ή ίσως, καλύτερα, πού, πότε, πώς. Η ορολογία έχει και αυτή την αξία της και πρέπει επομένως να είναι κάθε φορά σεβαστή· η ορολογία της στιγμής - και εννοώ με αυτό πως είναι ιστορική, αντιπροσωπευτική της ιστορικής στιγμής στο χρόνο της και στο χώρο της. Σε τελευταία ανάλυση, αυτά τα ίδια τα προβλήματα τον χώρου και του χρόνου αξίζει να επανεξετασθούν. Οι λέξεις σηματοδοτούν τα πράγματα, αλλά επιπλέον τα τοποθετούν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μερικές φορές φοβίζουν. Χρησιμοποιούμε με ευκολία τρέχουσες εκφράσεις, οι οποίες μας εμποδίζουν να λαμβάνουμε υπόψη μας αυτό που άλλοι κλάδοι της γνώσης μας μαθαίνουν. Μια χρονολογική σύλληψη του χρόνου, η οποία γεννήθηκε στην αυγή του δυτικού πολιτισμού, της καταδίκης της λογικής, περιπλέκει την προσπάθεια μας. Για παράδειγμα, μας κάνει να πιστεύουμε πως ανακαλύψαμε αργά την παιδική ηλικία: οι ειδικοί έρχονται να μας δείξουν πόσο απέχουμε από την πραγματικότητα. Η Ευρώπη επανήλθε στο Κατά Ματθαίον ευαγγέλιο όταν τα κείμενα αυτά απαντούσαν στα προβλήματα της και ενδιαφέρθηκε για το παιδί κάθε φορά που της χρειάσθηκε. Με διαφορετικούς τρόπους. Η πραγματικότητα είναι άλλη.

Το 1891 ο Chaucer αφιέρωσε το βιβλίο του για τον αστρολάβο, στο γιο τον Λουδοβίκο. Αυτό το είδος ζωτικής αγάπης εκφράζεται, οπωσδήποτε, διαφορετικά απ' ό,τι η φροντίδα του Φίλιππου Β' της Ισπανίας, τον 16ο αιώνα, όταν αυτός στριμωγμένος από τους γενοβέζους τραπεζίτες, φοβόταν, λέει, για τον διάδοχο του, τον μελλοντικό βασιλιά που κινδυνεύει να μείνει φτωχός. Ο βασιλιάς ρωτά τι θα γινόταν το παιδάκι του αν αυτός καταστρεφόταν. Τα πράγματα εμφανίζονται με περισσότερες αποχρώσεις κάτω από την πέννα του Montaigne που λυπάται τα παιδιά τα οποία δεν είχε καν γνωρίσει. Μια ολόκληρη σειρά από κατάστιχα, μιλούν με τον εκφραστικό τους τρόπο για μια πραγματικότητα που ήταν οπωσδήποτε αβέβαιη: από τη στιγμή που έγινε αισθητή ως απάντηση, ικανοποίηση της ανάγκης για επιβίωση, η γέννηση μπορεί να εμφανίζεται ως τρόμος, γιατί θα έχαναν την περιουσία τους, γιατί άλλοι θα έπαιρναν τη θέση τους. Τα ευαγγέλια επέμειναν στο σημείο αυτό. Χρησιμοποιήθηκαν ευρύτατα τον Μεσαίωνα για να καταδικαστούν τα πλούτη· στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν ή λησμονήθηκαν, ανάλογα με τις τάξεις, ως προς τους όρους ζωής, βέβαια, που επιφυλάχθηκαν στο άτομο, κυρίως όμως, στη διάρθρωση τον ιδεολογικού λόγου που ήταν ή θεωρούνταν αναγκαίος. Ο ιδεολογικός αυτός λόγος επαγρυπνά για τη διαφύλαξη της εξουσίας που εξασφαλίζει την τάξη και θρέφει την Ιστορία, εκείνη τουλάχιστον που έχουμε κληρονομήσει.

Χωρίς αμφιβολία, οι συζητήσεις μας θα ωφελούνταν εάν τις ξαναρχίζαμε μέσα σε μια σφαιρική οπτική, ύστερα από τις προόδους που μας έκαναν να σημειώσουμε οι συμβολές σας. Μαζί, θα μπορούσαμε να επιχειρήσουμε τον

Σελ. 696
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/697.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ορισμό σταθερών σημείων που θα καθιστούσαν συμβιβαστεί τις διαφορές τον προγραμματισμού μας. Οπωσδήποτε τα κείμενα αυτά, και το γεγονός ότι παρουσιάστηκαν ως σύνολο, συνιστούν ένα μεγάλο βήμα της Ιστορίας προς τα εμπρός. Είχαμε εδώ το παράδειγμα του τι μπορεί να είναι μία διεπιστημονική κατασκευή που συμβάλλει στην ιστορική κατανόηση, σε μια σφαιρική ανάγνωση της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Η πολλαπλότητα των συμβολών, καταταγμένων σε μια εύληπτη και διαυγή προοπτική, οι πρακτικές, οι νοοτροπίες, οι αναπαραστάσεις, τοποθετούνται στη μεγάλη διάρκεια, στην παλινδρόμηση τους, στη συχνότητα τους, τελικά, στην πυκνότητα τους. Οι φάκελοι φωτίζουν και αλληλοσυμπληρώνονται. Για την ακρίβεια, είδαμε τις γενεές να διαμορφώνονται και να διαδέχονται η μία την άλλη, τη νοσολογική κατάσταση της παιδικής ηλικίας να αποτιμάται στην τάδε εποχή, τις δημογραφικές και κοινωνικές δυνατότητες, το πεπρωμένο ανοιχτό προς τη νεότητα. Αυτό αφορά, ανάμεσα σε άλλα, την εργασία και τη μάθηση, τη διάδοση των ιδεολογιών και την εκπαίδευση, την πολιτική και τη φιλολογία, την έκφραση των πρωτοπόρων.

Η παιδική ηλικία και η νεότητα, η ιστορικότητα τους, εξαρτώνται από δομές που επιτάσσουν μορφές έκφρασης, πέρα από το χρονολογικό χρόνο· ο βυζαντινολόγος μας μιλά για βαθμίδες, ο ανθρωπολόγος για βαθμούς, για χρόνους δοκιμασίας και για περάσματα. Όσο ενδιαφέρει η εποχή αυτών των περασμάτων και το επίπεδο αυτών των βαθμίδων, άλλο τόσο ενδιαφέρει η σημασία τους, ο ρόλος τους ή η αναγκαιότητα τους για μια δομή, η αναφορά τους σε ένα σύστημα σχέσεων, σε μια ιστορική στιγμή. Αυτό θα βαρύνει λίγο-πολύ, θα επιβεβαιωθεί μέσα στο χώρο. Έτσι, έχουμε το δικαίωμα να δυσανασχετήσουμε εάν με αφορμή κοινωνίες χωρίς βιομηχανία μας μιλήσουν για παραγωγική δραστηριότητα, με την έννοια που έχει αποκτήσει αυτός ο όρος στο δικό μας κόσμο.

Αυτό μπορεί να μοιάζει αυτονόητο, χρειάζεται όμως να γίνει εδώ μια παρέκβαση. Όλος ο κόσμος γνωρίζει πως όταν έγιναν οι πρώτες απόπειρες της μακρο-οικονομίας και του υπολογισμού του εθνικού προϊόντος συζητήθηκε πολύ αν θα έπρεπε ή όχι να προστεθεί η οικιακή εργασία, η οποία θεωρούνταν τότε κατ' εξοχήν γυναικεία. Στην πραγματικότητα δεν επρόκειτο μόνο γι' αυτό: αυτό που ενδιέφερε ήταν αν θα υπολογιζόταν και η εργασία του άνδρα που ξυρίζεται μόνος του. Το ερώτημα ήταν και παρέμεινε σοβαρό. Ο εκχρηματισμός της οικονομίας, η θέση του νομίσματος στην χρησιμοποίηση της αξίας, «η πολυπλοκότητα του περιεχομένου των κατηγοριών εμπόρευμα-αξία... σημείο της διαλεκτικής τους αυτοακύρωσης», δεν έπαψαν ν' αποτελούν αντικείμενο συζήτησης. Οι αβεβαιότητες για το εμπόρευμα (και για τις αιτιολογήσεις, επομένως ...) δεν γεννήθηκαν με τη μαρξιστική ή τη λενινιστική ανάλυση, αναδύονται αλλού, αρκεί να είμαστε λίγο προσεκτικοί. Είναι αλήθεια πως η γυναικεία

Β 21

Σελ. 697
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/698.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

και η παιδική παραγωγή, εμφάνιζαν αυτόν τον μη-εμπορευματικό χαρακτήρα, ο οποίος αποδίδεται τώρα σε ορισμένα προϊόντα της σοσιαλιστικής οικονομίας. Τελικά, αν η εμπορευματική παραγωγή των γυναικών και των παιδιών είναι υπαρκτή κάποιες στιγμές, στην πράξη παιδιά και γυναίκες είναι πάντα ενεργά.

Αυτό μας ενδιαφέρει ως διάκριση δύο καταστάσεων: από τη μια μεριά, οι νέες συμβολές που εκφράστηκαν, σύμφωνα με τις αντίστοιχες επιστήμες για τη θέση, κάθε στιγμή, του παιδιού, του νέου, στην κοινωνία και στον πολιτισμό· από την άλλη, η ερμηνεία τους μέσα στην Ιστορία, διαφορετική από εκείνη της παράδοσης ή της ιδεολογίας. Ποια Ιστορία λοιπόν; Μήπως αυτό μας προωθεί ή μας βοηθά να την αποκαλέσουμε έκφραση, συνείδηση των επιστημών; Δεν είναι εύκολη δουλειά, να προχωρεί κανείς σ' αυτή τη διάκριση.

Η προοπτική που υιοθετήσαμε βοηθά ν' απαντήσουμε στο ερώτημα. Πρόκειται για την αναπαραγωγή, ιδωμένη από την πλευρά της γυναίκας και απ' αυτήν του άνδρα, τη χρησιμοποίηση, τα κριτήρια νομιμότητας, τις αιτίες άρνησης, φόβου, αποκλεισμού, και ύστερα, τη δύσκολη συνοχή της γεννητικότητας με την οικονομική ανάπτυξη. Η αγωγή εντάσσεται σε προοπτικές που είναι σαφέστερα συγκυριακές. Στη συνέχεια, είμαστε σε θέση να μιλούμε για την ταυτότητα, προϋπόθεση χρήσης, για την εργασία, συμπεριλαμβανομένης και αυτής του πολέμου, για την εγκατάλειψη και την αργοπορημένη, αλλά πόσο ωφέλιμη, νομιμοποίηση, για τη διαρροή και τέλος, για ό,τι αφορά το σώμα, το παιχνίδι, τον ελεύθερο χρόνο, την απότομη εισβολή στην πόλη που είναι χωρίς αμφιβολία περισσότερο ανατρεπτική παρά επαναστατική. Αυτό δεν είναι μια απολογία pro domo sua. Μετά τις αναπτύξεις για τη συμμετοχή στην εμπορευματική παραγωγή, να που βρισκόμαστε ακόμα μια φορά εμπρός σε αντικείμενα έρευνας από τα οποία τα περισσότερα αν όχι όλα, ξεπερνούν την παιδική ηλικία και τη νεότητα.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η προοπτική αυτή επιτρέπει να απαντήσουμε σε ουσιώδη ερωτήματα. Στην πραγματικότητα, δεν χρειάζεται πια να αναρωτηθούμε τι πηγές υπάρχουν για τη μελέτη της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Όλες είναι χρήσιμες. Τα παιδιά δεν ήταν τα παιδιά "μας" και το αν αγαπήθηκαν ή δεν αγαπήθηκαν δεν σχετίζεται αναγκαστικά με την ιδιότητα τους αυτή. Ήταν (και είναι) άτομα με χαρακτηριστικά οπωσδήποτε ιδιαίτερα, όπως όλα τα άτομα, διαφορετικά για το καθένα, το ίδιο όπως για κάθε γυναίκα και κάθε άνδρα, θα μπορούσαμε να φθάσουμε ως το σημείο να διαβεβαιώσουμε (ή να φαντασθούμε) πως αγαπάμε εκείνο που δεν είναι αναγκαίο ή ακόμη αυτό που εμπλουτίζει τις αναπόφευκτες σχέσεις. Η αγάπη, όπως η ομορφιά, είναι κατά κάποιον τρόπο μία πολυτέλεια άξια να επιδεχθεί διαφορετικές εκτιμήσεις. Όποια και να είναι, η ανθρώπινη σχέση, συμπεριλαμβανομένης και της σχέσης ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικών γενεών, είναι η Ιστορία. Πρόκειται για προϊόντα συγκυριών, προτού να γίνουν στοιχεία

Σελ. 698
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/699.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

υπερδομών και ενδεχομένως δομών. Η ερευνά μας έγκειται στην αναζήτηση τον ποια αισθήματα, που και γιατί, σύμφωνα με ποιες επιστήμες, σε ποιους χώρους... Είμαστε σε θέση να το κάνουμε;

Εμπρός στο αχανές και στην πολυπλοκότητα των υποχρεώσεων, μια ομαδική εργασία σαν αυτή με την οποία καταπιαστήκαμε εδώ, είναι αναγκαία. Η ιστορική δημογραφία μοιάζει να αποτελεί μια καλή αφετηρία. Ίσως είναι περιττό να επιμείνουμε σ' αυτό. Οι ανακοινώσεις των ελλήνων ερευνητών πλούτισαν σημαντικά τις γνώσεις μας για τις επιδημίες, για τη θνησιμότητα, για τη γεννητικότητα, ανάμεσα σε άλλα. Στο τέρμα των πραγματικοτήτων αυτών, και των αναπαραστάσεων που τις αποδίδουν, η έκφραση της ανάγκης για επιβίωση, το αίσθημα ασφάλειας και η ικανοποίηση του, συγκροτούν κατά κάποιον τρόπο την πλατφόρμα που κυριαρχεί στο σύνολο των διακριτών δομών. Κατάσταση πολύ απομακρυσμένη από τις ιστορικές πραγματικότητες για να είναι χρήσιμη, θα μπορούσε να πει κανείς· πρέπει όμως να είναι αρκετά εκτεταμένη, για τη σύγκλιση ενός τέτοιου πλούτου πληροφοριών. Πραγματικά, αυτό που μετράει είναι να βρει ο κάθε ερευνητής, όσο απομονωμένος κι αν είναι (ο καθένας από μας) τη δική του θέση μέσα στο χώρο. Το επάγγελμα μας μας μαθαίνει επίσης πως αυτό που είναι απλά σύγχρονο, ανήκει κατά μεγάλο μέρος στο παρελθόν, είναι ήδη μάλλον ξεπερασμένο. Αυτό που πρόκειται να 'ρθει αγγέλλεται στα παιχνίδια των παλινδρομήσεων, στο σύνολο των εποχών, συγχωνευμένο συχνά με τον μακρό χρόνο. Τη μεταβλητή του χρόνου την βλέπουμε στην ένταση της επιβεβαίωσης τους, ανάλογα με το χώρο, τις ιστορικές στιγμές.

Μορφή μελέτης αυτού του τύπου σχέσεων, η ιστορική δημογραφία είναι ένα ολόκληρο εργοτάξιο που ανανεώνεται και που αφορά ιδιαίτερα τα παιδιά και τους νέους, τόσο ως προς τον εαυτό τους όσο και ως προς την αναπαραγωγή του είδους, περισσότερο απ' όσο στη σύγχρονη κοινωνία. Ως προς αυτό, ίσως δεν επιμείναμε αρκετά σε ό,τι συντελεί στην αποδοκιμασία ή στην απόσταση απέναντι στα παιδιά και στους νέους, απόσταση τόσο συχνή, ώστε να γίνεται μερικές φορές κυρίαρχη. Έγινε λόγος για τον ζυγό τον οποίο επιβάλλει το αρσενικό, αλλά πρόκειται, ως ένα βαθμό τουλάχιστον, για τον ζυγό του γάμου ο οποίος βαραίνει τόσο τα αγόρια, τους άνδρες, όσο και τα κορίτσια, και τις γυναίκες. Μία από τις πρώτες μας υποχρεώσεις, και είναι υποχρέωση σημαντική, βρίσκεται στην αναζήτηση των εξομοιωτικών όψεων και των δύο φύλων και στο να διαπιστώσουμε σε ποιο βαθμό οι άνθρωποι και των δύο φύλων υποβάλλονται σε ισόβαρους καταναγκασμούς.

'Ένα άλλο σημείο μας κάνει να συμφωνήσουμε ευκολότερα· είμαι βέβαιος: τα παιδιά και οι νέοι έχουν μικρή θέση στην πολιτεία των ανδρών. Για την ακρίβεια, η δόμηση και η διαδοχή των γενεών, η νοσολογική κατάσταση τον παιδιού, οι ελπίδες του, δείχνουν πως με δυσκολία διεκδικεί μερικά χρόνια

Σελ. 699
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/700.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ζωής. Αυτό όμως ισχύει πράγματι μόνο για τα παιδιά; Νομίζω πως οι δημογράφοι ιστορικοί δεν έχουν υπογραμμίσει αρκετά τις μικρές ελπίδες ζωής των εργαζομένων γενικά. Η οριστική αγαμία, οι μεταναστεύσεις, ανάμεσα σε άλλα, επιτρέπουν να διαφανεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα μια πραγματική γενοκτονία που συνέβη ταυτόχρονα με εκείνη, την τόσο διάσημη, των ιθαγενών της Αμερικής, και συνεχίσθηκε και μετά.

Ένα σύνολο από στοιχειώδεις λόγους για να τα έχει κανείς με τα παιδιά, μοιάζει να τα αφορά ιδιαίτερα, θυσιάζουν συχνά τη μητέρα τους και εμποδίζουν, με την απλή απειλή της εμφάνισης τους την ηδονή, ή, μάλλον, την απαραίτητη ικανοποίηση των ενηλίκων. Δεν είναι όμως αυτά τα μόνα αίτια άρνησης αυτής της ικανοποίησης, των απαγορεύσεων και, στη συνέχεια, της διαστροφής. Γεγονός είναι ότι το παιδί, αποδοκιμασμένο, βρίσκει μπροστά τον διάφορα είδη προτύπων. Όπως οι «αμαρτωλές» γυναίκες, ο «γενναίος στρατιώτης» και ο αδιάφορος εργάτης αντιμετωπίζονται με υπεροψία και συγκρίνονται με την Παρθένο Μαρία, με τον Ζίγκφριντ ή τον Σταχάνωφ, το παιδί υποφέρει από το γεγονός ότι τα παιδιά-πρότυπα υψώνουν πάντα τον δείκτη που τον επιτρέπει να θεωρείται ευγενικό, αποδεκτό ή ανεκτό. Η έννοια δεν είναι χωρίς χρησιμότητα, κάθε άλλο. Δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Είναι τελείως διαφορετικό αυτό που τα παιδιά και οι νέοι αντιπροσωπεύουν ως ανωμαλία για τις κοινωνίες που ανησυχούν για την επισφαλή σταθερότητα τους. Στο μέτρο μάλιστα που βρισκόμαστε, σ' αυτή την περίπτωση, εμπρός σε προβλήματα τα οποία οι ιστορικοί πολύ απέχουν από το να τα έχουν αντιμετωπίσει με σοβαρότητα, το θέμα προσφέρεται σε συγχύσεις: τα παιδιά και οι νέοι είναι επαναστατικά ή ανατρεπτικά στοιχεία; Η μήπως οι κοινωνίες τις οποίες συναναστρεφόμαστε έχασαν κάθε φιλοπαίγμονα διάθεση, διεστραμμένες από το θέαμα-εμπόρευμα; Το ίδιο ισχύει και για ό,τι αφορά ένα πολυσυζητημένο ζήτημα, το ομοφυλοφιλικό νόημα της ιπποτικής πίστης και τον ιπποτικού έρωτα, θα προτιμούσαμε να παραμείνουμε στην επιβεβαίωση του ατόμου, στην αποκάλυψη της ευαισθησίας του και του εαυτού του, περιλαμβανομένου του σώματος του, αλλά και της συνείδησης του εαυτού του. Η ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας ταυτίζεται απλώς με την ιστορικότητα.

Τελικά, πρόκειται για μια έκφραση αλλοιωμένη. Για το ότι είναι διαμορφωμένη, χυμένη στα μέτρα προτύπων που θεωρούνται παγκόσμια, η απόδειξη βρίσκεται στη σειρά των απόψεων που μας παρουσιάστηκαν. Το παιδί, ο νέος, χρήσιμος ή αποδοκιμασμένος, αποτελούν τεμάχιο του επιβεβλημένου παιχνιδιού, το οποίο από έλλειψη φαντασίας μένει κλειστό εμπρός σε κάθε αλλοίωση και, επομένως, στο άτομο. Η αλλοίωση χτυπάει το ίδιο σκληρά όσο οι ξένοι και οι αποκλεισμένοι, οι οποίοι αρνούνται οι ίδιοι μια κατάσταση, και αντιπαραθέτει μεταξύ τους τα φύλα, τις σεξουαλικές συμπεριφορές και τις

Σελ. 700
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/701.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ομάδες ηλικιών. Αυτός είναι ο πίνακας με την αδυσώπητη χρησιμοποίηση τον άλλου, που εκφράζεται σε πολλές καταστάσεις. Έτσι, μάθαμε πως το εθιμικό δίκαιο στη Γαλλία δεν ενδιαφέρεται για τους ανήλικους παρά μόνο αν ορφανέψουν. Δεν θα επιμείνουμε σ' αυτές τις συνθήκες που επιβλήθηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα στην ιστορικότητα των παιδιών και των νέων. Πραγματικά, το παιδί-βασιλιάς μετράει μέσω της αναφοράς του στην εξουσία. Τα υπόλοιπα, σε αναφορά με την προφύλαξη της πατρικής κληρονομιάς και την επιβίωση που επιτυγχάνεται μέσω της ενδυνάμωσης της εξουσίας ή με τη συγχώνευση με αυτήν. Γι' αυτό ακριβώς οι αποκλεισμένοι είναι πλήθος.

Η φροντίδα για το παιδί, η προσπάθεια για σχολική φοίτηση, ιδωμένα σε τοπική κλίμακα, στις λεπτομέρειες, εκπλήσσουν. Και όμως αυτό συμβαίνει. Μας υπενθύμισαν, επίσης, πως στην τάδε περίπτωση (το 1830), η εκπαίδευση διαφοροποιήθηκε γιατί αν ήξεραν να γράφουν, τα μικρά κορίτσια θα μπορούσαν να συντάσσουν ερωτικά σημειώματα. Αυτό μαρτυρεί για το σεξουαλικής, στο μέτρο που υπήρχε, απόχρωσης πνεύμα που απέδιδαν στα μικρά κορίτσια, και όχι για την εκπαίδευση. Ο αγώνας εναντίον του πνεύματος, του κακού πνεύματος των κοριτσιών ή μάλλον του γένους των γυναικών, συνδέεται και αυτός, σε ορισμένους χώρους, με τη χρησιμοποίηση των αγοριών, των ανδρών, με την επιστράτευση τους σε οικονομικές επιχειρήσεις. Η υπεράσπιση των αγοριών αποτελεί μία από τις φροντίδες τον 19ου αιώνα' οι γυναίκες είναι μαλακές και τους εκθηλύνουν κακία των λέξεων τις οποίες κατορθώνουν να διορθώσουν: καθώς η mulier συγγενεύει πολύ με το "μαλακή", προτιμούν τον όρο γυναίκα. Ξαναβρίσκουμε τις επιστήμες με την έκφραση τους, επιδοκιμασίας ή καταδίκης, τόσο σε ό,τι αφορά τα παιδιά και τους νέους, όσο και σε ό,τι αφορά τις γυναίκες, και, θα προσθέταμε, εκείνους τους άνδρες, των οποίων η ευαισθησία αρνείται την αντίθεση κυρίαρχος-κυριαρχούμενος.

Η αναπαραγωγή της ιδεολογίας, δηλαδή η εκπαίδευση και η μόρφωση των νέων, μας παρουσιάστηκαν με πολλαπλές όψεις. Αν λάβουμε υπόψη την κατάσταση της χώρας ως τον 19ο αιώνα, οδηγούμεθα να υπενθυμίσουμε ένα άλλο παράδειγμα, το παράδειγμα της Πολωνίας. Κατακτημένη, αλλά διόλου υποταγμένη, αγωνίσθηκε για τη διδασκαλία της εθνικής γλώσσας, δημιούργησε μια Επιτροπή Εθνικής Εκπαίδευσης (και είχε ακόμα γνωρίσει, σε άλλους τομείς, παρόμοιες συνθήκες: καταστροφές πόλεων, υποχρεωτικές μεταναστεύσεις, νέα αστικοποίηση). Και άλλες συγκρίσεις μπορούν να γίνουν άνετα. Τα προβλήματα που τέθηκαν στην εκπαίδευση και στην πρόσβαση των κοριτσιών στο σχολείο, ιδιαίτερα, μελετήθηκαν σχεδόν παντού. Οι αντιστάσεις μοιάζει να είναι γενικές: επειδή οι οικογένειες χάνουν από την εργατική τους δύναμη (εμπορευματική παραγωγή ή μη), επειδή, και μετά το 1848 ακόμη, προσβάλλεται η ηθική. Πάνω απ' όλα, η εκπαίδευση, έτσι όπως την έχουν συλλάβει, για τα μικρά κορίτσια, καταλήγει να μην έχει κανενός είδους

Σελ. 701
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/702.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

δικαίωση· πραγματικά, τι άλλο μαθαίνουν εκτός από κουταμάρες; Ας δούμε σε ποιο βαθμό αυτά έχει, ωστόσο, κάποια σημασία. Είναι φυσικά να επανέρχεται συστηματικά στις έρευνες η υπάρχουσα διάκριση σε βάρος των γυναικών. Ας μην παραμελούμε λοιπόν ό,τι εξηγεί αυτή τη διάκριση. Ας επανέλθουμε στη διάκριση της εργασίας (και της εξουσίας) που έγινε εναντίον των γυναικών, και στο πλαίσιο της. Με την ευκαιρία αυτή και ως προς το θέμα της φροντίδας για τη μόρφωση των νέων, ας επιμείνουμε σε μία όψη που συχνά ερμηνεύεται λανθασμένα. Το γεγονός ότι τον 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα μπορούσαν να πουν πως η εκπαίδευση που λαβαίνουν τα κορίτσια στα μοναστηριακά σχολεία βλάπτει την ηθική τους, μας μαθαίνει πως τα σχολεία αυτά υπήρχαν και ήταν καταδικασμένα να κλείσουν. Δεν υπάρχει, εδώ, το σημάδι μιας όχι ασήμαντης επιδείνωσης, μιας οπισθοχώρησης, απέναντι σε μια κατάσταση που κρίθηκε υπερβολικά και επικίνδυνα εξισωτική καθώς τα στοιχεία που διαθέτουμε είναι αυτά που είναι -ένα κοινωνικό προϊόν, και τα πλαίσια του πνεύματος μας, του προσανατολισμένου σε γραμμικές, χρονολογικές παρατηρήσεις- είναι απαραίτητο να τοποθετήσουμε καθεμία από αυτές τις ενδείξεις που δεν επιζητούν άλλο από το να τις συμπληρώσουμε. Έχουμε επαναλάβει πως οι ιστορικές εξελίξεις δεν έχουν τίποτε το γραμμικό, εκτός από την ιδεολογική αναπαραγωγή. Γι' αυτό ακριβώς, η μελέτη της κατάστασης κάτω από τον οθωμανικό ζυγό κινδυνεύει να υποστεί τις συνέπειες θεωρήσεων που την στρεβλώνουν.

Η σπουδαιότητα, το ενδιαφέρον, ο πλούτος ορισμένων ερευνών συνίσταται στην πολυπλοκότητα των προβλημάτων που ανακαλύπτουν και τα οποία απαιτούν τη διεύρυνση τους. Σε πιο κοντινές εποχές, μία μεγάλη έρευνα αξίζει ιδιαίτερη προσοχή: είναι η έρευνα του συνόλου των φοιτητών τον Πανεπιστημίου των Αθηνών. Η τύχη τους και η ταυτότητα τους, καθώς και η τόσο υποβλητική παρέμβαση των κηδεμόνων, ανοίγουν μια απειρία προοπτικών. Η ακριβής ανάλυση των διαθεσίμων πληροφοριών παρέχει στις εργασίες μας σύγχρονες δικαιώσεις, για μια φορά άξιες προσοχής. Αυτό, μαζί με το ενδιαφέρον που εκδηλώνεται για το σχολείο, σχηματίζει ένα κρίκο που προσφέρεται σε νέες ανθρώπινες σχέσεις.

Όπως και οι σχέσεις ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες, έτσι και εκείνες ανάμεσα σε ανθρώπους διαφόρων ηλικιών, τιμώντας τα ανθρώπινα δικαιώματα, απαντούν σε ερωτήματα που τίθενται καθημερινά. Αυτός ο διάλογος δεν άνοιξε χθες, έρχεται από μακριά. Μήπως δεν πρόκειται, απλά και σύντομα για ένα από τα αιώνια προβλήματα, των οποίων τις ιδιαίτερες εκφάνσεις έχει πρώτιστο καθήκον να εξακριβώσει η ιστορία; Οι διαφορές που καθιστούν δυσχερή το διάλογο οδηγούν στην υποτύπωση μιας ιδεατής πολιτείας. Η μήπως είναι ένας τρόπος να απομακρύνουν σ' ένα είδος "υπερπέραν" αυτού που η κοινωνία θέλει ν' αποφύγει; Σ' αυτό το είδος της ουτοπίας που εγκαθίδρυσε

Σελ. 702
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/703.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

η εξουσία, ουτοπικό θεωρείται ό,τι αφορά την εναλλαγή. Προς την αντίθετη κατεύθυνση, η γνώση των μορφών εισβολής των παιδιών και των νέων (των γυναικών επίσης) στην κοινωνία, είναι ένα φρένο που μπορεί, τουλάχιστον, να παρεμποδίσει τις διακρίσεις και τη βία. Μας δείχνει ποια μπορεί να είναι η εξήγηση, δικαιώνει και εγκαθιδρύει το διάλογο, παρ' ότι δεν έχουμε ανοίξει διάπλατες τις πόρτες μας στα παιδιά και στους νέους.

Πάνω σ' αυτό το θέμα, η απογραφή των δημοσιευμάτων που αφορούν τη νεότητα αποτελεί επίσης μια δουλειά μ' εξαιρετικό ενδιαφέρον που βρίσκει δύσκολα το αντίστοιχο του αλλού. Επιμέρους μελέτες είναι τώρα δυνατές ή παίρνουν την πραγματική τους θέση δείχνοντας το πραγματικό τους νόημα. Ύστερα απ' αυτό, πως να δεχθούμε το γεγονός ότι βρίσκονται αποκλεισμένα, δημοσιεύματα που οφείλονται σε νέους αλλά δεν μιλούν για τη νεότητα; Αυτό μπορεί, για την ακρίβεια, να γίνει δεκτό σε μια εντελώς πρώτη φάση, μέσα σε μία φροντίδα περιχαράκωσης των προσπαθειών και ορισμού των προϋποθέσεων της έρευνας. Ας προσέξουμε όμως να μην τα παραμελήσουμε. Αυτό που κάνουν οι νέοι γενικά, παρ' όλες τις δυσμενείς συνθήκες που τους έχουν επιβληθεί και που φτωχαίνουν τον κόσμο μας, είναι εκείνο που μετράει περισσότερο στους φακέλους μας. Κατά τ' άλλα, πόσα προβλήματα!

Έχει δειχθεί πως από την στασιμότητα και από την κοινωνική ισορροπία περιμένουμε την οικονομία αλλαγών που πρέπει να τις εννοήσουμε ως πολιτικές. Όπως η Σιμόν ντε Μπωβουάρ το έγραψε για τη γυναίκα, το παιδί εξαρτάται από τον άνδρα. Αυτός διευθύνει, και η παρουσία των μικρών κοριτσιών εξαφανίζεται εμπρός στην αυθεντία των προϊστάμενων στα εργαστήρια και στα εργοτάξια. Αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα τον κανόνα, εκφράζει ένα χρόνο και ένα χώρο. Αλλά ποιος θα μας πει ποιους συναγωνισμούς και ποιες συνεργασίες πρέπει να εννοήσουμε ανάμεσα στη γυναικεία και στην ανδρική υφαντουργία; Να που βρισκόμαστε ξανά αντιμέτωποι με τα προβλήματα που ο σοσιαλισμός συναντά με μορφές πολύ διαφορετικές, τα προβλήματα της αγοράς.

Για το θέμα αυτών των πολύπλοκων σχέσεων, είδαμε καθαρά τις γενιές και τις πρωτοπορίες, καθώς και τη Φάλαγγα του Πανεπιστημίου των Αθηνών, να θέτουν πολλά προβλήματα. Αυτό σίγουρα δεν βοηθάει, αγαπητοί μεσαιωνολόγοι, να καλύψουμε το κενό για ό,τι αφορά τη σταυροφορία των παιδιών, ή τα παιδιά των Αναβαπτιστών τα οποία εμείς που κάνουμε νεότερη ιστορία αγνοούμε, αλλά προσθέτει νέες πληροφορίες σε ό,τι γνωρίζουμε, π.χ., για το ρόλο των νέων στην αγγλική Μεταρρύθμιση. Όλα με οδηγούν στο να κάνω ακόμα μια φορά την απολογία της ιστορίας της οθωμανικής εποχής. Σε ένα αρκετά πρόσφατο άρθρο, είδαμε αρκετές αποκαλύψεις για την αναγέννηση των Αθηνών τον 16ο αιώνα· μάθαμε πολλά πράγματα για το Βυζάντιο, μερικά για την Κωνσταντινούπολη, λιγότερα όμως για την εποχή της τουρκικής κατάκτησης.

Σελ. 703
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/704.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Όμως, ο 18ος και ο 19ος, ιδιαίτερα, αιώνας, που έχει στα μάτια όλων μας θαυμαστές όψεις, δεν είναι μια εποχή αθωότητας.

Για να γίνω ακόμα πιο κατηγορηματικός απ' όσο θα ήταν δυνατόν για ό,τι αφορά τα παιδιά και τους νέους., θα έλεγα κι άλλη μια λέξη για τα μικρά κορίτσια (και τις γυναίκες, γιατί η διάκριση είναι ιδιαίτερα δύσκολη). Στον 19ο αιώνα, κάτω από την πίεση της εμπορευματικής οικονομίας, η αντίθεση ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες επιδεινώνεται. Ο καταμερισμός της εργασίας μας δείχνει, στους φακέλους της ιστορίας των τιμών, πως έγινε αυτό. Η εμπορευματική οικονομία επιταχύνει με βάναυσο τρόπο την κοινωνική διαφοροποίηση (ανάλογα με τη θέση που κατέχει κανείς στην παραγωγή εμπορευμάτων) και μέσω της σεξουαλικής διαφοροποίησης που ακολουθεί, συμπληρώνει και ενισχύει την ίδια διαδικασία. Η γυναίκα αποκλείσθηκε, βαθμιαία, από την εμπορευματική εργασία. Όπως και τα νέα αγόρια, οι γυναίκες και τα μικρά κορίτσια, ήταν δεκτές για βαρείες δουλειές, βαρετές και περιφρονημένες από την άποψη τον εμπορεύματος, και μέχρι να γίνουν εμπόρευμα και οι ίδιες.

Η κατάσταση αυτή, σαφής στη Φλωρεντία από τον 15ο αιώνα, επιβεβαιώνεται αλλού τον 16ο. Οι γυναικείες αμοιβές μειώνονται σε σχέση με τις ανδρικές. Εκφρασμένες σε αγοραστική δύναμη τον ημερομισθίου ενός χτίστη, οι αμοιβές αυτές υφίστανται διαδοχικές απώλειες που οξύνονται τον 17ο αιώνα, με μια διάκριση της εργασίας, για ό,τι αφορά ακριβώς, την παραγωγή των εμπορευμάτων. Ο μύθος της γυναίκας στο σπίτι αποκτά δύναμη. Πάντως, στον 18ο και ιδίως στον 19ο αιώνα, μικρά κορίτσια και γυναίκες επανέρχονται. Άλλοτε αναλαμβάνουν κακοπλήρωνα μεν ες ασχολίες: μεταφορά πέτρας στα εργοτάξια μαζί με τα μικρά παιδιά, άλλοτε πηγαίνουν στις φάμπρικες για ν' αναλάβουν τις βαρείες δουλειές, ανταγωνίζονται άμεσα τα παιδιά και τους άνδρες· εννοείται πως η απασχόληση τους σημαίνει πάντα μια οικονομία στο μισό ή, το λιγότερο, στο ένα τρίτο του μεροκάματου. Με τον τρόπο αυτό πραγματοποιείται η εκβιομηχάνιση, στην Αλγερία και στην Πορτογαλία, στην Ισπανία και στη Γαλλία, στο Πεδεμόντιο, αλλού, και μάλιστα στα βρετανικά νησιά.

Θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας σ' αυτή την πρόσφατη επιδείνωση. Εξηγεί εν μέρει το μισογυνισμό του 19ου και, ύστερα, του 20ού αιώνα, καθώς επίσης και τη λατρεία της οικογένειας, η οποία επιβλήθηκε στους εργαζόμενους συμπεριλαμβανομένων και των αγροτών, τόσο πολύ αντιπροσωπευτική είναι οικονομιών και, στη συνέχεια, ανθρώπων καταδικασμένων στην αγορά. Το αβέβαιο πρότυπο της δυτικής οικογενείας δεν εμποδίζει την απομάκρυνση των παιδιών, με ταυτόχρονη ανάθεση στην Εκκλησία και στο Κράτος της επαναφοράς των κοριτσιών και των γυναικών στο σπίτι, πράγμα για το οποίο έγινε λόγος και εδώ.

Τελειώνοντας, ας συμπληρώσουμε αυτό τον πίνακα με κάποιες σκέψεις

Σελ. 704
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/705.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

πάνω στην εισβολή των νέων στην πολιτεία. Τον καιρό που η ζωή, και η "πολιτεία" βρισκόταν στην ύπαιθρο, για τους νέους, όσο και για τις γυναίκες η πόλη ήταν εχθρική. Μα το ίδιο δεν συνέβαινε και στους άνδρες; Η πόλη που απελευθέρωνε τους ανθρώπους από την κόλαση των αγρών, έγινε η ίδια μια κόλαση. Στον 18ο αιώνα, στον 19ο, το καταφύγιο που προσφέρει δεν έχει τίποτε από το ειδυλλιακό πλαίσιο στο οποίο θέλησε να μας κάνει να πιστέψουμε ο 20ός αιώνας. Στον 17ο, στον 16ο, στον Μεσαίωνα, νέοι, τυχοδιώκτες και ζητιάνοι αποτελούν ένα, τον ίδιο κόσμο, ξεριζωμένο, χαμένο. Οι Ιταλοί συνάδελφοί μας έχουν τη φιλαρέσκεια να μελετούν την οικογένεια ξεκινώντας από τα έκθετα, από τα ονόματα τους.

Όταν στην πόλη, στην περιφέρεια της, τα παιδιά και οι νέοι βρίσκουν δουλειά, η εμφάνιση τους παίρνει όψεις επαναστατικές. Κάνουν απεργίες. Κάνουν αντίσταση ενάντια στον ξένο κατακτητή. Αρνούνται να ανεχθούν εργοδότες ανάμεσα στους οποίους ο Gilles de Rais δεν είναι ίσως παρά η ανόητη υπερβολή. Ας δεχθούμε να κάνουμε την άσκηση που συνίσταται στο να υποβάλουμε τους φακέλους μας στον έλεγχο αυτής της πολύ σκληρής οπωσδήποτε όψης των πραγμάτων, που δεν είναι παρά η σφαιρική έκφραση διαφορετικών πραγματικοτήτων και που οικοδομήθηκε επάνω στο σύνολο των πληροφοριών που διαθέτουμε. Ας ψάξουμε και για άλλες ακόμη. Όλες αυτές οι έρευνες μας προσκαλούν. Ας είμαστε τολμηροί σε ό,τι αφορά τις υποθέσεις εργασίας.

Είναι αλήθεια πως όλες αυτές οι έρευνες μας καθιστούν απαιτητικούς,, υπερπληρώντας ταυτόχρονα τις ελπίδες μας. Συμπληρώνουν έτσι, συνολικά, το ωραίο επάγγελμα του ιστορικού στις δύο συμπληρωματικές του έννοιες, που είναι ακριβώς η γενναιοφροσύνη και η απαιτητικότητα.

Δεν θα είμαστε άνθρωποι, ολοκληρωμένες ανθρώπινες υπάρξεις, όσο θα κοιτάζουμε τις γυναίκες σαν περίεργα αντικείμενα. Και αντιστρόφως. Δεν θα είμαστε άνθρωποι, ολοκληρωμένες ανθρώπινες υπάρξεις, όσο στις φωτογραφίες των παιδικών μας χρόνων, στα παιδιά μας, θα βλέπουμε μικρά τέρατα.

μετάφραση: Έμη Βαϊκούση

ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΔΡΑΧΑΣ: Το δικό μου σχόλιο θα είναι λιγόλεπτο, δεν πρόκειται να κάμω σύνοψη των όσων ελέχθησαν. Η ανάλυση των Πρακτικών, όταν εκδοθούν, θα μας προσφέρει τη δυνατότητα, πέραν της συνάψεως, να προχωρήσουμε σε κριτική ανασκόπηση των όσων ειπώθηκαν, δηλαδή σε μια δημιουργική ανάγνωση. Στα λίγα λεπτά δεν έχω παρά να επαναλάβω μερικούς κοινούς τόπους οι οποίοι ωστόσο είναι επιχειρησιακοί και έχουν προκύψει από τις συζητήσεις αυτού του πενθημέρου. Μιλήσαμε για την Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Φάνηκε ότι η παιδική ηλικία είναι πιο ορίσιμη από τη νεότητα: στην ιστορική διάρκεια η νεότητα αποκτά πολλούς

Σελ. 705
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/706.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ρόλους και κατά συνέπεια πολλές σημάνσεις από την πλευρά εκείνων που θεώνται ή καταγράψουν τα "δρώμενα" ή τα "πεπραγμένα" της νεότητας. Ως ιστορικοί έχουμε να κάμουμε με το λεγόμενο οντολογικό μέρος της Ιστορίας, αλλιώς, στην περίπτωση μας, με τις βαθμίδες της πυραμίδας των ηλικιών οι οποίες, σύμφωνα με κάποια κριτήρια που δεχόμαστε ως σημαντικά, συνιστούν την παιδική ηλικία και τη νεότητα με τις υποδιαιρέσεις που έχουν οι βαθμίδες αυτές.

Από εκεί και πέρα έχουμε να κάμουμε με την καταγραφή αυτόν του οντολογικού μέρους της ιστορίας, δηλαδή με τις πηγές. Εδώ αρχίζει ή δουλειά τον ιστορικού. Οι τρόποι πρόσβασης είναι αποτέλεσμα της σύγκλισης όνο λογικών: της λογικής που βγαίνει από την καταγραφή της πραγματικότητας και από το σύνολο των διανοητικών εργαλείων τα όποια διαθέτουμε. Σε μια από τις ευτυχισμένες στιγμές του Συμποσίου μας είδαμε ότι ή αναφορά στο πραγματολογικό βοήθησε στην τελειοποίηση των διανοητικών εργαλείων: υπαινίσσομαι την έννοια των μετριασμών, η οποία αντιπαρατίθεται στις αντιθέσεις, δηλαδή το πολιτισμικό γεγονός, όπως εικονογραφήθηκε στο αρχαιοελληνικό παράδειγμα.

Ο καθένας αντιμετώπισε τα θέματα του με τα δικά του εργαλεία: κι αυτά κι εκείνα έδωσαν την εντύπωση ότι επιχειρήθηκε κάτι σημαντικό: να φθάσουμε, δηλαδή, μέσω της διαφοροποίησης των προβλημάτων και ανεξάρτητα από τον τρόπο προσπέλασης, σε μια επαναξιοποίηση των γνωστικών κεφαλαίων. Γιατί, όπως και προ ολίγου έλεγε ο José-Gentil Da Silva, σε τελευταία ανάλυση όλα είναι γνωστά: το αιτούμενο είναι πώς, χωρίς απώλεια πνευματικών, ιστοριογραφικών δυνάμεων, θα μπορούμε κάθε φορά να αξιοποιούμε εκ νέου και διαφορετικά το γνωστικό κεφάλαιο. Έχω την εντύπωση ότι και σε αυτό το σημείο υπήρξαν αρκετές παρήγορες ενδείξεις κατά τις ημέρες του Συμποσίου μας.

Τελειώνοντας, επισημαίνω τις απουσίες. Ήδη ορισμένες παρεμβάσεις εϊ-χαν σαν στόχο την έλλειψη του ενός ή του αλλού, θεματολογικώς οπωσδήποτε οι απουσίες είναι εμφανείς. Άλλα, θα ήθελα κλείνοντας να πω, ότι ένα πρόγραμμα ερευνών (ανάγκη του οποίου ήταν αυτό το Συμπόσιο, και από τη λογική του οποίου προέκυψε) δεν είναι ένα θεματολόγιο, δεν είναι μια αναγραφή, σε Ιεραρχική τάξη, των αντικειμένων της ιστορίας. Είναι ένα σύνολο αφορμών που θα μας επιτρέψει να επιχειρήσουμε την ανασυγκρότηση της ιστορικής μνήμης, να αναχθούμε δηλαδή σε ιστοριογραφική πράξη, ή οποία τελικώς θα επιτρέψει να ικανοποιηθεί η απαίτηση για την ενεργητική συμμετοχή του Ιστορικού στην πραγματικότητα του, χωρίς να αντιμετωπίζει, όπως έλεγε ο Jacques Le Goff, το δίλημμα: που σταματάνε τα όρια του ιστορικού και που αρχίζουν τα όρια του πολίτη. Η Ιστορία ως γραφή δεν είναι αντικειμενική. Ο ιστορικός όμως ξέρει ποιοι είναι οι καθορισμοί εκείνοι που δεν επιτρέπουν

Σελ. 706
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/707.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

την ύπαρξη αντικειμενικής Ιστοριογραφίας - καθορισμοί που ισχύουν για τον ίδιο όσο και για τους μάρτυρες της ιστορίας. Για το λόγο αυτό ανάγεται στη συγκρότηση ενός όσο γίνεται πλουσιότερου "φακέλου", ικανού να ανταποκριθεί στη γνωστική απαίτηση του Ιστορικού να αξιοποιεί, να κάνει επιχειρησιακό το μη αντικειμενικό της ιστοριογραφίας, καθιστώντας την ίδια αντικείμενο της ιστορίας. Σ' αυτό ακριβώς συνίσταται και η πολιτική επίπτωση της πράξης του Ιστορικού στην εποχή του. Σας ευχαριστώ θερμά όλους.

Σελ. 707
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/708.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Το Διεθνές Συμπόσιο Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας αποτέλεσε τμήμα των δραστηριοτήτων της "Επιτροπής Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας" του Υφυπουργείου Νέας Γενιάς και από το καλοκαίρι του 1985 της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς. Οι στόχοι του ερευνητικού προγράμματος της Επιτροπής στάλθηκαν για δημοσίευση σε όλα τα ελληνικά επιστημονικά περιοδικά. Το δημοσίευσαν τα περιοδικά Μνήμων 9 (1984) 373-381 και Τα ιστορικά, τχ. 2, Δεκέμβριος 1984, σ. 422-428. Κυκλοφόρησε επίσης σε τυπωμένο φυλλάδιο (ελληνικά) και πολυγραφημένο (γαλλικά).

Σελ. 708
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/709.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

ΣΤΟΧΟΛΟΓΙΟ

Α. Ανίχνευση και συγκρότηση πληροφοριακών συνόλων.

Β. Εργασίες υποδομής.

Γ. Έρευνες ιστοριογραφικού επιπέδου.

Δ. Πολιτισμική πολιτική.

Ε. Οργάνωση των Ερευνών.

Παράρτημα.

Το Υφυπουργείο Νέας Γενιάς και Αθλητισμού υποκινεί μια σειρά Ιστορικών Ερευνών με αντικείμενο τις Ελληνικές νέες γενεές κατά τον ιθ' και κ' αιώνα· οι έρευνες αυτές συνιστούν το πρόγραμμα που φέρεται με το όνομα ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ. Μοναδική σταθερή των ερευνών είναι η έννοια των νέων γενεών· αιτούμενο, η ιστορικοποίηση της έννοιας αυτής, η αποκατάσταση δηλαδή των μηχανισμών μέσω των οποίων ορίζεται η σχέση των νέων γενεών με τα δημογραφικά, πολιτισμικά, κοινωνικά και ψυχολογικά συστήματα μέσα στο χρόνο. Οι στόχοι των ερευνών μπορούν να συνοψιστούν στα ακόλουθα:

α. Συγκρότηση πληροφοριακών συνόλων.

β. Κινητοποίηση ιστοριογραφικών ενδιαφερόντων ικανών να οδηγήσουν στην ιστορικοποίηση της έννοιας των νέων γενεών μέσω αναλύσεων που έχουν την αξία παραδείγματος.

γ. Εξάσκηση πολιτισμικής πολιτικής με τον ενοφθαλισμό της ιστορικής οπτικής σε καθολικότερα σχέδια πολιτισμικής και κοινωνικής δυναμικής.

Καθένας από τους στόχους αυτούς εξυπηρετείται από αντίστοιχο είδος ερευνών και εκδηλώσεων· οι τελευταίες αποβλέπουν στην εξυπηρέτηση του γ στόχου.

Σελ. 709
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/710.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Γίνεται έτσι εμφανές ότι το πρόγραμμα προσανατολίζεται:

- Στην ανίχνευση και συγκρότηση πληροφοριακών συνόλων.

- Στη δημιουργία εργασιών υποδομής.

- Στη σύνταξη μονογραφιών των οποίων ή θεματολογία έχει αξία παραδείγματος.

- Στην καθιέρωση συστήματος επικοινωνιών σε ακαδημαϊκό ή γενικότερο πλαίσιο μέσω των οποίων ανακοινώνεται η επιτελούμενη έρευνα πριν ακόμη αρτιωθεί στην ιστοριογραφική της αποκρυστάλλωση, γίνεται αντικείμενο πολλαπλών εμπλουτισμών ο προβληματισμός που τη διέπει και τείνει να εγγραφεί ως δυναμικός συντελεστής στη διακίνηση των ιδεών.

Οι έρευνες προβλέπονται από πρόγραμμα πενταετούς διάρκειας και κλιμακώνονται σε βραχύτερα χρονικά διαστήματα, ετήσια κατά κύριο λόγο, ιδίως για τις μονογραφίες.

A. ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

Πρόκειται για τον εντοπισμό πληροφοριακών συνόλων, αρχειακών και εντύπων, τη συνολική τους καταλογογράφηση και για ορισμένες τάξεις τεκμηρίων, για την κωδικοποίηση τους· ορισμένα από τα πληροφοριακά σύνολα μικροφωτογραφούνται ή αποκτώνται. Τα πληροφοριακά σύνολα διακρίνονται στις εξής κατηγορίες.

1. APXEIA ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

Ενδεικτικά αναφέρονται:

1. Σχολικά και Πανεπιστημιακά (τα πρώτα κατ' επιλογή, ανάλογα με τη θεματολογία των ιστοριογραφικών εργασιών).

2. Στρατιωτικά - στρατολογικά. Αστυνομικά.

3. Νοσοκομειακά.

4. Αναμορφωτηρίων.

5. Ορφανοτροφείων.

6. Υπουργείων (Εξωτερικών και Προξενείων: εργάτες και φοιτητές του εξωτερικού· Παιδείας, κατ' επιλογή σύμφωνα με τη θεματολογία των ιστοριογραφικών ερευνών).

7. Συλλόγων και Οργανώσεων.

8. Συνδικάτων (όροι παιδικής εργασίας).

9. Πολιτικών Νεολαιών.

10. Θρησκευτικών οργανώσεων.

11. Νεανικών οργανώσεων (Πρόσκοποι κλπ.).

Σελ. 710
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/711.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η απαρίθμηση που προηγείται, είναι, ενδεικτική και ή τάξη αναγραφής δεν προδικάζει καμμιά άξιολογία ή προτεραιότητα. Η καταλογογράφηση των αρχειακών συνόλων θα γίνεται με συνοπτικό τρόπο.

2. ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΣΩΜΑΤΩΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ

Οι έρευνες στον τομέα αυτό αποβλέπουν στη συγκρότηση σωμάτων τεκμηρίων από έντυπα προερχόμενα από τη Νεολαία ή απευθυνόμενα σ' αυτή από κάποιο δημόσιο φορέα. Στην πρώτη κατηγορία (που μπορεί να πάρει απλώς τη μορφή της βιβλιογραφικής καταγραφής, βλ. Β) ανήκουν τα έντυπα που εκδίδονται από σχολεία ή πολιτικούς συλλογικούς φορείς, από θρησκευτικές οργανώσεις, συλλόγους κ.ά.· στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν τα νομοθετικά διατάγματα, οι σχολικές εγκύκλιοι κ.ά. Στα τεκμήρια ανήκουν και τα εικαστικά, όσα πολλαπλασιάζονται με την τυπογραφία.

Η συγκρότηση των σωμάτων γίνεται με έμμεσους (μικροφωτογραφία) και άμεσους τρόπους (το ίδιο το τεκμήριο). Η τελευταία επιλογή προκρίνεται στις περιπτώσεις όπου το τεκμήριο έχει και εκθεματικό χαρακτήρα.

Β. ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΥΠΟΔΟΜΗΣ

Μερικώς αποτελούν συστατικό στοιχείο των ερευνών που περιγράφονται στην ενότητα A (π.χ. συνοπτικοί κατάλογοι). Πρόκειται για κωδικοποιήσεις και βιβλιογραφικές αναγραφές: ως προς τις πρώτες αναφέρεται ή συγκρότηση και ανατύπωση του νομικού πλαισίου για τη Νεολαία, διακρινόμενου σε επιμέρους ενότητες· ως προς τις δεύτερες μνημονεύονται οι εξής κατηγορίες εντύπων:

α. Διδακτικά σχολικά εγχειρίδια. 

β. Παιδικά και νεανικά περιοδικά.

γ. Παιδικά και νεανικά βιβλία.

δ. Παιδική και νεανική παραφιλολογία (έστω ενδεικτικά από τα δελτία κυκλοφορίας τύπου).

ε. Δημοσιεύματα σχετικά με τη νεολαία.

ζ. Καταστατικά οργανώσεων κ.ά.

Η ενότητα ε μερικεύεται σε θεματολογικές κατηγορίες, ανάμεσα στις οποίες μπορεί να πάρει ιδιαίτερη έμφαση η παιδαγωγική φιλολογία, η ιστορία των νεανικών πολιτικών οργανώσεων κλπ.

Οι εργασίες υποδομής νοούνται σε μια διπλή οπτική: από το ένα μέρος συγκροτούν όργανα εργασίας και από το άλλο αποδεσμεύουν συλλογικά φαινόμενα, τα οποία γίνονται αντικείμενο ιστοριογραφικών πλέον προσεγγίσεων προβλεπόμενων από το πρόγραμμα ερευνών. Οι τεκμηριολογικές εργασίες αυτού του τύπου συμπληρώνονται από τράπεζες δεδομένων στις οποίες στηρίζονται

Σελ. 711
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 692
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    ας μάθουμε, επίσης, να κατασταίνονμε το παιδί υποκείμενο της ιστορίας. Στο τέλος ενός κινηματογραφικού έργου του Μπέργκμαν, το οποίο, όπως πάντα, αναφέρεται στην έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στους ανθρώπους, υπάρχει μια υπεροχή σκηνή, όπου ένα αγόρι λέει ξαφνικά, "ο πατέρας μού μίλησε".

    Πιστεύω πως αυτό που πρέπει να κάνουμε σήμερα ως ιστορικοί και ως πολίτες, είναι να ακούσουμε το παιδί, το έχουμε πολύ λίγο ακούσει, αλλά και να του μιλήσουμε, γιατί έχει ανάγκη να του μιλούν: δεν πρέπει να είμαστε, απλώς, σιωπηλοί ακροατές.

    Μετάφραση: Έμη Βαϊκούση

    JOSÉ-GENTIL DA SILVA: Τι πραγματική ευχαρίστηση για έναν ιστορικό, ν' ακούει, όλες αυτές τις μέρες να μιλούν για την ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Τελειώνοντας, θα μου άρεσε να σκεφθούμε όλοι μαζί όσα είπε o Jacques Le Goff, θα ήταν οπωσδήποτε πολύ ωφέλιμο. Να όμως που ήρθα κι εγώ εδώ με το μικρό μου κείμενο, θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε την επίμονη δουλειά μας και τότε δεν θα χρειαζόταν να μπείτε στον κόπο να ερμηνεύσετε τι από όσα υπάρχουν στα λόγια μου μπορεί να φανεί ότι έρχεται σε αντίθεση με τα δικά του. Προσέξτε το, είμαι απολύτως σύμφωνος μαζί του, και αν αυτό δεν γίνει αντιληπτό αμέσως, είναι θέμα έκφρασης, διαφορετικής μορφής έκφρασης. Αυτό όμως είναι ο διάλογος, και η Ιστορία αρχίζει εδώ, στη διαφορετική έκφραση των ίδιων πραγματικοτήτων.

    Η ιστορικότητα δεν εξαφανίζει, λοιπόν, τελείως, τις ερμηνείες, την υποκειμενικότητα; Είμαι πολύ επιφυλακτικός πάνω σ' αυτό το θέμα. Η ιστορικότητα ήταν στο πρόγραμμα μας· από συνεδρία σε συνεδρία, αποκτούσε μεγαλύτερο πλούτο και γινόταν πιο οικεία. Η ακολουθία των συναντήσεων, άριστα οργανωμένη, μας οδήγησε στους καιρούς μας, στα σημερινά προβλήματα που τίθενται σε μας. Υπάρχει ίσως κάποιος κίνδυνος. Είμαστε αρκετά σύμφωνοι, έχουμε εναρμονισθεί καλά, για να εξατομικεύσουμε, να σειριοποιήσουμε τα ερωτήματα, και μάλιστα πριν να τους έχουμε προτείνει μια απάντηση; Είμαστε βέβαιοι ότι αναδεικνύουμε τα πραγματικά προβλήματα, που τίθενται από κάθε φάκελο; Αναμφίβολα η αξιαγάπητη, η ευχάριστη, η διαυγής αφηγηματική ιστορία, όλ' αυτά τα περιφρονεί. Εμείς όμως επιζητούμε τη δυσκολία μ' ενέχειρο τη διαύγεια. Ας δεχθούμε πως δεν υπάρχει κίνδυνος, αφού είμαστε πολύ προσεκτικοί στην επαγγελματική δουλειά μας. Τελικά, η ίδια η ποικιλία των συμβολών μας δεν μαρτυρεί την κοινή μας φροντίδα να μην αμελούμε τίποτα, να μην ευνοούμε υπέρμετρα αυτή ή εκείνη την πληροφορία; Στην πραγματικότητα, εάν υπάρχουν κίνδυνοι, πρέπει να τους αποδεχτούμε· αυτό ακριβώς σημαίνει να είναι κανείς ανοιχτός σε οποιαδήποτε υπόθεση, να ακούει οποιαδήποτε ερμηνεία, να δέχεται πως μπορεί κανείς ν' ακολουθήσει όλες τις κατευθύνσεις. Αυτός ο ιστορικός τρόπος για να εισαχθούν όλα τα