Συγγραφέας:Σιδέρης, Νίκος
 
Τομαρά - Σιδέρη, Ματούλα
 
Τίτλος:Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
 
Υπότιτλος:Η δημογραφική τύχη της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:4
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:231
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:19ος αιώνας
 
Περίληψη:
Η συγκρότηση μιας νέας γενιάς στην Ελλάδα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της ιστορικής δημογραφικής και νοσολογικής μελέτης. Η έρευνα αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Πρώτο, σε ένα επίπεδο μικροδημογραφικό. Χώρος της έρευνας είναι το νησί της Λευκάδας, χρόνος της το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Στόχος της είναι η ανάλυση της λεπτής υφής των μηχανισμών συγκρότησης μιας νέας γενιάς και της ένταξής της στο πλέγμα των προηγούμενων και επόμενων γενεών. Δεύτερο, σε ένα επίπεδο μακροδημογραφικό. Εδώ επιχειρείται η επισήμανση της θέσης της νεότητας μέσα στο πλέγμα των γενεών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο του 19ου αιώνα. Οι διαθέσιμες απογραφές επιτρέπουν την ανασύσταση της πυραμίδας των ηλικιών σε περιφερειακό και συνολικό επίπεδο. Οι διαχρονικές συγκρίσεις επιτρέπουν την εκτίμηση του ειδικού βάρους της νεότητας μέσα στη δημογραφική δομή και δυναμική. Οι συγχρονικές συγκρίσεις αναδείχνουν τις περιφερειακές ανισότητες. Η ανάλυση εδώ συμπεριλαμβάνει και την απαρτίωση των μακροδημογραφικών παρατηρήσεων και των μικροδημογραφικών μηχανισμών σε ένα ολικό μοντέλο δομής και δυναμικής του ελλαδικού πληθυσμού και της θέσης της νεότητας μέσα σε αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 5.67 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 137-156 από: 234
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/137.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

είναι ικανοποιητική στο 25ο γενέθλιο (αριθμός επιζώντων γενιάς 1823 προς θεωρητικό αριθμό: +3.9% στα αγόρια, -3.2% στα κορίτσια).

2. Θνησιμότητα κατά τόπο κατοικίας

Συγκρίνοντας τα δεδομένα των πινάκων 37 και 38 και με τη βοήθεια του ανακεφαλαιωτικού πίνακα 39 παρατηρούμε τα εξής:

ΠΙΝΑΚΑΣ 37

Πίνακας θνησιμότητας. Πόλη - Γενιά του 1823

Γενέθλιο x

Επιζώντες Sx

Θάνατοι d (x, x+1)

qx (‰)

0

10000

751

75.10

1

9249

347

37.52

2

8902

116

13.03

3

8786

58

6.60

4

8728

58

6.65

5

8670

173

19.95

6

8497

116

13.65

7

8381

58

6.92

8

8323

0

0.00

9

8323

0

0.00

10

8323

289

34.52

11

8034

173

21.53

12

7861

58

7.38

13

7803

58

7.43

14

7745

58

7.49

15

7687

0

0.00

16

7687

0

0.00

17

-

-

(0)

18

-

-

(0)

19

7687

0

0.00

20

7687

58

7.55

21

7629

0

0.00

22

7629

0

0.00

23

7629

58

7 60

24

7571

0

0.00

25

7571

Σελ. 137
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/138.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 38

Πίνακας θνησιμότητας. Χωριά - Γενιά του 1823

Γενέθλιο x

Επιζώντες Sx

Θάνατοι d (x, x+1)

qx(‰)

0

10000

940

94.00

1

9060

336

37.09

2

8724

134

15.36

3

8590

112

13.04

4

8478

179

21. 11

5

8299

22

2.65

6

8277

112

13.53

7

8165

45

5.51

8

8120

45

5,54

9

8075

67

8.30

10

8008

22

2.75

11

7986

112

14.02

12

7874

22

2.79

13

7852

0

0.00

14

7852

22

2.80

15

7830

22

2.81

16

7808

0

0.00

17

-

-

(0)

18

-

-

(0)

19

7808

22

2.82

20

7786

0

0.00

21

7786

0

0.00

22

7786

67

861

23

7719

22

2.85

24

7697

22

2.86

25

7675

- Στη βρεφική και πρώτη παιδική ηλικία, δείκτη θνησιμότητας υψηλότερο στα χωριά.

- Η πόλη παίρνει το προβάδισμα στη ζώνη των 5-14 ετών.

- Τελικό αποτέλεσμα, συνολικός δείκτης θνησιμότητας, για την περίοδο 0-24 ετών, στατιστικά συγκρίσιμος και περιγραφικά (για τη γενιά του 1823) ελαφρώς υψηλότερος στην πόλη.

Η πιθανή νοσολογική διάσταση, που ίσως εξηγεί μέρος αυτής

Σελ. 138
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/139.gif&w=600&h=3934. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 39

Δείκτης ειδικής θνησιμότητας κατά τόπο κατοικίας και ομάδα ηλικιών

Ηλικία

Επιζώντες (Sx)

Θάνατοι d (x, x + a)

Δείχτης θνησ. ‰

(αρχ. γενν. x)

Πόλη

Χωριά

Πόλη

Χωριά

Πόλη

Χωριά

0-1

1-4

(0-4)

5-9

10-14

15-19

20-24

(0-24)

10000

9249

(10000)

8671

 8324

7688

7688

(10000)

10000

9060

(10000)

8299

8009

7830

7785

(10000)

751

578

(1329)

347

636

0

116

(2428)

940

760

1700

290

179

45

119

(2327)

75.10

62.49

(132.90)

40.02

77.24

0.00

15.09

(242.80)

94.00

83.89

(170.00)

34.94

22.35

5.75

15.29

(232.70)

Σελ. 139
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/140.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

της διαφοράς, θα ήταν η μεγαλύτερη συχνότητα μοιραίας κατάλήξης των οξέων λοιμωδών νοσημάτων στα χωριά, στην πρώτη παιδική ηλικία -και η μεγαλύτερη ίσως συχνότητα ελωδών πυρετών και φυματίωσης, από τη μια, αλλά και η ευκολότερη διάδοση επιδημικών κινήσεων, από την άλλη, στην πόλη και για τη ζώνη των 5-14 ετών1.

ΠΙΝΑΚΑΣ 40

Πίνακας θνησιμότητας. Άντρες πόλης - Γενιά του 1823

Γενέθλιο χ

Επιζώντες Sx

Θάνατοι d (x, x+1)

qx (‰)

0

10000

600

60.00

1

9400

400

42.55

2

9000

100

11.11

3

8900

100

11.23

4

8800

0

0.00

5

8800

200

22.72

6

8600

200

23.25

7

8400

100

11.90

8

8300

0

0.00

9

8300

0

0.00

Ι0

8300

300

36.14

11

8000

100

12.50

12

7900

0

0.00

13

7900

100

12.65

14

7800

0

0.00

15

7800

0

0.00

16

7800

0

0.00

17

18

19

(7800)

(7800)

7800

(0)

(0)

0

(0)

(0)

0.00

2ο

7800

100

12.82

21

7800

0

0.00

22

7700

0

0.00

23

7700

0

0.00

24

7700

0

0 00

25

7700

__________________________

1. Βλ. Την προηγούμενη συζήτηση για τις αιτίες θανάτου.

Σελ. 140
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/141.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 41

Πίνακας θνησιμότητας. Γυναίκες πόλης — Γενιά του 1823

Γενέθλιο x

Επιζώσες Sx

Θάνατοι d (x, x+ 1)

qx (‰)

0

10000

959

95.90

1

9041

274

30.30

2

8767

137

15.62

3

8630

0

0.00

4

8630

137

15.87

5

8493

137

16.12

6

8356

0

0.00

7

8356

0

0.00

8

8356

0

0.00

9

8356

0

0.00

10

8356

274

32.78

11

8082

274

33.89

12

7808

137

17 54

13

7671

0

0.00

14

7671

137

17.85

15

7534

0

0.00

16

7534

0

0.00

17

(7534)

(0)

(0)

18

(7534)

(0)

(0)

19

7534

0

0 00

20

7534

0

0 00

21

7534

0

0.00

22

7534

0

0.00

23

7534

137

18.18

24

7397

0

0.00

25

7397

Σελ. 141
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/142.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 42

Πίνακας θνησιμότητας. Άντρες χωριών — Γενιά του 1823

 

Γενέθλιο x

Επιζώντες Sx

Θάνατοι d (x, x+1)

qx (‰)

0

10000

763

76.30

1

9237

212

22.95

2

9025

85

9.42

3

8940

127

14.21

4

8813

169

19.18

5

8644

42

4.86

6

8602

85

9.88

7

8517

42

4.93

8

8475

85

10.03

9

8390

42

5.01

10

8348

42

5.03

11

8306

169

20.35

12

8137

43

5.28

13

8094

0

0.00

14

8094

0

0.00

15

8094

43

5.31

16

8051

0

0.00

17

(8051)

(0)

(0)

18

(8051)

(0)

(0)

19

8051

42

5.22

20

8009

0

0.00

21

8009

0

0.00

22

8009

85

10.61

23

7924

42

5.30

24

7882

42

5.33

25

7882

Σελ. 142
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/143.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 43

Πίνακας θνησιμότητας. Γυναίκες χωριών — Γενιά του 1823

Γενέθλιο x

Επιζώσες Sx

Θάνατοι d (x, x+1)

qx (‰)

0

10000

1137

113.70

1

8863

474

53.48

2

8389

190

22.65

3

8199

95

11.59

4

8104

190

23.45

5

7914

0

0.00

6

7914

142

17.94

7

7772

47

6.05

8

7725

0

0.00

9

7725

95

12.30

10

7630

0

0.00

11

7630

47

6.16

12

7583

0

0.00

13

7583

0

0.00

14

7583

47

6.20

15

7536

0

0.00

16

7536

0

0.00

17

(7536)

(0)

(0)

18

(7536)

(0)

(0)

19

7536

0

0.00

20

7536

0

0.00

21

7536

0

0.00

22

7536

47

6.24

23

7489

0

0.00

24

7489

0

0.00

25

7489

Σελ. 143
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/144.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

3. Θνησιμότητα κατά φύλο και τόπο κατοικίας

Με βάση τους αναλυτικούς πίνακες 40-43 και τον συγκεντρωτικό πίνακα 44 μπορούμε να διερευνήσουμε τη θνησιμότητα σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 44

Δείκτης θνησιμότητας (%ο) κατά φύλο, τόπο κατοικίας και ομάδα ηλικιών

 

Ηλικία

ΠΟΛΗ

Αγόρια Κορίτσια

ΧΩΡΙΑ

Αγόρια Κορίτσια

 

Σύνολο

0-1

60.0

95.9

76.3

113.7

88.7

1-4

63.8

60.6

64.2

107.0

77.9

(0-4)

(120.0)

(178.1)

(135.6)

(208.5)

(159.7)

5-9

56.8

16.1

34.3

359

36.4

10-14

60.2

98.4

30.5

12.4

37.9

15-19

0.0

0.0

10.5

0 0

4,1

20-24

12.8

18.2

21.2

6.3

14.4

(0-24)

(230.0)

(260.3)

(216.1)

(251.2)

(235.40)

Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από αυτά τα στοιχεία είναι τα εξής:

- Αν και στατιστικά οι διαφορές δεν είναι σημαντικές, ωστόσο περιγραφικά βλέπουμε ότι υπάρχουν αποκλίσεις στο βαθμό τρωτότητας των διαφόρων κατηγοριών απέναντι στη βιολογική απειλή της θνησιμότητας.

- Η πιο ευάλωτη κατηγορία φαίνεται συνολικά ότι αντιστοιχεί στα κορίτσια της πόλης κυρίως, αλλά και των χωριών. Τα αγόρια, ιδιαιτέρως στα χωριά, φαίνονται πιο ανθεκτικά1.

__________________________

1. Στο μέτρο που η διαφορά αυτή εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τη θνησιμότητα στη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία, όπως δείχνουν και οι πίνακες, η νοσολογική υπόθεση του Clon Stéphanos φαίνεται συμβατή με αυτή την παρατήρηση: Τα κορίτσια της πόλης παρουσιάζονται πιο τρωτά,

Σελ. 144
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/145.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Αυτή η συνολική κατάταξη είναι συνάρτηση της συνεργικής επίδρασης τριών κύριων παραγόντων: ηλικία (η βρεφική και πρώτη παιδική αντιστοιχεί στο μέγιστο του δείκτη θνησιμότητας), φύλο, ιδιαιτέρως στην επικίνδυνη πρώτη παιδική ηλικία, και γεωγραφία. Άρα, το τελικό αποτέλεσμα αντιστοιχεί σε έναν σαφώς πολυπαραγοντικό μηχανισμό της θνησιμότητας,

- Πολλά, αλλά όχι όλα, κρίνονται στην πρώτη παιδική ηλικία: Οι αντιστοιχίες του δείκτη θνησιμότητας στη βρεφική (0-1 έτους) και πρώτη παιδική ηλικία (1-4 και 0-4 ετών) με τον συνολικό δείκτη θνησιμότητας (0-24 ετών) είναι προβληματικές και μάλλον απουσιάζουν. Η εξήγηση ίσως πρέπει να αναζητηθεί στην άνιση ανάπτυξη τοπικών μηχανισμών (κατά ηλικία, φύλο και τόπο κατοικίας) τόσο αντιρροπιστικών-αμυντικών (στο πεδίο της αντίστασης στην αρρώστια), όσο και συμπληρωματικών (στο πεδίο της τρωτότητας απέναντι στην αρρώστια),

- Οι (περιγραφικά) πιο μεγάλες διαφορές αντιστοιχούν στη θνησιμότητα της ηλικίας 5-14 ετών, δηλαδή της εποχής που έχει ήδη αποσυγχρονισθεί η αρχική θανατηφόρος συνέργεια των ποικίλων βλαπτικών παραγόντων, όταν έχει προχωρήσει η εξατομίκευση του προβλήματος της επιβίωσης και δεν έχει ακόμη αναδυθεί το νέο προφίλ νοσηρότητας και θνησιμότητας, που αντιστοιχεί στην ενηλικίωση.

- Σε όλες τις περιπτώσεις, η χρυσή εποχή της επιβίωσης αντιστοιχεί στην ηλικία 15-19 (ή και 15-24) ετών, διαπίστωση που συνδέεται με την προηγούμενη παρατήρηση.

__________________________

γιατί βρίσκονται, σε σχέση με τις θερινές διάρροιες, στη διασταύρωση των δύο επιβαρυντικών παραγόντων (φύλο: θνητότητα μεγαλύτερη στα κορίτσια, και κατοικία: οι διάρροιες πιο συχνές στην πόλη απ' ό,τι στα χωριά). Αντίθετα, τα αγόρια στα χωριά είναι πιο ανθεκτικά, ακριβώς γιατί βρίσκονται στη διασταύρωση των αντίθετων ακριβώς παραγόντων. Αν και μια μονοπαραγοντική εξήγηση είναι πάντοτε ελλιπής, ωστόσο φαίνεται ότι αυτή η νοσολογική παράμετρος αποτελεί ουσιώδες μέρος του ευρύτερου αιτιακού πλέγματος που αντιστοιχεί σ' αυτό το φαινόμενο.

10

Σελ. 145
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/146.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

XV. Απόπειρα εκτίμησης τον βάρους των απωλειών

Διαθέτουμε ήδη μια αδρή αλλά αποδεκτή εκτίμηση του προσδόκιμου επιβίωσης για τη γενιά του 1823. Η τιμή του στη γέννηση είναι, της τάξης των 50 ετών, μια εκτίμηση της προσδοκώμενης μέσης ηλικίας θανάτου.

Με τη διαπίστωση αυτή ως βάση, θα επιχειρήσουμε τώρα μια ποσοτική εκτίμηση του βάρους των απωλειών που υφίσταται η γενιά αυτή λόγω της θνησιμότητας. Το ποσοτικό μέτρο που θα χρησιμοποιήσουμε είναι τα Απολεσθέντα Δυνητικά Έτη Ζωής (ΑΔΕΖ), δηλαδή τα έτη ζωής που χάθηκαν λόγω του θανάτου κατά τη διάρκεια της νεότητας1.

Ένας απλός υπολογισμός2 μας δείχνει ότι οι απώλειες της γενιάς του 1823, στη διάρκεια της νεότητας της, ανέρχονται συνολικά σε 6735 έτη. Ο πρόωρος θάνατος δηλαδή στέρησε τη γενιά αυτή, μόνο στη διάρκεια της νεότητας της, από 6735 Δυνητικά Έτη Ζωής. Δεδομένου ότι τα Δυνητικά Έτη Ζωής (ΔΕΖ) της γενιάς αυτής, αν όλα της τα μέλη ζούσαν μέχρι την ηλικία που υποδείχνει το προσδόκιμο επιβίωσης στη γέννηση (e0 = 50 έτη), ανέρχονται σε 30690, οι απώλειες της στη διάρκεια της νεότητας της αντιστοιχούν (ΑΔΕΖ-ΔΕΖ) στο 21.95% της θεωρητικής

__________________________

1. Τα Απολεσθέντα Δυνητικά Έτη Ζωής (ΑΔΕΖ) αντιπροσωπεύουν τον αριθμό ετών που στερεί από ένα άτομο ο πρόωρος θάνατός του -πρόωρος σε σχέση με μια θεωρητικά προσδοκώμενη διάρκεια ζωής όπως είναι το e0. Αυτός ο ενδείκτης προτάθηκε από τους J -M, Romeder και J. R. Mc Whinnie, "Le développement des années potentielles de vie perdues comme indicateur de mortalité prématurée". Rev. Epidémiol. Santé Publique, τχ 26, (1978), σ. 97-115. Η παρουσίασή τους γίνεται με τη μορφή ποσοστών επί 1000 ατόμων. Εμείς εδώ κάνουμε μια πιο προσωπική χρήση της έννοιας αυτής, συγκρίνουμε δηλαδή τον αριθμό απολεσθέντων ετών ζωής προς τον θεωρητικά αναμενόμενο μέσο αριθμό ετών ζωής του συνόλου των μελών της κοόρτης. Κι αυτό για να τονίσουμε την περιγραφική διάσταση του όρου, πιο πρόσφορη στα πλαίσια αυτής της μελέτης.

2. Για να βρούμε το σύνολο των ΑΔΕΖ αρκεί να αθροίσουμε τα γινόμενα: (Αριθμός θανάτων σε ηλικία x) x (e0 - x - 0.5).

Σελ. 146
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/147.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

προσδοκίας. Με άλλα λόγια, το 1/5 της δυνητικής διάρκειας ζωής της γενιάς του 1823 χάνεται λόγω της θνησιμότητας που την πλήττει στη διάρκεια της νεότητας της.

Δεδομένου ότι η εκτίμηση του προσδόκιμου επιβίωσης στη γέννηση δίνει μεγέθη αισθητά ίδιας τάξης1, τόσο μεταξύ τους όσο και σε σχέση με το σύνολο, μπορούμε να δούμε αν υπάρχει διαφορά στις απώλειες πόλης και χωριού. Στην πόλη, τα ΑΔΕΖ ανέρχονται σε 1895 και αντιστοιχούν στο 22.13% των ΔΕΖ. Στα χωριά, τα ΑΔΕΖ ισούνται με 4810 και αντιπροσωπεύουν το 23.27% των ΔΕΖ. Άρα η διάκριση πόλη-χωριά δεν επηρεάζει τη συνολική διάσταση των απωλειών.

Σε σχέση, τέλος, με το φύλο: Στα αγόρια, τα ΑΔΕΖ ανέρχονται σε 3277 και αντιστοιχούν στο 19.70% των ΔΕΖ, ενώ στα κορίτσια τα ΑΔΕΖ ανέρχονται σε 3330 και αντιστοιχούν στο 23,69% των ΔΕΖ. Συνεπώς, ούτε το φύλο φαίνεται να επηρεάζει δραστικά το συνολικό μέγεθος των απωλειών της νέας γενιάς.

Μια πρώτη σύνοψη

Μέσα από τις εικόνες της επιβίωσης και του θανάτου διαφαίνεται το περίγραμμα της κοινωνίας της Λευκάδας στο β' τέταρτο του 19ου αιώνα.

Πρόκειται για μια κοινωνία παραδοσιακή και, στο δημογραφικό πεδίο, παλιού τύπου. Μια κοινωνία που μάχεται για την επιβίωση και η όποια, μέσα από υπολογίσιμες απώλειες, βρίσκεται τελικά σε θέση αρκετά πλεονεκτική σε σύγκριση με άλλους τόπους της ίδιας, αλλά και κατοπινής εποχής.

Ποικιλομορφία των τοπικών αιτιακών καθορισμών, άρα ποικίλες τυπικές ανισότητες αλλά και δομική σταθερότητα, άρα παρεμφερείς εικόνες στο επίπεδο του τελικού αποτελέσματος, χαρακτηρίζουν τη δυναμική της θνησιμότητας μιας νέας γενιάς σ' αυτή τη συνάφεια.

__________________________

1. Λαβαίνοντας υπόψη και τις μεγάλες διακυμάνσεις που είναι σύμφυτες με τους τυπικούς πίνακες θνησιμότητας

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/148.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Μια γενική -και από τις πιο σημαντικές- έκφραση αυτού του τελικού αποτελέσματος είναι και οι επιπτώσεις και συνέπειες αυτής της μορφολογίας της θνησιμότητας στο πεδίο της ηλικιακής δομής του πληθυσμού.

Αν και δεν μπορούμε να επεκταθούμε σε όλο το ανάπτυγμα ηλικιών, είναι ωστόσο δυνατό να εκτιμήσουμε τις διαστάσεις που θα είχε η ομάδα 0-15 ετών στο νησί, αν ο πίνακας θνησιμότητας της γενιάς του 1823 και ο αριθμός των γεννήσεων στην περίοδο που εκτείνεται 15 χρόνια πριν από την απογραφή του 1824 ήταν, κατά μέσο όρο, όσος και στη δεκαετία 1823-32, δηλαδή 540 το χρόνο, Με βάση αυτές τις δύο παραδοχές1, τα συμπεράσματα μας είναι τα ακόλουθα (πίν. 45):

ΠΙΝΑΚΑΣ 45

Εκτίμηση μεγέθους ομάδας ηλικιών 0-15 ετών

Εκτίμηση ομάδας 0-15 ετών

Τιμές σχέσης αρσενικότητας

Αποτελέσματα

απογραφής 1824

105

110

115

Άντρες

3580

3658

3736

3762

Γυναίκες

3314

3238

3163

2989

Σύνολο

6894

6896

6899

6751

- Η σχέση αρσενικότητας που προσφέρεται κάλλιστα γι' αυτή την εκτίμηση είναι εκείνη που έχει ως τιμή 115.

__________________________

1. Ο τρόπος υπολογισμού-εκτίμησης του δυναμικού της ομάδας 0-15 ετών είναι απλός: Αν ισχύουν οι δυο παραδοχές μας, τότε o αριθμός των ατόμων σ' αυτή την ηλικία ισούται με το άθροισμα των 15 προηγούμενων γενεών, δηλαδή με το άθροισμα των επιζώντων στα 15 πρώτα χρόνια ζωής, με βάση τον πίνακα θνησιμότητας της γενιάς του 1823 και ένα μέσο όρο γεννήσεων 540 το χρόνο, που κατανέμονται κατά φύλο ανάλογα με την αντίστοιχη, εικονιζόμενη στον πίνακα 45, σχέση αρσενικότητας. Θα θέλαμε να υπενθυμίσουμε ότι αυτού του είδους η προσπέλαση έχει όλα τα στοιχεία του "νοερού πειραματισμού" (υπόθεση-πρόβλεψη-επαλήθευση), άρα (Αϊνστάιν διά των πράξεων του έφα) και όλη την αξιοπιστία της πειραματικής μεθόδου.

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/149.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Και με τις τρεις σχέσεις αρσενικότητας φθάνουμε σε εκτιμήσεις για το συνολικό μέγεθος της ομάδας 0-15 ετών, που ελάχιστα απέχουν από τα αποτελέσματα της απογραφής του 1824 (τα οποία είναι μόλις κατά 2 % περίπου ανώτερα από αυτά της εκτίμησης μας).

- Αν η σχέση αρσενικότητας έχει τιμή 115, τότε ο εκτιμώμενος αριθμός αγοριών 0-15 ετών σχεδόν ταυτίζεται με τα αποτελέσματα της απογραφής του 1824 (είναι μόλις κατά 0.7% ανώτερος από αυτά). Και στα κορίτσια πάλι η προσέγγιση της εκτίμησης με τα αποτελέσματα της απογραφής είναι άκρως ικανοποιητική (η πρώτη είναι μόνο κατά 5.8% ανώτερη από τα δεύτερα).

Η σημασία αυτής της επιβεβαίωσης της θεωρητικής πρόβλεψης, που προκύπτει από τα εμπειρικά μας ευρήματα για τη γενιά του 1823, είναι υπολογίσιμη. Δείχνει δηλαδή ότι, παρά τα μεθοδολογικά εμπόδια, η έρευνα στα δύσβατα πεδία της ιστορικής δημογραφίας είναι και εφικτή και ικανοποιητική στα αποτελέσματα της. Ειδικότερα, σε σχέση με τη γενιά του 1823, δείχνει ότι τα συμπεράσματα της ανάλυσης δεν έχουν άξια μόνο περιγραφική και μονογραφική, αλλά, ενδεχομένως, και μια σημασία ευρύτερη, που παραπέμπει σε δομικές καταστάσεις του ελλαδικού χώρου στον 19ο αιώνα.

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/150.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/151.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ'

ΓΑΜΟΙ - ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΕΣ

Αν το "παιχνίδι" της θνησιμότητας εστιάζεται σε δυο πόλους: "πιθανότητες προσβολής / δυνατότητες άμυνας", το παιχνίδι των γάμων μάς οδηγεί σε ένα άλλο δίπολο: "δυνατότητες επαφής / κανόνες εκλογής". Και το φόντο επίσης αλλάζει: Από "αντίθεση στη φύση", το δεσπόζον στοιχείο γίνεται εδώ "σύναψη συμμαχιών μεταξύ κοινωνικών όντων". Περνάμε δηλαδή από τη σφαίρα των οικολογικών αλληλεπιδράσεων στην περιοχή των νοοτροπικών ρυθμίσεων.

Ι. Γενική εικόνα

Ο πίνακας 46 εικονίζει συγκεντρωτικά την κίνηση των γάμων της γενιάς του 1823 σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας. Παρατηρούμε, με τη βοήθεια και του αναλυτικού πίνακα 47, τα εξής:

- Από τα 620 αρχικά μέλη της γενιάς του 1823, το 20.5 % παντρεύονται πριν από το τέλος της νεότητας τους. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι για τους άντρες 11.9% (37/336), ενώ για τις γυναίκες 31.7% (90/284), και για τους κατοίκους της πόλης 13.9% (24/173), ενώ για τους κατοίκους των χωριών 23.0% (103/447). Συνολικά, από τα αρχικά μέλη μιας γενιάς, περισσότερα από 1 στα 5 παντρεύονται πριν από το τέλος της νεότητας τους. Αυτή η συνολική αναλογία κατανέμεται όμως άνισα σε σχέση με το φύλο: 1 στους 8 άντρες έναντι 1 στις 3 γυναίκες, και σε σχέση με τον τόπο κατοικίας: 1 στους 7 στην πόλη, 1 στους

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/152.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 46

Γάμοι μελών της γενιάς τον 1823

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

πόλη

8

(0)

17

(1)

25

(1)

Χωριά

34

(5)

76

(2)

110

(7)

Σύνολο

42

(5)

93

(3)

135

(8)

Σημείωση: σε παρένθεση βρίσκεται ο αριθμός διπλών γάμων.

ΠΙΝΑΚΑΣ 47

Γάμοι της γενιάς τον 1823

Ηλικία

πόλη

Χωριά

Άντρες

Γυναίκες

(Γενέθλιο x)

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Σύνολο

Σύνολο

Γενικό Σύνολο

11

12

13

14

(<14)

 

 

 

 

(0)

 

1

1

 

(2)

 

1

1

 

(2)

1

 

1

 

(2)

 

4

2

5

(11)

1

4

3

5

(13)

1

 

1

 

(2)

 

5

3

5

(13)

1

5

4

5

(15)

15

16

17

18

19

(15-19)

 

2

1

 

2

(5)

 

1

1

2

3

(7)

 

3

2

2

5

(12)

1

2

1

4

6

(14)

3

4

2

3

19

(31)

4

6

3

7

25

(45)

1

4

2

4

8

(1)

3

5

3

5

22

(38)

4

9

5

9

30

(57)

20

21

22

23

24

 

1

1

1

5

3

5

4

1

1

9

5

4

13

12

7

2

22

17

11

2

9

6

5

1

18

15

7

2

27

21

12

3

(20-24)

(3)

(8)

(11)

(18)

(34)

(52)

(21)

(42)

(63)

Σύνολο

8

17

25

34

76

110

42

93

135

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/153.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

4 στα χωριά. Δηλαδή οι γυναίκες και οι κάτοικοι των χωριών παντρεύονται με συχνότητα μεγαλύτερη από τους άντρες και τους κατοίκους της πόλης, αντίστοιχα,

- Τα ποσοστά αυτά αποκτούν ακριβέστερο νόημα αν συγκριθούν με τα άτομα κάθε κατηγορίας που ήταν ακόμη σε ζωή στην ηλικία των 11 ετών (ελάχιστη ηλικία γάμου για τη γενιά του 1823). Δεδομένου δε ότι η θνησιμότητα μετά την ηλικία αυτή είναι περιορισμένη, ο αριθμός επιζώντων στην ηλικία των 11 ετών είναι αποδεκτή εκτίμηση του γενικά διαθέσιμου αριθμού υποψηφίων για γάμο στη διάρκεια της νεότητας τους.

Το ποσοστό νυμφευμένων σε σχέση με τον αριθμό των επιζώντων στο 110 γενέθλιο εμφανίζει τις εξής τιμές (βλ. πίν. 48):

ΠΙΝΑΚΑΣ 48

Ποσοστό γαμηλιότητας (%) των επιζώντων στο 11ο γενέθλιο

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Πόλη

10.0

28.8

18.0

Χωριά

17.3

47.2

30.8

Σύνολο

15.2

42.3

27.2

Έτσι, λοιπόν, από αυτούς που φτάνουν στην ελάχιστη (παρατηρημένη στη γενιά αναφοράς) ηλικία γάμου, παντρεύονται πριν από το 25ο γενέθλιο:

- Πάνω από 1 στους 4, στο σύνολο,

- Πάνω από 1 στους 6 άντρες.

- Κάτι λιγότερο από 1 στις 2 γυναίκες,

- Κάτι λιγότερο από 1 στους 5 κατοίκους της πόλης,

- Σχεδόν 1 στους 3 κατοίκους των χωριών.

Eπανευρίσκουμε, λοιπόν, έντονες ανισότητες. Αν παντρεύεται 1 στις 2 γυναίκες στα χωριά, στην πόλη παντρεύονται κάπως περισσότερες από 1 στις 4. Και αν παντρεύεται 1 στους 10 άντρες στην πόλη, στα χωριά παντρεύεται 1 στους 6. Οι νεανικοί γάμοι

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/154.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

είναι, λοιπόν, υπόθεση κυρίως των γυναικών και των κατοίκων του χωριού.

Τέλος, με τρόπο απολογιστικό, μπορούμε να εκτιμήσουμε τον συνολικό αριθμό αυτών που βρίσκονται παντρεμένοι στο τέλος της νεότητας τους σε σχέση με τον αριθμό των επιζώντων την ίδια στιγμή (25ο γενέθλιο).

Σύμφωνα λοιπόν με τον πίνακα 49 παρατηρούμε ότι:

ΠΙΝΑΚΑΣ 49

Ποσοστό παντρεμένων (‰) στο 25° γενέθλιο - Γενιά 1823

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Πόλη

Χωριά

Σύνολο

103.9

156.8

141.2

296.3

468.4

4245

183.2

300.29

267.9

- Κάτω από τη συνολική εικόνα που δείχνει ότι μόλις 1 στους 4 επιζώντες έχει παντρευτεί μέχρι το 25ο γενέθλιο, κρύβονται έντονες ανισότητες.

- Και πρώτα-πρώτα, οι συνολικοί γάμοι νέων στα χωριά είναι κατά 70% περισσότεροι από αυτούς της πόλης.

- Αντίστοιχα, οι συνολικοί γάμοι γυναικών είναι τριπλάσιοι από αυτούς των αντρών, τόσο στην πόλη όσο και στα χωριά.

- Αν σχεδόν 1 στις 2 γυναίκες στα χωριά παντρεύεται, στην πόλη αυτό ισχύει για κάτι λιγότερο από 1 στις 3.

- Οι γάμοι νέων αντρών είναι στα χωριά κατά 50% περισσότεροι απ' αυτούς της πόλης.

Διαφαίνονται λοιπόν ορισμένοι κανόνες και ορισμένες κανονικότητες:

- Οι γάμοι νέων γυναικών είναι τριπλάσιοι από των αντρών.

- Οι γάμοι νέων στα χωριά είναι πολυαριθμότεροι απ' ό,τι στην πόλη.

- Στους άντρες ο γάμος δεν αφορά κατεξοχήν τους νέους.

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/155.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Το κυριότερο στοιχείο, ωστόσο, είναι το ποσοστό παντρεμένων (αντίστοιχα ανύπαντρων) γυναικών. Βλέπουμε ότι παρατηρείται ένας διχασμός (σχετικός τουλάχιστον) ανάμεσα στην πόλη (όπου οι έγγαμες νέες γυναίκες είναι το 1/3 των επιζώντων) και στα χωριά (1/2, δηλαδή κατά 50% περισσότερες). Θα συζητήσουμε παρακάτω τη σημασία αυτού του ευρήματος.

Εξετάζοντας την κατά ηλικίες κατανομή των γάμων (πίν. 50), παρατηρούμε1 τα εξής (με τη βοήθεια και του πίν. 47):

ΠΙΝΑΚΑΣ 50

Δείκτης γαμηλιότητας (‰) των ανύπαντρων της γενιάς του 1823

                  Πόλη

        Χωριά

Α

Γ

Γενικό

Ηλικία

Α

Γ

Σύν

A

Γ

Σύν

Σύν.

Σύν.

Σύνολο

11-14

0 0

33.9

14.4

10.2

68.3

363

7.2

59,1

30.2

15-19

64 1

132.1

91.6

74.1

209.5

133 5

71.2

189 1

109.0

20-24

41.1

173.9

92.4

104 1

290 6

179 3

85.4

257,7

151 8

11-24

100.0

288.1

1799

173.5

472.1

308 1

152.2

422.7

272 2

(A =Άντρες, Γ = Γυναίκες)

- Συνολικά, η χρυσή εποχή των νεανικών γάμων είναι η ηλικία των 20-21 ετών και ακολουθεί η ομάδα 15-19 ετών. Οι πρώιμοι (πριν από τα 14) γάμοι είναι μικρό μόνο μέρος του συνόλου (11.1 %), ενώ οι γάμοι πριν από τα 16 υπολογίσιμοι (20.7%, δηλαδή 1 στους 5).

__________________________

1. Ο δείκτης γαμηλιότητας (Δ.Γ.) ορίζεται, κατά τρόπο ανάλογο με τον δείκτη θνησιμότητας, ως εξής:

αριθμός νυμφευομένων στην ηλικία (x, x+a)

Δ.Γ.=   ---------------------

αριθμός ανύπαντρων στην ηλικία x

και παρουσιάζεται ως ποσοστό. Αυτό που εκφράζει είναι η αναλογία των πραγματικά νυμφευομένων σε μια χρονική περίοδο (x, x+a) σε σχέση με το δυναμικό των διαθέσιμων για γάμο ανύπαντρων στην αρχή αυτής της περιόδου (γενέθλιο x).

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/156.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Οι πριν από την ηλικία των 14 ετών γάμοι είναι σχεδόν αποκλειστικά υπόθεση των γυναικών, ιδιαίτερα στα χωριά,

- Οι γάμοι στην ηλικία των 15-19 ετών είναι και πάλι υπόθεση κυρίως των γυναικών, ιδιαίτερα στα χωριά. Ένα αξιοσημείωτο συμβάν: Οι άντρες, ιδιαίτερα στην πόλη, παντρεύονται συνήθως ή πριν από την ηλικία των 20 ή μετά την ηλικία των 25 χρόνων1.

- Στην ηλικία των 20-24 ετών εμφανίζεται η ίδια πάλι κανονικότητα.

- Γενικά, ο ρυθμός των γάμων αυξάνει καθώς η ηλικία μεγαλώνει: υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες επαφής, ίσως, αλλά υπάρχει και το άγχος του γάμου, ιδιαίτερα στις γυναίκες. Οι άντρες, αντιθέτως, τείνουν να περιμένουν την πλήρη ενηλικίωση τους: Έχουν ανάγκη να εξασφαλίσουν τα μέσα συντήρησης της οικογένειας, αλλά και υπόκεινται, παράλληλα, σε πολιτισμικούς καταναγκασμούς (π.χ., πρώτα παντρεύονται οι αδελφές και μετά οι αδελφοί).

Το μοντέλο στο οποίο αντιστοιχεί αυτός ο τύπος γάμου θα συζητηθεί στο τέλος του κεφαλαίου. Μια λεπτομερειακή ανάγνωση του πίνακα 50 δίνει ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τις πιθανότητες γάμου ενός νέου ατόμου σε συνάρτηση με την ηλικία του.

- Συνολικά, η πιθανότητα αυτή, μικρή πριν από την ηλικία των 15 ετών, υπερτριπλασιάζεται στην πενταετία των 15-19 ετών και αυξάνεται ακόμη στην επόμενη πενταετία.

- Η πρώτη διαφοροποίηση που συναντούμε εδώ είναι ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες. Η πιθανότητα γάμου μας νέας γυναίκας είναι, σε σχέση με τον ομήλικό της άντρα, πολύ μεγαλύτερη: 8 φορές στην ηλικία των 11-14 ετών, 2.5 φορές στην ηλικία των 15-19 ετών, 3 φορές στην ηλικία των 20-24 ετών. Από την άλλη, αν στους νέους άντρες η πιθανότητα αυτή παρουσιάζει ελαφρά αυξητική τάση μεταξύ των 15-19 και 20-24 ετών, η 

__________________________

1. Η παροιμία δεν είναι εξήγηση, αλλά ισχύει mutatis mutandis το "Ή μικρός-μικρός παντρέψου...". Θα δούμε παρακάτω τη σημασία αυτού του γεγονότος.

Σελ. 156
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 137
    4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

    είναι ικανοποιητική στο 25ο γενέθλιο (αριθμός επιζώντων γενιάς 1823 προς θεωρητικό αριθμό: +3.9% στα αγόρια, -3.2% στα κορίτσια).

    2. Θνησιμότητα κατά τόπο κατοικίας

    Συγκρίνοντας τα δεδομένα των πινάκων 37 και 38 και με τη βοήθεια του ανακεφαλαιωτικού πίνακα 39 παρατηρούμε τα εξής:

    ΠΙΝΑΚΑΣ 37

    Πίνακας θνησιμότητας. Πόλη - Γενιά του 1823

    Γενέθλιο x

    Επιζώντες Sx

    Θάνατοι d (x, x+1)

    qx (‰)

    0

    10000

    751

    75.10

    1

    9249

    347

    37.52

    2

    8902

    116

    13.03

    3

    8786

    58

    6.60

    4

    8728

    58

    6.65

    5

    8670

    173

    19.95

    6

    8497

    116

    13.65

    7

    8381

    58

    6.92

    8

    8323

    0

    0.00

    9

    8323

    0

    0.00

    10

    8323

    289

    34.52

    11

    8034

    173

    21.53

    12

    7861

    58

    7.38

    13

    7803

    58

    7.43

    14

    7745

    58

    7.49

    15

    7687

    0

    0.00

    16

    7687

    0

    0.00

    17

    -

    -

    (0)

    18

    -

    -

    (0)

    19

    7687

    0

    0.00

    20

    7687

    58

    7.55

    21

    7629

    0

    0.00

    22

    7629

    0

    0.00

    23

    7629

    58

    7 60

    24

    7571

    0

    0.00

    25

    7571