Συγγραφέας:Σιδέρης, Νίκος
 
Τομαρά - Σιδέρη, Ματούλα
 
Τίτλος:Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
 
Υπότιτλος:Η δημογραφική τύχη της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:4
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:231
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:19ος αιώνας
 
Περίληψη:
Η συγκρότηση μιας νέας γενιάς στην Ελλάδα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της ιστορικής δημογραφικής και νοσολογικής μελέτης. Η έρευνα αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Πρώτο, σε ένα επίπεδο μικροδημογραφικό. Χώρος της έρευνας είναι το νησί της Λευκάδας, χρόνος της το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Στόχος της είναι η ανάλυση της λεπτής υφής των μηχανισμών συγκρότησης μιας νέας γενιάς και της ένταξής της στο πλέγμα των προηγούμενων και επόμενων γενεών. Δεύτερο, σε ένα επίπεδο μακροδημογραφικό. Εδώ επιχειρείται η επισήμανση της θέσης της νεότητας μέσα στο πλέγμα των γενεών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο του 19ου αιώνα. Οι διαθέσιμες απογραφές επιτρέπουν την ανασύσταση της πυραμίδας των ηλικιών σε περιφερειακό και συνολικό επίπεδο. Οι διαχρονικές συγκρίσεις επιτρέπουν την εκτίμηση του ειδικού βάρους της νεότητας μέσα στη δημογραφική δομή και δυναμική. Οι συγχρονικές συγκρίσεις αναδείχνουν τις περιφερειακές ανισότητες. Η ανάλυση εδώ συμπεριλαμβάνει και την απαρτίωση των μακροδημογραφικών παρατηρήσεων και των μικροδημογραφικών μηχανισμών σε ένα ολικό μοντέλο δομής και δυναμικής του ελλαδικού πληθυσμού και της θέσης της νεότητας μέσα σε αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 5.67 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 144-163 από: 234
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/144.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

3. Θνησιμότητα κατά φύλο και τόπο κατοικίας

Με βάση τους αναλυτικούς πίνακες 40-43 και τον συγκεντρωτικό πίνακα 44 μπορούμε να διερευνήσουμε τη θνησιμότητα σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 44

Δείκτης θνησιμότητας (%ο) κατά φύλο, τόπο κατοικίας και ομάδα ηλικιών

 

Ηλικία

ΠΟΛΗ

Αγόρια Κορίτσια

ΧΩΡΙΑ

Αγόρια Κορίτσια

 

Σύνολο

0-1

60.0

95.9

76.3

113.7

88.7

1-4

63.8

60.6

64.2

107.0

77.9

(0-4)

(120.0)

(178.1)

(135.6)

(208.5)

(159.7)

5-9

56.8

16.1

34.3

359

36.4

10-14

60.2

98.4

30.5

12.4

37.9

15-19

0.0

0.0

10.5

0 0

4,1

20-24

12.8

18.2

21.2

6.3

14.4

(0-24)

(230.0)

(260.3)

(216.1)

(251.2)

(235.40)

Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από αυτά τα στοιχεία είναι τα εξής:

- Αν και στατιστικά οι διαφορές δεν είναι σημαντικές, ωστόσο περιγραφικά βλέπουμε ότι υπάρχουν αποκλίσεις στο βαθμό τρωτότητας των διαφόρων κατηγοριών απέναντι στη βιολογική απειλή της θνησιμότητας.

- Η πιο ευάλωτη κατηγορία φαίνεται συνολικά ότι αντιστοιχεί στα κορίτσια της πόλης κυρίως, αλλά και των χωριών. Τα αγόρια, ιδιαιτέρως στα χωριά, φαίνονται πιο ανθεκτικά1.

__________________________

1. Στο μέτρο που η διαφορά αυτή εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τη θνησιμότητα στη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία, όπως δείχνουν και οι πίνακες, η νοσολογική υπόθεση του Clon Stéphanos φαίνεται συμβατή με αυτή την παρατήρηση: Τα κορίτσια της πόλης παρουσιάζονται πιο τρωτά,

Σελ. 144
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/145.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Αυτή η συνολική κατάταξη είναι συνάρτηση της συνεργικής επίδρασης τριών κύριων παραγόντων: ηλικία (η βρεφική και πρώτη παιδική αντιστοιχεί στο μέγιστο του δείκτη θνησιμότητας), φύλο, ιδιαιτέρως στην επικίνδυνη πρώτη παιδική ηλικία, και γεωγραφία. Άρα, το τελικό αποτέλεσμα αντιστοιχεί σε έναν σαφώς πολυπαραγοντικό μηχανισμό της θνησιμότητας,

- Πολλά, αλλά όχι όλα, κρίνονται στην πρώτη παιδική ηλικία: Οι αντιστοιχίες του δείκτη θνησιμότητας στη βρεφική (0-1 έτους) και πρώτη παιδική ηλικία (1-4 και 0-4 ετών) με τον συνολικό δείκτη θνησιμότητας (0-24 ετών) είναι προβληματικές και μάλλον απουσιάζουν. Η εξήγηση ίσως πρέπει να αναζητηθεί στην άνιση ανάπτυξη τοπικών μηχανισμών (κατά ηλικία, φύλο και τόπο κατοικίας) τόσο αντιρροπιστικών-αμυντικών (στο πεδίο της αντίστασης στην αρρώστια), όσο και συμπληρωματικών (στο πεδίο της τρωτότητας απέναντι στην αρρώστια),

- Οι (περιγραφικά) πιο μεγάλες διαφορές αντιστοιχούν στη θνησιμότητα της ηλικίας 5-14 ετών, δηλαδή της εποχής που έχει ήδη αποσυγχρονισθεί η αρχική θανατηφόρος συνέργεια των ποικίλων βλαπτικών παραγόντων, όταν έχει προχωρήσει η εξατομίκευση του προβλήματος της επιβίωσης και δεν έχει ακόμη αναδυθεί το νέο προφίλ νοσηρότητας και θνησιμότητας, που αντιστοιχεί στην ενηλικίωση.

- Σε όλες τις περιπτώσεις, η χρυσή εποχή της επιβίωσης αντιστοιχεί στην ηλικία 15-19 (ή και 15-24) ετών, διαπίστωση που συνδέεται με την προηγούμενη παρατήρηση.

__________________________

γιατί βρίσκονται, σε σχέση με τις θερινές διάρροιες, στη διασταύρωση των δύο επιβαρυντικών παραγόντων (φύλο: θνητότητα μεγαλύτερη στα κορίτσια, και κατοικία: οι διάρροιες πιο συχνές στην πόλη απ' ό,τι στα χωριά). Αντίθετα, τα αγόρια στα χωριά είναι πιο ανθεκτικά, ακριβώς γιατί βρίσκονται στη διασταύρωση των αντίθετων ακριβώς παραγόντων. Αν και μια μονοπαραγοντική εξήγηση είναι πάντοτε ελλιπής, ωστόσο φαίνεται ότι αυτή η νοσολογική παράμετρος αποτελεί ουσιώδες μέρος του ευρύτερου αιτιακού πλέγματος που αντιστοιχεί σ' αυτό το φαινόμενο.

10

Σελ. 145
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/146.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

XV. Απόπειρα εκτίμησης τον βάρους των απωλειών

Διαθέτουμε ήδη μια αδρή αλλά αποδεκτή εκτίμηση του προσδόκιμου επιβίωσης για τη γενιά του 1823. Η τιμή του στη γέννηση είναι, της τάξης των 50 ετών, μια εκτίμηση της προσδοκώμενης μέσης ηλικίας θανάτου.

Με τη διαπίστωση αυτή ως βάση, θα επιχειρήσουμε τώρα μια ποσοτική εκτίμηση του βάρους των απωλειών που υφίσταται η γενιά αυτή λόγω της θνησιμότητας. Το ποσοτικό μέτρο που θα χρησιμοποιήσουμε είναι τα Απολεσθέντα Δυνητικά Έτη Ζωής (ΑΔΕΖ), δηλαδή τα έτη ζωής που χάθηκαν λόγω του θανάτου κατά τη διάρκεια της νεότητας1.

Ένας απλός υπολογισμός2 μας δείχνει ότι οι απώλειες της γενιάς του 1823, στη διάρκεια της νεότητας της, ανέρχονται συνολικά σε 6735 έτη. Ο πρόωρος θάνατος δηλαδή στέρησε τη γενιά αυτή, μόνο στη διάρκεια της νεότητας της, από 6735 Δυνητικά Έτη Ζωής. Δεδομένου ότι τα Δυνητικά Έτη Ζωής (ΔΕΖ) της γενιάς αυτής, αν όλα της τα μέλη ζούσαν μέχρι την ηλικία που υποδείχνει το προσδόκιμο επιβίωσης στη γέννηση (e0 = 50 έτη), ανέρχονται σε 30690, οι απώλειες της στη διάρκεια της νεότητας της αντιστοιχούν (ΑΔΕΖ-ΔΕΖ) στο 21.95% της θεωρητικής

__________________________

1. Τα Απολεσθέντα Δυνητικά Έτη Ζωής (ΑΔΕΖ) αντιπροσωπεύουν τον αριθμό ετών που στερεί από ένα άτομο ο πρόωρος θάνατός του -πρόωρος σε σχέση με μια θεωρητικά προσδοκώμενη διάρκεια ζωής όπως είναι το e0. Αυτός ο ενδείκτης προτάθηκε από τους J -M, Romeder και J. R. Mc Whinnie, "Le développement des années potentielles de vie perdues comme indicateur de mortalité prématurée". Rev. Epidémiol. Santé Publique, τχ 26, (1978), σ. 97-115. Η παρουσίασή τους γίνεται με τη μορφή ποσοστών επί 1000 ατόμων. Εμείς εδώ κάνουμε μια πιο προσωπική χρήση της έννοιας αυτής, συγκρίνουμε δηλαδή τον αριθμό απολεσθέντων ετών ζωής προς τον θεωρητικά αναμενόμενο μέσο αριθμό ετών ζωής του συνόλου των μελών της κοόρτης. Κι αυτό για να τονίσουμε την περιγραφική διάσταση του όρου, πιο πρόσφορη στα πλαίσια αυτής της μελέτης.

2. Για να βρούμε το σύνολο των ΑΔΕΖ αρκεί να αθροίσουμε τα γινόμενα: (Αριθμός θανάτων σε ηλικία x) x (e0 - x - 0.5).

Σελ. 146
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/147.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

προσδοκίας. Με άλλα λόγια, το 1/5 της δυνητικής διάρκειας ζωής της γενιάς του 1823 χάνεται λόγω της θνησιμότητας που την πλήττει στη διάρκεια της νεότητας της.

Δεδομένου ότι η εκτίμηση του προσδόκιμου επιβίωσης στη γέννηση δίνει μεγέθη αισθητά ίδιας τάξης1, τόσο μεταξύ τους όσο και σε σχέση με το σύνολο, μπορούμε να δούμε αν υπάρχει διαφορά στις απώλειες πόλης και χωριού. Στην πόλη, τα ΑΔΕΖ ανέρχονται σε 1895 και αντιστοιχούν στο 22.13% των ΔΕΖ. Στα χωριά, τα ΑΔΕΖ ισούνται με 4810 και αντιπροσωπεύουν το 23.27% των ΔΕΖ. Άρα η διάκριση πόλη-χωριά δεν επηρεάζει τη συνολική διάσταση των απωλειών.

Σε σχέση, τέλος, με το φύλο: Στα αγόρια, τα ΑΔΕΖ ανέρχονται σε 3277 και αντιστοιχούν στο 19.70% των ΔΕΖ, ενώ στα κορίτσια τα ΑΔΕΖ ανέρχονται σε 3330 και αντιστοιχούν στο 23,69% των ΔΕΖ. Συνεπώς, ούτε το φύλο φαίνεται να επηρεάζει δραστικά το συνολικό μέγεθος των απωλειών της νέας γενιάς.

Μια πρώτη σύνοψη

Μέσα από τις εικόνες της επιβίωσης και του θανάτου διαφαίνεται το περίγραμμα της κοινωνίας της Λευκάδας στο β' τέταρτο του 19ου αιώνα.

Πρόκειται για μια κοινωνία παραδοσιακή και, στο δημογραφικό πεδίο, παλιού τύπου. Μια κοινωνία που μάχεται για την επιβίωση και η όποια, μέσα από υπολογίσιμες απώλειες, βρίσκεται τελικά σε θέση αρκετά πλεονεκτική σε σύγκριση με άλλους τόπους της ίδιας, αλλά και κατοπινής εποχής.

Ποικιλομορφία των τοπικών αιτιακών καθορισμών, άρα ποικίλες τυπικές ανισότητες αλλά και δομική σταθερότητα, άρα παρεμφερείς εικόνες στο επίπεδο του τελικού αποτελέσματος, χαρακτηρίζουν τη δυναμική της θνησιμότητας μιας νέας γενιάς σ' αυτή τη συνάφεια.

__________________________

1. Λαβαίνοντας υπόψη και τις μεγάλες διακυμάνσεις που είναι σύμφυτες με τους τυπικούς πίνακες θνησιμότητας

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/148.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Μια γενική -και από τις πιο σημαντικές- έκφραση αυτού του τελικού αποτελέσματος είναι και οι επιπτώσεις και συνέπειες αυτής της μορφολογίας της θνησιμότητας στο πεδίο της ηλικιακής δομής του πληθυσμού.

Αν και δεν μπορούμε να επεκταθούμε σε όλο το ανάπτυγμα ηλικιών, είναι ωστόσο δυνατό να εκτιμήσουμε τις διαστάσεις που θα είχε η ομάδα 0-15 ετών στο νησί, αν ο πίνακας θνησιμότητας της γενιάς του 1823 και ο αριθμός των γεννήσεων στην περίοδο που εκτείνεται 15 χρόνια πριν από την απογραφή του 1824 ήταν, κατά μέσο όρο, όσος και στη δεκαετία 1823-32, δηλαδή 540 το χρόνο, Με βάση αυτές τις δύο παραδοχές1, τα συμπεράσματα μας είναι τα ακόλουθα (πίν. 45):

ΠΙΝΑΚΑΣ 45

Εκτίμηση μεγέθους ομάδας ηλικιών 0-15 ετών

Εκτίμηση ομάδας 0-15 ετών

Τιμές σχέσης αρσενικότητας

Αποτελέσματα

απογραφής 1824

105

110

115

Άντρες

3580

3658

3736

3762

Γυναίκες

3314

3238

3163

2989

Σύνολο

6894

6896

6899

6751

- Η σχέση αρσενικότητας που προσφέρεται κάλλιστα γι' αυτή την εκτίμηση είναι εκείνη που έχει ως τιμή 115.

__________________________

1. Ο τρόπος υπολογισμού-εκτίμησης του δυναμικού της ομάδας 0-15 ετών είναι απλός: Αν ισχύουν οι δυο παραδοχές μας, τότε o αριθμός των ατόμων σ' αυτή την ηλικία ισούται με το άθροισμα των 15 προηγούμενων γενεών, δηλαδή με το άθροισμα των επιζώντων στα 15 πρώτα χρόνια ζωής, με βάση τον πίνακα θνησιμότητας της γενιάς του 1823 και ένα μέσο όρο γεννήσεων 540 το χρόνο, που κατανέμονται κατά φύλο ανάλογα με την αντίστοιχη, εικονιζόμενη στον πίνακα 45, σχέση αρσενικότητας. Θα θέλαμε να υπενθυμίσουμε ότι αυτού του είδους η προσπέλαση έχει όλα τα στοιχεία του "νοερού πειραματισμού" (υπόθεση-πρόβλεψη-επαλήθευση), άρα (Αϊνστάιν διά των πράξεων του έφα) και όλη την αξιοπιστία της πειραματικής μεθόδου.

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/149.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Και με τις τρεις σχέσεις αρσενικότητας φθάνουμε σε εκτιμήσεις για το συνολικό μέγεθος της ομάδας 0-15 ετών, που ελάχιστα απέχουν από τα αποτελέσματα της απογραφής του 1824 (τα οποία είναι μόλις κατά 2 % περίπου ανώτερα από αυτά της εκτίμησης μας).

- Αν η σχέση αρσενικότητας έχει τιμή 115, τότε ο εκτιμώμενος αριθμός αγοριών 0-15 ετών σχεδόν ταυτίζεται με τα αποτελέσματα της απογραφής του 1824 (είναι μόλις κατά 0.7% ανώτερος από αυτά). Και στα κορίτσια πάλι η προσέγγιση της εκτίμησης με τα αποτελέσματα της απογραφής είναι άκρως ικανοποιητική (η πρώτη είναι μόνο κατά 5.8% ανώτερη από τα δεύτερα).

Η σημασία αυτής της επιβεβαίωσης της θεωρητικής πρόβλεψης, που προκύπτει από τα εμπειρικά μας ευρήματα για τη γενιά του 1823, είναι υπολογίσιμη. Δείχνει δηλαδή ότι, παρά τα μεθοδολογικά εμπόδια, η έρευνα στα δύσβατα πεδία της ιστορικής δημογραφίας είναι και εφικτή και ικανοποιητική στα αποτελέσματα της. Ειδικότερα, σε σχέση με τη γενιά του 1823, δείχνει ότι τα συμπεράσματα της ανάλυσης δεν έχουν άξια μόνο περιγραφική και μονογραφική, αλλά, ενδεχομένως, και μια σημασία ευρύτερη, που παραπέμπει σε δομικές καταστάσεις του ελλαδικού χώρου στον 19ο αιώνα.

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/150.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/151.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ'

ΓΑΜΟΙ - ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΕΣ

Αν το "παιχνίδι" της θνησιμότητας εστιάζεται σε δυο πόλους: "πιθανότητες προσβολής / δυνατότητες άμυνας", το παιχνίδι των γάμων μάς οδηγεί σε ένα άλλο δίπολο: "δυνατότητες επαφής / κανόνες εκλογής". Και το φόντο επίσης αλλάζει: Από "αντίθεση στη φύση", το δεσπόζον στοιχείο γίνεται εδώ "σύναψη συμμαχιών μεταξύ κοινωνικών όντων". Περνάμε δηλαδή από τη σφαίρα των οικολογικών αλληλεπιδράσεων στην περιοχή των νοοτροπικών ρυθμίσεων.

Ι. Γενική εικόνα

Ο πίνακας 46 εικονίζει συγκεντρωτικά την κίνηση των γάμων της γενιάς του 1823 σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας. Παρατηρούμε, με τη βοήθεια και του αναλυτικού πίνακα 47, τα εξής:

- Από τα 620 αρχικά μέλη της γενιάς του 1823, το 20.5 % παντρεύονται πριν από το τέλος της νεότητας τους. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι για τους άντρες 11.9% (37/336), ενώ για τις γυναίκες 31.7% (90/284), και για τους κατοίκους της πόλης 13.9% (24/173), ενώ για τους κατοίκους των χωριών 23.0% (103/447). Συνολικά, από τα αρχικά μέλη μιας γενιάς, περισσότερα από 1 στα 5 παντρεύονται πριν από το τέλος της νεότητας τους. Αυτή η συνολική αναλογία κατανέμεται όμως άνισα σε σχέση με το φύλο: 1 στους 8 άντρες έναντι 1 στις 3 γυναίκες, και σε σχέση με τον τόπο κατοικίας: 1 στους 7 στην πόλη, 1 στους

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/152.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 46

Γάμοι μελών της γενιάς τον 1823

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

πόλη

8

(0)

17

(1)

25

(1)

Χωριά

34

(5)

76

(2)

110

(7)

Σύνολο

42

(5)

93

(3)

135

(8)

Σημείωση: σε παρένθεση βρίσκεται ο αριθμός διπλών γάμων.

ΠΙΝΑΚΑΣ 47

Γάμοι της γενιάς τον 1823

Ηλικία

πόλη

Χωριά

Άντρες

Γυναίκες

(Γενέθλιο x)

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Σύνολο

Σύνολο

Γενικό Σύνολο

11

12

13

14

(<14)

 

 

 

 

(0)

 

1

1

 

(2)

 

1

1

 

(2)

1

 

1

 

(2)

 

4

2

5

(11)

1

4

3

5

(13)

1

 

1

 

(2)

 

5

3

5

(13)

1

5

4

5

(15)

15

16

17

18

19

(15-19)

 

2

1

 

2

(5)

 

1

1

2

3

(7)

 

3

2

2

5

(12)

1

2

1

4

6

(14)

3

4

2

3

19

(31)

4

6

3

7

25

(45)

1

4

2

4

8

(1)

3

5

3

5

22

(38)

4

9

5

9

30

(57)

20

21

22

23

24

 

1

1

1

5

3

5

4

1

1

9

5

4

13

12

7

2

22

17

11

2

9

6

5

1

18

15

7

2

27

21

12

3

(20-24)

(3)

(8)

(11)

(18)

(34)

(52)

(21)

(42)

(63)

Σύνολο

8

17

25

34

76

110

42

93

135

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/153.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

4 στα χωριά. Δηλαδή οι γυναίκες και οι κάτοικοι των χωριών παντρεύονται με συχνότητα μεγαλύτερη από τους άντρες και τους κατοίκους της πόλης, αντίστοιχα,

- Τα ποσοστά αυτά αποκτούν ακριβέστερο νόημα αν συγκριθούν με τα άτομα κάθε κατηγορίας που ήταν ακόμη σε ζωή στην ηλικία των 11 ετών (ελάχιστη ηλικία γάμου για τη γενιά του 1823). Δεδομένου δε ότι η θνησιμότητα μετά την ηλικία αυτή είναι περιορισμένη, ο αριθμός επιζώντων στην ηλικία των 11 ετών είναι αποδεκτή εκτίμηση του γενικά διαθέσιμου αριθμού υποψηφίων για γάμο στη διάρκεια της νεότητας τους.

Το ποσοστό νυμφευμένων σε σχέση με τον αριθμό των επιζώντων στο 110 γενέθλιο εμφανίζει τις εξής τιμές (βλ. πίν. 48):

ΠΙΝΑΚΑΣ 48

Ποσοστό γαμηλιότητας (%) των επιζώντων στο 11ο γενέθλιο

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Πόλη

10.0

28.8

18.0

Χωριά

17.3

47.2

30.8

Σύνολο

15.2

42.3

27.2

Έτσι, λοιπόν, από αυτούς που φτάνουν στην ελάχιστη (παρατηρημένη στη γενιά αναφοράς) ηλικία γάμου, παντρεύονται πριν από το 25ο γενέθλιο:

- Πάνω από 1 στους 4, στο σύνολο,

- Πάνω από 1 στους 6 άντρες.

- Κάτι λιγότερο από 1 στις 2 γυναίκες,

- Κάτι λιγότερο από 1 στους 5 κατοίκους της πόλης,

- Σχεδόν 1 στους 3 κατοίκους των χωριών.

Eπανευρίσκουμε, λοιπόν, έντονες ανισότητες. Αν παντρεύεται 1 στις 2 γυναίκες στα χωριά, στην πόλη παντρεύονται κάπως περισσότερες από 1 στις 4. Και αν παντρεύεται 1 στους 10 άντρες στην πόλη, στα χωριά παντρεύεται 1 στους 6. Οι νεανικοί γάμοι

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/154.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

είναι, λοιπόν, υπόθεση κυρίως των γυναικών και των κατοίκων του χωριού.

Τέλος, με τρόπο απολογιστικό, μπορούμε να εκτιμήσουμε τον συνολικό αριθμό αυτών που βρίσκονται παντρεμένοι στο τέλος της νεότητας τους σε σχέση με τον αριθμό των επιζώντων την ίδια στιγμή (25ο γενέθλιο).

Σύμφωνα λοιπόν με τον πίνακα 49 παρατηρούμε ότι:

ΠΙΝΑΚΑΣ 49

Ποσοστό παντρεμένων (‰) στο 25° γενέθλιο - Γενιά 1823

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Πόλη

Χωριά

Σύνολο

103.9

156.8

141.2

296.3

468.4

4245

183.2

300.29

267.9

- Κάτω από τη συνολική εικόνα που δείχνει ότι μόλις 1 στους 4 επιζώντες έχει παντρευτεί μέχρι το 25ο γενέθλιο, κρύβονται έντονες ανισότητες.

- Και πρώτα-πρώτα, οι συνολικοί γάμοι νέων στα χωριά είναι κατά 70% περισσότεροι από αυτούς της πόλης.

- Αντίστοιχα, οι συνολικοί γάμοι γυναικών είναι τριπλάσιοι από αυτούς των αντρών, τόσο στην πόλη όσο και στα χωριά.

- Αν σχεδόν 1 στις 2 γυναίκες στα χωριά παντρεύεται, στην πόλη αυτό ισχύει για κάτι λιγότερο από 1 στις 3.

- Οι γάμοι νέων αντρών είναι στα χωριά κατά 50% περισσότεροι απ' αυτούς της πόλης.

Διαφαίνονται λοιπόν ορισμένοι κανόνες και ορισμένες κανονικότητες:

- Οι γάμοι νέων γυναικών είναι τριπλάσιοι από των αντρών.

- Οι γάμοι νέων στα χωριά είναι πολυαριθμότεροι απ' ό,τι στην πόλη.

- Στους άντρες ο γάμος δεν αφορά κατεξοχήν τους νέους.

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/155.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Το κυριότερο στοιχείο, ωστόσο, είναι το ποσοστό παντρεμένων (αντίστοιχα ανύπαντρων) γυναικών. Βλέπουμε ότι παρατηρείται ένας διχασμός (σχετικός τουλάχιστον) ανάμεσα στην πόλη (όπου οι έγγαμες νέες γυναίκες είναι το 1/3 των επιζώντων) και στα χωριά (1/2, δηλαδή κατά 50% περισσότερες). Θα συζητήσουμε παρακάτω τη σημασία αυτού του ευρήματος.

Εξετάζοντας την κατά ηλικίες κατανομή των γάμων (πίν. 50), παρατηρούμε1 τα εξής (με τη βοήθεια και του πίν. 47):

ΠΙΝΑΚΑΣ 50

Δείκτης γαμηλιότητας (‰) των ανύπαντρων της γενιάς του 1823

                  Πόλη

        Χωριά

Α

Γ

Γενικό

Ηλικία

Α

Γ

Σύν

A

Γ

Σύν

Σύν.

Σύν.

Σύνολο

11-14

0 0

33.9

14.4

10.2

68.3

363

7.2

59,1

30.2

15-19

64 1

132.1

91.6

74.1

209.5

133 5

71.2

189 1

109.0

20-24

41.1

173.9

92.4

104 1

290 6

179 3

85.4

257,7

151 8

11-24

100.0

288.1

1799

173.5

472.1

308 1

152.2

422.7

272 2

(A =Άντρες, Γ = Γυναίκες)

- Συνολικά, η χρυσή εποχή των νεανικών γάμων είναι η ηλικία των 20-21 ετών και ακολουθεί η ομάδα 15-19 ετών. Οι πρώιμοι (πριν από τα 14) γάμοι είναι μικρό μόνο μέρος του συνόλου (11.1 %), ενώ οι γάμοι πριν από τα 16 υπολογίσιμοι (20.7%, δηλαδή 1 στους 5).

__________________________

1. Ο δείκτης γαμηλιότητας (Δ.Γ.) ορίζεται, κατά τρόπο ανάλογο με τον δείκτη θνησιμότητας, ως εξής:

αριθμός νυμφευομένων στην ηλικία (x, x+a)

Δ.Γ.=   ---------------------

αριθμός ανύπαντρων στην ηλικία x

και παρουσιάζεται ως ποσοστό. Αυτό που εκφράζει είναι η αναλογία των πραγματικά νυμφευομένων σε μια χρονική περίοδο (x, x+a) σε σχέση με το δυναμικό των διαθέσιμων για γάμο ανύπαντρων στην αρχή αυτής της περιόδου (γενέθλιο x).

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/156.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Οι πριν από την ηλικία των 14 ετών γάμοι είναι σχεδόν αποκλειστικά υπόθεση των γυναικών, ιδιαίτερα στα χωριά,

- Οι γάμοι στην ηλικία των 15-19 ετών είναι και πάλι υπόθεση κυρίως των γυναικών, ιδιαίτερα στα χωριά. Ένα αξιοσημείωτο συμβάν: Οι άντρες, ιδιαίτερα στην πόλη, παντρεύονται συνήθως ή πριν από την ηλικία των 20 ή μετά την ηλικία των 25 χρόνων1.

- Στην ηλικία των 20-24 ετών εμφανίζεται η ίδια πάλι κανονικότητα.

- Γενικά, ο ρυθμός των γάμων αυξάνει καθώς η ηλικία μεγαλώνει: υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες επαφής, ίσως, αλλά υπάρχει και το άγχος του γάμου, ιδιαίτερα στις γυναίκες. Οι άντρες, αντιθέτως, τείνουν να περιμένουν την πλήρη ενηλικίωση τους: Έχουν ανάγκη να εξασφαλίσουν τα μέσα συντήρησης της οικογένειας, αλλά και υπόκεινται, παράλληλα, σε πολιτισμικούς καταναγκασμούς (π.χ., πρώτα παντρεύονται οι αδελφές και μετά οι αδελφοί).

Το μοντέλο στο οποίο αντιστοιχεί αυτός ο τύπος γάμου θα συζητηθεί στο τέλος του κεφαλαίου. Μια λεπτομερειακή ανάγνωση του πίνακα 50 δίνει ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τις πιθανότητες γάμου ενός νέου ατόμου σε συνάρτηση με την ηλικία του.

- Συνολικά, η πιθανότητα αυτή, μικρή πριν από την ηλικία των 15 ετών, υπερτριπλασιάζεται στην πενταετία των 15-19 ετών και αυξάνεται ακόμη στην επόμενη πενταετία.

- Η πρώτη διαφοροποίηση που συναντούμε εδώ είναι ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες. Η πιθανότητα γάμου μας νέας γυναίκας είναι, σε σχέση με τον ομήλικό της άντρα, πολύ μεγαλύτερη: 8 φορές στην ηλικία των 11-14 ετών, 2.5 φορές στην ηλικία των 15-19 ετών, 3 φορές στην ηλικία των 20-24 ετών. Από την άλλη, αν στους νέους άντρες η πιθανότητα αυτή παρουσιάζει ελαφρά αυξητική τάση μεταξύ των 15-19 και 20-24 ετών, η 

__________________________

1. Η παροιμία δεν είναι εξήγηση, αλλά ισχύει mutatis mutandis το "Ή μικρός-μικρός παντρέψου...". Θα δούμε παρακάτω τη σημασία αυτού του γεγονότος.

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/157.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

αντίστοιχη αύξηση στις γυναίκες είναι υπολογίσιμη. Το φαινόμενο αυτό φτάνει στους άντρες της πόλης σε αναστροφή της τάσης και μείωση αυτής της πιθανότητας (βλ. και σημ. 100).

- Στη σύγκριση των γεωπολιτισμικών περιοχών βλέπουμε ότι στις μεν γυναίκες η πιθανότητα αυτή αυξάνει σταθερά και περίπου ισόρρυθμα στην πορεία του χρόνου, στους άντρες όμως παρατηρείται ο διχασμός που οφείλεται στη μείωση αυτής της πιθανότητας στην πόλη,

Συμπερασματικά, ενώ για τις γυναίκες ο χρόνος αυξάνει την πιθανότητα γάμου, στους άντρες το φαινόμενο αυτό είναι πιο σύνθετο και ετερογενές (βλ. και παρακάτω).

II. Σχετικά με τους κανόνες εκλογής συζύγου

Θα θίξουμε εδώ δυο βασικές διαστάσεις της λογικής που διέπει την εκλογή συζύγου: τη γεωγραφική προέλευση των συζύγων και τη συγκριτική ηλικία τους.

Γνωρίζουμε την προέλευση και των δύο συζύγων σε 127 (επί συνόλου 135) γάμους. Συνολικά, κάτοικοι του ίδιου οικισμού παντρεύονται μεταξύ τους σε 83 περιπτώσεις (65.4%). Το ποσοστό αυτό "γεωγραφικής ενδογαμίας" είναι της τάξης του 81.8% στην πόλη (18/22 περιπτώσεις) χωρίς διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα. Στα χωριά, το ποσοστό αυτό είναι της τάξης του 61.9% (65/105 περιπτώσεις), και πάλι δίχως διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα.

Η κύρια τάση είναι λοιπόν η γεωγραφική ενδογαμία, φαινόμενο πολύ πιο έντονο στην πόλη.

Όσο για τη συγκριτική ηλικία των δύο συζύγων, ισχύουν δύο βασικοί κανόνες: Πρώτο, η σύζυγος είναι νεότερη από τον άντρα

__________________________

1. Παραθέτουμε για σύγκριση τα ποσοστά ενδογαμίας για το 1843 και 1863:-1843: σύνολο 77.7%, πόλη 90.2%, χωριά 73.8% -1863: σύνολο 70.9%, πόλη 90.2%, χωριά 35.5%. Πηγή: Μ. Tomara-Sideris, "Le mouvement de la population en Leucade au 19e siècle". Mémoire de DEA, Université Paris, Ι, Ιούνιος 1982.

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/158.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

(πάνω από 9 φορές στις 10). Δεύτερο, ειδικά στην ομάδα ηλικιών 20-24 ετών, συναντάμε συχνά (4 στις 10 φορές περίπου) γάμους ανάμεσα σε μέλη της ίδιας αυτής ομάδας 20-24 ετών -χωρίς αυτό να οδηγεί σε παραβίαση του προηγούμενου κανόνα1.

ΙΙΙ. Επαναληπτικοί γάμοι

Οι επαναληπτικοί γάμοι παρουσιάζουν στη γενιά του 1823 (βλ. πίν. 46) τα εξής χαρακτηριστικά:

- Είναι μάλλον σπάνιοι στα νέα άτομα" 8 στους 135, δηλαδή 5.9%

- Είναι όλοι δεύτεροι γάμοι και αποτέλεσμα θανάτου του συζύγου.

- Είναι συχνότεροι στα χωριά (7 στους 8) και περίπου ισότιμα κατανεμημένοι ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες (5 προς 3).

- Οι πριν από το 19ο γενέθλιο επαναληπτικοί γάμοι 2 στους 8 (ένας χήρος και μία χήρα).

IV. Μοντέλο γαμήλιας συμπεριφοράς

Τα περιγραφικά δεδομένα που εκθέσαμε εικονογραφούν διάφορα επιμέρους φαινόμενα. Επιτρέπουν όμως και κάποια εποπτεία σχετική με την εσωτερική λογική που διέπει, τη γαμήλια συμπεριφορά της νέας γενιάς στη Λευκάδα του α' μισού του 19ου αιώνα.

Έχουν ήδη επισημανθεί2 δυο διαφορετικά μοντέλα γαμήλιας συμπεριφοράς: ένα ανατολικό-ευρωπαϊκό, σύμφωνα με το οποίο οι πρώιμοι γάμοι είναι συχνότατοι και φαίνεται να λειτουργούν

__________________________

1. Παρόμοια φαινόμενα συναντάμε (ίδια πηγή όπως στη σημ. σ. 153) και στα 1843 και στα 1863. Στη δεύτερη αυτή χρονιά, ωστόσο, η εφαρμογή του δεύτερου κανόνα είναι πιο συχνή.

2. Βλ. μια κριτική ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας του A. Bideau, "Les mécanismes autorégulateurs des populations traditionnelles". Annales ESC, 38/5 (1983), σ. 1040-1057.

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/159.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

άμεσα ως αντιρροπιστικός μηχανισμός στα πλαίσια μιας υψηλής θνησιμότητας, κι ένα δυτικό-ευρωπαϊκό, που χαρακτηρίζεται από καθυστέρηση του γάμου (και σημαντικό ποσοστό οριστικής αγαμίας), η οποία φαίνεται να λειτουργεί ως μηχανισμός "ελέγχου των γεννήσεων" και "αντισυλληπτικό όπλο".

Με αριθμούς, το δυτικό-ευρωπαϊκό αυτό μοντέλο εμφανίζει (γύρω στα 1900) τα 3/4 των γυναικών ηλικίας 20-24 ακόμη ανύπαντρες, σε αντιδιαστολή με το ανατολικό-ευρωπαϊκό, που αντιστρόφως εμφανίζει τα 3/4 των γυναικών 20-24 ετών παντρεμένες. Ακόμη, πάντα στο δυτικό-ευρωπαϊκό μοντέλο, η μέση ηλικία γάμου των γυναικών είναι 25.7 έτη και το 90% των γάμων γυναικών γίνεται σε ηλικία 23-29 ετών1, ενώ για τους άντρες αυτό το 90% ανευρίσκεται μεταξύ 25 και 31 ετών.

Σε σχέση με αυτή την εικόνα, η Λευκάδα, στο β' τέταρτο του 19ου αιώνα, βρίσκεται σε μια ενδιάμεση κατάσταση: Το 85% των αντρών δεν έχει ακόμη παντρευτεί στο 25ο γενέθλιο της ζωής τους, φαινόμενο εντονότερο στην πόλη (90 %) απ' ό,τι στα χωριά. Από την άλλη, μια και στο 25ο γενέθλιο έχουν παντρευτεί λιγότερες από τις μισές γυναίκες (43 % στο σύνολο) βρισκόμαστε μάλλον πλησιέστερα στο δυτικό-ευρωπαϊκό μοντέλο. Αυτό είναι σαφές στην πόλη (το 70% των νέων γυναικών δεν έχουν παντρευτεί μέχρι το 25ο γενέθλιο), ενώ στα χωριά η κατάσταση είναι πράγματι ενδιάμεση (σχεδόν 1 στις 2 γυναίκες είναι παντρεμένη). Σ' αυτό πρέπει να προστεθεί και η αύξουσα πιθανότητα γάμου όσο η ηλικία αυξάνει, η αντίστροφα, η μειωμένη σχετικά πιθανότητα γάμου σε πολύ πρώιμη ηλικία. Κι αυτό παρά την υψηλή ακόμη συμμετοχή των πρώιμων, στο σύνολο, νεανικών γάμων.

Ο παραδοσιακός χαρακτήρας της λευκαδίτικης κοινωνίας των αρχών του 19ου αιώνα δεν χρειάζεται ειδική τεκμηρίωση. Αν σ' αυτό προστεθεί και η γεωγραφία, μπορούμε να υποθέσουμε ότι, πριν από τον 19ο αιώνα τουλάχιστον, το κυρίαρχο πρότυπο

__________________________

1. Ακριβέστερα, μεταξύ 23-29 ετών κείται το 90% των μέσων όρων της ηλικίας γάμου των γυναικών -βλ. Bideau, ό.π.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/160.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

θα έτεινε να αντιστοιχεί στα λεγόμενα ανατολικά-ευρωπαϊκά σχήματα (βλ. μια σχετική ένδειξη στη σημ. σ. 152). Αυτό που παρατηρούμε εδώ είναι ίσως (ενδεχομένως και με την επίδραση των δυτικοευρωπαίων κυριάρχων στα Επτάνησα) το προανάκρουσμα του δημογραφικού εκσυγχρονισμού1, μια από τις συνιστώσες του οποίου είναι και η υιοθέτηση του δυτικού-ευρωπαϊκού μοντέλου γαμήλιας συμπεριφοράς.

Απ' ό,τι φαίνεται, το μοντέλο γαμήλιας συμπεριφοράς στη Λευκάδα του β' μισού του 19ου αιώνα αποτελεί μια (μεταβατική μάλλον) συνισταμένη δυο λειτουργικών σκοπιμοτήτων: αντιρρόπηση μιας σχετικά ακόμη υψηλής θνησιμότητας, από τη μια (δηλ. η κύρια δημογραφική λειτουργία του ανατολικού-ευρωπαϊκού

__________________________

1. Πολλές ενδείξεις μας έχουν ήδη οδηγήσει στη διατύπωση μιας τέτοιας υπόθεσης. Βλ Μ. Tomara-Sideris, "Le mouvement de la population", ό.π., Μ Τομαρά-Σιδέρη, "Ονοματοδοτικές συμπεριφορές στη Λευκάδα στον 19ο αιώνα", Τα Ιστορικά, τχ. 2, Δεκέμβρης 1984, Αθήνα, M. Τομαρά-Σιδέρη και Ν. Σιδέρης, "Δομικές αναλλοίωτες και δημογραφικοί μετασχηματισμοί", ανακοίνωση στο Β' Διεθνές Συμπόσιο Ιστορίας, "Μεσογειακές Οικονομίες, Ισορροπίες και Διασυνδέσεις, 13ος-20ός αι.", Αθήνα, Σεπτέμβρης 1983. Σ' αυτές τις μελέτες αναλύεται η μείωση των ρυθμών δημογραφικής δραστηριότητας στο πέρασμα από το α' στο β' μισό του 19ου αιώνα και άλλα δεδομένα που θα έτειναν να τεκμηριώσουν αυτή την υπόθεση. Σε σχέση με τις γαμήλιες συμπεριφορές, ειδικότερα, ορισμένα δεδομένα (από τις προηγούμενες μελέτες και από ανέκδοτο υλικό του Ιστορικού Αρχείου Λευκάδας) που αφορούν τη μέση ηλικία γάμου:

                       Άντρες

Γυναίκες

Έτος

Πόλη

Χωριά

Πόλη

Χωριά

1843

32.0

27.2

24.4

21.9

1853

29.8

27.1

23.1

23.4

1863

31.9

28.3

26 2

23.9

1873

30.9

29.7

24.5

25.0

Σημειώνουμε τέλος τη χαμηλή γαμηλιότητα σ' όλη την Ελλάδα (Clon Stéphanos, ό. π.) στη δεκαετία 1868-1878: 6.16‰ όπου παρατηρούμε ότι ο δείκτης γαμηλιότητας είναι στη Λευκάδα κάτω από τον μέσο όρο (5.19‰)

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/161.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

μοντέλου), αλλά και εξυπηρέτηση της διαδικασίας υιοθέτησης του δυτικού-ευρωπαϊκού μοντέλου, από την άλλη. Ειδικότερα, σε σχέση με τη νέα γενιά, αυτό το σχήμα γαμήλιων συμπεριφορών σημαίνει ότι οι γαμήλιες επιλογές δεν είναι μόνο προσωπικό ζήτημα του ενδιαφερομένου νέου ατόμου, ούτε συνάρτηση των δικών του και μόνο βουλήσεων και επιθυμιών. Είναι αυτές οι επιλογές, ιδιαίτερα στις γυναίκες (αλλά και στους άντρες), δέσμιες σκοπιμοτήτων τόσο συνειδητών και εμπρόθετων (επιλογή συζύγου από την οικογένεια εν όψει της σύναψης επωφελών δεσμών αγχιστείας), όσο και ασυνείδητων - πολιτισμικών, όπου η πίεση του θανάτου και η ανάγκη αντιρρόπησής του είναι εμφανής.

Μια πρώτη σύνοψη

Στην περίπτωση της θνησιμότητας είδαμε ότι η φύση, κυρίαρχος ακόμη πόλος στη σχέση της με την κοινωνία, έτεινε προς την εξίσωση των μεσοπρόθεσμων τελικών αποτελεσμάτων της.

Στην περίπτωση των γάμων, στους οποίους παρεμβαίνει με κυρίαρχο τρόπο η κουλτούρα, η κύρια τάση είναι, αντίθετα, ο πολλαπλασιασμός των διαφοροποιήσεων και των διακρίσεων. Και αν στην πρώτη περίπτωση το επίμαχο αντικείμενο είναι η επιβίωση, σ' αυτήν εδώ το επίμαχο αυτό αντικείμενο είναι, για τους νέους, ορισμένες από τις θεμελιακές συντεταγμένες που προσδιορίζουν την ίδια την ποιότητα της ζωής.

Ορισμένες από τις απαντήσεις που δίνονται, στην περίοδο αυτή, ακολουθούν τους παραδοσιακούς καταναγκασμούς, ενώ άλλες τολμούν να στρέφονται σε νέα πρότυπα.

11

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/162.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/163.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ'

ΤΕΚΝΟΠΟΙΙΑ - ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΔΟΧΗ ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ

Αν το δεσπόζον στοιχείο στην περίπτωση της θνησιμότητας είναι η βιολογική πρόκληση και, στην περίπτωση των γάμων, οι κοινωνικοί-πολιτισμικοί καταναγκασμοί, στην περίπτωση της τεκνοποιίας το δεσπόζον στοιχείο αντιστοιχεί στην απαρτίωση της βιολογικής δυνατότητας, της κοινωνικής-δημογραφικής σκοπιμότητας και του επιθυμητικού στοιχείου σ' ένα θεσμικό σχήμα. Οι μεταβαλλόμενες ισορροπίες ανάμεσα σ' αυτά τα στοιχεία διαμορφώνουν την τελική εικόνα της τεκνοποιίας.

Ι. Γενική εικόνα

Ο πίνακας 51 συνοψίζει τη συνολική τεκνοποιία της γενιάς του 18231 στη διάρκεια της νεότητας της σε συνάρτηση με την

__________________________

1. Ακριβέστερα, τον αριθμό παιδιών που μπορέσαμε να εντοπίσουμε. Σ' αυτά πρέπει να προστεθεί ένας ακόμη αριθμός παιδιών που γεννήθηκαν στα 1839-1841, περίοδο για την οποία υπάρχουν εκτεταμένα κενά του υλικού, ιδιαίτερα στα χωριά. Μια αδρή εκτίμηση του αριθμού αυτών των μη ανευρεθέντων παιδιών είναι η ακόλουθη: το μέγιστο μέρος των απωλειών αντιστοιχεί σε γονείς 17-18 ετών (ιδιαίτερα 18 ετών). Αν δεχτούμε ότι μια αποδεκτή εκτίμηση του ποσοστού γενικής γονιμότητας στην ηλικία των 18 ετών είναι ο μέσος όρος του προηγούμενου και του επόμενου έτους, τότε αυτό το ποσοστό έχει τιμή της τάξης του 32.8‰. Άρα, αντιστοιχούν σ' αυτή την ηλικία 7 γεννήσεις παιδιών με μητέρα μέλος της κοόρτης, και άλλες τόσες με πατέρα μέλος της κοόρτης, αν η αναλογία γεννήσεων παιδιών έχει, σε σχέση

Σελ. 163
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 144
    4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

    3. Θνησιμότητα κατά φύλο και τόπο κατοικίας

    Με βάση τους αναλυτικούς πίνακες 40-43 και τον συγκεντρωτικό πίνακα 44 μπορούμε να διερευνήσουμε τη θνησιμότητα σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας.

    ΠΙΝΑΚΑΣ 44

    Δείκτης θνησιμότητας (%ο) κατά φύλο, τόπο κατοικίας και ομάδα ηλικιών

     

    Ηλικία

    ΠΟΛΗ

    Αγόρια Κορίτσια

    ΧΩΡΙΑ

    Αγόρια Κορίτσια

     

    Σύνολο

    0-1

    60.0

    95.9

    76.3

    113.7

    88.7

    1-4

    63.8

    60.6

    64.2

    107.0

    77.9

    (0-4)

    (120.0)

    (178.1)

    (135.6)

    (208.5)

    (159.7)

    5-9

    56.8

    16.1

    34.3

    359

    36.4

    10-14

    60.2

    98.4

    30.5

    12.4

    37.9

    15-19

    0.0

    0.0

    10.5

    0 0

    4,1

    20-24

    12.8

    18.2

    21.2

    6.3

    14.4

    (0-24)

    (230.0)

    (260.3)

    (216.1)

    (251.2)

    (235.40)

    Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από αυτά τα στοιχεία είναι τα εξής:

    - Αν και στατιστικά οι διαφορές δεν είναι σημαντικές, ωστόσο περιγραφικά βλέπουμε ότι υπάρχουν αποκλίσεις στο βαθμό τρωτότητας των διαφόρων κατηγοριών απέναντι στη βιολογική απειλή της θνησιμότητας.

    - Η πιο ευάλωτη κατηγορία φαίνεται συνολικά ότι αντιστοιχεί στα κορίτσια της πόλης κυρίως, αλλά και των χωριών. Τα αγόρια, ιδιαιτέρως στα χωριά, φαίνονται πιο ανθεκτικά1.

    __________________________

    1. Στο μέτρο που η διαφορά αυτή εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τη θνησιμότητα στη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία, όπως δείχνουν και οι πίνακες, η νοσολογική υπόθεση του Clon Stéphanos φαίνεται συμβατή με αυτή την παρατήρηση: Τα κορίτσια της πόλης παρουσιάζονται πιο τρωτά,