Συγγραφέας:Σιδέρης, Νίκος
 
Τομαρά - Σιδέρη, Ματούλα
 
Τίτλος:Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
 
Υπότιτλος:Η δημογραφική τύχη της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:4
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:231
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:19ος αιώνας
 
Περίληψη:
Η συγκρότηση μιας νέας γενιάς στην Ελλάδα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της ιστορικής δημογραφικής και νοσολογικής μελέτης. Η έρευνα αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Πρώτο, σε ένα επίπεδο μικροδημογραφικό. Χώρος της έρευνας είναι το νησί της Λευκάδας, χρόνος της το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Στόχος της είναι η ανάλυση της λεπτής υφής των μηχανισμών συγκρότησης μιας νέας γενιάς και της ένταξής της στο πλέγμα των προηγούμενων και επόμενων γενεών. Δεύτερο, σε ένα επίπεδο μακροδημογραφικό. Εδώ επιχειρείται η επισήμανση της θέσης της νεότητας μέσα στο πλέγμα των γενεών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο του 19ου αιώνα. Οι διαθέσιμες απογραφές επιτρέπουν την ανασύσταση της πυραμίδας των ηλικιών σε περιφερειακό και συνολικό επίπεδο. Οι διαχρονικές συγκρίσεις επιτρέπουν την εκτίμηση του ειδικού βάρους της νεότητας μέσα στη δημογραφική δομή και δυναμική. Οι συγχρονικές συγκρίσεις αναδείχνουν τις περιφερειακές ανισότητες. Η ανάλυση εδώ συμπεριλαμβάνει και την απαρτίωση των μακροδημογραφικών παρατηρήσεων και των μικροδημογραφικών μηχανισμών σε ένα ολικό μοντέλο δομής και δυναμικής του ελλαδικού πληθυσμού και της θέσης της νεότητας μέσα σε αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 5.67 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 151-170 από: 234
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/151.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ'

ΓΑΜΟΙ - ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΕΣ

Αν το "παιχνίδι" της θνησιμότητας εστιάζεται σε δυο πόλους: "πιθανότητες προσβολής / δυνατότητες άμυνας", το παιχνίδι των γάμων μάς οδηγεί σε ένα άλλο δίπολο: "δυνατότητες επαφής / κανόνες εκλογής". Και το φόντο επίσης αλλάζει: Από "αντίθεση στη φύση", το δεσπόζον στοιχείο γίνεται εδώ "σύναψη συμμαχιών μεταξύ κοινωνικών όντων". Περνάμε δηλαδή από τη σφαίρα των οικολογικών αλληλεπιδράσεων στην περιοχή των νοοτροπικών ρυθμίσεων.

Ι. Γενική εικόνα

Ο πίνακας 46 εικονίζει συγκεντρωτικά την κίνηση των γάμων της γενιάς του 1823 σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας. Παρατηρούμε, με τη βοήθεια και του αναλυτικού πίνακα 47, τα εξής:

- Από τα 620 αρχικά μέλη της γενιάς του 1823, το 20.5 % παντρεύονται πριν από το τέλος της νεότητας τους. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι για τους άντρες 11.9% (37/336), ενώ για τις γυναίκες 31.7% (90/284), και για τους κατοίκους της πόλης 13.9% (24/173), ενώ για τους κατοίκους των χωριών 23.0% (103/447). Συνολικά, από τα αρχικά μέλη μιας γενιάς, περισσότερα από 1 στα 5 παντρεύονται πριν από το τέλος της νεότητας τους. Αυτή η συνολική αναλογία κατανέμεται όμως άνισα σε σχέση με το φύλο: 1 στους 8 άντρες έναντι 1 στις 3 γυναίκες, και σε σχέση με τον τόπο κατοικίας: 1 στους 7 στην πόλη, 1 στους

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/152.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 46

Γάμοι μελών της γενιάς τον 1823

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

πόλη

8

(0)

17

(1)

25

(1)

Χωριά

34

(5)

76

(2)

110

(7)

Σύνολο

42

(5)

93

(3)

135

(8)

Σημείωση: σε παρένθεση βρίσκεται ο αριθμός διπλών γάμων.

ΠΙΝΑΚΑΣ 47

Γάμοι της γενιάς τον 1823

Ηλικία

πόλη

Χωριά

Άντρες

Γυναίκες

(Γενέθλιο x)

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Σύνολο

Σύνολο

Γενικό Σύνολο

11

12

13

14

(<14)

 

 

 

 

(0)

 

1

1

 

(2)

 

1

1

 

(2)

1

 

1

 

(2)

 

4

2

5

(11)

1

4

3

5

(13)

1

 

1

 

(2)

 

5

3

5

(13)

1

5

4

5

(15)

15

16

17

18

19

(15-19)

 

2

1

 

2

(5)

 

1

1

2

3

(7)

 

3

2

2

5

(12)

1

2

1

4

6

(14)

3

4

2

3

19

(31)

4

6

3

7

25

(45)

1

4

2

4

8

(1)

3

5

3

5

22

(38)

4

9

5

9

30

(57)

20

21

22

23

24

 

1

1

1

5

3

5

4

1

1

9

5

4

13

12

7

2

22

17

11

2

9

6

5

1

18

15

7

2

27

21

12

3

(20-24)

(3)

(8)

(11)

(18)

(34)

(52)

(21)

(42)

(63)

Σύνολο

8

17

25

34

76

110

42

93

135

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/153.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

4 στα χωριά. Δηλαδή οι γυναίκες και οι κάτοικοι των χωριών παντρεύονται με συχνότητα μεγαλύτερη από τους άντρες και τους κατοίκους της πόλης, αντίστοιχα,

- Τα ποσοστά αυτά αποκτούν ακριβέστερο νόημα αν συγκριθούν με τα άτομα κάθε κατηγορίας που ήταν ακόμη σε ζωή στην ηλικία των 11 ετών (ελάχιστη ηλικία γάμου για τη γενιά του 1823). Δεδομένου δε ότι η θνησιμότητα μετά την ηλικία αυτή είναι περιορισμένη, ο αριθμός επιζώντων στην ηλικία των 11 ετών είναι αποδεκτή εκτίμηση του γενικά διαθέσιμου αριθμού υποψηφίων για γάμο στη διάρκεια της νεότητας τους.

Το ποσοστό νυμφευμένων σε σχέση με τον αριθμό των επιζώντων στο 110 γενέθλιο εμφανίζει τις εξής τιμές (βλ. πίν. 48):

ΠΙΝΑΚΑΣ 48

Ποσοστό γαμηλιότητας (%) των επιζώντων στο 11ο γενέθλιο

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Πόλη

10.0

28.8

18.0

Χωριά

17.3

47.2

30.8

Σύνολο

15.2

42.3

27.2

Έτσι, λοιπόν, από αυτούς που φτάνουν στην ελάχιστη (παρατηρημένη στη γενιά αναφοράς) ηλικία γάμου, παντρεύονται πριν από το 25ο γενέθλιο:

- Πάνω από 1 στους 4, στο σύνολο,

- Πάνω από 1 στους 6 άντρες.

- Κάτι λιγότερο από 1 στις 2 γυναίκες,

- Κάτι λιγότερο από 1 στους 5 κατοίκους της πόλης,

- Σχεδόν 1 στους 3 κατοίκους των χωριών.

Eπανευρίσκουμε, λοιπόν, έντονες ανισότητες. Αν παντρεύεται 1 στις 2 γυναίκες στα χωριά, στην πόλη παντρεύονται κάπως περισσότερες από 1 στις 4. Και αν παντρεύεται 1 στους 10 άντρες στην πόλη, στα χωριά παντρεύεται 1 στους 6. Οι νεανικοί γάμοι

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/154.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

είναι, λοιπόν, υπόθεση κυρίως των γυναικών και των κατοίκων του χωριού.

Τέλος, με τρόπο απολογιστικό, μπορούμε να εκτιμήσουμε τον συνολικό αριθμό αυτών που βρίσκονται παντρεμένοι στο τέλος της νεότητας τους σε σχέση με τον αριθμό των επιζώντων την ίδια στιγμή (25ο γενέθλιο).

Σύμφωνα λοιπόν με τον πίνακα 49 παρατηρούμε ότι:

ΠΙΝΑΚΑΣ 49

Ποσοστό παντρεμένων (‰) στο 25° γενέθλιο - Γενιά 1823

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Πόλη

Χωριά

Σύνολο

103.9

156.8

141.2

296.3

468.4

4245

183.2

300.29

267.9

- Κάτω από τη συνολική εικόνα που δείχνει ότι μόλις 1 στους 4 επιζώντες έχει παντρευτεί μέχρι το 25ο γενέθλιο, κρύβονται έντονες ανισότητες.

- Και πρώτα-πρώτα, οι συνολικοί γάμοι νέων στα χωριά είναι κατά 70% περισσότεροι από αυτούς της πόλης.

- Αντίστοιχα, οι συνολικοί γάμοι γυναικών είναι τριπλάσιοι από αυτούς των αντρών, τόσο στην πόλη όσο και στα χωριά.

- Αν σχεδόν 1 στις 2 γυναίκες στα χωριά παντρεύεται, στην πόλη αυτό ισχύει για κάτι λιγότερο από 1 στις 3.

- Οι γάμοι νέων αντρών είναι στα χωριά κατά 50% περισσότεροι απ' αυτούς της πόλης.

Διαφαίνονται λοιπόν ορισμένοι κανόνες και ορισμένες κανονικότητες:

- Οι γάμοι νέων γυναικών είναι τριπλάσιοι από των αντρών.

- Οι γάμοι νέων στα χωριά είναι πολυαριθμότεροι απ' ό,τι στην πόλη.

- Στους άντρες ο γάμος δεν αφορά κατεξοχήν τους νέους.

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/155.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Το κυριότερο στοιχείο, ωστόσο, είναι το ποσοστό παντρεμένων (αντίστοιχα ανύπαντρων) γυναικών. Βλέπουμε ότι παρατηρείται ένας διχασμός (σχετικός τουλάχιστον) ανάμεσα στην πόλη (όπου οι έγγαμες νέες γυναίκες είναι το 1/3 των επιζώντων) και στα χωριά (1/2, δηλαδή κατά 50% περισσότερες). Θα συζητήσουμε παρακάτω τη σημασία αυτού του ευρήματος.

Εξετάζοντας την κατά ηλικίες κατανομή των γάμων (πίν. 50), παρατηρούμε1 τα εξής (με τη βοήθεια και του πίν. 47):

ΠΙΝΑΚΑΣ 50

Δείκτης γαμηλιότητας (‰) των ανύπαντρων της γενιάς του 1823

                  Πόλη

        Χωριά

Α

Γ

Γενικό

Ηλικία

Α

Γ

Σύν

A

Γ

Σύν

Σύν.

Σύν.

Σύνολο

11-14

0 0

33.9

14.4

10.2

68.3

363

7.2

59,1

30.2

15-19

64 1

132.1

91.6

74.1

209.5

133 5

71.2

189 1

109.0

20-24

41.1

173.9

92.4

104 1

290 6

179 3

85.4

257,7

151 8

11-24

100.0

288.1

1799

173.5

472.1

308 1

152.2

422.7

272 2

(A =Άντρες, Γ = Γυναίκες)

- Συνολικά, η χρυσή εποχή των νεανικών γάμων είναι η ηλικία των 20-21 ετών και ακολουθεί η ομάδα 15-19 ετών. Οι πρώιμοι (πριν από τα 14) γάμοι είναι μικρό μόνο μέρος του συνόλου (11.1 %), ενώ οι γάμοι πριν από τα 16 υπολογίσιμοι (20.7%, δηλαδή 1 στους 5).

__________________________

1. Ο δείκτης γαμηλιότητας (Δ.Γ.) ορίζεται, κατά τρόπο ανάλογο με τον δείκτη θνησιμότητας, ως εξής:

αριθμός νυμφευομένων στην ηλικία (x, x+a)

Δ.Γ.=   ---------------------

αριθμός ανύπαντρων στην ηλικία x

και παρουσιάζεται ως ποσοστό. Αυτό που εκφράζει είναι η αναλογία των πραγματικά νυμφευομένων σε μια χρονική περίοδο (x, x+a) σε σχέση με το δυναμικό των διαθέσιμων για γάμο ανύπαντρων στην αρχή αυτής της περιόδου (γενέθλιο x).

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/156.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Οι πριν από την ηλικία των 14 ετών γάμοι είναι σχεδόν αποκλειστικά υπόθεση των γυναικών, ιδιαίτερα στα χωριά,

- Οι γάμοι στην ηλικία των 15-19 ετών είναι και πάλι υπόθεση κυρίως των γυναικών, ιδιαίτερα στα χωριά. Ένα αξιοσημείωτο συμβάν: Οι άντρες, ιδιαίτερα στην πόλη, παντρεύονται συνήθως ή πριν από την ηλικία των 20 ή μετά την ηλικία των 25 χρόνων1.

- Στην ηλικία των 20-24 ετών εμφανίζεται η ίδια πάλι κανονικότητα.

- Γενικά, ο ρυθμός των γάμων αυξάνει καθώς η ηλικία μεγαλώνει: υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες επαφής, ίσως, αλλά υπάρχει και το άγχος του γάμου, ιδιαίτερα στις γυναίκες. Οι άντρες, αντιθέτως, τείνουν να περιμένουν την πλήρη ενηλικίωση τους: Έχουν ανάγκη να εξασφαλίσουν τα μέσα συντήρησης της οικογένειας, αλλά και υπόκεινται, παράλληλα, σε πολιτισμικούς καταναγκασμούς (π.χ., πρώτα παντρεύονται οι αδελφές και μετά οι αδελφοί).

Το μοντέλο στο οποίο αντιστοιχεί αυτός ο τύπος γάμου θα συζητηθεί στο τέλος του κεφαλαίου. Μια λεπτομερειακή ανάγνωση του πίνακα 50 δίνει ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τις πιθανότητες γάμου ενός νέου ατόμου σε συνάρτηση με την ηλικία του.

- Συνολικά, η πιθανότητα αυτή, μικρή πριν από την ηλικία των 15 ετών, υπερτριπλασιάζεται στην πενταετία των 15-19 ετών και αυξάνεται ακόμη στην επόμενη πενταετία.

- Η πρώτη διαφοροποίηση που συναντούμε εδώ είναι ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες. Η πιθανότητα γάμου μας νέας γυναίκας είναι, σε σχέση με τον ομήλικό της άντρα, πολύ μεγαλύτερη: 8 φορές στην ηλικία των 11-14 ετών, 2.5 φορές στην ηλικία των 15-19 ετών, 3 φορές στην ηλικία των 20-24 ετών. Από την άλλη, αν στους νέους άντρες η πιθανότητα αυτή παρουσιάζει ελαφρά αυξητική τάση μεταξύ των 15-19 και 20-24 ετών, η 

__________________________

1. Η παροιμία δεν είναι εξήγηση, αλλά ισχύει mutatis mutandis το "Ή μικρός-μικρός παντρέψου...". Θα δούμε παρακάτω τη σημασία αυτού του γεγονότος.

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/157.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

αντίστοιχη αύξηση στις γυναίκες είναι υπολογίσιμη. Το φαινόμενο αυτό φτάνει στους άντρες της πόλης σε αναστροφή της τάσης και μείωση αυτής της πιθανότητας (βλ. και σημ. 100).

- Στη σύγκριση των γεωπολιτισμικών περιοχών βλέπουμε ότι στις μεν γυναίκες η πιθανότητα αυτή αυξάνει σταθερά και περίπου ισόρρυθμα στην πορεία του χρόνου, στους άντρες όμως παρατηρείται ο διχασμός που οφείλεται στη μείωση αυτής της πιθανότητας στην πόλη,

Συμπερασματικά, ενώ για τις γυναίκες ο χρόνος αυξάνει την πιθανότητα γάμου, στους άντρες το φαινόμενο αυτό είναι πιο σύνθετο και ετερογενές (βλ. και παρακάτω).

II. Σχετικά με τους κανόνες εκλογής συζύγου

Θα θίξουμε εδώ δυο βασικές διαστάσεις της λογικής που διέπει την εκλογή συζύγου: τη γεωγραφική προέλευση των συζύγων και τη συγκριτική ηλικία τους.

Γνωρίζουμε την προέλευση και των δύο συζύγων σε 127 (επί συνόλου 135) γάμους. Συνολικά, κάτοικοι του ίδιου οικισμού παντρεύονται μεταξύ τους σε 83 περιπτώσεις (65.4%). Το ποσοστό αυτό "γεωγραφικής ενδογαμίας" είναι της τάξης του 81.8% στην πόλη (18/22 περιπτώσεις) χωρίς διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα. Στα χωριά, το ποσοστό αυτό είναι της τάξης του 61.9% (65/105 περιπτώσεις), και πάλι δίχως διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα.

Η κύρια τάση είναι λοιπόν η γεωγραφική ενδογαμία, φαινόμενο πολύ πιο έντονο στην πόλη.

Όσο για τη συγκριτική ηλικία των δύο συζύγων, ισχύουν δύο βασικοί κανόνες: Πρώτο, η σύζυγος είναι νεότερη από τον άντρα

__________________________

1. Παραθέτουμε για σύγκριση τα ποσοστά ενδογαμίας για το 1843 και 1863:-1843: σύνολο 77.7%, πόλη 90.2%, χωριά 73.8% -1863: σύνολο 70.9%, πόλη 90.2%, χωριά 35.5%. Πηγή: Μ. Tomara-Sideris, "Le mouvement de la population en Leucade au 19e siècle". Mémoire de DEA, Université Paris, Ι, Ιούνιος 1982.

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/158.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

(πάνω από 9 φορές στις 10). Δεύτερο, ειδικά στην ομάδα ηλικιών 20-24 ετών, συναντάμε συχνά (4 στις 10 φορές περίπου) γάμους ανάμεσα σε μέλη της ίδιας αυτής ομάδας 20-24 ετών -χωρίς αυτό να οδηγεί σε παραβίαση του προηγούμενου κανόνα1.

ΙΙΙ. Επαναληπτικοί γάμοι

Οι επαναληπτικοί γάμοι παρουσιάζουν στη γενιά του 1823 (βλ. πίν. 46) τα εξής χαρακτηριστικά:

- Είναι μάλλον σπάνιοι στα νέα άτομα" 8 στους 135, δηλαδή 5.9%

- Είναι όλοι δεύτεροι γάμοι και αποτέλεσμα θανάτου του συζύγου.

- Είναι συχνότεροι στα χωριά (7 στους 8) και περίπου ισότιμα κατανεμημένοι ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες (5 προς 3).

- Οι πριν από το 19ο γενέθλιο επαναληπτικοί γάμοι 2 στους 8 (ένας χήρος και μία χήρα).

IV. Μοντέλο γαμήλιας συμπεριφοράς

Τα περιγραφικά δεδομένα που εκθέσαμε εικονογραφούν διάφορα επιμέρους φαινόμενα. Επιτρέπουν όμως και κάποια εποπτεία σχετική με την εσωτερική λογική που διέπει, τη γαμήλια συμπεριφορά της νέας γενιάς στη Λευκάδα του α' μισού του 19ου αιώνα.

Έχουν ήδη επισημανθεί2 δυο διαφορετικά μοντέλα γαμήλιας συμπεριφοράς: ένα ανατολικό-ευρωπαϊκό, σύμφωνα με το οποίο οι πρώιμοι γάμοι είναι συχνότατοι και φαίνεται να λειτουργούν

__________________________

1. Παρόμοια φαινόμενα συναντάμε (ίδια πηγή όπως στη σημ. σ. 153) και στα 1843 και στα 1863. Στη δεύτερη αυτή χρονιά, ωστόσο, η εφαρμογή του δεύτερου κανόνα είναι πιο συχνή.

2. Βλ. μια κριτική ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας του A. Bideau, "Les mécanismes autorégulateurs des populations traditionnelles". Annales ESC, 38/5 (1983), σ. 1040-1057.

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/159.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

άμεσα ως αντιρροπιστικός μηχανισμός στα πλαίσια μιας υψηλής θνησιμότητας, κι ένα δυτικό-ευρωπαϊκό, που χαρακτηρίζεται από καθυστέρηση του γάμου (και σημαντικό ποσοστό οριστικής αγαμίας), η οποία φαίνεται να λειτουργεί ως μηχανισμός "ελέγχου των γεννήσεων" και "αντισυλληπτικό όπλο".

Με αριθμούς, το δυτικό-ευρωπαϊκό αυτό μοντέλο εμφανίζει (γύρω στα 1900) τα 3/4 των γυναικών ηλικίας 20-24 ακόμη ανύπαντρες, σε αντιδιαστολή με το ανατολικό-ευρωπαϊκό, που αντιστρόφως εμφανίζει τα 3/4 των γυναικών 20-24 ετών παντρεμένες. Ακόμη, πάντα στο δυτικό-ευρωπαϊκό μοντέλο, η μέση ηλικία γάμου των γυναικών είναι 25.7 έτη και το 90% των γάμων γυναικών γίνεται σε ηλικία 23-29 ετών1, ενώ για τους άντρες αυτό το 90% ανευρίσκεται μεταξύ 25 και 31 ετών.

Σε σχέση με αυτή την εικόνα, η Λευκάδα, στο β' τέταρτο του 19ου αιώνα, βρίσκεται σε μια ενδιάμεση κατάσταση: Το 85% των αντρών δεν έχει ακόμη παντρευτεί στο 25ο γενέθλιο της ζωής τους, φαινόμενο εντονότερο στην πόλη (90 %) απ' ό,τι στα χωριά. Από την άλλη, μια και στο 25ο γενέθλιο έχουν παντρευτεί λιγότερες από τις μισές γυναίκες (43 % στο σύνολο) βρισκόμαστε μάλλον πλησιέστερα στο δυτικό-ευρωπαϊκό μοντέλο. Αυτό είναι σαφές στην πόλη (το 70% των νέων γυναικών δεν έχουν παντρευτεί μέχρι το 25ο γενέθλιο), ενώ στα χωριά η κατάσταση είναι πράγματι ενδιάμεση (σχεδόν 1 στις 2 γυναίκες είναι παντρεμένη). Σ' αυτό πρέπει να προστεθεί και η αύξουσα πιθανότητα γάμου όσο η ηλικία αυξάνει, η αντίστροφα, η μειωμένη σχετικά πιθανότητα γάμου σε πολύ πρώιμη ηλικία. Κι αυτό παρά την υψηλή ακόμη συμμετοχή των πρώιμων, στο σύνολο, νεανικών γάμων.

Ο παραδοσιακός χαρακτήρας της λευκαδίτικης κοινωνίας των αρχών του 19ου αιώνα δεν χρειάζεται ειδική τεκμηρίωση. Αν σ' αυτό προστεθεί και η γεωγραφία, μπορούμε να υποθέσουμε ότι, πριν από τον 19ο αιώνα τουλάχιστον, το κυρίαρχο πρότυπο

__________________________

1. Ακριβέστερα, μεταξύ 23-29 ετών κείται το 90% των μέσων όρων της ηλικίας γάμου των γυναικών -βλ. Bideau, ό.π.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/160.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

θα έτεινε να αντιστοιχεί στα λεγόμενα ανατολικά-ευρωπαϊκά σχήματα (βλ. μια σχετική ένδειξη στη σημ. σ. 152). Αυτό που παρατηρούμε εδώ είναι ίσως (ενδεχομένως και με την επίδραση των δυτικοευρωπαίων κυριάρχων στα Επτάνησα) το προανάκρουσμα του δημογραφικού εκσυγχρονισμού1, μια από τις συνιστώσες του οποίου είναι και η υιοθέτηση του δυτικού-ευρωπαϊκού μοντέλου γαμήλιας συμπεριφοράς.

Απ' ό,τι φαίνεται, το μοντέλο γαμήλιας συμπεριφοράς στη Λευκάδα του β' μισού του 19ου αιώνα αποτελεί μια (μεταβατική μάλλον) συνισταμένη δυο λειτουργικών σκοπιμοτήτων: αντιρρόπηση μιας σχετικά ακόμη υψηλής θνησιμότητας, από τη μια (δηλ. η κύρια δημογραφική λειτουργία του ανατολικού-ευρωπαϊκού

__________________________

1. Πολλές ενδείξεις μας έχουν ήδη οδηγήσει στη διατύπωση μιας τέτοιας υπόθεσης. Βλ Μ. Tomara-Sideris, "Le mouvement de la population", ό.π., Μ Τομαρά-Σιδέρη, "Ονοματοδοτικές συμπεριφορές στη Λευκάδα στον 19ο αιώνα", Τα Ιστορικά, τχ. 2, Δεκέμβρης 1984, Αθήνα, M. Τομαρά-Σιδέρη και Ν. Σιδέρης, "Δομικές αναλλοίωτες και δημογραφικοί μετασχηματισμοί", ανακοίνωση στο Β' Διεθνές Συμπόσιο Ιστορίας, "Μεσογειακές Οικονομίες, Ισορροπίες και Διασυνδέσεις, 13ος-20ός αι.", Αθήνα, Σεπτέμβρης 1983. Σ' αυτές τις μελέτες αναλύεται η μείωση των ρυθμών δημογραφικής δραστηριότητας στο πέρασμα από το α' στο β' μισό του 19ου αιώνα και άλλα δεδομένα που θα έτειναν να τεκμηριώσουν αυτή την υπόθεση. Σε σχέση με τις γαμήλιες συμπεριφορές, ειδικότερα, ορισμένα δεδομένα (από τις προηγούμενες μελέτες και από ανέκδοτο υλικό του Ιστορικού Αρχείου Λευκάδας) που αφορούν τη μέση ηλικία γάμου:

                       Άντρες

Γυναίκες

Έτος

Πόλη

Χωριά

Πόλη

Χωριά

1843

32.0

27.2

24.4

21.9

1853

29.8

27.1

23.1

23.4

1863

31.9

28.3

26 2

23.9

1873

30.9

29.7

24.5

25.0

Σημειώνουμε τέλος τη χαμηλή γαμηλιότητα σ' όλη την Ελλάδα (Clon Stéphanos, ό. π.) στη δεκαετία 1868-1878: 6.16‰ όπου παρατηρούμε ότι ο δείκτης γαμηλιότητας είναι στη Λευκάδα κάτω από τον μέσο όρο (5.19‰)

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/161.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

μοντέλου), αλλά και εξυπηρέτηση της διαδικασίας υιοθέτησης του δυτικού-ευρωπαϊκού μοντέλου, από την άλλη. Ειδικότερα, σε σχέση με τη νέα γενιά, αυτό το σχήμα γαμήλιων συμπεριφορών σημαίνει ότι οι γαμήλιες επιλογές δεν είναι μόνο προσωπικό ζήτημα του ενδιαφερομένου νέου ατόμου, ούτε συνάρτηση των δικών του και μόνο βουλήσεων και επιθυμιών. Είναι αυτές οι επιλογές, ιδιαίτερα στις γυναίκες (αλλά και στους άντρες), δέσμιες σκοπιμοτήτων τόσο συνειδητών και εμπρόθετων (επιλογή συζύγου από την οικογένεια εν όψει της σύναψης επωφελών δεσμών αγχιστείας), όσο και ασυνείδητων - πολιτισμικών, όπου η πίεση του θανάτου και η ανάγκη αντιρρόπησής του είναι εμφανής.

Μια πρώτη σύνοψη

Στην περίπτωση της θνησιμότητας είδαμε ότι η φύση, κυρίαρχος ακόμη πόλος στη σχέση της με την κοινωνία, έτεινε προς την εξίσωση των μεσοπρόθεσμων τελικών αποτελεσμάτων της.

Στην περίπτωση των γάμων, στους οποίους παρεμβαίνει με κυρίαρχο τρόπο η κουλτούρα, η κύρια τάση είναι, αντίθετα, ο πολλαπλασιασμός των διαφοροποιήσεων και των διακρίσεων. Και αν στην πρώτη περίπτωση το επίμαχο αντικείμενο είναι η επιβίωση, σ' αυτήν εδώ το επίμαχο αυτό αντικείμενο είναι, για τους νέους, ορισμένες από τις θεμελιακές συντεταγμένες που προσδιορίζουν την ίδια την ποιότητα της ζωής.

Ορισμένες από τις απαντήσεις που δίνονται, στην περίοδο αυτή, ακολουθούν τους παραδοσιακούς καταναγκασμούς, ενώ άλλες τολμούν να στρέφονται σε νέα πρότυπα.

11

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/162.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/163.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ'

ΤΕΚΝΟΠΟΙΙΑ - ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΔΟΧΗ ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ

Αν το δεσπόζον στοιχείο στην περίπτωση της θνησιμότητας είναι η βιολογική πρόκληση και, στην περίπτωση των γάμων, οι κοινωνικοί-πολιτισμικοί καταναγκασμοί, στην περίπτωση της τεκνοποιίας το δεσπόζον στοιχείο αντιστοιχεί στην απαρτίωση της βιολογικής δυνατότητας, της κοινωνικής-δημογραφικής σκοπιμότητας και του επιθυμητικού στοιχείου σ' ένα θεσμικό σχήμα. Οι μεταβαλλόμενες ισορροπίες ανάμεσα σ' αυτά τα στοιχεία διαμορφώνουν την τελική εικόνα της τεκνοποιίας.

Ι. Γενική εικόνα

Ο πίνακας 51 συνοψίζει τη συνολική τεκνοποιία της γενιάς του 18231 στη διάρκεια της νεότητας της σε συνάρτηση με την

__________________________

1. Ακριβέστερα, τον αριθμό παιδιών που μπορέσαμε να εντοπίσουμε. Σ' αυτά πρέπει να προστεθεί ένας ακόμη αριθμός παιδιών που γεννήθηκαν στα 1839-1841, περίοδο για την οποία υπάρχουν εκτεταμένα κενά του υλικού, ιδιαίτερα στα χωριά. Μια αδρή εκτίμηση του αριθμού αυτών των μη ανευρεθέντων παιδιών είναι η ακόλουθη: το μέγιστο μέρος των απωλειών αντιστοιχεί σε γονείς 17-18 ετών (ιδιαίτερα 18 ετών). Αν δεχτούμε ότι μια αποδεκτή εκτίμηση του ποσοστού γενικής γονιμότητας στην ηλικία των 18 ετών είναι ο μέσος όρος του προηγούμενου και του επόμενου έτους, τότε αυτό το ποσοστό έχει τιμή της τάξης του 32.8‰. Άρα, αντιστοιχούν σ' αυτή την ηλικία 7 γεννήσεις παιδιών με μητέρα μέλος της κοόρτης, και άλλες τόσες με πατέρα μέλος της κοόρτης, αν η αναλογία γεννήσεων παιδιών έχει, σε σχέση

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/164.gif&w=600&h=915HTML>4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ηλικία, το φύλο και τον τόπο κατοικίας του γονέα. Συνολικά, από τα μέλη της γενιάς του 1823 γεννήθηκαν τουλάχιστον 193 παιδιά1. Η πιο σημαντική συμβολή στην τεκνοποιία προέρχεται κυρίως από τις γυναίκες του χωριού.

Πιο αναλυτικά, η συμμετοχή στην τεκνοποιία έχει ως εξής:

- Οι άντρες της πόλης είναι γονείς του 4.7 % του συνόλου των παιδιών.

- Οι άντρες του χωριού είναι γονείς του 28.5%,

- Οι γυναίκες της πόλης είναι γονείς του 14.5%.

- Οι γυναίκες του χωριού είναι γονείς του 52.3%.

__________________________

με το φύλο του γονέα, κατανομή παρόμοια με αυτή των ηλικιών 17 και 19 ετών. Συνεπώς, γύρω στις 14 γεννήσεις μας διαφεύγουν. Αν λάβουμε υπόψη μας ότι ίσως μας διαφεύγει και ένας αριθμός γεννήσεων από γονείς ηλικίας 17 (ή και 16 και 19) ετών, τότε συνολικά μπορούμε να δεχτούμε ότι μας διαφεύγουν 20-25 γεννήσεις, δηλαδή ένα ποσοστό της τάξης του 10% περίπου, στη χειρότερη μάλλον περίπτωση. Αν αυτή η εκτίμηση προσδιορίζει σωστά το maximum των ενδεχόμενων απωλειών του υλικού μας, τότε θα πρέπει να διορθώνουμε κάθε φορά ανάλογα τα αντίστοιχα αποτελέσματα που εκτίθενται σ' αυτό το κεφάλαιο, θεωρώντας ότι οι αναφερόμενες τιμές ίσως υπολείπονται κατά 10% των πραγματικών. Όταν πρόκειται για συνολικές εκτιμήσεις. Σημειώνουμε ότι αυτή η διόρθωση βελτιώνει, αλλά δεν μεταβάλλει ριζικά, τις τάξεις μεγεθών στις περισσότερες περιπτώσεις, με κύρια ίσως εξαίρεση την υποτίμηση των επιπέδων τεκνοποιίας στην ηλικία των 15-19 ετών.

1. Βλ. προηγούμενη σημείωση.

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/165.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 51

Αριθμός παιδιών με γονέα μέλος της γενιάς του 1823

Πόλη

Χωριά

Ηλικία γονέα

11

Άντρες

Γυναίκες

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

12

1

1

13

3

3

14

2

6

8

15

1

3

4

16

1

2

3

4

10

17

2

2

2

3

9

18

2

2

19

2

4

9

5

20

20

2

2

6

16

26

2ι :

1

8

12

26

47

22

5

8

17

3ο

23

1

3

9

14

27

24

1

1

4

6

Σύνολο

9 - 37 -28

55- -156- 101

193

64

129-

Γενικά, από τις συχνότερα και νωρίτερα νυμφευόμενες γυναίκες του χωριού προέρχεται 1 στα 2 παιδιά - απόγονοι της γενιάς του 1823, από τις γυναίκες της πόλης 1 στα 7, από τους άντρες του χωριού 1 στα 4 και από τους άντρες της πόλης μόλις 1 στα 20.

ΙΙ. Επίπεδα τεκνοποιίας

Σε σχέση με τον αφετηριακό αριθμό μελών της κοόρτης, τα παιδιά αυτά αντιπροσωπεύουν:

- 9 γεννήσεις ανά 100 άντρες στην πόλη.

- 38.4 γεννήσεις ανά 100 γυναίκες στην πόλη.

- 23.3 γεννήσεις ανά 100 άντρες στα χωριά.

- 47.9 γεννήσεις ανά 100 γυναίκες στα χωριά.

- 31.1 γεννήσεις ανά 100 μέλη της γενιάς του 1823.

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/166.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Σε σχέση με τον αριθμό των επιζώντων στα διαδοχικά γενέθλια πέρα από το 11ο (ελάχιστη ηλικία γάμου), η κατανομή των γεννήσεων είναι η ακόλουθη1:

ΠΙΝΑΚΑΣ 52

Ποσοστό παιδιών (%) σε σχέση με τους επιζώντες της γενιάς τον 1823

Ηλικία

Άντρες

Γυναίκες

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

11-14

0

0

1.5

5.6

2.4

15-19

5.1

14.5

8.4

9.4

9.3

20-24

0.1

34.5

19.0

48.4

28.3

11-24

11.3

47.5

28.1

62.7

389

Άρα, η μέση θεωρητική πιθανότητα γέννησης ενός παιδιού είναι, για άτομα γόνιμης ηλικίας, της ακόλουθης τάξης:

- 4 στα 10 στο σύνολο.

- 6 στα 10 για τις γυναίκες του χωριού.

- 5 στα 10 για τις γυναίκες της πόλης.

- 3 στα 10 για τους άντρες του χωριού.

- 1 στα 10 για τους άντρες της πόλης.

Η πιθανότητα αυτή δείχνει τάση μεγιστοποίησης στην ηλικία των 20-24 ετών. Η εξήγηση είναι απλή: Γέννηση νόθου (γνωστή) έχουμε (ίσως) σε μια μόνο περίπτωση. Άρα, όλα τα παιδιά γεννιούνται από γονείς παντρεμένους. Όσο περνά ο καιρός, τόσο ο αριθμός των παντρεμένων αυξάνει, καθώς και η πιθανότητα (πρώτης η επαναληπτικής) τεκνοποιίας των ζευγαριών.

ΙΙΙ. Ηλικία τεκνοποιίας

Σύμφωνα με τον πίνακα 51, ο κύριος όγκος των γεννήσεων αντιστοιχεί στην ηλικία 20-24 ετών, τόσο συνολικά (70.5%) όσο

__________________________

1. Με την επιφύλαξη όσων αναφέρθηκαν στη σημ. σ. 159-160.

Σελ. 166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/167.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

και σε κάθε χωριστή κατηγορία (με εξαίρεση τους άντρες της πόλης), και αυτό ανεξάρτητα από την ηλικία γάμου. Με την επιφύλαξη της ελλιπούς καταγραφής στα χρόνια 1839-1841, φαίνεται, ότι οι πρώιμοι, γάμοι δεν επαρκούν για να αντιστρέψουν την κύρια τάση, που είναι η μητρότητα (η πατρότητα) μετά την ηλικία των 19 ετών.

Παρ' όλα αυτά, παραμένει γεγονός ότι 3 -τουλάχιστον- στα 10 παιδιά γεννιούνται πριν από το 20ό γενέθλιο του γονέα. Η υπολογίσιμη αυτή συμμετοχή των λίγο η πολύ πρώιμων γεννήσεων έχει μια σημασία (πού θα δούμε παρακάτω) σχετική με τη συνολική ισορροπία του δημογραφικού μοντέλου, στο οποίο αντιστοιχεί η γενιά του 1823.

IV. Επίπεδα γονιμότητας

Με βάση τα δεδομένα του πίνακα 53 καταστρώνουμε τον πίνακα γενικής γονιμότητας της γενιάς του 1823 (πίν. 54).

Παρατηρούμε ότι το ποσοστό γενικής γονιμότητας των 

ΠΙΝΑΚΑΣ 53

Γεννήσεις ζώντων από γυναίκες της γενιάς του 1823

Ηλικία x

Sx

Αριθμός γεννήσεων

13

216

3

14

216

6

15

214

4

16

214

6

17

214

5

18

214

(0)

19

214

9

20

214

18

21

214

34

22

214

22

23

213

17

24

212

5

Σημείωση. x = γενέθλιο, Sx = αριθμός γυναικών που επιζούν στο γενέθλιο x.

Σελ. 167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/168.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

γυναικών της γενιάς του 1823 εμφανίζει στην περίοδο 20-23 ετών τιμές από υπερδιπλάσιες και άνω σε σχέση με την πριν από το 20ό γενέθλιο περίοδο. Το επίπεδο της επιτευχθείσης στο 25ο γενέθλιο τεκνοποιίας είναι της τάξης του 0.60%. Η πραγματοποίηση του κλιμακώνεται ως εξής: Το 1/4 μέχρι το 19ο έτος, τα 2/3 μέχρι το 21ο έτος, και το υπόλοιπο, με επιβραδυνόμενους ρυθμούς, μέχρι το τέλος της νεότητας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 54

Πίνακας γενικής γονιμότητας (ανά 10.000 γυναίκες) - Γενιά 1823

Ηλικία x

Ποσοστό n (x,x+1)

Τεκνοποιία Dx

13

139

0

14

278

139

15

187

417

16

280

604

17

234

884

18

(0)

1118

19

421

(1118)

20

841

1539

21

1589

2380

22

1028

3969

23

798

4997

24

236

5795

6031

Σημείωση: x = γενέθλιο, n (x, x+1) = γεννήσεις προερχόμενες από 10000 γυναίκες ζωντανές στο γενέθλιο x, Dx= σωρευτικός αριθμός των γεννήσεων που αντιστοιχούν στα διαδοχικά n (x, x+1), (0), (1118): Οι παρενθέσεις υποδηλώνουν ότι έχουμε εδώ κενό του υλικού.

V. Αναπαραγωγή της νέας γενιάς

Τα δεδομένα του πίνακα γενικής γονιμότητας επιτρέπουν μια εκτίμηση του βαθμού αναπαραγωγής της γενιάς του 1823 στη διάρκεια της νεότητάς της.

Σελ. 168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/169.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 55

Καθαρό ποσοστό αναπαραγωγής της γυναικείας γενιάς 1823

Ηλικία x

Ποσοστό γενικής γονιμότητας (0/00)

(Α)

Πιθανότητα επιβίωσης

(Β)

(Α) x (Β)

13

13.9

1000

13.9

14

27.8

0991

27.5

15

18.7

1000

18.7

16

28.0

1000

28.0

17

23.4

1000

23.4

18

19

(0)

42.1

(1000)

1000

(0)

42.1

20

84.1

1000

84.1

21

158.9

1000

158.9

22

102.8

0995

102.3

23

79.8

0995

79.4

24

23.6

1000

23.6

603.1

601.9

Καταστρώνοντας τον πίνακα 55 και θεωρώντας ότι η σχέση αρσενικότητας στη γέννηση είναι της τάξης του 110, τότε1 ο υπολογισμός του καθαρού ποσοστού αναπαραγωγής της γυναικείας γενιάς 1823 μέχρι το τέλος της νεότητάς της μας δίνει τιμές της τάξης του 0.287. Αυτό σημαίνει ότι, μέχρι το τέλος της νεότητάς της,

__________________________

1. Αν θεωρήσουμε ότι η σχέση αρσενικότητας (Σ.A.) έχει μεγαλύτερη ή μικρότερη τιμή, και πάλι οι τιμές του καθαρού ποσοστού αναπαραγωγής της νέας γενιάς είναι αισθητά της ίδιας τάξης: 0.280 για Σ.Α = 115 και 0.294 για Σ.Α.= 105. Υπενθυμίζουμε ότι το καθαρό ποσοστό αναπαραγωγής υποδηλώνει την υλοποιημένη τεκνοποιία κοριτσιών που προέρχονται από μια γυναίκα της αρχικής κοόρτης. Για ν' αντικατασταθεί πλήρως μια γενιά, το ποσοστό αυτό πρέπει να ισούται με 1 (υπολογιζόμενο βέβαια όχι στο τέλος της νεότητας, αλλά στο τέλος της γόνιμης ζωής των γυναικών, συμβατικά ίσο με 50 έτη). Για τον υπολογισμό του πολλαπλασιάζουμε το άθροισμα των γινομένων (Α) x (Β) του πίνακα 55 με το ποσοστό θηλυκότητας στη γέννηση (1 - Σ.Α.).

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/170.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 56

Πίνακας γενικής γονιμότητας (ανά 10.000 γυναίκες) κατά τόπο κατοικίας

Πόλη

Χωριά

Ηλικία x

n (x, x+1)

Dx

n (x, x+1)

Dx

13

0

0

188

0

14

0

0

375

188

15

182

0

189

563

16

364

182

252

752

17

364

546

189

1004

18

(0)

910

(0)

1193

19

727

(910)

315

(1193)

364

1637

1006

1508

21

1455

2001

1635

2514

22

909

3456

1069

4149

23

545

4365

886

5218

24

185

4910

235

6104

5095

6357

η νέα γενιά έχει ήδη αντικαταστήσει τα 3/10 του εαυτού της1.

Αν τώρα καταστρώσουμε ένα πίνακα γενικής γονιμότητας κατά τόπο κατοικίας (πίν. 56), παρατηρούμε ότι στα χωριά οι ρυθμοί της νεανικής γονιμότητας, καθώς και ο ρυθμός αντικατάστασης της νέας γενιάς, είναι σαφώς υψηλότεροι από τους αντίστοιχους ρυθμούς της πόλης. Το ποσοστό γενικής γονιμότητας έχει τιμές συγκρίσιμες στις δυο περιοχές μέχρι το 19ο έτος, αλλά, στη συνέχεια, κατά κανόνα υψηλότερες στα χωριά. Η επιτευχθείσα νεανική τεκνοποιία είναι σαφώς υψηλότερης τάξης στα χωριά (0.64) σε σχέση με την πόλη (0.51, δηλαδή τα 3/4 αυτής των χωριών).

Τέλος, το καθαρό ποσοστό αναπαραγωγής της γυναικείας γενιάς 1823, στη διάρκεια της νεότητας της, είναι της τάξης του 0.242

__________________________

1. Πβ. σημ. σ. 159-160.

Σελ. 170
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 151
    4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ'

    ΓΑΜΟΙ - ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΕΣ

    Αν το "παιχνίδι" της θνησιμότητας εστιάζεται σε δυο πόλους: "πιθανότητες προσβολής / δυνατότητες άμυνας", το παιχνίδι των γάμων μάς οδηγεί σε ένα άλλο δίπολο: "δυνατότητες επαφής / κανόνες εκλογής". Και το φόντο επίσης αλλάζει: Από "αντίθεση στη φύση", το δεσπόζον στοιχείο γίνεται εδώ "σύναψη συμμαχιών μεταξύ κοινωνικών όντων". Περνάμε δηλαδή από τη σφαίρα των οικολογικών αλληλεπιδράσεων στην περιοχή των νοοτροπικών ρυθμίσεων.

    Ι. Γενική εικόνα

    Ο πίνακας 46 εικονίζει συγκεντρωτικά την κίνηση των γάμων της γενιάς του 1823 σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας. Παρατηρούμε, με τη βοήθεια και του αναλυτικού πίνακα 47, τα εξής:

    - Από τα 620 αρχικά μέλη της γενιάς του 1823, το 20.5 % παντρεύονται πριν από το τέλος της νεότητας τους. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι για τους άντρες 11.9% (37/336), ενώ για τις γυναίκες 31.7% (90/284), και για τους κατοίκους της πόλης 13.9% (24/173), ενώ για τους κατοίκους των χωριών 23.0% (103/447). Συνολικά, από τα αρχικά μέλη μιας γενιάς, περισσότερα από 1 στα 5 παντρεύονται πριν από το τέλος της νεότητας τους. Αυτή η συνολική αναλογία κατανέμεται όμως άνισα σε σχέση με το φύλο: 1 στους 8 άντρες έναντι 1 στις 3 γυναίκες, και σε σχέση με τον τόπο κατοικίας: 1 στους 7 στην πόλη, 1 στους