Συγγραφέας:Σιδέρης, Νίκος
 
Τομαρά - Σιδέρη, Ματούλα
 
Τίτλος:Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
 
Υπότιτλος:Η δημογραφική τύχη της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:4
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:231
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:19ος αιώνας
 
Περίληψη:
Η συγκρότηση μιας νέας γενιάς στην Ελλάδα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της ιστορικής δημογραφικής και νοσολογικής μελέτης. Η έρευνα αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Πρώτο, σε ένα επίπεδο μικροδημογραφικό. Χώρος της έρευνας είναι το νησί της Λευκάδας, χρόνος της το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Στόχος της είναι η ανάλυση της λεπτής υφής των μηχανισμών συγκρότησης μιας νέας γενιάς και της ένταξής της στο πλέγμα των προηγούμενων και επόμενων γενεών. Δεύτερο, σε ένα επίπεδο μακροδημογραφικό. Εδώ επιχειρείται η επισήμανση της θέσης της νεότητας μέσα στο πλέγμα των γενεών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο του 19ου αιώνα. Οι διαθέσιμες απογραφές επιτρέπουν την ανασύσταση της πυραμίδας των ηλικιών σε περιφερειακό και συνολικό επίπεδο. Οι διαχρονικές συγκρίσεις επιτρέπουν την εκτίμηση του ειδικού βάρους της νεότητας μέσα στη δημογραφική δομή και δυναμική. Οι συγχρονικές συγκρίσεις αναδείχνουν τις περιφερειακές ανισότητες. Η ανάλυση εδώ συμπεριλαμβάνει και την απαρτίωση των μακροδημογραφικών παρατηρήσεων και των μικροδημογραφικών μηχανισμών σε ένα ολικό μοντέλο δομής και δυναμικής του ελλαδικού πληθυσμού και της θέσης της νεότητας μέσα σε αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 5.67 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 158-177 από: 234
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/158.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

(πάνω από 9 φορές στις 10). Δεύτερο, ειδικά στην ομάδα ηλικιών 20-24 ετών, συναντάμε συχνά (4 στις 10 φορές περίπου) γάμους ανάμεσα σε μέλη της ίδιας αυτής ομάδας 20-24 ετών -χωρίς αυτό να οδηγεί σε παραβίαση του προηγούμενου κανόνα1.

ΙΙΙ. Επαναληπτικοί γάμοι

Οι επαναληπτικοί γάμοι παρουσιάζουν στη γενιά του 1823 (βλ. πίν. 46) τα εξής χαρακτηριστικά:

- Είναι μάλλον σπάνιοι στα νέα άτομα" 8 στους 135, δηλαδή 5.9%

- Είναι όλοι δεύτεροι γάμοι και αποτέλεσμα θανάτου του συζύγου.

- Είναι συχνότεροι στα χωριά (7 στους 8) και περίπου ισότιμα κατανεμημένοι ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες (5 προς 3).

- Οι πριν από το 19ο γενέθλιο επαναληπτικοί γάμοι 2 στους 8 (ένας χήρος και μία χήρα).

IV. Μοντέλο γαμήλιας συμπεριφοράς

Τα περιγραφικά δεδομένα που εκθέσαμε εικονογραφούν διάφορα επιμέρους φαινόμενα. Επιτρέπουν όμως και κάποια εποπτεία σχετική με την εσωτερική λογική που διέπει, τη γαμήλια συμπεριφορά της νέας γενιάς στη Λευκάδα του α' μισού του 19ου αιώνα.

Έχουν ήδη επισημανθεί2 δυο διαφορετικά μοντέλα γαμήλιας συμπεριφοράς: ένα ανατολικό-ευρωπαϊκό, σύμφωνα με το οποίο οι πρώιμοι γάμοι είναι συχνότατοι και φαίνεται να λειτουργούν

__________________________

1. Παρόμοια φαινόμενα συναντάμε (ίδια πηγή όπως στη σημ. σ. 153) και στα 1843 και στα 1863. Στη δεύτερη αυτή χρονιά, ωστόσο, η εφαρμογή του δεύτερου κανόνα είναι πιο συχνή.

2. Βλ. μια κριτική ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας του A. Bideau, "Les mécanismes autorégulateurs des populations traditionnelles". Annales ESC, 38/5 (1983), σ. 1040-1057.

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/159.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

άμεσα ως αντιρροπιστικός μηχανισμός στα πλαίσια μιας υψηλής θνησιμότητας, κι ένα δυτικό-ευρωπαϊκό, που χαρακτηρίζεται από καθυστέρηση του γάμου (και σημαντικό ποσοστό οριστικής αγαμίας), η οποία φαίνεται να λειτουργεί ως μηχανισμός "ελέγχου των γεννήσεων" και "αντισυλληπτικό όπλο".

Με αριθμούς, το δυτικό-ευρωπαϊκό αυτό μοντέλο εμφανίζει (γύρω στα 1900) τα 3/4 των γυναικών ηλικίας 20-24 ακόμη ανύπαντρες, σε αντιδιαστολή με το ανατολικό-ευρωπαϊκό, που αντιστρόφως εμφανίζει τα 3/4 των γυναικών 20-24 ετών παντρεμένες. Ακόμη, πάντα στο δυτικό-ευρωπαϊκό μοντέλο, η μέση ηλικία γάμου των γυναικών είναι 25.7 έτη και το 90% των γάμων γυναικών γίνεται σε ηλικία 23-29 ετών1, ενώ για τους άντρες αυτό το 90% ανευρίσκεται μεταξύ 25 και 31 ετών.

Σε σχέση με αυτή την εικόνα, η Λευκάδα, στο β' τέταρτο του 19ου αιώνα, βρίσκεται σε μια ενδιάμεση κατάσταση: Το 85% των αντρών δεν έχει ακόμη παντρευτεί στο 25ο γενέθλιο της ζωής τους, φαινόμενο εντονότερο στην πόλη (90 %) απ' ό,τι στα χωριά. Από την άλλη, μια και στο 25ο γενέθλιο έχουν παντρευτεί λιγότερες από τις μισές γυναίκες (43 % στο σύνολο) βρισκόμαστε μάλλον πλησιέστερα στο δυτικό-ευρωπαϊκό μοντέλο. Αυτό είναι σαφές στην πόλη (το 70% των νέων γυναικών δεν έχουν παντρευτεί μέχρι το 25ο γενέθλιο), ενώ στα χωριά η κατάσταση είναι πράγματι ενδιάμεση (σχεδόν 1 στις 2 γυναίκες είναι παντρεμένη). Σ' αυτό πρέπει να προστεθεί και η αύξουσα πιθανότητα γάμου όσο η ηλικία αυξάνει, η αντίστροφα, η μειωμένη σχετικά πιθανότητα γάμου σε πολύ πρώιμη ηλικία. Κι αυτό παρά την υψηλή ακόμη συμμετοχή των πρώιμων, στο σύνολο, νεανικών γάμων.

Ο παραδοσιακός χαρακτήρας της λευκαδίτικης κοινωνίας των αρχών του 19ου αιώνα δεν χρειάζεται ειδική τεκμηρίωση. Αν σ' αυτό προστεθεί και η γεωγραφία, μπορούμε να υποθέσουμε ότι, πριν από τον 19ο αιώνα τουλάχιστον, το κυρίαρχο πρότυπο

__________________________

1. Ακριβέστερα, μεταξύ 23-29 ετών κείται το 90% των μέσων όρων της ηλικίας γάμου των γυναικών -βλ. Bideau, ό.π.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/160.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

θα έτεινε να αντιστοιχεί στα λεγόμενα ανατολικά-ευρωπαϊκά σχήματα (βλ. μια σχετική ένδειξη στη σημ. σ. 152). Αυτό που παρατηρούμε εδώ είναι ίσως (ενδεχομένως και με την επίδραση των δυτικοευρωπαίων κυριάρχων στα Επτάνησα) το προανάκρουσμα του δημογραφικού εκσυγχρονισμού1, μια από τις συνιστώσες του οποίου είναι και η υιοθέτηση του δυτικού-ευρωπαϊκού μοντέλου γαμήλιας συμπεριφοράς.

Απ' ό,τι φαίνεται, το μοντέλο γαμήλιας συμπεριφοράς στη Λευκάδα του β' μισού του 19ου αιώνα αποτελεί μια (μεταβατική μάλλον) συνισταμένη δυο λειτουργικών σκοπιμοτήτων: αντιρρόπηση μιας σχετικά ακόμη υψηλής θνησιμότητας, από τη μια (δηλ. η κύρια δημογραφική λειτουργία του ανατολικού-ευρωπαϊκού

__________________________

1. Πολλές ενδείξεις μας έχουν ήδη οδηγήσει στη διατύπωση μιας τέτοιας υπόθεσης. Βλ Μ. Tomara-Sideris, "Le mouvement de la population", ό.π., Μ Τομαρά-Σιδέρη, "Ονοματοδοτικές συμπεριφορές στη Λευκάδα στον 19ο αιώνα", Τα Ιστορικά, τχ. 2, Δεκέμβρης 1984, Αθήνα, M. Τομαρά-Σιδέρη και Ν. Σιδέρης, "Δομικές αναλλοίωτες και δημογραφικοί μετασχηματισμοί", ανακοίνωση στο Β' Διεθνές Συμπόσιο Ιστορίας, "Μεσογειακές Οικονομίες, Ισορροπίες και Διασυνδέσεις, 13ος-20ός αι.", Αθήνα, Σεπτέμβρης 1983. Σ' αυτές τις μελέτες αναλύεται η μείωση των ρυθμών δημογραφικής δραστηριότητας στο πέρασμα από το α' στο β' μισό του 19ου αιώνα και άλλα δεδομένα που θα έτειναν να τεκμηριώσουν αυτή την υπόθεση. Σε σχέση με τις γαμήλιες συμπεριφορές, ειδικότερα, ορισμένα δεδομένα (από τις προηγούμενες μελέτες και από ανέκδοτο υλικό του Ιστορικού Αρχείου Λευκάδας) που αφορούν τη μέση ηλικία γάμου:

                       Άντρες

Γυναίκες

Έτος

Πόλη

Χωριά

Πόλη

Χωριά

1843

32.0

27.2

24.4

21.9

1853

29.8

27.1

23.1

23.4

1863

31.9

28.3

26 2

23.9

1873

30.9

29.7

24.5

25.0

Σημειώνουμε τέλος τη χαμηλή γαμηλιότητα σ' όλη την Ελλάδα (Clon Stéphanos, ό. π.) στη δεκαετία 1868-1878: 6.16‰ όπου παρατηρούμε ότι ο δείκτης γαμηλιότητας είναι στη Λευκάδα κάτω από τον μέσο όρο (5.19‰)

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/161.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

μοντέλου), αλλά και εξυπηρέτηση της διαδικασίας υιοθέτησης του δυτικού-ευρωπαϊκού μοντέλου, από την άλλη. Ειδικότερα, σε σχέση με τη νέα γενιά, αυτό το σχήμα γαμήλιων συμπεριφορών σημαίνει ότι οι γαμήλιες επιλογές δεν είναι μόνο προσωπικό ζήτημα του ενδιαφερομένου νέου ατόμου, ούτε συνάρτηση των δικών του και μόνο βουλήσεων και επιθυμιών. Είναι αυτές οι επιλογές, ιδιαίτερα στις γυναίκες (αλλά και στους άντρες), δέσμιες σκοπιμοτήτων τόσο συνειδητών και εμπρόθετων (επιλογή συζύγου από την οικογένεια εν όψει της σύναψης επωφελών δεσμών αγχιστείας), όσο και ασυνείδητων - πολιτισμικών, όπου η πίεση του θανάτου και η ανάγκη αντιρρόπησής του είναι εμφανής.

Μια πρώτη σύνοψη

Στην περίπτωση της θνησιμότητας είδαμε ότι η φύση, κυρίαρχος ακόμη πόλος στη σχέση της με την κοινωνία, έτεινε προς την εξίσωση των μεσοπρόθεσμων τελικών αποτελεσμάτων της.

Στην περίπτωση των γάμων, στους οποίους παρεμβαίνει με κυρίαρχο τρόπο η κουλτούρα, η κύρια τάση είναι, αντίθετα, ο πολλαπλασιασμός των διαφοροποιήσεων και των διακρίσεων. Και αν στην πρώτη περίπτωση το επίμαχο αντικείμενο είναι η επιβίωση, σ' αυτήν εδώ το επίμαχο αυτό αντικείμενο είναι, για τους νέους, ορισμένες από τις θεμελιακές συντεταγμένες που προσδιορίζουν την ίδια την ποιότητα της ζωής.

Ορισμένες από τις απαντήσεις που δίνονται, στην περίοδο αυτή, ακολουθούν τους παραδοσιακούς καταναγκασμούς, ενώ άλλες τολμούν να στρέφονται σε νέα πρότυπα.

11

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/162.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/163.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ'

ΤΕΚΝΟΠΟΙΙΑ - ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΔΟΧΗ ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ

Αν το δεσπόζον στοιχείο στην περίπτωση της θνησιμότητας είναι η βιολογική πρόκληση και, στην περίπτωση των γάμων, οι κοινωνικοί-πολιτισμικοί καταναγκασμοί, στην περίπτωση της τεκνοποιίας το δεσπόζον στοιχείο αντιστοιχεί στην απαρτίωση της βιολογικής δυνατότητας, της κοινωνικής-δημογραφικής σκοπιμότητας και του επιθυμητικού στοιχείου σ' ένα θεσμικό σχήμα. Οι μεταβαλλόμενες ισορροπίες ανάμεσα σ' αυτά τα στοιχεία διαμορφώνουν την τελική εικόνα της τεκνοποιίας.

Ι. Γενική εικόνα

Ο πίνακας 51 συνοψίζει τη συνολική τεκνοποιία της γενιάς του 18231 στη διάρκεια της νεότητας της σε συνάρτηση με την

__________________________

1. Ακριβέστερα, τον αριθμό παιδιών που μπορέσαμε να εντοπίσουμε. Σ' αυτά πρέπει να προστεθεί ένας ακόμη αριθμός παιδιών που γεννήθηκαν στα 1839-1841, περίοδο για την οποία υπάρχουν εκτεταμένα κενά του υλικού, ιδιαίτερα στα χωριά. Μια αδρή εκτίμηση του αριθμού αυτών των μη ανευρεθέντων παιδιών είναι η ακόλουθη: το μέγιστο μέρος των απωλειών αντιστοιχεί σε γονείς 17-18 ετών (ιδιαίτερα 18 ετών). Αν δεχτούμε ότι μια αποδεκτή εκτίμηση του ποσοστού γενικής γονιμότητας στην ηλικία των 18 ετών είναι ο μέσος όρος του προηγούμενου και του επόμενου έτους, τότε αυτό το ποσοστό έχει τιμή της τάξης του 32.8‰. Άρα, αντιστοιχούν σ' αυτή την ηλικία 7 γεννήσεις παιδιών με μητέρα μέλος της κοόρτης, και άλλες τόσες με πατέρα μέλος της κοόρτης, αν η αναλογία γεννήσεων παιδιών έχει, σε σχέση

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/164.gif&w=600&h=915HTML>4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ηλικία, το φύλο και τον τόπο κατοικίας του γονέα. Συνολικά, από τα μέλη της γενιάς του 1823 γεννήθηκαν τουλάχιστον 193 παιδιά1. Η πιο σημαντική συμβολή στην τεκνοποιία προέρχεται κυρίως από τις γυναίκες του χωριού.

Πιο αναλυτικά, η συμμετοχή στην τεκνοποιία έχει ως εξής:

- Οι άντρες της πόλης είναι γονείς του 4.7 % του συνόλου των παιδιών.

- Οι άντρες του χωριού είναι γονείς του 28.5%,

- Οι γυναίκες της πόλης είναι γονείς του 14.5%.

- Οι γυναίκες του χωριού είναι γονείς του 52.3%.

__________________________

με το φύλο του γονέα, κατανομή παρόμοια με αυτή των ηλικιών 17 και 19 ετών. Συνεπώς, γύρω στις 14 γεννήσεις μας διαφεύγουν. Αν λάβουμε υπόψη μας ότι ίσως μας διαφεύγει και ένας αριθμός γεννήσεων από γονείς ηλικίας 17 (ή και 16 και 19) ετών, τότε συνολικά μπορούμε να δεχτούμε ότι μας διαφεύγουν 20-25 γεννήσεις, δηλαδή ένα ποσοστό της τάξης του 10% περίπου, στη χειρότερη μάλλον περίπτωση. Αν αυτή η εκτίμηση προσδιορίζει σωστά το maximum των ενδεχόμενων απωλειών του υλικού μας, τότε θα πρέπει να διορθώνουμε κάθε φορά ανάλογα τα αντίστοιχα αποτελέσματα που εκτίθενται σ' αυτό το κεφάλαιο, θεωρώντας ότι οι αναφερόμενες τιμές ίσως υπολείπονται κατά 10% των πραγματικών. Όταν πρόκειται για συνολικές εκτιμήσεις. Σημειώνουμε ότι αυτή η διόρθωση βελτιώνει, αλλά δεν μεταβάλλει ριζικά, τις τάξεις μεγεθών στις περισσότερες περιπτώσεις, με κύρια ίσως εξαίρεση την υποτίμηση των επιπέδων τεκνοποιίας στην ηλικία των 15-19 ετών.

1. Βλ. προηγούμενη σημείωση.

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/165.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 51

Αριθμός παιδιών με γονέα μέλος της γενιάς του 1823

Πόλη

Χωριά

Ηλικία γονέα

11

Άντρες

Γυναίκες

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

12

1

1

13

3

3

14

2

6

8

15

1

3

4

16

1

2

3

4

10

17

2

2

2

3

9

18

2

2

19

2

4

9

5

20

20

2

2

6

16

26

2ι :

1

8

12

26

47

22

5

8

17

3ο

23

1

3

9

14

27

24

1

1

4

6

Σύνολο

9 - 37 -28

55- -156- 101

193

64

129-

Γενικά, από τις συχνότερα και νωρίτερα νυμφευόμενες γυναίκες του χωριού προέρχεται 1 στα 2 παιδιά - απόγονοι της γενιάς του 1823, από τις γυναίκες της πόλης 1 στα 7, από τους άντρες του χωριού 1 στα 4 και από τους άντρες της πόλης μόλις 1 στα 20.

ΙΙ. Επίπεδα τεκνοποιίας

Σε σχέση με τον αφετηριακό αριθμό μελών της κοόρτης, τα παιδιά αυτά αντιπροσωπεύουν:

- 9 γεννήσεις ανά 100 άντρες στην πόλη.

- 38.4 γεννήσεις ανά 100 γυναίκες στην πόλη.

- 23.3 γεννήσεις ανά 100 άντρες στα χωριά.

- 47.9 γεννήσεις ανά 100 γυναίκες στα χωριά.

- 31.1 γεννήσεις ανά 100 μέλη της γενιάς του 1823.

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/166.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Σε σχέση με τον αριθμό των επιζώντων στα διαδοχικά γενέθλια πέρα από το 11ο (ελάχιστη ηλικία γάμου), η κατανομή των γεννήσεων είναι η ακόλουθη1:

ΠΙΝΑΚΑΣ 52

Ποσοστό παιδιών (%) σε σχέση με τους επιζώντες της γενιάς τον 1823

Ηλικία

Άντρες

Γυναίκες

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

11-14

0

0

1.5

5.6

2.4

15-19

5.1

14.5

8.4

9.4

9.3

20-24

0.1

34.5

19.0

48.4

28.3

11-24

11.3

47.5

28.1

62.7

389

Άρα, η μέση θεωρητική πιθανότητα γέννησης ενός παιδιού είναι, για άτομα γόνιμης ηλικίας, της ακόλουθης τάξης:

- 4 στα 10 στο σύνολο.

- 6 στα 10 για τις γυναίκες του χωριού.

- 5 στα 10 για τις γυναίκες της πόλης.

- 3 στα 10 για τους άντρες του χωριού.

- 1 στα 10 για τους άντρες της πόλης.

Η πιθανότητα αυτή δείχνει τάση μεγιστοποίησης στην ηλικία των 20-24 ετών. Η εξήγηση είναι απλή: Γέννηση νόθου (γνωστή) έχουμε (ίσως) σε μια μόνο περίπτωση. Άρα, όλα τα παιδιά γεννιούνται από γονείς παντρεμένους. Όσο περνά ο καιρός, τόσο ο αριθμός των παντρεμένων αυξάνει, καθώς και η πιθανότητα (πρώτης η επαναληπτικής) τεκνοποιίας των ζευγαριών.

ΙΙΙ. Ηλικία τεκνοποιίας

Σύμφωνα με τον πίνακα 51, ο κύριος όγκος των γεννήσεων αντιστοιχεί στην ηλικία 20-24 ετών, τόσο συνολικά (70.5%) όσο

__________________________

1. Με την επιφύλαξη όσων αναφέρθηκαν στη σημ. σ. 159-160.

Σελ. 166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/167.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

και σε κάθε χωριστή κατηγορία (με εξαίρεση τους άντρες της πόλης), και αυτό ανεξάρτητα από την ηλικία γάμου. Με την επιφύλαξη της ελλιπούς καταγραφής στα χρόνια 1839-1841, φαίνεται, ότι οι πρώιμοι, γάμοι δεν επαρκούν για να αντιστρέψουν την κύρια τάση, που είναι η μητρότητα (η πατρότητα) μετά την ηλικία των 19 ετών.

Παρ' όλα αυτά, παραμένει γεγονός ότι 3 -τουλάχιστον- στα 10 παιδιά γεννιούνται πριν από το 20ό γενέθλιο του γονέα. Η υπολογίσιμη αυτή συμμετοχή των λίγο η πολύ πρώιμων γεννήσεων έχει μια σημασία (πού θα δούμε παρακάτω) σχετική με τη συνολική ισορροπία του δημογραφικού μοντέλου, στο οποίο αντιστοιχεί η γενιά του 1823.

IV. Επίπεδα γονιμότητας

Με βάση τα δεδομένα του πίνακα 53 καταστρώνουμε τον πίνακα γενικής γονιμότητας της γενιάς του 1823 (πίν. 54).

Παρατηρούμε ότι το ποσοστό γενικής γονιμότητας των 

ΠΙΝΑΚΑΣ 53

Γεννήσεις ζώντων από γυναίκες της γενιάς του 1823

Ηλικία x

Sx

Αριθμός γεννήσεων

13

216

3

14

216

6

15

214

4

16

214

6

17

214

5

18

214

(0)

19

214

9

20

214

18

21

214

34

22

214

22

23

213

17

24

212

5

Σημείωση. x = γενέθλιο, Sx = αριθμός γυναικών που επιζούν στο γενέθλιο x.

Σελ. 167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/168.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

γυναικών της γενιάς του 1823 εμφανίζει στην περίοδο 20-23 ετών τιμές από υπερδιπλάσιες και άνω σε σχέση με την πριν από το 20ό γενέθλιο περίοδο. Το επίπεδο της επιτευχθείσης στο 25ο γενέθλιο τεκνοποιίας είναι της τάξης του 0.60%. Η πραγματοποίηση του κλιμακώνεται ως εξής: Το 1/4 μέχρι το 19ο έτος, τα 2/3 μέχρι το 21ο έτος, και το υπόλοιπο, με επιβραδυνόμενους ρυθμούς, μέχρι το τέλος της νεότητας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 54

Πίνακας γενικής γονιμότητας (ανά 10.000 γυναίκες) - Γενιά 1823

Ηλικία x

Ποσοστό n (x,x+1)

Τεκνοποιία Dx

13

139

0

14

278

139

15

187

417

16

280

604

17

234

884

18

(0)

1118

19

421

(1118)

20

841

1539

21

1589

2380

22

1028

3969

23

798

4997

24

236

5795

6031

Σημείωση: x = γενέθλιο, n (x, x+1) = γεννήσεις προερχόμενες από 10000 γυναίκες ζωντανές στο γενέθλιο x, Dx= σωρευτικός αριθμός των γεννήσεων που αντιστοιχούν στα διαδοχικά n (x, x+1), (0), (1118): Οι παρενθέσεις υποδηλώνουν ότι έχουμε εδώ κενό του υλικού.

V. Αναπαραγωγή της νέας γενιάς

Τα δεδομένα του πίνακα γενικής γονιμότητας επιτρέπουν μια εκτίμηση του βαθμού αναπαραγωγής της γενιάς του 1823 στη διάρκεια της νεότητάς της.

Σελ. 168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/169.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 55

Καθαρό ποσοστό αναπαραγωγής της γυναικείας γενιάς 1823

Ηλικία x

Ποσοστό γενικής γονιμότητας (0/00)

(Α)

Πιθανότητα επιβίωσης

(Β)

(Α) x (Β)

13

13.9

1000

13.9

14

27.8

0991

27.5

15

18.7

1000

18.7

16

28.0

1000

28.0

17

23.4

1000

23.4

18

19

(0)

42.1

(1000)

1000

(0)

42.1

20

84.1

1000

84.1

21

158.9

1000

158.9

22

102.8

0995

102.3

23

79.8

0995

79.4

24

23.6

1000

23.6

603.1

601.9

Καταστρώνοντας τον πίνακα 55 και θεωρώντας ότι η σχέση αρσενικότητας στη γέννηση είναι της τάξης του 110, τότε1 ο υπολογισμός του καθαρού ποσοστού αναπαραγωγής της γυναικείας γενιάς 1823 μέχρι το τέλος της νεότητάς της μας δίνει τιμές της τάξης του 0.287. Αυτό σημαίνει ότι, μέχρι το τέλος της νεότητάς της,

__________________________

1. Αν θεωρήσουμε ότι η σχέση αρσενικότητας (Σ.A.) έχει μεγαλύτερη ή μικρότερη τιμή, και πάλι οι τιμές του καθαρού ποσοστού αναπαραγωγής της νέας γενιάς είναι αισθητά της ίδιας τάξης: 0.280 για Σ.Α = 115 και 0.294 για Σ.Α.= 105. Υπενθυμίζουμε ότι το καθαρό ποσοστό αναπαραγωγής υποδηλώνει την υλοποιημένη τεκνοποιία κοριτσιών που προέρχονται από μια γυναίκα της αρχικής κοόρτης. Για ν' αντικατασταθεί πλήρως μια γενιά, το ποσοστό αυτό πρέπει να ισούται με 1 (υπολογιζόμενο βέβαια όχι στο τέλος της νεότητας, αλλά στο τέλος της γόνιμης ζωής των γυναικών, συμβατικά ίσο με 50 έτη). Για τον υπολογισμό του πολλαπλασιάζουμε το άθροισμα των γινομένων (Α) x (Β) του πίνακα 55 με το ποσοστό θηλυκότητας στη γέννηση (1 - Σ.Α.).

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/170.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 56

Πίνακας γενικής γονιμότητας (ανά 10.000 γυναίκες) κατά τόπο κατοικίας

Πόλη

Χωριά

Ηλικία x

n (x, x+1)

Dx

n (x, x+1)

Dx

13

0

0

188

0

14

0

0

375

188

15

182

0

189

563

16

364

182

252

752

17

364

546

189

1004

18

(0)

910

(0)

1193

19

727

(910)

315

(1193)

364

1637

1006

1508

21

1455

2001

1635

2514

22

909

3456

1069

4149

23

545

4365

886

5218

24

185

4910

235

6104

5095

6357

η νέα γενιά έχει ήδη αντικαταστήσει τα 3/10 του εαυτού της1.

Αν τώρα καταστρώσουμε ένα πίνακα γενικής γονιμότητας κατά τόπο κατοικίας (πίν. 56), παρατηρούμε ότι στα χωριά οι ρυθμοί της νεανικής γονιμότητας, καθώς και ο ρυθμός αντικατάστασης της νέας γενιάς, είναι σαφώς υψηλότεροι από τους αντίστοιχους ρυθμούς της πόλης. Το ποσοστό γενικής γονιμότητας έχει τιμές συγκρίσιμες στις δυο περιοχές μέχρι το 19ο έτος, αλλά, στη συνέχεια, κατά κανόνα υψηλότερες στα χωριά. Η επιτευχθείσα νεανική τεκνοποιία είναι σαφώς υψηλότερης τάξης στα χωριά (0.64) σε σχέση με την πόλη (0.51, δηλαδή τα 3/4 αυτής των χωριών).

Τέλος, το καθαρό ποσοστό αναπαραγωγής της γυναικείας γενιάς 1823, στη διάρκεια της νεότητας της, είναι της τάξης του 0.242

__________________________

1. Πβ. σημ. σ. 159-160.

Σελ. 170
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/171.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

στην πόλη και του 0.302 στα χωριά. Με άλλα λόγια, η νέα γενιά αντικαθιστά στην πόλη το 1/4 και στα χωριά τα 3/10 του εαυτού της1 πριν από το 25ο γενέθλιο της ζωής της.

VI. Γονιμότητα των γάμων

Στο μέτρο που το βασικό πλαίσιο για το μέγιστο μέρος των γεννήσεων είναι ο γάμος, είναι λογικό να διερευνήσουμε όχι μόνο τις τεκνοποιητικές επιδόσεις της γενιάς του 1823 στο σύνολό της, αλλά και, ειδικότερα, την αναπαραγωγική συμπεριφορά των παντρεμένων ζευγαριών.

ΠΙΝΑΚΑΣ 57

Ποσοστό νόμιμης γονιμότητας -- Γενιά τον 1823

Ηλικία μητέρας

Γυναίκες - Έτη

Γεννήσεις

ΙΙοσοστό ‰

12

2.5

0

0

13

6.5

3

462

14

10.5

6

571

15

14.5

4

276

16

18.5

6

324

17

22.5

5

222

18

28.5

(0)

(0)

19

4ο

9

225

20

60

18

300

21

68.5

34

496

22

87.5

22

251

23

92

17

185

24

93

5

54

<15

19.5

9

462

15-19

122

15

123

20-24

409

77

188

__________________________

1. Ίσως, ακριβέστερα, το 1/3 - διόρθωση αναγκαία λόγω των όσων αναφέραμε στη σημ. σ. 159-160 σχετικά με το κενό του υλικού, που αφορά σχεδόν αποκλειστικά τα χωριά.

Σελ. 171
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/172.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

1. Νόμιμη γονιμότητα

Ο πίνακας 57 εικονίζει την εξέλιξη του ποσοστού νόμιμης γονιμότητας σε συνάρτηση με την ηλικία της μητέρας.

Παρατηρούμε ότι η τιμή του είναι κατά πάσα πιθανότητα (βλ. σημ. σ. 159) υψηλότερη στην ομάδα των 20-24 ετών σε σύγκριση με την ομάδα των 15-19 ετών. Ως απόλυτες τιμές, τα ποσοστά αυτά είναι μάλλον χαμηλά σε σύγκριση με εικόνες που αντιστοιχούν σε πληθυσμούς δημογραφικά παλιού τύπου1. Ένα αξιοσημείωτο στοιχείο είναι και το εξής: Αν συγκρίνουμε τον αριθμό γεννήσεων κάθε χρονιάς περιλαμβάνοντας τον αριθμό γάμων που υπάρχουν ήδη την προηγούμενη χρονιά, από τη μια, με τον αριθμό νέων γάμων που συνάπτονται την προηγούμενη χρονιά, από την άλλη, παρατηρούμε ότι η σχέση ανάμεσά τους είναι η ακόλουθη:

Οι διακυμάνσεις του αριθμού των γεννήσεων εξαρτώνται κυρίως από τον αριθμό νέων γάμων την προηγούμενη χρονιά, και είναι πρακτικά ανεπηρέαστες από τον αριθμό των ήδη υπαρχόντων γάμων στη χρονιά αυτή. Αυτό ισοδυναμεί με το ακόλουθο μοντέλο αναπαραγωγικής συμπεριφοράς2:

α. Κάθε νέος γάμος οδηγεί σε ταχεία σύλληψη (και, άρα, γέννηση παιδιού) μέσα στο διάστημα του ενός έτους που ακολουθεί.

__________________________

1. Τα ποσοστά αυτά είναι αισθητά χαμηλότερα από αυτά που σημειώνονται άλλού, π.χ. στη μελέτη του Lachiver, "La population de Meulan du ΧVΙΙe au ΧΙΧ siècle", S.E. V.P.E.N., Παρίσι 1969, σ. 148 κ.ε. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι το περιορισμένο μέγεθος του δείγματος μας επιτρέπει μεγάλες διακυμάνσεις γύρω από την αναφερόμενη τιμή. Για την ηλικία π.χ. των 21 ετών, τα περιθώρια εμπιστοσύνης εκτείνονται από το 300‰ μέχρι το 500‰ περίπου, κ.ο.κ. Ο βασικός μηχανισμός αυτής της διαφοράς είναι η μεγαλύτερη αναλογία γάμων πριν από τα 20 στη Λευκάδα, σε συνδυασμό με τη συνήθεια άμεσης γέννησης 1-2 παιδιών, με κατοπινά ή σταμάτημα ή καθυστέρηση άλλης γέννησης.

2. Οι τιμές του συντελεστή συσχέτισης r του Pearson ανάμεσα σ' αυτές τις μεταβλητές είναι οι ακόλουθες:

Σελ. 172
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/173.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

β. Αντίθετα, οι ήδη υπάρχοντες γάμοι δεν οδηγούν σε ετήσιες γεννήσεις, δηλαδή ανάμεσα σε δυο διαδοχικές γεννήσεις μεσολαβεί συνήθως διάστημα τουλάχιστον ενός έτους.

γ. Όπως δείχνει και το ποσοστό νόμιμης γονιμότητας στις ηλικίες 15-19 και 20-24, στην πρώτη περίοδο αντιστοιχεί σε κάθε παντρεμένη γυναίκα 1 παιδί ανά οκταετία, ενώ στη δεύτερη περίοδο 1 παιδί ανά πενταετία έγγαμης ζωής1.

δ. Συνεπώς, η χρονική απόσταση ανάμεσα στις διαδοχικές γεννήσεις είναι υπολογίσιμη και ή τα νέα ζευγάρια, στη διάρκεια της νεότητας τους, αποφεύγουν τον μεγάλο αριθμό παιδιών (δηλαδή κάνουν 1, ίσως 2 ή 3 παιδιά και μετά σταματούν) ή επιβραδύνουν πολύ το ρυθμό τους.

__________________________

(1)

Γεννήσεις χρονιάς x

(2)

Υπάρχοντες γάμοι (x-1)

(3),

Νέοι γάμοι (x-1)

(1)

(2)

(3)

1.00

0.55

1.00

0.82*

0.34

1.00

* Συσχέτιση στατιστικά σημαντική, ρ<<.01

Αν θεωρήσουμε ότι η σχέση ανάμεσα στο y = (γεννήσεις χρονιάς x), στο x1 = (υπάρχοντες γάμοι x-1) και στο x2 = (νέοι γάμοι x-1) εκφράζεται με το γενικό μοντέλο y = α+β1x1 +β2x2+U, τότε η επίλυση μας δίνει τις ακόλουθες ποσοστικές σχέσεις: y = -0.306 + 0.093 x1+0.993 x2. Δηλαδή, στις γεννήσεις κάθε χρόνιας οι ήδη υπάρχοντες γάμοι συμβάλλουν με 1 περίπου παιδί ανά 10 ζεύγη, ενώ οι νέοι γάμοι με 1 παιδί ανά νέο ζεύγος. Για τη στατιστική μέθοδο βλ. Ε. A. Hanuskek, J. E. Jackson, Statistical Methods for Social Scientists, Academic Press, Νέα Υόρκη 1977.

1. Ο υπολογισμός είναι ο ακόλουθος: Για ποσοστό γονιμότητας π. χ. 0.200

                                          200 γεννήσεις

έχουμε: Π.Γ. = 0.200 = ------------------------     άρα, σε μια πενταετία,

                                      1000 (γυναίκες - έτη)

                  200 γεννήσεις

0.200 = ---------------------, άρα σε κάθε γυναίκα αντιστοιχεί γέννηση 1 παιδιού, κ.ο.κ.

          (5 έτη) Χ (200 γυναίκες)

.

Σελ. 173
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/174.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

2. Διαστάσεις της οικογένειας

Αυτή η τάση προς έλεγχο των γεννήσεων επιβεβαιώνεται και από τη σχέση ανάμεσα στη διάρκεια του γάμου και τη γονιμότητα (βλ. πίν. 58). Όπως βλέπουμε, 1 παιδί στα 10 γεννιέται πριν να κλείσει χρόνος γάμου, πάνω από 5 παιδιά στα 10 στα πρώτα δύο χρόνια, και 8 στα 10 παιδιά στα τέσσερα πρώτα χρόνια γάμου.

Πριν να κλείσει ένας χρόνος γάμου, 1 στα 6 ζευγάρια αποκτά παιδί. Τα 2 στα 3 ζευγάρια αποκτούν παιδί ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη επέτειο του γάμου τους. Στη συνέχεια η πιθανότητα αυτή μειώνεται σταθερά, για ν' ανακάμψει πάλι αισθητά προς το 7ο-8ο έτος έγγαμου βίου.

Η ανάκαμψη αυτή παραπέμπει σε δυο φαινόμενα: Πρώτο, στη λεγόμενη "στειρότητα των εφήβων"1 -και όντως, σ' αυτή την

__________________________

1. Βλ. Lachiver, ό.π.. Για τους υπολογισμούς που αναφέρονται στη συνέχεια χρησιμοποιούμε και τα δεδομένα του ακόλουθου πίνακα:

Διάρκεια γάμου (μέχρι το 25ο γενέθλιο) των γυναικών της γενιάς του 1823

Διάρκεια γάμου (συμπληρωμένα έτη)

Ηλικία

γάμου

<15

15-19

20-24

Σύνολο

0

1

4

5

1

1

2

4

7

2

10

10

3

17

17

4

15

7

22

5

9

9

6

0

7

7

7

8

1

1

9

3

3

6

10

3

3

11

5

5

12

1

1

13+

0

Σύνολο                         13             38              42              93

Σελ. 174
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/175.gif&w=600&h=3934. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 58

Διάρκεια τον γάμου κατά τη γέννηση παιδιού - Γυναίκες της γενιάς του 1823

Ηλικία

γάμου

μητέρας

Διάρκεια γάμου (συμπληρωμένα έτη)

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9 +

Σύνολο

<15

15-19

20-24

 

2

12

3

24

29

2

9

6

1

10

5

 

7

1

4

1

2

3

3

4

1

15

62

52

Παιδιά:

Σύνολο

%

 

 

14

10.9

 

56

43.4

 

17

13.2

 

16

12.4

 

7

5.4

 

5

3.9

 

3

2.3

 

6

4.7

 

5

3.9

 

0

0.0

 

129

100.0

 

Γυναίκες -έτη*

 

90.5

 

84.5

 

76

 

62.5

 

43

 

27.5

 

23

 

19.5

 

15.5

 

23.5

Συνολικό ποσοστό νεανικής νόμιμης γονιμότητας 277 γεννήσεις

Ποσοστό νόμιμης γονιμότητας**

 

155

 

663

 

224

 

256

 

163

 

182

 

130

 

308

 

323

 

0

1000 γυναίκες-έτη

* Διάρκεια παραμονής των γυναικών της γενιάς 1823 στην αντίστοιχη κατηγορία διάρκειας γάμου.

** Παιδιά ανά 1.000 γυναίκες - έτη.

Σελ. 175
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/176.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

τάξη διάρκειας γάμου συναντάμε την πρώτη τεκνοποιία αρκετών γυναικών που παντρεύτηκαν πριν από την ηλικία των 15 ετών. Δεύτερο, στον προαναφερθέντα μηχανισμό του ελέγχου των γεννήσεων είτε με αύξηση του μεταξύ τους διαστήματος είτε και με πλήρη ατεκνία μετά το πρώτο ή το δεύτερο παιδί (ατεκνία νοείται εδώ στη διάρκεια της νεότητας πάντοτε).

Η γενική εικόνα που προκύπτει λοιπόν είναι η εξής:

Τα νεανικά ζευγάρια τείνουν να αποκτούν παιδί τάχιστα μετά το γάμο τους. Φαίνεται εδώ ότι συγκλίνουν απόλυτα οι ερωτικές επιθυμίες του ζευγαριού, η επιθυμία απόκτησης παιδιού (αντίστοιχα εγγονιού) από τη μεριά του νέου ζευγαριού (αντίστοιχα της γονεϊκής οικογένειας των νεονύμφων) και, τέλος, οι (ασύνειδες) κοινωνικές-δημογραφικές σκοπιμότητες. Μετά το πρώτο παιδί, όμως, η νεανική οικογένεια τείνει να παραμένει στάσιμη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δηλαδή, στα νεανικά ζευγάρια, ο έλεγχος των γεννήσεων είναι σαφής και αποτελεσματικός, ενώ η ιδεατή εικόνα της οικογένειας μάλλον αποφεύγει το μεγάλο πλήθος παιδιών1. Δυσχέρειες ανατροφής και συντήρησης των παιδιών; Ανάγκη διαθεσιμότητας των γυναικείων χεριών για δουλειές άλλες από τη μητρική φροντίδα; Άλλοι λόγοι; Υποθέσεις που οδηγούν σε παραπέρα διερεύνηση.

Το ίδιο φαινόμενο, ο έλεγχος των γεννήσεων στα νεανικά ζευγάρια, επιβεβαιώνεται και από το οριστικό μέγεθος της οικογένειας στο 25ο γενέθλιο.

Έτσι, σε 93 συνολικά οικογένειες, που σ' αυτές η σύζυγος είναι γυναίκα της γενιάς του 1823, έχουμε:

- 0 παιδιά σε 17 περιπτώσεις (18.3%).

- 1 παιδί σε 42 περιπτώσεις (45,2%).

- 2 παιδιά σε 25 περιπτώσεις (26.9%).

__________________________

1. Δεν ξέρουμε από πότε χρονολογείται, ως ιδανικό μέγεθος και τύπος ελληνικής οικογένειας, το σχήμα "ένα αγόρι - ένα κορίτσι με τρία χρόνια διαφορά στην ηλικία"... Απ' ό,τι φαίνεται, ωστόσο, το ιδεολογικό αυτό στερεότυπο έχει κάποιες ιστορικές καταβολές προσιτές στην έρευνα.

Σελ. 176
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/177.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- 3 παιδιά σε 9 περιπτώσεις (9.7%),

Η πλήρης ατεκνία είναι, λοιπόν, δυο φορές συχνότερη από την τριμελή οικογένεια, και το 70% των σχηματισμένων νεανικών οικογενειών έχει μόνο 1 ή (λιγότερο συχνά) 2 παιδιά1. Και, φυσικά, αυτή η εικόνα δεν εξηγείται με κάποια υποτιθέμενη ανεπάρκεια χρόνου για αναπαραγωγή των νέων ζευγαριών. Γιατί (βλ. πίν. 58) η συντριπτική πλειοψηφία των ζευγαριών (91 στα 93) γνώρισε σ' αυτό το διάστημα τουλάχιστον 2.5 (κατά μέσο ορό) χρόνια έγγαμου βίου, 9 στα 10 ζευγάρια τουλάχιστον 3.5 χρόνια, 3 στα 4 τουλάχιστον 4.5 χρόνια και -πάνω από 1 στα 2- 5.5 χρόνια κοινής ζωής, άρα θεωρητικά αναπαραγωγικής δυνατότητας.

Μια ένδειξη για τη χρήση του αναπαραγωγικά διαθέσιμου χρόνου είναι και η απόσταση ανάμεσα στο 1ο και το 2ο παιδί. Αυτή είναι:

- Μικρότερη από 1 χρόνο σε 1 περίπτωση (3%).

- 1-2 χρόνια σε 14 περιπτώσεις (42%).

- 2-3 χρόνια σε 14 πάλι περιπτώσεις (42%).

- 3-4 χρόνια σε 4 περιπτώσεις (12%).

Οι (ολιγάριθμες) αποστάσεις μεταξύ 2ου και 3ου παιδιού είναι μισές-μισές κατανεμημένες στα διαστήματα 0-2 και 2-4 ετών. Τέλος, το 5 % περίπου των συλλήψεων οφείλονται σε προγαμιαίες σεξουαλικές σχέσεις.

VII. Βαθμός αντιρρόπησης των απωλειών

Έχουμε ήδη εκτιμήσει το επίπεδο των απωλειών της κοόρτης εξαιτίας της θνησιμότητας. Σχεδόν 1 στα 4 από τα μέλη της

__________________________

1. Για σύγκριση παραθέτουμε (Μ. Lachiver, ό.π.) αντίστοιχα στοιχεία για το Meulan. Εκεί, στους γάμους που έγιναν στα 1815-1839, οι γυναίκες ηλικίας 20-24 ετών έχουν αποκτήσει 0 παιδιά στο 15% των περιπτώσεων, 1 παιδί στο 33% των περιπτώσεων, 2 παιδιά στο 30%, 3 παιδιά στο 15% και 4 παιδιά στο 7% των περιπτώσεων. Τα ποσοστά αυτά είναι συγκρίσιμα με την εικόνα της γενιάς του 1823, ιδίως αν λάβουμε υπόψη μας και τις ενδεχόμενες απώλειες λόγω των κενών του υλικού.

12

Σελ. 177
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 158
    4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

    (πάνω από 9 φορές στις 10). Δεύτερο, ειδικά στην ομάδα ηλικιών 20-24 ετών, συναντάμε συχνά (4 στις 10 φορές περίπου) γάμους ανάμεσα σε μέλη της ίδιας αυτής ομάδας 20-24 ετών -χωρίς αυτό να οδηγεί σε παραβίαση του προηγούμενου κανόνα1.

    ΙΙΙ. Επαναληπτικοί γάμοι

    Οι επαναληπτικοί γάμοι παρουσιάζουν στη γενιά του 1823 (βλ. πίν. 46) τα εξής χαρακτηριστικά:

    - Είναι μάλλον σπάνιοι στα νέα άτομα" 8 στους 135, δηλαδή 5.9%

    - Είναι όλοι δεύτεροι γάμοι και αποτέλεσμα θανάτου του συζύγου.

    - Είναι συχνότεροι στα χωριά (7 στους 8) και περίπου ισότιμα κατανεμημένοι ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες (5 προς 3).

    - Οι πριν από το 19ο γενέθλιο επαναληπτικοί γάμοι 2 στους 8 (ένας χήρος και μία χήρα).

    IV. Μοντέλο γαμήλιας συμπεριφοράς

    Τα περιγραφικά δεδομένα που εκθέσαμε εικονογραφούν διάφορα επιμέρους φαινόμενα. Επιτρέπουν όμως και κάποια εποπτεία σχετική με την εσωτερική λογική που διέπει, τη γαμήλια συμπεριφορά της νέας γενιάς στη Λευκάδα του α' μισού του 19ου αιώνα.

    Έχουν ήδη επισημανθεί2 δυο διαφορετικά μοντέλα γαμήλιας συμπεριφοράς: ένα ανατολικό-ευρωπαϊκό, σύμφωνα με το οποίο οι πρώιμοι γάμοι είναι συχνότατοι και φαίνεται να λειτουργούν

    __________________________

    1. Παρόμοια φαινόμενα συναντάμε (ίδια πηγή όπως στη σημ. σ. 153) και στα 1843 και στα 1863. Στη δεύτερη αυτή χρονιά, ωστόσο, η εφαρμογή του δεύτερου κανόνα είναι πιο συχνή.

    2. Βλ. μια κριτική ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας του A. Bideau, "Les mécanismes autorégulateurs des populations traditionnelles". Annales ESC, 38/5 (1983), σ. 1040-1057.