Συγγραφέας:Σιδέρης, Νίκος
 
Τομαρά - Σιδέρη, Ματούλα
 
Τίτλος:Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
 
Υπότιτλος:Η δημογραφική τύχη της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:4
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:231
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:19ος αιώνας
 
Περίληψη:
Η συγκρότηση μιας νέας γενιάς στην Ελλάδα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της ιστορικής δημογραφικής και νοσολογικής μελέτης. Η έρευνα αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Πρώτο, σε ένα επίπεδο μικροδημογραφικό. Χώρος της έρευνας είναι το νησί της Λευκάδας, χρόνος της το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Στόχος της είναι η ανάλυση της λεπτής υφής των μηχανισμών συγκρότησης μιας νέας γενιάς και της ένταξής της στο πλέγμα των προηγούμενων και επόμενων γενεών. Δεύτερο, σε ένα επίπεδο μακροδημογραφικό. Εδώ επιχειρείται η επισήμανση της θέσης της νεότητας μέσα στο πλέγμα των γενεών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο του 19ου αιώνα. Οι διαθέσιμες απογραφές επιτρέπουν την ανασύσταση της πυραμίδας των ηλικιών σε περιφερειακό και συνολικό επίπεδο. Οι διαχρονικές συγκρίσεις επιτρέπουν την εκτίμηση του ειδικού βάρους της νεότητας μέσα στη δημογραφική δομή και δυναμική. Οι συγχρονικές συγκρίσεις αναδείχνουν τις περιφερειακές ανισότητες. Η ανάλυση εδώ συμπεριλαμβάνει και την απαρτίωση των μακροδημογραφικών παρατηρήσεων και των μικροδημογραφικών μηχανισμών σε ένα ολικό μοντέλο δομής και δυναμικής του ελλαδικού πληθυσμού και της θέσης της νεότητας μέσα σε αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 5.67 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 56-75 από: 234
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/56.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

9. Λοιπές διαστάσεις της αφετηριακής προικοδότησης

Από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την αφετηριακή προικοδότηση της γενιάς του 1823, σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, ορισμένα δεν εξετάστηκαν ακόμη. Μερικά από αυτά και ξεφεύγουν από τα πλαίσια μιας δημογραφικής προσέγγισης και έχουν, λίγο ή πολύ, μελετηθεί αλλού. Για τις κοινωνικές-οικονομικές δομές π.χ., που χαρακτηρίζουν την κοινωνία του νησιού στο σύνολο της,, αρκούμαστε να σημειώσουμε ότι πρόκειται για μια παραδοσιακή κοινωνία όπου κυριαρχεί η αγροτική οικονομία (με προκαπιταλιστικές μορφές στις σχέσεις παραγωγής και όχι λίγα αρχαϊκά στοιχεία στον τομέα των παραγωγικών δυνάμεων). Η πατριαρχία είναι το δεσπόζον στοιχείο στις κοινωνικές νοοτροπίες, αλλά πατριαρχία μεσογειακού τύπου, όπου δηλαδή η πατρική/ανδρική αναφορά και εξουσία είναι ο μείζων κανόνας και καταναγκασμός, αλλά η άσκηση της οικογενειακής εξουσίας και η διαχείριση "των του οίκου" κατά κανόνα βρίσκονται στα χέρια της (εξιδανικευμένης και υπερπροστατευτικής) μητέρας. Η θρησκεία είναι ένα καθοριστικό στοιχείο συνοχής του κοινωνικού ιστού, αν και η αυθεντικότητα των θρησκευτικών πεποιθήσεων των Λευκαδίων της εποχής δεν ήταν αυταπόδεικτη στα μάτια όλων1. Οι δημογραφικές συμπεριφορές είναι αυτές που χαρακτηρίζουν τους πληθυσμούς "παλιού τύπου". Για τις πολιτικές-διοικητικές δομές, τέλος, αξίζει να σημειώσουμε τη μακρόχρονη δυτική κυριαρχία: Αυτή συνοδεύεται από μια αξιόλογη παράδοση διοικητικής τάξης στο νησί, από την -έστω και λειψή- αναφορά στην πολιτική υπευθυνότητα των κατοίκων (βουλή, εκλογές, τύπος κ.ά.) και την αίσθηση της ύπαρξης του νόμου (σύνταγμα Ιονίου Κράτους κ.τ.ό.) -και 

__________________________

1. Αυτή είναι π.χ. η γνώμη που διατυπώνεται στο μνημόνιο (του 1798), Casimir Rostan, "Mémoire sur les isles ci-devant vénitiennes (Ioniennes)", Archives du Ministère des Affaires Etrangères, Mémoires et Documents, τόμ. 37, f. 245-250. παρόμοια μιλά για το ζήτημα αυτό και ο Άγγλος γιατρός J. Hennen (βλ. παρακάτω).

Σελ. 56
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/57.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

συμπληρώνεται, στην περίοδο που μελετάμε, με μια σειρά από μέτρα κοινωνικής και εκπαιδευτικής πολιτικής (νοσοκομείο, σχολεία κ.ά.) με ευνοϊκές συνέπειες στη ζωή του πληθυσμού1.

Οι κοινωνικές-οικονομικές αυτές δομές μένουν ουσιαστικά αμετάβλητες σ' όλο το διάστημα που μελετάμε, αν και παρατηρείται αισθητή εξέλιξη σε μια σειρά κοινωνικών ευαισθησιών και νοοτροπιών2. Η εξέλιξη αυτή, στο πεδίο των δημογραφικών συμπεριφορών, μπορεί να συνοψιστεί3 ως εξής: "Φαίνεται, λοιπόν, ότι βρισκόμαστε μπρος σ' έναν πληθυσμό παλιού τύπου, όπου κυριαρχεί η φύση και η πατριαρχία, διαιρεμένο ανάμεσα σε πόλη και χωριά, που τείνει να εξελιχθεί προς την κατεύθυνση ενός πληθυσμού περισσότερο σύγχρονου, πιο ισχυρού απέναντι στη φύση και λιγότερο άκαμπτο στο πεδίο της πατριαρχίας, καθώς και προς μια σχετική πολιτισμική ομογενοποίηση πόλης και υπαίθρου".

Στα πλαίσια των κοινωνικών-οικονομικών αυτών συνθηκών,

__________________________

1. Πλήθος πληροφορίες γι' αυτές τις διαστάσεις και εξελίξεις βρίσκονται στα ακόλουθα κείμενα: Σ. Βλαντής, Ιστορία της Λευκάδος, τόμ. Ι, Αθήνα 1980, Κ. Μαχαιράς, Λευκάς και Λευκάδιοι επί Αγγλικής Προστασίας, ό.π., Ν. Σβορώνος, "Χίοι πρόσφυγες εν Λευκάδι", Αφιέρωμα εις Κ. Ι. Άμαντον, Αθήνα 1940, Π. Ροντογιάννης, Ιστορία της Λευκάδος, τόμ. Ι και ΙΙ, Αθήνα 1980-1982, Μ. Τομαρά-Σιδέρη και Ν. Σιδέρης, "Δομικές αναλλοίωτες και δημογραφικοί μετασχηματισμοί", ό.π. Ειδικότερα για τη νοσολογική κατάσταση στο νησί: Ν. Σιδέρης, "Αρρώστιες και άρρωστοι στη Λευκάδα", ό.π., και, του ίδιου: "Κοινωνική πρόνοια και περίθαλψη στα Επτάνησα επί Αγγλικής Προστασίας", ανακοίνωση στο Β' Συνέδριο Επτανησιακού Πολιτισμού, Λευκάδα, Σεπτέμβριος 1984.

2. Το ζήτημα της αναντιστοιχίας αυτής ανάμεσα σε οικονομικές-κοινωνικές δομές και κοινωνικές-ιδεολογικές συμπεριφορές συζητιέται στην ανακοίνωση μας "Δομικές αναλλοίωτες και δημογραφικοί μετασχηματισμοί", ό.π., σε σχέση με τη Λευκάδα. Μια ευρύτερη επισκόπηση αυτού του ζητήματος έγινε, στο ίδιο συμπόσιο, από τον εισηγητή Φ. Ηλιού, καθώς και στη συζήτηση που ακολούθησε ανάμεσα στους Φ. Ηλιού, Ν. Σβορώνο και Σπ. Ασδραχά (οι παρεμβάσεις τους θα δημοσιευθούν στα πρακτικά του συμποσίου).

3. Βλ. M. Tomara-Sideris, "Le mouvement de la population", ό.π.

Σελ. 57
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/58.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

η θέση των νέων παρουσιάζει ορισμένα χαρακτηριστικά που έχουν κάποιες επιπτώσεις στην πορεία της νέας γενιάς, Έτσι, π.χ., τα παιδιά υποχρεώνονται να εργάζονται από πολύ μικρή ηλικία1 και να επωμίζονται ευθύνες ενηλίκων μέσα στην οικογένεια (μέριμνα για τα μικρότερα αδέλφια, υποχρέωση των αδελφών να παντρέψουν πρώτα τις αδελφές κ.ά.). Θα δούμε στα συμπεράσματα αυτής της μελέτης την πιθανή σημασία αυτών των καταναγκασμών σε σχέση τόσο με την "υλική" πορεία όσο και με την κοινωνική εικόνα της νέας γενιάς. Ειδικότερα, σε σχέση με τις συνθήκες ζωής στη Λευκάδα στην περίοδο που μελετάμε, παραθέτουμε ορισμένες μαρτυρίες ξένων επισκεπτών. Ο πρώτος είναι ο Άγγλος γιατρός John Hennen2. Ανάμεσα στις άλλες πληροφορίες που δίνει, μερικές είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για την κατανόηση του πλαισίου ανάπτυξης και συγκρότησης μιας νέας γενιάς:

"Μια λίμνη με λιμνάζοντα νερά σχηματίζεται κάθε χρόνο σε μια κοιλάδα δυο περίπου λεύγες μακριά από την πόλη, προς το νότο" (σ. 355).

"(Το νησάκι Κάλαμος) έχει μετατραπεί σε καταφύγιο των προσφύγων από την ηπειρωτική χώρα" (σ. 360).

"Τα χωριά, στο βόρειο μέρος του νησιού, είναι κατά κανόνα πιο υγιεινά από αυτά που βρίσκονται στα νότια και νοτιοανατολικά" (σ. 366).

"Η (πόλη) Αμαξική [...] αριθμεί περίπου 1400 σπίτια, σε καθένα μένουν κατά μέσο όρο 4,5 άτομα, δηλαδή σύνολο 6.000 ψυχές. Η πόλη είναι σε ελεεινή κατάσταση, το κύριο υλικό για τα σπίτια είναι το ξύλο. Υπάρχει μια ανεκτή οδός που διατρέχει την πόλη σ' όλο της το μήκος κι έχει μέγιστο πλάτος περίπου 15 πόδια. Οι άλλοι δρόμοι όμως είναι κακοί, στενοί, ακανόνιστοι και εξαιρετικά βρώμικοι. [...]

__________________________

1. Βλ. π.χ. Clon Stéphanos, ό.π., σ. 487.

2. Βλ. Hennen, Sketches of the Medical Topography of the Mediterranean Comprising an Account of Gibraltar, the Ionian Islands, and Malta, Λονδίνο 1830.

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/59.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

"Οχετοί και υπόνομοι είναι άκρως αναγκαίοι γι' αυτό το ελεεινό μέρος, το οποίο, στο σύνολό του, μου φαίνεται ότι είναι η πιο άθλια, και γενικά θεωρείται από όλους η πιο ανθυγιεινή πόλη στα Επτάνησα. Διαθέτει ωστόσο διαρκή παροχή εξαιρετικής ποιότητας νερού.

"Τα ενδύματα, έπιπλα και σπίτια των κατοίκων δεν διαφέρουν από τα αντίστοιχα των άλλων νησιών, εκτός από ένα σημείο, ότι δηλαδή η εξωτερική τους εμφάνιση είναι χειρότερη.

"Η διατροφή τους είναι γενικά η ίδια, αλλά το ψωμί είναι καλύτερο. Η προσφορά τροφίμων είναι αρκετά καλή. [...] Οι κάτοικοι αγαπούν τα αβγά και το βούτυρο, αλλά απεχθάνονται το γάλα.

"Η εμφάνιση των κατοίκων της πόλης είναι ρυπαρή και αρρωστιάρικη. Οι χωρικοί, αντίθετα, που είδα στους δρόμους ή στην ύπαιθρο, αν και φαίνονταν ιδιαίτερα άγριοι και ακαλλιέργητοι στο ντύσιμο και στους τρόπους, είχαν εμφάνιση πιο γερή και ήταν λιγότερο νωθροί στις χειρονομίες τους απ' ό,τι τα άτομα παρόμοιας κοινωνικής τάξης στην Κέρκυρα.

"Οι εργασίες, οι διασκεδάσεις και τα έθιμα είναι τα ίδια όπως και σ' αυτό το νησί, και η ηθική το ίδιο χαμηλής ή και χαμηλότερης ακόμη στάθμης: Αυτό το τελευταίο θα μπορούσε, μου φαίνεται, δικαιολογημένα να αποδοθεί, κατά κύριο λόγο, στην άγνοια και στο κακό παράδειγμα του Κλήρου. Η Βίβλος είναι γι' αυτούς πράγμα απαγορευμένο και, κατά τις επισκέψεις μου στις πολιτικές φυλακές, συνάντησα ανάμεσα στους κρατούμενους και έναν ιερέα, που είχε κλειστεί μέσα γιατί είχε αποπειραθεί να βιάσει ένα κοριτσάκι που ανήκε στο ποίμνιό του! Σε τέτοιους ελεεινούς ιερείς επαφίεται η εκπαίδευση της νέας γενιάς" (σ. 369-370).

"Ο χειρούργος Griffin [...] μου παρουσίασε την ακόλουθη εικόνα για την κατάσταση των ηθών και της παιδείας στο νησί: Αν και υπάρχει παντελής έλλειψη ηθικής, οι άνθρωποι αυτοί παρουσιάζονται πάντα γεμάτοι ευσέβεια και πίστη. Αυτό πρέπει να αποδοθεί σε έναν από τους εξής δυο λόγους: δεισιδαιμονία ή υποκρισία. Το πρώτο φαίνεται να κυριαρχεί στις γυναίκες, το δεύτερο στους άντρες. Οι παπάδες [...] είναι το χειρότερο τμήμα της κοινότητας

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/60.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

[...] αλλά έχουν μικρή επιρροή στους αγρότες και ακόμη μικρότερη στο καλύτερο μέρος του πληθυσμού. Πράγματι, στις διάφορες πράξεις ανταρσίας κ.λ.π. που θυμάμαι να έγιναν στο νησί, τέσσερις παπάδες καταδικάστηκαν σε θάνατο.[...] (Ήταν πάντα) ανυπάκουοι στην τάξη, ενώ θα έπρεπε να διδάσκουν την υπακοή σ' αυτήν. Ο γενικός χαρακτήρας των Ελλήνων δεν έχει αλλάξει σ' αυτό το σημείο, και δικαιώνει πλήρως τους αρχαίους συγγραφείς σε ό,τι έχει σχέση με την πονηριά, τη διπροσωπία και την εκδικητική τους διάθεση.

"Σε σχέση με αυτή την τελευταία. [...] μεταδίδονται από πατέρα σε γιο πραγματικές ή φανταστικές ζημιές και αδικίες που έχουν υποστεί και για τις οποίες δεν παραλείπουν ποτέ να πάρουν εκδίκηση [...] Είναι εξαιρετικά εριστικοί, και αυτή η διάθεση τροφοδοτείται διαρκώς από τις τοπικές περιστάσεις γειτονίας και μπερδέματος στον τομέα της ιδιοκτησίας -μια και σχεδόν κάθε κάτοικος του χωριού είναι ιδιοκτήτης χωραφιών" (σ. 370-371).

"Η εκπαίδευση των παιδιών έχει σχεδόν ολοκληρωτικά αφεθεί στους παπάδες, και περιορίζεται στην ανάγνωση και τη γραφή. Μόνιμα χρησιμοποιούνται ως ψάλτες στη λειτουργία. Με αυτόν τον τρόπο, οι περισσότεροι χωριάτες ξέρουν να διαβάζουν και να γράφουν.

"Χαίρομαι που μπορώ να πω ότι, απ' ό,τι φαίνεται, το σύστημα του Lancaster σύντομα θα εφαρμοσθεί στο νησί" (σ. 371).

"Οι φτωχοί είναι πολυάριθμοι, αλλά δεν ξέρω να υπάρχει γι' αυτούς κάποιο ίδρυμα, με εξαίρεση το Πολιτικό Νοσοκομείο" (σ. 372).

"Οι μεγάλες ενδημικές αρρώστιες στην Αγια Μαύρα είναι οι διαλείποντες και οι υφέσιμοι πυρετοί. Είναι σχεδόν καθολικοί το φθινόπωρο και, αν και σπάνια βρίσκεται κάτοικος της πόλης που να είναι απαλλαγμένος από αυτούς, όσοι ζουν στα περίχωρα, κοντά στη λιμνοθάλασσα και τον ελαιώνα ιδιαίτερα, κι όσοι κοιμούνται καταγής, στο χωμάτινο δάπεδο των σπιτιών, είναι οι βαρύτερα πληττόμενοι" (σ. 372).

"Οι Αγιομαυρίτες είναι γενικά οι λιγότερο υγιείς απ' όλους

Σελ. 60
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/61.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

τους νησιώτες, αν και μερικές φορές συναντά κανείς αξιοσημείωτες περιπτώσεις μακροβιότητας, ιδιαίτερα στα χωριά που βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά μέρη του νησιού" (σ. 373).

"(Στα 1822) ενενήντα θάνατοι αφορούσαν παιδιά κάτω των δέκα ετών -αριθμός που αντιπροσωπεύει το ένα τρίτο της γενικής θνησιμότητας (στην πόλη).

"Φαίνεται ότι οι αρρώστιες που προσβάλλουν τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα, ενώ οι ντόπιοι ενήλικες προσβάλλονται λιγότερο απ' ό,τι οι ξένοι. Η εξήγηση μου φαίνεται απλή, αν αναλογισθεί κανείς ότι το παιδί ενός ντόπιου πρέπει να είναι προικισμένο με πολύ ισχυρή ιδιοσυγκρασία για να αντισταθεί στην αρρώστια -και η κακή διατροφή, η φτώχεια, ο κακός αέρας, καθώς και το παράλογο έθιμο του σπαργανώματος των παιδιών... κάνουν σαφώς κακό στην υγεία τους" (σ. 375).

"(Στο δημόσιο νοσοκομείο) γίνονται δεκτά τα έκθετα και πληρώνονται τρία τάλιρα το μήνα για την περίθαλψη και συντήρησή τους [...] αλλά είναι τόσο μεγάλη η θνησιμότητα των άτυχων αυτών πλασμάτων..." (σ. 376).

"Ο εμβολιασμός γίνεται τακτικά στο Πολιτικό Νοσοκομείο - και, όταν το επισκέφθηκα, πλήθος ντόπιοι συνωστίζονταν εκεί για να εμβολιάσουν τα παιδιά τους (ενάντια στην ευλογιά)" (σ. 377),

Ο δεύτερος αφηγητής είναι ο Άγγλος χειρούργος William Goodisson1. Ανάμεσα σ' άλλα γράφει για τη Λευκάδα:

"Ένα σημαντικό μέρος του χρόνου αφιερώνεται στις γιορτές και στο καθισιό, που ενθαρρύνεται και ενισχύεται από τον ανήκουστο αριθμό αγίων που έχουν στριμώξει στο ημερολόγιό τους. Υπολογίστηκε ότι υπάρχουν κοντά διακόσιες μέρες για τις οποίες τα θρησκευτικά καθήκοντα προσφέρουν το αποκλειστικό προνόμιο

__________________________

1. Βλ. W. Goodisson, A Historical and Topographical Essay upon the Islands of Corfu, Leucadia, Cephalonia, Ithaca and Zante: with Remarks upon the Character, Manners and Customs of the Ionian Greeks, Λονδίνο 1822.

Σελ. 61
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/62.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

της απαλλαγής από κάθε άλλη υποχρέωση, Ένα μεγάλο πανηγύρι. είναι αρκετό για να σταματήσει και η πιο απαραίτητη εργασία.[...] Όταν όμως δεν εμποδίζονται από την προσήλωσή τους στις θρησκευτικές τελετές, που συμβαδίζουν άλλωστε με τη διασκέδασή τους, είναι ικανοί να εργάζονται πολύ σκληρά και ν' αντέχουν σε μεγάλη κούραση" (σ. 57-58).

"Ο τρόπος ζωής των Ελλήνων είναι ο χειρότερος δυνατός για τη διατήρηση της υγείας, μια και όλος ο χρόνος περνά με εναλλαγή διασκέδασης και νηστείας" (σ. 59).

"Τα σπίτια είναι κατά κανόνα ξύλινα, πράγμα που λίγη προφύλαξη από τον καιρό προσφέρει, τόσο το χειμώνα όσο και το καλοκαίρι" (σ. 62),

Και αυτός ο συγγραφέας συμμερίζεται τη γνώμη ότι η πόλη της Λευκάδας (Αμαξική) είναι "ένα από τα πιο ανθυγιεινά μέρη σ' όλα τα Ιόνια Νησιά" (σ. 61).

Άλλα πάλι ζητήματα, για να αποφύγουμε πλεονασμούς και επαναλήψεις, θα θιγούν παρακάτω: οι αιτίες θανάτου, η ενδογενής συνιστώσα της βρεφικής θνησιμότητας ως εκτιμητής της γενετικής προικοδότησης, των επιπλοκών της κύησης και των συμβαμάτων στον τοκετό, το προσδόκιμο επιβίωσης ως εκτιμητής των συνθηκών ανατροφής και ανάπτυξης του βρέφους, κ.ά.

Τέλος, ορισμένα στοιχεία είναι προς το παρόν απροσπέλαστα με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα: το επάγγελμα των γονέων, η ψυχολογική κατάσταση τους και οι κανόνες του οικογενειακού παιχνιδιού, η θέση του νεογέννητου στη σειρά των αδελφιών κ.ά. Το μέγιστο που μπορούμε ίσως να ειπούμε γι' αυτά τα ζητήματα δεν είναι παρά αξιολογήσεις έμμεσων μαρτυριών και ενδείξεων.

Σύνοψη

Έτσι, λοιπόν, πρόκειται να παρακολουθήσουμε επί 25 χρόνια τη γενιά του 1823. Είναι μια κοόρτη 620 ατόμων, μάλλον αντιπροσωπευτική της κατάστασης που επικρατούσε στο νησί στο δεύτερο τέταρτο του 19ου αιώνα, αντιπροσωπευτική τόσο στον δημογραφικό,

Σελ. 62
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/63.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

όσο και - απ' ό,τι υποδηλώνουν οι δείκτες και οι ενδείξεις- στον κοινωνικό-οικονομικό και πολιτισμικό τομέα.

Ήδη διαφαίνονται, στο πεδίο της αφετηριακής ακόμη προικοδότησης, δυο μείζονες διχοτομίες: πόλη-ύπαιθρος, η πρώτη, και αρσενικό-θηλυκό, η δεύτερη. Οι διχοτομίες αυτές παραπέμπουν (μαζί με τις εξυπακουόμενες, αλλά δύσκολες στην εκτίμησή τους, με βάση το υλικό μας, ταξικές διαφορές) σε διαφοροποιήσεις ή ανισότητες, που τείνουν να εκδηλώνονται σε όλα τα πεδία της κοινωνικής ζωής και πορείας της νέας γενιάς, ιδιαίτερα μάλιστα στα πεδία όπου κοινωνικές ρυθμίσεις και πολιτισμικοί διακανονισμοί δεσπόζουν και καθορίζουν έντονα τις ατομικές συμπεριφορές. Μια και οι διαφοροποιήσεις ή ανισότητες μπροστά στη ζωή αφορούν αυτούς που κατορθώνουν να ζήσουν, σωστό είναι να ξεκινήσουμε τη διερεύνηση της πορείας της νέας γενιάς μελετώντας τις διαφοροποιήσεις ή ανισότητες μπροστά στο θάνατο.

Σελ. 63
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/64.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 64
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/65.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β'

ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ - Η ΜΑΚΡΑ ΠΟΡΕΙΑ

Αν, στη σύγχρονη Ελλάδα, το δεσπόζον πρόβλημα των ανθρώπων και του πολιτισμού μας τείνει να γίνει η ποιότητα της ζωής, καλό είναι να ιδούμε ότι, στην πριν από ενάμιση αιώνα εποχή, στην οποία αναφερόμαστε, το πρωταρχικό ζήτημα (κυριολεκτικά ζωής ή θανάτου) για τα άτομα και τις κοινωνικές ομάδες ήταν η ίδια η επιβίωση. Οι εμπειρίες, οι τραυματισμοί, οι ανασφάλειες και οι ατομικές και συλλογικές-πολιτισμικές ρυθμίσεις και διακανονισμοί, που συνδέονταν με την επιβίωση, λειτουργούσαν ως ρυθμιστική συνάφεια και πηγή καταναγκασμών που ασκούσε το βιολογικό πάνω στο ιστορικό στοιχείο1.

Ι. Συνολική εικόνα

Στους πίνακες 9, 10 και 11, καθώς και στα σχήματα Ι και ΙΙ εικονίζεται ο ετήσιος αριθμός θανάτων των μελών της γενιάς του 1823 κατά φύλο και τόπο κατοικίας.

__________________________

1. Σχετικά με τις διαστάσεις, τις επιπτώσεις και την απαρτίωση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας στην ευρύτερη κοινωνική λειτουργία και την ιστορική διαδικασία, βλ. Ν. Σιδέρης, "Αρρώστιες και άρρωστοι στη Λευκάδα τον 19ο αιώνα", Τα Ιστορικά, τχ. 1, Σεπτέμβριος 1983, καθώς και το τελευταίο μέρος αυτής της ανάλυσης, σχετικό με τους μηχανισμούς της δημογραφικής δυναμικής που διέπουν τη συγκρότηση μιας νέας γενιάς.

5

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/66.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 9

Ετήσιος

αριθμός

θανάτων

της γενιάς τον 1823

— Σύνολο

Άντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Ν

%

Ν

%

Ν

%

1823

19

25.7

25

34.7

44

30.1

24

13

17.6

12

16.7

25

17.1

25

3

4.1

7

9.7

10

6.8

26

2

2.7

4

5.6

6

4.1

27

4

5.4

3

4.2

7

4.8

28

5

6.8

4

5.6

9

6.2

29

1

1.4

3

4.2

4

2.7

1830

6

8,1

2

2.8

8

5.5

31

1

1.4

0

0.0

1

0.7

32

1

1.4

0

0.0

1

0.7

33

4

5.4

3

4.2

7

4.8

34

6

8.1

1

1.4

7

4.8

35

0

0.0

4

5.6

4

2 7

36

1

1.4

0

0.0

1

0.7

37

1

1.4

1

1.4

2

1.4

38

0

0,0

1

1.4

1

0.7

39

1

1.4

0

0.0

1

0.7

1840

0

0.0

0

0.0

0

0.0

41

0

0.0

0

0.0

0

0.0

42

1

1.4

0

0.0

1

0.7

43

0

0.0

0

0.0

0

0.0

44

1

1.4

0

0.0

1

0.7

45

0

0.0

0

0.0

0

0.0

46

2

2.7

2

2.8

4

2.7

47

2

2.7

0

0.0

2

1.4

Σύνολο

74

100.0

72

100.0

146

100.0

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/67.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 10

Ετήσιος αριθμός θανάτων της γενιάς του 1823 — Πόλη

Αντρες N %

Γυναίκες

N %

Σύνολο

N %

1823

4

17.4

6

31.6

10

23.8

24

6

26.,

3

15.8

9

21.4

25

0

0.0

0

0.0

0

0.0

26

1

4.4

1

5.3

2

4.8

27

1

4.4

0

0.0

1

2.4

28

1

4.4

1

5.3

2

4.8

29

1

4.4

1

5.3

2

4.8

1830

3

13.0

0

0.0

3

7.1

31

0

0.0

0

0.0

0

0.0

32

0

0.0

0

0.0

0

0.0

33

2

8.7

1

5.3

3

7.1

34

2

8.7

1

5.3

3

7.1

35

0

0.0

3

15.8

3

7.1

36

0

0.0

0

0.0

0

0.0

37

1

4.4

1

5.3

2

4.8

38

0

0.0

0

0.0

0

0.0

39

0

0.0

0

0.0

0

0.0

1840

0

0.0

0

0.0

0

0.0

41

0

0.0

0

0.0

0

0.0

42

0

0.0

0

0.0

0

0.0

43

0

0.0

0

0.0

0

0.0

44

1

4.4

0

0.0

1

2.4

45

0

0.0

0

0.0

0

0.0

46

0

0.0

1

5.3

1

2.4

47

0

0.0

0

0.0

0

0.0

Σύνολο

23

100.0

19

100.0

42

100.0

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/68.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 11 Ετήσιος αριθμός

θανάτων

της γενιάς

του 1823 -

- Χωριά

Αντρες

Γυναίκες

Σύνολο

Ν

%

Ν

%

N

%

1823

15

29.4

19

35.8

34

32.7

24

7

13.7

9

17.0

16

15 4

25

3

5.9

7

13.2

10

9.6

26

1

20

3

5.7

4

3 8

27

3

59

3

57

6

58

28

4

7.8

3

5.7

7

6.7

29

0

0.0

2

3.8

2

1.9

1830

3

5.9

2

3.8

5

4 8

31

1

2.0

0

0.0

1

1.0

32

1

2.0

0

0.0

1

1 o

33

2

3.9

2

38

4

3 8

34

4

7.8

0

00

4

3 8

35

0

0.0

1

1 9

1

1 0

36

1

2.0

0

0.0

1

1.0

37

0

0.0

0

00

1

0 1

38

0

0 0

1

1.9

1

10

39

1

2.0

0

00

1

1 0

1840

0

0.0

0

0.0

0

00

41

0

0.0

0

0.0

0

0.0

42

1

2.0

0

00

1

1.0

43

0

0.0

0

0.0

0

0 0

44

0

0.0

0

0.0

0

0.0

45

0

0.0

0

0.0

0

00

46

2

3.9

1

1.9

3

2.9

47

2

3.9

0

00

2

1.9

Σύνολο

51

100.0

53

100.0

104

1000

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/69.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Σχήμα I

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/70.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Σχήμα II

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/71.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Καταγράφηκαν λοιπόν 146 θάνατοι. Σ' αυτούς θα έπρεπε ίσως να προσθέσουμε έναν ακόμη πολύ μικρό αριθμό θανάτων, που αφορούν τα έτη 1840 και 1841, μια και οι ληξιαρχικές πράξεις θανάτων γι' αυτά τα έτη έχουν χαθεί (κενό του υλικού).

Λέμε ότι o αριθμός αυτός πρέπει να θεωρηθεί πολύ μικρός, γιατί στην ηλικία των 17-18 ετών (ηλικία των μελών της γενιάς του 1823 στα 1840-1841) η θνησιμότητα είναι πολύ περιορισμένη1. Έτσι, στα 1843, η θνησιμότητα στην ομάδα ηλικιών 11-20 ετών αντιπροσωπεύει το 8.6% μόνο της συνολικής θνησιμότητας της ομάδας των 0-20 ετών2. Ένας απλός υπολογισμός δείχνει ότι, για τη γενιά του 1823 που καταγράφηκαν 138 θάνατοι ατόμων 0-20 ετών, στην ομάδα 11-20 ετών ο αναμενόμενος αριθμός θανάτων είναι γύρω στους 12. Έχουν ήδη καταγραφεί 8 θάνατοι ατόμων 11-20 ετών, συνεπώς o αριθμός θανάτων που ίσως περιέχονται στα απωλεσθέντα αρχεία είναι γύρω στους 4, δηλαδή αρκετά μικρός ώστε να μη διαταράσσει την τάξη μεγέθους των αποτελεσμάτων των στατιστικών υπολογισμών.

Η επισκόπηση των στοιχείων επιτρέπει τη συναγωγή των ακόλουθων συμπερασμάτων:

α. Το 23.55% των ατόμων που αποτελούν τη γενιά του 1823 πεθαίνει πριν από την ηλικία των 25 ετών. Με άλλα λόγια, 1 στα 4 άτομα που περιλαμβάνονται σε μια γενιά χάνεται στη διάρκεια της νεότητας του. Ο όρος "αποδεκατισμός", στην κυριολεκτική του σημασία, είναι μάλλον ανεπαρκής για να αποδώσει το μέγεθος των απωλειών. Αξίζει να σημειωθεί ότι o κύριος όγκος των 

__________________________

1. Όπως θα δούμε και παρακάτω (Κεφ. Β', IV και V), ο ετήσιος δείκτης θνησιμότητας στην ηλικία των 13-16 ετών κυμαινόταν από 0-4.22‰ και στην ηλικία των 19-22 ετών από 0-2.06‰. Αν υποθέσουμε ότι και στις δυο χρονιές, για τις οποίες δεν έχουμε εγγραφές, ο δείκτης θνησιμότητας είχε τη μέγιστη τιμή από τις προαναφερθείσες, και πάλι οι θάνατοι που διαφεύγουν θα ήταν 4 κατ' εκτίμηση.

2. Τα στοιχεία αυτά τα αντλούμε από τη μελέτη της M. Tomara-Sideris, "Le mouvenemt de la population en Leucade au 19e siècle", Mémoire de DEA, Université Paris, Ι, Ιούνιος 1982.

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/72.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

θανάτων (1 στους 2 περίπου) επέρχεται στα δυο πρώτα χρόνια ζωής.

β. Ο απόλυτος αριθμός θανάτων δεν εμφανίζει, για τη γενιά του 1823, αισθητή διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα: 74 αρσενικού και 72 άτομα θηλυκού γένους.

γ. Για τη γενιά του 1823, ο δείκτης θνησιμότητας είναι πιο ανεβασμένος στην περίπτωση των κοριτσιών απ' ό,τι στην περίπτωση των αγοριών. Έτσι, από τα 284 πρώτα κορίτσια χάνονται 72 (δηλαδή το 25.35%), ενώ από τα 336 πρώτα αγόρια χάνονται 74 (22.02%). Ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί δεν αντιβαίνουν στον κανόνα ότι γεννιούνται, αλλά και πεθαίνουν, περισσότερα αγόρια1.

δ. Ο δείκτης θνησιμότητας εμφανίζει τιμές παραπλήσιες στην πόλη (24.28%) και στα χωριά (23.27%).

ε. Ο δείκτης θνησιμότητας κατά φύλο και τόπο κατοικίας εμφανίζει τις εξής τιμές: στην πόλη, 23.00% για τα αγόρια και 26.03% για τα κορίτσια (0-25 ετών). Στα χωριά, 21.61% και

__________________________

1. Βλ. παρακάτω (Κεφ Β', IV και V) για την εξέλιξη του δείκτη θνησιμότητας σε συνάρτηση με το φύλο και την ηλικία. Πάντως, η διαφορά αυτών τω ποσοστών δεν είναι στατιστικά σημαντική. Ο Clon Stéphanos "La Grèce du point de vue naturel, ethnologique, anthropologique, démographique et médical", στο Dictionnaire Encyclopédique des Sciences Médicales, Παρίσι 1884, σ 473, σημειώνει και σχολιάζει αντίστοιχη "ασυνήθιστη" κατάσταση στο σύνολο του ελλαδικού χώρου στο β' μισό του 19ου αιώνα: "Αν εξετάσουμε χωριστά τον πρώτο χρόνο της ζωής, παρατηρούμε ότι η δεκάτη των θανάτων (=δείκτης θνησιμότητας, κατά τη δική μας σημείωση) είναι κατά κανόνα υψηλότερη για το θήλυ φύλο (0-6 μηνών, 100:98.2 και 6-12 μηνών 100:98), αντίθετα από αυτό που συμβαίνει στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Η κύρια αιτία αυτής της εξαίρεσης που εμφανίζει η Ελλάδα ανάμεσα στα κράτη της Ευρώπης είναι, κατά πάσα πιθανότητα, η θερινή διάρροια, πάθηση συχνότατη στην Ελλάδα, ιδίως προς το τέλος του πρώτου έτους, και η οποία προκαλεί κατά κανόνα, όπως είναι γνωστό, μεγαλύτερο αριθμό θανάτων θηλέων σε σύγκριση με τους θανάτους αρρένων". Η νοσολογική αύτη παρατήρηση του Clon Stéphanos δεν είναι δυνατό να επιβεβαιωθεί στη Λευκάδα του 1823, εξαιτίας του ασαφούς χαρακτήρα των αναγραφόμενων αιτιών θανάτου (βλ. παρακάτω, Κεφ. Β', ΙΙ) - αλλά και της διαπλοκής άλλων παραγόντων, όπως η διάφορη κατανομή της γονεϊκής μέριμνας ανάλογα με το φύλο κλπ.

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/73.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

25.12% αντίστοιχα. Ο έλεγχος αυτών των διαφορών δείχνει ότι δεν είναι στατιστικά σημαντικές, αν και περιγραφικά υπαινίσσονται ότι ο δείκτης θνησιμότητας είναι υψηλότερος στην πόλη και στην περίπτωση των κοριτσιών, τουλάχιστον για τη γενιά του 1823.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τόσο οι σεισμοί του 1825 όσο και μια (μάλλον ήπια, τουλάχιστον στο επίπεδο της θνητότητας) επιδημία ευλογιάς στα 1837 δεν επηρέασε ουσιαστικά τη γενιά του 1823: Μόνο δύο θύματα στα 1825, και κανένα στα 1837. Έτσι, μπορούμε να μελετήσουμε εδώ τις συνέπειες της "κανονικής", "τρέχουσας" παθολογίας στη συγκρότηση μιας νέας γενιάς, χωρίς παρεμβολή "εκτάκτων περιστάσεων".

ΙΙ. Αιτίες θανάτου

Από το 1823 μέχρι και τα έτη 1838-1839, οι ληξιαρχικές πράξεις αναφέρουν και την αιτία θανάτου. Η ανάλυση των διαγνώσεων που αναφέρονται ως αιτίες θανάτου στις εγγραφές αυτές θέτει πολλαπλά προβλήματα, που ήδη θίξαμε στο πρώτο κεφάλαιο. Μια σύνοψη αυτών των προβλημάτων και των μεθοδολογικών απαντήσεων που υιοθετούμε έχει ήδη συζητηθεί εκτενώς αλλού1. Έτσι, λοιπόν, χρησιμοποιούμε εδώ ως αναλυτικά εργαλεία τις κατηγορίες που ήδη έχουμε επεξεργασθεί για τις ανάγκες μιας ιστορικής-νοσολογικής σπουδής των στοιχείων που διαθέτουμε.

Η επισκόπηση της συνολικής εικόνας των αιτιών θανάτου (πίν. 12), στις 135 περιπτώσεις που αναφέρονται στον πίνακα, δείχνει ότι η πλειοψηφία των απωλειών οφείλεται σε πυρετό η θέρμη. Συνολικά, 82 θάνατοι (60,74%) αποδίδονται σε αυτή την αιτία. Τα παρασιτικά και λοιμώδη εμπύρετα νοσήματα, τα όποια εξυπονοεί αυτή η ονομασία, συμπεριλαμβάνουν πλήθος νοσολογικές οντότητες, των οποίων η διαφορική συμβολή στη θνησιμότητα

__________________________

1. Βλ. Ν. Σιδέρης, "Αρρώστιες και άρρωστοι στη Λευκάδα", ό.π.

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/74.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 12

Αίτιες θανάτου - Γενιά του 

1823

Αιτία

Αριθμός θανάτων

%

Πυρετός

82

60.7

Φυσική ασθένεια

19

14.1

Διάρροια

9

6.7

Δυσκοιλιότητα

1

0.7

Δυσεντερία

3

2.2

Παρασίτωση του εντέρου

2

1.5

Χολική ασθένεια

2

1 5

Κωλικός

4

3.0

Τέτανος

1

0.7

Χρονική ασθένεια

2

1.5

Πονόλαιμος

1

0.7

Πούντα

3

2.2

Πνιγμένο στο λαιμό

1

0 7

Κόκκινη

1

0.7

Ραχίτις

1

0.7

Σεισμός

2

1 5

Πτώση σε γκρεμό

1

0.7

Σύνολο

135

100.0

από "πυρετό" είναι αδύνατο να εκτιμηθεί με ακρίβεια. Στα πλαίσια του "πυρετού" συμφύρονται τα μεγάλα φόβητρα της εποχής (φυματίωση και ελονοσία), κοινές λοιμώξεις της παιδικής ηλικίας και πλήθος άλλες νοσολογικές οντότητες, που χαρακτηρίζονται στο συμπτωματικό πεδίο από την ύπαρξη και πυρετού1.

__________________________

1, Για μια συζήτηση των σημασιολογικών και πραγματολογικών προβλημάτων που σχετίζονται με τη διάγνωση "πυρετός", στα πλαίσια μιας ιστορικής-νοσολογικής μελέτης, βλ. Ν. Σιδέρης, "Αρρώστιες και άρρωστοι στη Λευκάδα", ό.π. Μερικές πληροφορίες, μαρτυρίες και παρατηρήσεις ίσως είναι σκόπιμες έδώ: α) Στο βιβλίο των Η. Κ. Silver, C. Η. Kempe και Η. Β Bruyn, Handbook of Pediatrics, Lange, Los Altos, Cal. 1977, απαριθμούνται (σ. 690-691) συνολικά 93 πιθανές αιτίες πυρετού "σκοτεινής

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/75.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Η επόμενη μεγάλη κατηγορία αιτιών θανάτου αναφέρεται ως φυσική ασθένεια (malatia fisica ή naturale, στα ιταλικά γραμμένα ληξιαρχικά κατάστιχα). Σ' αυτήν αποδίδονται 19 θάνατοι, δηλαδή το 14.07% του συνόλου. Η ονομασία αυτή αντιστοιχεί σ' ένα ετερόκλητο σύνολο νοσολογικών οντοτήτων. Υποτίθεται ότι η λογική και φαινομενολογική βάση αυτού του χαρακτηρισμού ήταν

__________________________

αιτιολογίας", συμπεριλαμβανομένων φυσικά της ελονοσίας και της φυματίωσης. β) Στο Principes de Médecine Interne του Harrison (ό. π., σ. 59) περιγράφονται οι συσχετίσεις ανάμεσα στη μορφολογία του πυρετού και στην ενδεχόμενη (κύρια) αιτιολογία του. Έτσι έχουμε: τον διαλείποντα πυρετό, που οφείλεται κυρίως σε λοιμώξεις από πυογόνα βακτηρίδια και στην κεγχροειδή φυματίωση, τον υφέσιμο πυρετό, που είναι μη-τυπικός ως προς την αιτιολογία του, τον συνεχή πυρετό, που οφείλεται στον τυφοειδή και στον τύφο, τον υπόστροφο πυρετό, που χαρακτηρίζει την ελονοσία. γ) Εκτός από τα προβλήματα διαφορικής διάγνωσης, τα κύρια εμπόδια για μια αξιόπιστη ταξινόμηση των νοσολογικών οντοτήτων που εκδηλώνονται και με πυρετική κίνηση (και είναι πλήθος, στην παιδιατρική, αυτές οι οντότητες που εκδηλώνονται με άτυπες κλινικές εικόνες) είναι, πρώτο, η συχνή απουσία μνείας σχετικής με τη μορφολογία του πυρετού και, δεύτερο, η περιορισμένη αξιοπιστία και επιδεκτικότητα ερμηνείας και στις περιπτώσεις ακόμη όπου γίνεται μνεία της μορφολογίας αυτής Ο J. Hennen, Sketches of the Medical Topography of the Mediterranean Comprising an Account of Gibraltar, the Ionian Islands and Malta, Λονδίνο 1830, σ. 374, αφού τονίζει ότι "για την ακρίβεια αυτών των διακρίσεων ή για την ονοματολογία δεν μπορεί να εγγυηθεί", αναφέρει τα εξής στοιχεία: Στο Πολιτικό Νοσοκομείο νοσηλεύτηκαν συνολικά 210 περιπτώσεις, εκ των οποίων 163 εμπύρετα (77.6% του συνόλου). Από αυτές τις 163 περιπτώσεις, οι 24 (14.7%) παρουσίαζαν συνεχή πυρετό και 136 (83.4%) τριταίο κυρίως (121 περιπτώσεις) και άλλες μορφές ελώδους πυρετού. Στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο νοσηλεύτηκαν μεταξύ των ετών 1815-1821 συνολικά 1073 περιπτώσεις πυρετού· στις 185 (17.2%) ο πυρετός χαρακτηρίστηκε ως κοινός συνεχής, στις 13 (1.2%) τύφος, στις 345 (32.2%) υπόστροφος, και στις 530 (49.4%) υφέσιμος. Σ' αυτές τις περιπτώσεις, μοιραία έκβαση σημειώθηκε στο 3.5% (38 περιπτώσεις), που οφειλόταν κυρίως στον υφέσιμο πυρετό (32 περιπτώσεις). Ο Goodisson πάλι (A Historical and Topographical Essay upon the Islands of Corfu, Leucadia, Cephalonia, Ithaca and Zante: with Remarks upon the Character, Manners, and Customs of the Ionian Greeks, Λονδίνο 1822, σ. 235), αναφέρει ότι το 76.7% των εμπύρετων περιπτώσεων που

Σελ. 75
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 56
    4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

    9. Λοιπές διαστάσεις της αφετηριακής προικοδότησης

    Από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την αφετηριακή προικοδότηση της γενιάς του 1823, σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, ορισμένα δεν εξετάστηκαν ακόμη. Μερικά από αυτά και ξεφεύγουν από τα πλαίσια μιας δημογραφικής προσέγγισης και έχουν, λίγο ή πολύ, μελετηθεί αλλού. Για τις κοινωνικές-οικονομικές δομές π.χ., που χαρακτηρίζουν την κοινωνία του νησιού στο σύνολο της,, αρκούμαστε να σημειώσουμε ότι πρόκειται για μια παραδοσιακή κοινωνία όπου κυριαρχεί η αγροτική οικονομία (με προκαπιταλιστικές μορφές στις σχέσεις παραγωγής και όχι λίγα αρχαϊκά στοιχεία στον τομέα των παραγωγικών δυνάμεων). Η πατριαρχία είναι το δεσπόζον στοιχείο στις κοινωνικές νοοτροπίες, αλλά πατριαρχία μεσογειακού τύπου, όπου δηλαδή η πατρική/ανδρική αναφορά και εξουσία είναι ο μείζων κανόνας και καταναγκασμός, αλλά η άσκηση της οικογενειακής εξουσίας και η διαχείριση "των του οίκου" κατά κανόνα βρίσκονται στα χέρια της (εξιδανικευμένης και υπερπροστατευτικής) μητέρας. Η θρησκεία είναι ένα καθοριστικό στοιχείο συνοχής του κοινωνικού ιστού, αν και η αυθεντικότητα των θρησκευτικών πεποιθήσεων των Λευκαδίων της εποχής δεν ήταν αυταπόδεικτη στα μάτια όλων1. Οι δημογραφικές συμπεριφορές είναι αυτές που χαρακτηρίζουν τους πληθυσμούς "παλιού τύπου". Για τις πολιτικές-διοικητικές δομές, τέλος, αξίζει να σημειώσουμε τη μακρόχρονη δυτική κυριαρχία: Αυτή συνοδεύεται από μια αξιόλογη παράδοση διοικητικής τάξης στο νησί, από την -έστω και λειψή- αναφορά στην πολιτική υπευθυνότητα των κατοίκων (βουλή, εκλογές, τύπος κ.ά.) και την αίσθηση της ύπαρξης του νόμου (σύνταγμα Ιονίου Κράτους κ.τ.ό.) -και 

    __________________________

    1. Αυτή είναι π.χ. η γνώμη που διατυπώνεται στο μνημόνιο (του 1798), Casimir Rostan, "Mémoire sur les isles ci-devant vénitiennes (Ioniennes)", Archives du Ministère des Affaires Etrangères, Mémoires et Documents, τόμ. 37, f. 245-250. παρόμοια μιλά για το ζήτημα αυτό και ο Άγγλος γιατρός J. Hennen (βλ. παρακάτω).