Συγγραφέας:Σιδέρης, Νίκος
 
Τομαρά - Σιδέρη, Ματούλα
 
Τίτλος:Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
 
Υπότιτλος:Η δημογραφική τύχη της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:4
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:231
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:19ος αιώνας
 
Περίληψη:
Η συγκρότηση μιας νέας γενιάς στην Ελλάδα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της ιστορικής δημογραφικής και νοσολογικής μελέτης. Η έρευνα αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Πρώτο, σε ένα επίπεδο μικροδημογραφικό. Χώρος της έρευνας είναι το νησί της Λευκάδας, χρόνος της το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Στόχος της είναι η ανάλυση της λεπτής υφής των μηχανισμών συγκρότησης μιας νέας γενιάς και της ένταξής της στο πλέγμα των προηγούμενων και επόμενων γενεών. Δεύτερο, σε ένα επίπεδο μακροδημογραφικό. Εδώ επιχειρείται η επισήμανση της θέσης της νεότητας μέσα στο πλέγμα των γενεών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο του 19ου αιώνα. Οι διαθέσιμες απογραφές επιτρέπουν την ανασύσταση της πυραμίδας των ηλικιών σε περιφερειακό και συνολικό επίπεδο. Οι διαχρονικές συγκρίσεις επιτρέπουν την εκτίμηση του ειδικού βάρους της νεότητας μέσα στη δημογραφική δομή και δυναμική. Οι συγχρονικές συγκρίσεις αναδείχνουν τις περιφερειακές ανισότητες. Η ανάλυση εδώ συμπεριλαμβάνει και την απαρτίωση των μακροδημογραφικών παρατηρήσεων και των μικροδημογραφικών μηχανισμών σε ένα ολικό μοντέλο δομής και δυναμικής του ελλαδικού πληθυσμού και της θέσης της νεότητας μέσα σε αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 5.67 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 93-112 από: 234
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/93.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Σε σχέση με την ηλικία και το φύλο, η γενιά του 1832 εμφανίζει ποσοστό πρώιμων θανάτων κοριτσιών μεγαλύτερο από αυτό των αγοριών1. Το ποσοστό αυτό είναι 43.1% έναντι 32.4% για το πρώτο έτος ζωής, 59.8% έναντι 44.6% για τα δύο πρώτα έτη, 77.8% έναντι 63,5% πριν από το 5ο γενέθλιο, τείνει όμως να εξισωθεί πριν από την ενήβωση (12ο γενέθλιο) και γίνεται 93.5% στα κορίτσια και 87.8% στα αγόρια.

Η περιγραφική αξιολόγηση αυτών των (στατιστικά μη σημαντικών) διαφορών και διακυμάνσεων παραπέμπει στην προηγούμενη συζήτηση περί τοπικών καθορισμών και δομικής σταθερότητας, υποδηλώνοντας ότι μια ακόμη διάσταση του (ν-διάστατου) χώρου όπου εγγράφονται τα δημογραφικά συμβάντα είναι η διχοτομία αρσενικό/θηλυκό.

VII. Θνησιμότητα κατά ηλικία, φύλο και τόπο κατοικίας

Αν μελετήσουμε τη θνησιμότητα κατά ηλικίες, σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας (πίν. 16, 17), παρατηρούμε ότι: Αν και οι διαφορές δεν είναι στατιστικά σημαντικές, ωστόσο, για τη γενιά του 1823, η βρεφική θνησιμότητα (0-1 έτους) είναι μεγαλύτερη στα κορίτσια και στα χωριά. Το ίδιο ισχύει και για τα δύο πρώτα έτη ζωής, αν και εδώ η διαφορά της συχνότητας θανάτων αγοριών-κοριτσιών στα χωριά οξύνεται, ενώ στην πόλη αμβλύνεται. Για τα πέντε πρώτα έτη ζωής, η διαφορά αυτή συνεχίζει να υπάρχει στα χωριά, ενώ τείνει να εξαλειφθεί στην πόλη. Για την περίοδο μέχρι την ενήβωση (12ο γενέθλιο), η ίδια διαφορά παραμένει στα χωριά, ενώ στην πόλη η σχέση αυτή αντιστρέφεται.

Και αυτή τη φορά η περιγραφική αξιολόγηση αυτών των ευρημάτων εγγράφεται, στην προηγούμενη συζήτηση, εικονογραφώντας τον δυναμικό και εξελισσόμενο χαρακτήρα των αιτιακών πλεγμάτων που διέπουν τους τοπικούς καθορισμούς.

__________________________

1. Σχετικά με αυτό βλ. και σημ. 1, σ. 87.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/94.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

(Σημειώνουμε ότι, αν και ο αριθμός των συμβάντων είναι μικρός για μια στατιστική επικύρωση των περιγραφικών αξιολογήσεων, το γεγονός ότι τα συμπεράσματα που προκύπτουν είναι συμβατά με τα προηγούμενα επιτρέπει λιγότερες επιφυλάξεις σχετικά με την εγκυρότητα τους.)

ΠΙΝΑΚΑΣ 16

Θνησιμότητα κατά ηλικία, φύλο και τόπο κατοικίας - Γενιά 1823

Ηλικία

(γενέθλιο)

Πόλη

Αγόρια Κορίτσια

Χωριά

Αγόρια Κορίτσια

0

6

7

18

24

1

4

2

5

10

2

1

1

2

4

3

1

0

3

2

4

0

1

4

4

5

2

1

1

0

6

2

0

2

3

7

1

0

1

1

8

0

0

2

0

9

0

0

1

2

10

3

2

1

0

11

1

2

4

1

12

0

1

1

0

13

1

0

0

0

14

0

1

0

1

15

0

0

1

0

16

0

0

0

0

17

-

-

-

-

18

-

-

-

-

19

0

0

1

0

20

1

0

0

0

21

0

0

0

0

22

0

0

2

1

23

0

1

1

0

24

0

0

1

0

Σύνολο       23             19               51             53

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/95.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 17

Θνησιμότητα κατά ηλικία, φύλο και τόπο κατοικίας (%) - Γενιά 1823

Ηλικία

Πόλη

Χωριά

(γενέθλιο)

Αγόρια

Κορίτσια

Αγόρια

Κορίτσια

0

26 1

36.8

35.3

45.3

1

17.4

10.5

9.8

18.9

2

4.3

5.3

3.9

7.5

3

4.3

0.0

5.9

3.8

4

0.0

5.3

7.8

7.5

5

8.7

5.3

2.0

0.0

6

8.7

0.0

3.9

5.7

7

4.3

0.0

2.0

1.9

8

0.0

0.0

3.9

0.0

9

0.0

0.0

2.0

3.8

10

13.0

10.5

2.0

0.0

11

4.3

10.5

7.8

1.9

12

0.0

5.3

2.0

0.0

13

4.3

0.0

0.0

0.0

14

0.0

5.3

0.0

1.9

15

0.0

0.0

2.0

0.0

16

0.0

0.0

0.0

0.0

17

-

-

-

-

18

-

-

-

-

19

0.0

0.0

2.0

0.0

20

4.3

0.0

0.0

0.0

21

0.0

0.0

0.0

0.0

22

0.0

0.0

3.9

1.9

23

0.0

5.3

2.0

0.0

24

0.0

0.0

2.0

0.0

Σύνολο

100.0

100.0

100.0

100.0

VIII. Θνησιμότητα κατά ηλικία και αιτίες θανάτου

Στις ληξιαρχικές πράξεις αναγράφονται και οι αιτίες θανάτου, γνωστές για τη γενιά του 1823 μέχρι την ηλικία των 16 χρόνων,

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/96.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

μια και μετά το 1839 οι αιτίες αυτές παύουν ν' αναγράφονται. Επισκοπώντας τα δεδομένα παρατηρούμε ότι κάποιες κανονικότητες φαίνονται να διέπουν τη σχέση ηλικίας και τύπου νοσηρότητας με μοιραία κατάληξη.

Έχουμε ήδη συζητήσει το πρόβλημα της αδυναμίας μεταγραφής των τότε διαγνώσεων με όρους των σημερινών ταξινομικών σχημάτων. Γι' αυτό, λοιπόν, υιοθετούμε κι εδώ την αδρή εργαλειακή ταξινόμηση των αιτιών θανάτου σε έξι μεγάλες κατηγορίες: εμπύρετα νοσήματα, αναπνευστικές παθήσεις, γαστρεντερικές διαταραχές, χρόνια νοσήματα, φυσική ασθένεια, άλλες παθήσεις1.

Με βάση αυτό το ταξινομικό σχήμα, παρατηρούμε (βλ. πίν. 18) ότι:

- Τα εμπύρετα νοσήματα (οξέα λοιμώδη και παρασιτικά, κατά κανόνα) πλήττουν κυρίως τη βρεφική (0-1 έτους) και την πρώτη παιδική ηλικία. Οι θάνατοι από αυτήν την αιτία κατανέμονται ως εξής: 41.5% στο πρώτο έτος ζωής, 56.1% στα δύο πρώτα έτη, 73.2% στα πέντε πρώτα έτη και 91.5% στα δέκα πρώτα έτη ζωής.

- Οι γαστρεντερικές διαταραχές (συνολικά 17 περιπτώσεις) πλήττουν και αυτές προνομιακά τις πρώιμες παιδικές ηλικίες: 8 στο πρώτο, 14 στα δύο πρώτα και όλες στα έξι πρώτα χρόνια ζωής.

- Ιδιαίτερη είναι η εικόνα που παρουσιάζει η σχέση της "φυσικής ασθένειας" με την ηλικία.

Εδώ, αντί για τη φθίνουσα συχνότητα που χαρακτηρίζει τις δύο προηγούμενες κατηγορίες, επισημαίνονται δύο προνομιακές ζώνες ηλικιών. Έτσι, από τις 19 συνολικά περιπτώσεις "φυσικής ασθένειας", οι 6 αφορούν βρέφη κάτω του 1 έτους, 10 παιδιά 0-5 ετών και 8 παιδιά προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας. Η τελευταία περίπτωση είναι ένα παιδί 9 ετών.

__________________________

1. Ταξινόμηση που επεξεργασθήκαμε για τις ανάγκες της ιστορικής-νοσολογικής μελέτης στην εργασία του Ν. Σιδέρη, "Αρρώστιες και άρρωστοι στη Λευκάδα", ό. π.

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/97.gif&w=600&h=3934. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 18

Αιτίες θανάτου κατά ηλικία - Γενιά του 1823

Αιτίες θανάτου

Ηλικία (γενέθλιο)

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

Σύνολο

Πυρετός

34

12

6

5

3

2

7

3

3

1

4

1

1

82

Φυσική ασθένεια

6

4

1

3

3

1

1

19

Διάρροια

3

5

1

9

Δυσκοιλιότητα

1

1

Δυσεντερία

2

1

3

Παρασίτωση του εντέρου

1

1

2

Χολική ασθένεια

2

2

Κωλικός

4

4

Τέτανος

1

1

Χρονική ασθένεια

1

1

2

Πονόλαιμος

1

1

Πούντα

1

1

1

3

Πνιγμένο στο λαιμό

1

1

Κόκκινη

1

1

Ραχίτις

1

1

Σεισμός

2

2

Πτώση σε γκρεμό

1

1

Σύνολο

54

21

8

6

7

4

7

3

2

3

6

8

2

1

2

1

135

7

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/98.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Η χαρακτηριστική αυτή κατανομή επιτρέπει την υπόθεση ότι, για τις ηλικίες στις οποίες αναφερόμαστε, η έννοια της "φυσικής ασθένειας" αντιστοιχεί κατά κύριο λόγο στη φυματίωση. Τα στοιχεία που συνηγορούν γι' αυτό είναι τα εξής: Το ελεύθερο μεσοδιάστημα στη ζώνη των 5-9 ετών, που κλασικά χαρακτηρίζεται, για τις πριν από τη σύγχρονη θεραπευτική εποχές, "χρυσή περίοδος της παιδικής φυματίωσης". Σ' αυτήν μειώνονται οι κίνδυνοι (ιδιαίτερα ο κίνδυνος θνητότητας) που χαρακτηρίζουν την πριν από τα 5 έτη ηλικία και που επανεμφανίζονται στην προεφηβική και εφηβική ηλικία, δηλαδή στις δυο ζώνες αιχμής της θνησιμότητας της γενιάς του 1823 από "φυσική ασθένεια"1.

Η πρώτη από αυτές τις ζώνες σχετίζεται αποκλειστικά με τον παιδικό τύπο φυματίωσης, ενώ η δεύτερη, ιδιαίτερα όσο η ηλικία μεγαλώνει, τείνει να σχετίζεται (και) με τη φυματίωση ενηλίκου τύπου (χρόνια πνευμονική φυματίωση).

- Οι αναπνευστικές παθήσεις στην τυπική τους μορφή ("πούντα") αφορούν άτομα άνω των 10 ετών. Η μια περίπτωση πνιγμονής αφορά παιδί 13 ετών και η μια περίπτωση "πονόλαιμου" ένα βρέφος,

- Οι δύο περιπτώσεις "χρονικής ασθένειας" αφορούν ένα παιδί 2 ετών και ένα άλλο 5 ετών. Πρόκειται ίσως για συγγενείς παθήσεις με βραδεία, αλλά τελικά μοιραία κατάληξη.

- Τέλος, οι "άλλες παθήσεις" κατανέμονται ως εξής:

Οι τέσσερις περιπτώσεις κωλικού αφορούν βρέφη κάτω του 1 έτους. Το ίδιο και η μια περίπτωση τετάνου2. Ένας θάνατος από ραχίτιδα αφορά παιδί 3 ετών. Ένας θάνατος από ερυθρά αφορά παιδί 10 ετών. Από πτώση σε γκρεμό πέθανε ένα παιδί 9 ετών και από το σεισμό του 1825 σκοτώθηκαν δυο παιδιά 2 ετών.

- Συνολικά, η σχέση αιτιών θανάτου και ηλικίας εμφανίζει μια σχετικά τυπική μορφή, συνισταμένη της χρονικής κατανομής

__________________________

1. Βλ. π.χ. το πανεπιστημιακό σύγγραμμα Παιδιατρικής του καθηγητή Κ. Παπαδάτου.

2. Ακριβέστερα, νεογνά μέχρι 3 ημερών.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/99.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

των μεγάλων κατηγοριών νοσηρότητας: φθίνουσα πορεία των εμπύρετων και των γαστρεντερικών διαταραχών, δικόρυφη καμπύλη για τη φυσική ασθένεια με ελεύθερο μεσοδιάστημα μεταξύ 5 και 9 ετών, αύξουσα συχνότητα των αναπνευστικών νοσημάτων μετά την ήβη, σχετική σπανιότητα των χρόνιων νοσημάτων με τάση μοιραίας κατάληξης στα πρώτα χρόνια της ζωής και, τέλος, ατυχήματα στα πιο μεγάλα παιδιά και διαγνώσεις τυπικές της βρεφικής ηλικίας στην κατηγορία "άλλες παθήσεις"1.

__________________________

1. Οι παρατηρήσεις αυτές είναι συμβατές και με την εικόνα των αιτιών θανάτου σε σχέση με την ηλικία που αντιστοιχεί στη συνολική θνησιμότητα του έτους 1823, όπως παρουσιάζεται στο άρθρο του Ν. Σιδέρη, "Αρρώστιες και άρρωστοι στη Λευκάδα", ό.π. σ. 112-113

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Αίτιες θάνατον κατά ομάδες ηλικιών

Ηλικία θανάτου

Εμπύρετα νοσήματα

Αναπνευστικές λοιμώξεις

Γαστρεντερικές διαταραχές

Χρονική ασθένεια

Φυσική ασθένεια

Λοιπές αιτίες

Σύνολο θανάτων

0-12 μηνών

71

4

11

1

12

24

123

1-5 ετών

49

8

32

11

1

15

116

6-10

16

4

7

2

3

9

41

11-15

6

2

5

3

0

4

20

16-20

5

3

0

0

1

4

13

21-30

3

13

0

1

2

11

30

31-40

3

7

1

2

0

12

25

41-50

5

11

3

5

2

4

30

51-60

6

12

5

11

0

5

39

61-70

5

5

4

8

1

9

32

71-100

Σύνολο

2

3

12

4

19

47

71

71

56

26

116

516

* Σε πέντε περιπτώσεις η αιτία θανάτου δεν είναι γνωστή. Σε πέντε άλλες περιπτώσεις δεν είναι γνωστή η ηλικία.

ΑΡΡΩΣΤΙΕΣ ΚΑΤΑ ΗΛΙΚΙΑ. Αν χωρίσουμε τις αιτίες θανάτου σε

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/100.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

IX. Αιτίες θανάτου κατά φύλο και τόπο κατοικίας

Ο πίνακας 19 εικονίζει την κατανομή των αιτιών θανάτου σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας. Ο μικρός σχετικά αριθμός παρατηρήσεων κατά κατηγορία υποδηλώνει ότι η στατιστική εγκυρότητα των διαφορών είναι μάλλον προβληματική. Στο περιγραφικό πεδίο, μερικές παρατηρήσεις είναι θεμιτές:

- Στο εσωτερικό κάθε πολιτισμικού-κοινωνικού χώρου (πόλη-χωριά), η κύρια τάση είναι η ομοιογένεια των νοσολογικών χαρακτηριστικών της θνησιμότητας των δύο φύλων.

__________________________

έξι μεγάλες κατηγορίες: εμπύρετα, αναπνευστικές λοιμώξεις, γαστρεντερικές λοιμώξεις, χρόνιες ασθένειες, φυσική ασθένεια, λοιπά, και τις μελετήσουμε σε σχέση με την ηλικία θανάτου (πίν. 2), βλέπουμε ότι:

Η ομάδα ηλικιών που κυρίως πλήττεται είναι η βρεφική (0-12 μηνών). Σ' αυτήν αντιστοιχεί το 1/4 περίπου των θανάτων. Από αυτούς, τα 6/10 οφείλονται σε εμπύρετα νοσήματα, τα 2/10 σε διάφορες αιτίες, το 1/10 σε "φυσική ασθένεια" και το 1/10 σε γαστρεντερικές διαταραχές.

Στην ομάδα της πρώτης παιδικής ηλικίας (1-5 ετών) αντιστοιχεί το 22% των θανάτων. Κύριες αιτίες τα εμπύρετα (4 στους 10 θανάτους) και οι γαστρεντερικές διαταραχές (περίπου 3 στους 10 θανάτους).

Σχετικά υψηλή είναι και η συμμετοχή της ομάδας των 6-10 χρόνων, με 41 θανάτους, κατά κύριο λόγο από εμπύρετα (4 στους 10) και γαστρεντερικές διαταραχές (1 στους 6).

Συνολικά, το 45% των θανάτων επέρχονται μέχρι τα 5 χρόνια και πάνω απ' τους μισούς μέχρι τα 10 χρόνια

Από 11-20 ετών έχουμε 43 θανάτους, κυρίως από εμπύρετα.

Από 21-50 ετών έχουμε 85 θανάτους, κυρίως από αναπνευστικές λοιμώξεις.

Από 51 ετών και άνω έχουμε 118 θανάτους (22% του συνόλου), κυρίως από χρόνια νοσήματα.

Συνολικά, οι αρρώστιες με μοιραία έκβαση (όπου υπερτερούν τα εμπύρετα, οι αναπνευστικές λοιμώξεις και οι γαστρεντερικές διαταραχές) πλήττουν κυρίως τις πολύ μικρές και πολύ λιγότερο τις μεγάλες ηλικίες -στις πρώτες κυρίως τα εμπύρετα και οι γαστρεντερικές διαταραχές, στις δεύτερες κυρίως τα χρόνια νοσήματα και κατά δεύτερο λόγο τα αναπνευστικά και εμπύρετα.

Παραθέτουμε εδώ και τα συμπεράσματα του Clon Stéphanos για τις

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/101.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

- Ανάμεσα στην πόλη και στα χωριά, οι κύριες διαφορές είναι:

α. Η μεγαλύτερη συχνότητα του "πυρετού" στα χωριά. Το ίδιο ισχύει και για τις αναπνευστικές παθήσεις. Και για μεν τις αναπνευστικές παθήσεις, η μεγαλύτερη συχνότητά τους στα χωριά φαίνεται λογική: Μεγαλύτερη έκθεση σε αντίξοες καιρικές συνθήκες, που οφείλεται στις αγροτικές εργασίες, από τη μια, στο περισσότερο κρύο, από την άλλη1. Για τον "πυρετό" όμως, η υψηλότερη συχνότητά του στα χωριά θέτει το ζήτημα της αξιοπιστίας αυτής της διάγνωσης. Η υπόθεση που έχουμε ήδη 

__________________________

αιτίες θνησιμότητας κατά ομάδα ηλικιών (ό.π. σ. 470-473): "Σχετικά με τις κυρίες αιτίες της παιδικής θνησιμότητας, αυτές είναι, για τα παιδιά 0-12 μηνών, οι καταρροϊκές παθήσεις των αναπνευστικών οργάνων, οι οποίες κατέχουν την πρώτη θέση στα περισσότερα ορεινά διαμερίσματα της Ελλάδας, ενώ στα χαμηλότερα διαμερίσματα κύρια αιτία είναι η θερινή διάρροια, που αφορά κυρίως τα μικρά παιδιά, όσα βρίσκονται στην εποχή της οδοντοφυΐας, και ιδιαίτερα μεταξύ 6-12 μηνών σε σχέση με τους κακοήθεις πυρετούς, οι οποίοι παρατηρούνται επίσης κατά την πρώτη παιδική ηλικία στην οδοντοφυΐα, δεν προκαλούν, απ' ό,τι φαίνεται, ακόμη και στα περισσότερα διαμερίσματα -από όσα χαρακτηρίζονται σαφώς ως ελώδη- παρά μια θνησιμότητα μικρότερη από αυτή που οφείλεται στη θερινή διάρροια, και που είναι, ωστόσο, σε πολλά διαμερίσματα μεγαλύτερη από την οφειλόμενη σε ασθένειες των αναπνευστικών οργάνων. Από την ηλικία 2-5 ετών, την πρώτη θέση, στα περισσότερα ελληνικά διαμερίσματα, κατέχουν οι λοιμώδεις-μεταδοτικές ασθένειες... Μπορούμε να κάνουμε μερικές υποθέσεις σχετικά με τις αιτίες της θνησιμότητας στον ελληνικό χώρο κατά την περίοδο ηλικιών 5-15 ετών. Τα περισσότερα διαμερίσματα που κατέχουν τις πρώτες θέσεις είναι από τα πλέον ελώδη της Ελλάδας, ενώ τα περισσότερα από αυτά που έρχονται τελευταία λίγο επηρεάζονται από τη μαλάρια. Αξίζει επίσης να σημειωθεί η πρόωρη έκθεση των παιδιών στις αγροτικές εργασίες και, κατά συνέπεια, στην κούραση και στις βλαβερές επιδράσεις των εποχών και του εδάφους... Στην ηλικία 15-30 ετών, στα περισσότερα διαμερίσματα που εμφανίζουν υψηλή θνησιμότητα, αυτή οφείλεται, κατά κύριο λόγο, είτε στην επίδραση της ελονοσίας είτε στη μεγάλη συχνότητα της πνευμονικής φθίσης...".

1. Βλ. Νίκος Σιδέρης, "Αρρώστιες και άρρωστοι στη Λευκάδα", ό.π., σ. 111.

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/102.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

επεξεργασθεί, ως προς αυτό το ζήτημα1, θεωρεί ότι η υψηλή αυτή συχνότητα οφείλεται, κατά ένα μέρος τουλάχιστον, όχι μόνο σε πραγματικές νοσολογικές διαφορές, αλλά και σε διαφορές σχετικές με την εικόνα της αρρώστιας σε κάθε πολιτισμική περιοχή.

ΠΙΝΑΚΑΣ 19

Αιτίες θανάτου κατά φύλο και τόπο κατοικίας - Γενιά του 1823

Αιτίες

Πόλη

Χωριά

θανάτου

Αγόρια

Κορίτσια

Αγόρια

Κορίτσια

Σύνολο

Εμπύρετα

10

5

31

36

82

νοσήματα

45%

33%

69%

68%

61%

Φυσική

4

3

4

8

19

ασθένεια

18%

20%

9%

15%

14%

Γαστρεντερικές

6

4

2

5

17

διαταραχές

27%

27%

4%

9%

13%

Αναπνευστικές

0

0

4

1

5

παθήσεις

0%

0%

9%

2%

4%

Χρονική

1

1

0

0

2

ασθένεια

5%

7%

0%

0%

1%

Άλλες

1

2

4

3

10

παθήσεις

5%

13%

9%

6%

7%

Σύνολο

22

15

45

53

135

100%

100%

100%

100%

100%

Και αυτή η εικόνα δεν είναι συνάρτηση μόνο της κατανομής του ιατρικού προσωπικού, αλλά και μιας γενικότερης πολιτισμικής στάσης, μιας ιδιαιτερότητας του κοινωνικού βλέμματος που αφορά την εικόνα του (υγιούς η πάσχοντος) σώματος2. Σε σχέση με

__________________________

1. Στο ίδιο.

2. Στο ίδιο, καθώς και στην ανακοίνωση του Ν. Σιδέρη, "Η αρρώστια ως συμβάν και λόγος στον αστικό χώρο", ό.π.

Σελ. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/103.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

τον "πυρετό", ειδικότερα, φαίνεται ότι η μεγάλη συχνότητα της διάγνωσης αυτής στα χωριά εικονογραφεί τη γενικότερη τάση και την ιδιαίτερη επιδεκτικότητα και προτίμηση που εμφανίζεται εκεί στο να εκλαμβάνεται το σύμπτωμα (μέρος) ως αρρώστια (όλο) και να πριμοδοτούνται οι ασαφείς ή και "παντοσυλλεκτικές" ονομασίες της αρρώστιας1,

β. Η σχετικά μεγαλύτερη συχνότητα της "φυσικής ασθένειας" και η αισθητά μεγαλύτερη συχνότητα των γαστρεντερικών διαταραχών στην πόλη.

Και τα δυο ευρήματα είναι αναμενόμενα: Οι συνθήκες δημόσιας υγιεινής (και ιδιωτικής, άλλωστε) ευνοούσαν πολύ τις γαστρεντερικές διαταραχές στην πόλη με την παραδοσιακά κακή αποχέτευση και, ίσως, τον μικρότερο διαθέσιμο χώρο κατοικίας και τις αναμφίβολα κακές συνθήκες στέγασης. Όσο για τη "φυσική ασθένεια", ήδη συμπεράναμε ότι, για τη γενιά του 1823, αντιστοιχεί κυρίως στη φυματίωση, δηλαδή σε μια αρρώστια που βρίσκει ιδιαίτερα ευνοϊκό πεδίο εξάπλωσης στον αστικό χώρο αυτού του τύπου.

Σημειώνουμε, τέλος, ότι ο αριθμός των καταγραφέντων συμβάντων δεν επιτρέπει καμιά έγκυρη ανάλυση των αιτιών θανάτου σε συνάρτηση με την ηλικία, το φύλο και τον τόπο κατοικίας ταυτόχρονα. Η μόνη κατηγορία που φαίνεται επιδεκτική τέτοιας ανάλυσης είναι ο αριθμός θανάτων από πυρετό στα δύο πρώτα χρόνια ζωής. Τα συμπεράσματα είναι παρόμοια με αυτά που ήδη εκθέσαμε.

Χ. Εποχή γέννησης και θανάτου

Θεωρήσαμε σκόπιμο να περιλάβουμε στα στοιχεία της αφετηριακής προικοδότησης της νέας γενιάς και την εποχή γέννησης των παιδιών. Κι αυτό γιατί υποθέτουμε ότι η κατανομή των 

__________________________

1. Ιδιες παραπομπές, όπως στην προηγούμενη σημείωση.

Σελ. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/104.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

κινδύνων νόσησης και θανάτου, από τη μια, της γονεϊκής μέριμνας (που επιδρά στο προηγούμενο), από την άλλη, δεν κατανέμονται ισόποσα και ισότροπα μέσα στο χρόνο, αλλά συναρτώνται με τις εποχιακές συνθήκες, ιδιαίτερα σε χώρους και εποχές που η άμυνα απέναντι στη φύση είναι περιορισμένη και οι απαιτήσεις των αγροτικών εργασιών μείζων καταναγκασμός που διέπει τη ρυθμικότητα της κοινωνικής ζωής.

Θα επιχειρήσουμε τώρα να διερευνήσουμε την ακρίβεια της υπόθεσης αυτής, με βάση τα στοιχεία που αφορούν τη γενιά του 1823. Για λόγους τεχνικούς, θα επιχειρήσουμε τη διερεύνηση αυτών των ερωτημάτων αναφερόμενοι μόνο στους θανάτους που επέρχονται στους πρώτους 6 μήνες της ζωής του παιδιού,

Οι τεχνικοί αυτοί λόγοι είναι οι εξής:

Για να επιτύχουμε μια σχετική στατιστική εγκυρότητα των αποτελεσμάτων, χρειάζονται, πρώτο, ένα σχετικό μέγεθος του δείγματος και, δεύτερο, μια σχετική ομοιογένεια των συνθηκών παρατήρησης του δείγματος, η οποία ομοιογένεια είναι εδώ συνάρτηση και του χρόνου και της ηλικίας. Η από κοινού π.χ. αξιολόγηση θανάτων που επέρχονται στα 1823, στα 1826 και στα 1837, ή σε ηλικία 10 ημερών, 11 ετών ή 17 ετών, δεν έχει πρακτικά καμιά επιχειρησιακή εγκυρότητα σε σχέση με το πρόβλημά μας (εποχιακή κίνηση των θανάτων ως δείκτης των κινδύνων νοσηρότητας και θνησιμότητας και της ποιότητας της γονεϊκής μέριμνας).

Από την άλλη πλευρά πάλι, η οποιαδήποτε αιτιακή σχέση ανάμεσα στη γονεϊκή μέριμνα και τη θνησιμότητα των παιδιών δεν μπορεί να είναι βέβαια ίδιου τύπου, όταν πρόκειται για νήπια (απόλυτα εξαρτημένα από αυτήν) και όταν πρόκειται για μεγαλύτερα παιδιά ή νέα άτομα που εμφανίζουν, φυσικά, όλο και πιο ανεπτυγμένη (βιολογική) αυτονομία σε σχέση με την ποιότητα της γονεϊκής μέριμνας.

Για όλους αυτούς τους λόγους λοιπόν περιορίζουμε την ανάλυσή μας στους θανάτους μελών της κοόρτης στους 6 πρώτους μήνες της ζωής τους.

Σελ. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/105.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 20

Εποχή γέννησης και θανάτου μελών της γενιάς του 1823 που πέθαναν στους 6 πρώτους μήνες ζωής

1823

1824

Γέννηση

Απρ.

Μάης

Ιούν.

Ιούλ.

Αύγ.

Σεπτ.

Οκτ..

Νοέμ.

Δεκ.

Γεν.

Φλεβ..

Μάρτ.

Απρ.

Σύνολο

Θάνατος

1823

Απρ.

-

Μάης

1

3

4

Ιούν.

1

1

2

Ιούλ.

1

1

2

Αύγ.

3

3

Σεπτ.

1

2

3

Οκτ.

2

2

Νοέμ.

*

1

2

1

4

Δεκ.

*

1

2

5

1

9

1824

Γεν.

*

-

Φλεβ.

*

1

2

3

Μάρ.

*

1

2

3

Απρ.

*

1

1

Μάης

*

1

1

2

Ιούν.

*

-

Ιούλ.

*

-

Αύγ.

*

-

Σεπτ·.

*

1

1

Οκτ.

*

1

1

Σύνολο

3

5

0

5

1

3

6

7

2

0

3

3

2

40

Ο πίνακας 20 εικονίζει αναλυτικά τη συσχέτιση ανάμεσα στο μήνα γέννησης και το μήνα θανάτου για τα παιδιά από 0-6 μηνών. Τα στοιχεία αυτά, αν συγκριθούν και με τα στοιχεία του πίνακα 5 (εποχιακή κίνηση των γεννήσεων) επιτρέπουν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

α. Ο απόλυτος αριθμός θανάτων είναι γενικά υψηλότερος στους

Σελ. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/106.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

μήνες που είναι νεκροί από την άποψη των αγροτικών εργασιών σε σύγκριση με τους μήνες κατά τους όποιους υπάρχει φόρτος τέτοιων εργασιών· συνολικά, στους μήνες Νοέμβρη-Φλεβάρη αντιστοιχεί το 40% και στους μήνες Ιούνη-Σεπτέμβρη το 27.5% του συνόλου των θανάτων αυτής της ζώνης ηλικιών, Η διαφορά αυτή σχετίζεται κατά ένα μέρος -αλλά όχι απόλυτα- με την -εποχιακή κίνηση των ίδιων των γεννήσεων1.

β. Το ποσοστό "θάνατοι μέχρι την ηλικία των 6 μηνών / γεννήσεις στον αντίστοιχο μήνα" είναι ένας δείκτης θνησιμότητας, άρα εκτιμητής ευαίσθητος και πρόσφορος για τη συγκριτική εκτίμηση του κινδύνου (πιθανότητας) να πεθάνει ένα άτομο σε συνάρτηση με το μήνα της γέννησης του.

ΠΙΝΑΚΑΣ 21

Δείκτης θνησιμότητας 0-6 μηνών κατά μήνα γέννησης - Γενιά του 1823

Μήνας γένν.

Δ.Θ. (‰)

Μήνας γένν.

Δ.Θ (‰)

Γεν.

0

Ιούλ.

122.0

Φλεβ.

53.6

Αύγ.

30.3

Μάρ.

50.0

Σεπτ.

61.2

Απρ.

119.1

Οκτ.

87.0

Μάης

121.9

Νοέμ.

886

Ιούν.

0

Δεκ.

29.9

Ο πίνακας 21 μας δείχνει ότι:

- Σε σχέση με τον μέσο όρο (64,5‰), ο δείκτης θνησιμότητας τείνει να εμφανίζει τιμές που διαφέρουν από μήνα σε μήνα.

- Οι μεγαλύτερες τιμές αντιστοιχούν στο τέλος της άνοιξης (Απρίλης-Μάης) και στον Ιούλη ("Αλωνάρης"), ενώ οι μήνες του χειμώνα (Δεκέμβρης-Φλεβάρης) εμφανίζουν τιμές χαμηλές

__________________________

1. Ο συντελεστής συσχέτισης κατά Pearson έχει τιμή r=0.26, άρα η συσχέτιση δεν είναι στατιστικά σημαντική.

Σελ. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/107.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

(παρά το γεγονός ότι ο απόλυτος αριθμός θανάτων είναι σ' αυτούς τους μήνες ανεβασμένος -βλ. παραπάνω).

- Συνολικά, στους μήνες Νοέμβρη-Φλεβάρη (στη διάρκεια των οποίων οι αγροτικές εργασίες λιγοστεύουν πολύ) ο δείκτης αυτός έχει τιμή 48.0‰. Αντίστοιχα, στους μήνες φόρτου αγροτικών εργασιών (Ιούλης-Σεπτεμβρης), ο δείκτης αυτός έχει τιμή 53,4‰ -άρα είναι κατά 25% υψηλότερος από τον αντίστοιχο χειμερινό δείκτη.

γ. Οι υποθέσεις ερμηνείας αυτών των ευρημάτων, σε σχέση με το πρόβλημα που μας απασχολεί, είναι οι ακόλουθες:

Πρώτο: Οι πιθανότητες επιβίωσης του νεογέννητου είναι συνάρτηση του μήνα γέννησης του.

Δεύτερο: Ο πρώτος αιτιακός παράγοντας, που σχετίζεται με την ανισότητα των πιθανοτήτων αυτών, είναι η διαφορική εποχιακή κατανομή της νοσηρότητας1. Πράγματι, οι μήνες με τις μεγαλύτερες τιμές του δείκτη θνησιμότητας είναι ο Ιούλης (μπορούμε εδώ να ενοχοποιήσουμε τις θερινές διάρροιες και την ελονοσία) και οι Απρίλης-Μάης (με τις κλιματικές τους μεταβολές).

Τρίτο: Ο δεύτερος αιτιακός παράγοντας είναι η διαφορική διαθεσιμότητα της γονεϊκής μέριμνας. Πράγματι., στο μέτρο που αυτή είναι πηγή προστασίας και υποστήριξης του νεογέννητου, βλέπουμε ότι στους μήνες του χειμώνα, που η διαθεσιμότητα αυτή είναι ανεβασμένη, η θνησιμότητα των παιδιών μειώνεται, ενώ το καλοκαίρι, όταν τα χωράφια αποσπούν την προσοχή και το χρόνο των γονέων, η θνησιμότητα αυτή τείνει να εντείνεται.

Σημειώνουμε ότι o αριθμός συμβάντων είναι, από στατιστική σκοπιά, περιορισμένος, άρα τα συμπεράσματα μας αυτά δεν είναι στατιστικά επικυρωμένα. Όμως η σύγκλιση της θεωρητικής πρόβλεψης και της περιγραφικής τάσης επιτρέπει την κατ' αρχήν 

__________________________

1. Μια περιγραφή της διαφορικής εποχιακής κατανομής της νοσηρότητας στον ελλαδικό χώρο βρίσκεται στον Clon Stéphanos, ό.π., σ. 453 κ.ε., μόνο που πρόκειται για τη συνολική νοσηρότητα και όχι γι' αύτη που αφορά ειδικά το πρώτο εξάμηνο της ζωής.

Σελ. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/108.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

αποδοχή τους και την υπόθεση ότι, πράγματι, οι διαπιστώσεις αυτές δεν είναι απλά εκφάνσεις του τυχαίου αλλά εκδηλώσεις δοκιμών καταστάσεων και μιας βαθύτερης λογικής που διέπει τα φαινόμενα αυτά,

XI. Ενδογενής συνιστώσα της βρεφικής θνησιμότητας

Μια ακόμη διάσταση σχετική με τις αιτίες θανάτου αφορά ειδικότερα τη βρεφική θνησιμότητα (0-1 έτους). Οι αιτίες θανάτου σ' αυτή την ηλικία μπορούν να διακριθούν αδρά σε δυο κατηγορίες:

Η πρώτη κατηγορία αφορά τις περιπτώσεις που το νήπιο είναι επιβαρυμένο με παθήσεις που του στερούν κάθε δυνατότητα επιβίωσης πέρα από μερικές ώρες η ήμερες. Τέτοιες παθήσεις είναι οι χρωμοσωμικές ανωμαλίες, οι βαριές διαμαρτίες περί την διάπλαση, συμβάματα στον τοκετό με συνέπεια βαριές κακώσεις του νεογνού, ο τέτανος κατά την αποκοπή του ομφάλιου λώρου κ.ά. Στις περιπτώσεις αυτές μιλάμε για ενδογενή θνησιμότητα, δηλαδή για αιτίες που προηγούνται του τοκετού, η άμεσα συνδέονται με αυτόν.

Η δεύτερη κατηγορία αντιστοιχεί στην εξωγενή θνησιμότητα: Οι βασικές αιτίες θανάτου του βρέφους είναι, στην περίπτωση αυτή, οι λοιμώξεις και η απρόσφορη διατροφή.

Η ασάφεια των αναφερόμενων αιτιών θανάτου δεν είναι αξεπέραστο εμπόδιο για την εκτίμηση των δύο αυτών συνιστωσών της βρεφικής θνησιμότητας· και αυτό γιατί μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη βιομετρική μέθοδο που επεξεργάστηκε o J. Bourgeois - Pichat1. Αυτή απαιτεί μόνο τη γνώση της ακριβούς ηλικίας θανάτου (σε συμπληρωμένους μήνες) του βρέφους και επιτρέπει

__________________________

1. Βλ. για την έκθεση αυτής της τεχνικής, J. Bourgeois-Pichat, "La mesure de la mortalité infantile", στο Population, 1951, σ. 460-480, καθώς και: "De la mesure de la mortalité infantile", στο Population, 1946, σ. 53-68.

Σελ. 108
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/109.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

την εκτίμηση της ενδογενούς συνιστώσας της βρεφικής θνησιμότητας.

Έχουμε ήδη εκτιμήσει1 τις διαστάσεις της ενδογενούς συνιστώσας για τη χρονιά 1823. Οι τιμές που βρήκαμε είναι της τάξης του 37.7% (με περιθώρια εμπιστοσύνης 34.7%-40,7%). Στο μέτρο που η κοόρτη-γενιά του 1823 μπορεί να θεωρηθεί επιδεκτική εφαρμογής της μεθόδου αυτής2, τα δεδομένα του πίνακα 22 οδηγούν

__________________________

1 . Με βάση τις ληξιαρχικές πράξεις θανάτου που αφορούν το σύνολο του νησιού και που βρίσκονται στο Ιστορικό Αρχείο Λευκάδας.

2. Η μέθοδος του Bourgeois-Pichat εφαρμόζεται κατ' αρχήν σε δεδομένα (βρεφικούς θανάτους) που αφορούν μια χρονική περίοδο (έτος, πενταετία κ.ο.κ. Ωστόσο, μπορούμε να εφαρμόσουμε την ίδια μέθοδο στα δεδομένα που αφορούν την κοόρτη-γενιά του 1823, με την εξής λογική: Η μέθοδος του Bourgeois-Pichat είναι εξ ορισμού εφαρμόσιμη στην περίοδο 18231824, καθώς και στην περίοδο 1823.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

Οι θάνατοι παιδιών 0-1 έτους στην περίοδο 1823-1824 (δηλ. οι περιεχόμενοι στο παραλληλόγραμμο ΒΒ'Δ'Δ) προέρχονται από τους θανάτους βρεφών που ανήκουν στις γενιές 1822 (ΒΒ'Γ'), 1823 (ΒΒ'Δ΄Γ) και 1824 (ΓΓ'Δ'Δ). Όμως οι θάνατοι βρεφών που ανήκουν στη γενιά του 1823 μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικό δείγμα της βρεφικής θνησιμότητας της περιόδου 1823-1824. Για να συμβαίνει αυτό, πρέπει και αρκεί να πληρούνται δύο συνθήκες: Πρώτη, ο αριθμός θανάτων σε ηλικία 0-1 έτους να είναι, στα 1823, της ίδιας τάξης μ' αυτούς του 1822 και 1824 και δεύτερη, η ηλικία θανάτου των βρεφών της γενιάς του 1823 να εμφανίζει μια κατανομή μορφικά συγκρίσιμη με τις αντίστοιχες κατανομές που αφορούν τα χρόνια 1822 και 1824. Στο μέτρο που πληρούνται οι δυο αυτές συνθήκες, οι θάνατοι βρεφών που ανήκουν στη γενιά του 1823 είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα της βρεφικής

Σελ. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/110.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

στην κατάστρωση του πίνακα 23, που αφορά το σύνολο θανάτων των παιδιών της γενιάς του 1823 σε ηλικία 0-1 έτους και οδηγεί στον υπολογισμό της ενδογενούς συνιστώσας,

Η απεικόνιση των δεδομένων του πίνακα 23 στο σχήμα VI δείχνει ότι τα σημεία κείνται στο χώρο με τρόπο που κατά προσέγγιση αντιστοιχεί σε μια ευθεία. Η γραμμή που περιγράφει τη σχέση δύο μεταβλητών ονομάζεται "γραμμή παλινδρόμησης". Στην περίπτωσή μας, θεωρούμε ότι η γραμμή αυτή είναι ευθεία. Για τον προσδιορισμό της "πιο κατάλληλης" ευθείας, αυτής που κάλλιστα περιγράφει τη σχέση ανάμεσα στη συνάρτηση ηλικίας και τον σωρευτικό αριθμό θανάτων, χρησιμοποιούμε το κριτήριο

__________________________

θνησιμότητας στην περίοδο 1823-1824 για τους εξής λόγους: Αν ισχύει η δεύτερη συνθήκη, τότε τα (κατά συνθήκην) τρίγωνα ΒΒ'Γ, ΓΓ'Δ', ΓΔΔ' είναι όμοια μεταξύ τους και, αν ισχύει η πρώτη συνθήκη, είναι και ΐσα μεταξύ τους. Άρα, αντί να υπολογίσουμε την ενδογενή συνιστώσα στη χρονιά 1823, η βρεφική θνησιμότητα της οποίας είναι Θ23=(ΒΒ'Γ'Γ)+(ΒΒ'Γ'), μπορούμε να φτάσουμε στο ίδιο αποτέλεσμα υπολογίζοντας την ενδογενή συνιστώσα στην επιφάνεια: Θ=(ΒΒ'Γ'Γ) + (ΓΓ'Δ'), δηλαδή αντικαθιστώντας το τρίγωνο (ΒΒ'Γ') με το (ίσο μ' αυτό) τρίγωνο (ΓΓ'Δ'). Αλλά η επιφάνεια Θ=(ΒΒ'ΔΤ) αντιστοιχεί στη βρεφική θνησιμότητα της γενιάς του 1823, ό.έ.δ., για να θεωρήσουμε τη θνησιμότητα αυτή αντιπροσωπευτικό δείγμα που επιτρέπει τον υπολογισμό της ενδογενούς συνιστώσας: Γιατί ακριβώς αντιστοιχεί ποσοτικά στη μισή βρεφική θνησιμότητα της περιόδου 1823-1824 (όση η θνησιμότητα της χρόνιας 1823) και μορφικά εκφράζει την κατανομή των ηλικιών θανάτου των βρεφών στην περίοδο αυτή. Οι προαναφερθείσες συνθήκες μπορούν να θεωρηθούν πληρούμενες για δυο λόγους: Πρώτο, ο αριθμός γεννήσεων στα 1823 (620) είναι της ίδιας τάξης με αυτόν του 1824 (630) και γενικά αντιπροσωπευτικός της γεννητικότητας της περιόδου και, δεύτερο, η ενδογενής συνιστώσα εκφράζει δομικά δεδομένα της θνησιμότητας μιας περιόδου, συνεπώς μπορούμε να υποθέσουμε ότι, όντως, η κατανομή των ηλικιών θανάτου των βρεφών που ανήκουν στις αντίστοιχες γενιές, σ' αυτή την περίοδο, έχει μορφολογία περίπου σταθερή. Με αυτή τη λογική -και με αυτές τις επιφυλάξεις- εφαρμόζουμε την τεχνική του Bourgeois-Pichat για τον υπολογισμό της ενδογενούς συνιστώσας στη γενιά του 1823. Τα αποτελέσματα υποδείχνουν φυσικά τάξεις μεγέθους, που θα δούμε κατά πόσο προσεγγίζουν πιο άμεσες εκτιμήσεις.

Σελ. 110
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/111.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 22

Βρεφική θνησιμότητα — Γενιά 1823

Ηλικία

(συμπληρωμένοι μήνες)

 

Αγόρια

Πόλη

Κορίτσια

 

Αγόρια

Χωριά

Κορίτσια

 

Γενικό Σύνολο

0

3

2

9

15

29

1

1

2

1

0

4

2

0

1

1

0

2

3

0

1

2

2

5

4

0

0

0

1

1

5

0

0

0

0

0

6

0

0

3

1

4

7

0

0

0

1

1

8

1

0

0

1

2

9

0

0

2

1

3

10

0

1

0

1

2

11

1

0

0

1

2

Σύνολο

6

7

18

24

55

ΠΙΝΑΚΑΣ 23

Ενδογενής συνιστώσα της βρεφικής θνησιμότητας — Γενιά 1823

Ηλικία (συμπληρωμένοι μήνες)

Σωρευτικός αριθμός θανάτων

Συνάρτηση ηλικίας

0

29

335

1

33

574

2

35

758

3

40

911

4

41

1043

5

41

1160

6

45

1265

7

46

1361

8

48

1450

9

51

1533

10

53

1611

11

55

1683

Σελ. 111
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/112.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΠΙΝΑΚΑΣ 24

Ενδογενής συνιστώσα κατά τόπο κατοικίας - Γενιά τον 1823

Ηλικία

.(συμπληρωμένοι μήνες)

Σωρευτικός

Πόλη

άριθμος θανάτων

Χωριά

 

Συνάρτηση ηλικίας

0

5

24

335

1

8

25

574

2

9

26

758

3

10

30

911

4

10

31

1043

5

10

31

1160

6

10

35

1265

7

10

36

1361

8

11

37

1450

9

11

40

1533

10

12

41

1611

11

13

42

1683

των ελαχίστων τετραγώνων1. Τόσο ο γραφικός προσδιορισμός της πιο κατάλληλης ευθείας όσο και ο στατιστικός υπολογισμός της ευθείας των ελαχίστων τετραγώνων οδηγούν σε αποτελέσματα ίδιας τάξης.

Με τη γραφική μέθοδο, η τιμή της ενδογενούς συνιστώσας αντιστοιχεί στο σημείο όπου η "κατάλληλη ευθεία" τέμνει τον (κάθετο) άξονα των y (αριθμός θανάτων). Με τη στατιστική μέθοδο, η τιμή της ενδογενούς συνιστώσας αντιστοιχεί στην τιμή του συντελεστή α της εξίσωσης που περιγράφει την ευθεία των ελαχίστων τετραγώνων: y = βχ + α (όπου y = αριθμός θανάτων, x = συνάρτηση ηλικίας).

Εφαρμόζοντας λοιπόν τη μέθοδο αυτή στα δεδομένα που αφορούν τη γενιά του 1823 βρίσκουμε ότι η ενδογενής συνιστώσα της βρεφικής θνησιμότητας εμφανίζει τις ακόλουθες τιμές:

__________________________

1. Βλ. R. Β. Me Gall, Fundamental Statistics for Psychology, 2nd edition, Harcourt Brace Jovanovitch, Inc, Νέα Υόρκη 1975, σ. 89 κ.ε.

Σελ. 112
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 93
    4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

    Σε σχέση με την ηλικία και το φύλο, η γενιά του 1832 εμφανίζει ποσοστό πρώιμων θανάτων κοριτσιών μεγαλύτερο από αυτό των αγοριών1. Το ποσοστό αυτό είναι 43.1% έναντι 32.4% για το πρώτο έτος ζωής, 59.8% έναντι 44.6% για τα δύο πρώτα έτη, 77.8% έναντι 63,5% πριν από το 5ο γενέθλιο, τείνει όμως να εξισωθεί πριν από την ενήβωση (12ο γενέθλιο) και γίνεται 93.5% στα κορίτσια και 87.8% στα αγόρια.

    Η περιγραφική αξιολόγηση αυτών των (στατιστικά μη σημαντικών) διαφορών και διακυμάνσεων παραπέμπει στην προηγούμενη συζήτηση περί τοπικών καθορισμών και δομικής σταθερότητας, υποδηλώνοντας ότι μια ακόμη διάσταση του (ν-διάστατου) χώρου όπου εγγράφονται τα δημογραφικά συμβάντα είναι η διχοτομία αρσενικό/θηλυκό.

    VII. Θνησιμότητα κατά ηλικία, φύλο και τόπο κατοικίας

    Αν μελετήσουμε τη θνησιμότητα κατά ηλικίες, σε συνάρτηση με το φύλο και τον τόπο κατοικίας (πίν. 16, 17), παρατηρούμε ότι: Αν και οι διαφορές δεν είναι στατιστικά σημαντικές, ωστόσο, για τη γενιά του 1823, η βρεφική θνησιμότητα (0-1 έτους) είναι μεγαλύτερη στα κορίτσια και στα χωριά. Το ίδιο ισχύει και για τα δύο πρώτα έτη ζωής, αν και εδώ η διαφορά της συχνότητας θανάτων αγοριών-κοριτσιών στα χωριά οξύνεται, ενώ στην πόλη αμβλύνεται. Για τα πέντε πρώτα έτη ζωής, η διαφορά αυτή συνεχίζει να υπάρχει στα χωριά, ενώ τείνει να εξαλειφθεί στην πόλη. Για την περίοδο μέχρι την ενήβωση (12ο γενέθλιο), η ίδια διαφορά παραμένει στα χωριά, ενώ στην πόλη η σχέση αυτή αντιστρέφεται.

    Και αυτή τη φορά η περιγραφική αξιολόγηση αυτών των ευρημάτων εγγράφεται, στην προηγούμενη συζήτηση, εικονογραφώντας τον δυναμικό και εξελισσόμενο χαρακτήρα των αιτιακών πλεγμάτων που διέπουν τους τοπικούς καθορισμούς.

    __________________________

    1. Σχετικά με αυτό βλ. και σημ. 1, σ. 87.