Συγγραφέας:Μπόμπου - Σταμάτη, Βασιλική
 
Τίτλος:Τα καταστατικά του Σωματείου (Nazione) των Ελλήνων φοιτητών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας (17ος-18ος αι.)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:25
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1995
 
Σελίδες:215
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ιταλία, Πάδοβα
 
Χρονική κάλυψη:17ος-18ος αι.
 
Περίληψη:Στο βιβλίο αυτό δημοσιεύονται τα δύο καταστατικά του ελληνικού φοιτητικού Συλλόγου της Πάδοβας, της Nazione Oltramarìna όπως ονομαζόταν, που σώζονται σήμερα σε δύο χειρόγραφα, γραμμένα στην ιταλική γλώσσα. Οι Έλληνες φοιτητές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας είχαν αποφασίσει στο τέλος της τετάρτης δεκαετίας του 18ου αι. να εκδώσουν το καταστατικό τους, αλλά η έκδοση αυτή δεν έγινε ποτέ. Στο προοίμιο του καταστατικού αυτού οι φοιτητές αναφέρονταν με ιδιαίτερη υπερηφάνεια στην καταγωγή τους: απόγονοι αυτοί του Γένους των Ελλήνων που θέσπισαν τους πιο τέλειους νόμους για την ευδαιμονία των λαών και τη Δημοκρατία, ως μέλη της Nazione των Υπερπόντιων, μιας από τις πιο ξακουστές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, ζούσαν σύμφωνα με δικό τους σύστημα νόμων με σύνεση και αξιοπρέπεια και εξέφραζαν έτσι μια idea alla Greca. Το Καταστατικό της Nazione Oltramarina ήταν προϊόν αποφάσεων που είχαν ωριμάσει ύστερα από τη διεξαγωγή πολλών συζητήσεων και την αντιμετώπιση ποικίλων περιπτώσεων μέσα στα χρόνια της ζωής της.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 8.46 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 19-38 από: 218
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/19.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Οι τελευταίες (οι Università) ξεκίνησαν ως απλές ενώσεις των Nazioni, βαθμιαία όμως αποκτήσαν κύρος και διαμορφώθηκαν έτσι ώστε να πάρουν στα χέρια τους, εκτός από την αυτόνομη δικαιοδοσία, και τη ρύθμιση των πανεπιστημιακών εκπαιδευτικών πραγμάτων, αφού ασκούσαν και τη διοίκηση με τους αξιωματούχους τους, με επικεφαλής τον Rectorem - αρχές που εκλέγονταν μεταξύ των αντιπροσώπων των Nazioni.

Το Πανεπιστήμιο κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του ήταν αυτόνομο. Οι φοιτητές εξέλεγαν τους καθηγητές τους και είχαν τα δικαιώματα υπηκόου ξένου κράτους. Από τα μέσα όμως του 16ου αϊ, (1560) το Πανεπιστήμιο, κυρίως γιατί απέκτησε οικονομική εξάρτηση από' την Πολιτεία, έχασε σιγά-σιγά την αυτονομία του και η εκλογή των καθηγητών πέρασε στη δικαιοδοσία της βενετικής Γερουσίας. Ενωρίτερα, το 1516, με τον θεσμό των Αναμορφωτών ( Riformatori) είχε αρχίσει η παρέμβαση της πολιτείας. Από τις αρχές του 17ου αι. το αξίωμα του Ρέκτορα (Πρύτανη) αντικαταστάθηκε από τον Αντιρέκτορα και αργότερα από τον Σύνδικο η Αντισύνδικο. Από το 1739 το αξίωμα του Πρύτανη περιήλθε στους Καθηγητές, γεγονός που εσήμανε οριστικά το τέλος της φοιτητικής αυτοδιοίκησης7.

Την εποχή στην οποία ανήκουν τα Καταστατικά που δημοσιεύω (μέσα του 17ου αϊ. και αρχές του 18ου), το Πανεπιστήμιο (Studium) έχει την ακόλουθη διάρθρωση8: Αποτελείται από δύο Università η Facoltà (λατ. Facultates), Σχολές θα λέγαμε, την Università Leggista (τη Νομική) και την Università Artista (την

trarre un quadro della particolare struttura delle nationes, aggrupparnenti spontanei venutisi a creare tra gli scolari ospiti in una città straniera, o meglio, corporazioni separate su basi etniche. Infatti gli statuti avevano essenzialmente la funzione di soddisfare l'esigenza degli studenti di sentirsi constituiti in corporazione, con le proprie magistrature, istituzioni e rappresentanze, acquiscendo quindi una fisionomia giuridica, in grado di trattare da posizioni di forza con gli esponenti del potere locale.

7. A. Στεργέλλης, Τα δημοσιεύματα..., σ. 15 και 23 σημ. 1.

8. A. Στεργέλλης, ο.π., σ. 18 κ.έ.

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/20.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Ιατροφιλοσοφική). Κάθε Università έχει τις δικές της χωριστές πανεπιστημιακές αρχές, που ως το 1739 είναι φοιτητές και εκλέγονται για ένα χρόνο τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου, με διαφορετική για κάθε Σχολή διαδικασία.

Στο πλαίσιο των Universitatum λειτουργούσαν οι Nazioni χωρισμένες σε δύο ομάδες: τους Citramontani (Εντεύθεν των Oρέων), οπού περιλαμβάνονταν οι Ιταλοί (κάθε πόλη είχε και τη δική της Nazione) και τους Oltramontani (Εκείθεν των Ορέων) όπου περιλαμβάνονταν όλες οι άλλες Nazioni των ξένων, με πρώτη τη Nazione Germana και ανάμεσα σ' αυτές και τη Nazione Oltramarina (των Υπερπόντιων). Στην Oltramarina εγγράφονταν στη Νομική μόνον Ελληνες, ενώ στην Ιατρικοφιλοσοφική, εκτός από τους Έλληνες, οι Ιλλυριοί, Δαλματοί, Ίστριοι και Σικελοί, χωρίς αυτή η κατανομή να είναι σταθερή. Έτσι η Νομική είχε 22 Nazioni, ενώ η Ιατροφιλοσοφική μόνον 7. Επειδή τα παλαιότερα χρόνια (14ο και 15ο αι.) οι Oltramarini ήταν κυρίως Κύπριοι, γι' αυτό η Nazione ονομαζόταν inclita Natio Ultramarina sive Cypria, όπως αναγράφεται και στο έμβλημά της. Οι Oltrarnarrni είχαν την ένατη θέση μεταξύ των Oltramontani στη Νομική και την τρίτη στην Ίατροφιλοσοφική9,

Οι Nazioni λειτουργούσαν σύμφωνα με το δικό της η καθεμιά Καταστατικό, που είχε ψηφιστεί από όλα τα μέλη της. Οι δυο πανεπιστημιακές Σχολές είχαν δικά τους χωριστά Καταστατικά, που τυπώθηκαν σε πολλές εκδόσεις μέσα στον 17ο και 18ο αϊ.10 με ανάλογες κάθε φορά τροποποιήσεις. Τα Καταστατικά αυτά δεν πρέπει να συγχέονται με τα Καταστατικά των Nazioni, που ήταν διαφορετικές και πιο περιχαρακωμένες συσσωματώσεις.

Η Nazione ήταν η οικογένεια των ομοεθνών: υποδεχόταν τους

9. Α. Στεργέλλης, ο.π., σ. 22 σημ. 1. Στο δεύτερο Καταστατικό (S Π) αναφέρεται στο Προοίμιο ότι η Nazione Oltramarina (χωρίς διάκριση Σχολών) αυτή την εποχή, δηλαδή τις πρώτες δεκαετίες του 18ου αι., κατέχει τη δέκατη θέση μεταξύ των Oltramontani.

10. Α. Στεργέλλης, ο.π., σ. 11, σημ. 1.

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/21.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

νέους που έρχονταν να σπουδάσουν στην Πάδοβα, Αφού μελετούσαν το Καταστατικό και κατατοπίζονταν για τις υποχρεώσεις τους και τα προνόμια που θα απολάμβαναν ως μέλη της Nazione, ορκίζονταν ότι θα τηρούν τις διατάξεις του. Κατόπιν πλήρωναν το καθορισμένο ποσό εγγραφής τους και έπαιρναν την ανάλογη επίσημη βεβαίωση μέλους. Τέλος, με τη συνοδεία εκπροσώπου της Nazione παρουσιάζονταν στον Ρέκτορα της Σχολής και πραγματοποιούσαν την εγγραφή τους (Matricola), αφού ερύθμιζαν και εκεί τις οικονομικές υποχρεώσεις τους,

Αν αναλογιστούμε ότι πολύ συχνά οι νέοι υποψήφιοι, ol Pupilli, ήταν μικρής ηλικίας (κάποτε κάτω των 15 ετών), μπορούμε να καταλάβουμε τη σημασία αυτής της προστασίας μέσα στη Nazione και να ιδούμε όλες αυτές τις διαδικασίες στις σωστές τους διαστάσεις.

Το Καταστατικό (Statuto) της Nazione των Oltramarmi μας έχει διασωθεί σε δύο χειρόγραφα. Το παλαιότερο, του 1663 (στο εξής SI), βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Πάδοβας. Το δεύτερο, μεταγενέστερο αλλά αχρονολόγητο (στο εξής SII), βρίσκεται στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας11. Από την παραβολή των δύο χειρογράφων προέκυψε ότι δεν συμπίπτουν κατά το περιεχόμενο. Το δεύτερο παραδίδει το Καταστατικό τροποποιημένο, είναι περισσότερο εκτεταμένο, λεπτομερέστερο και περιέχει περισσότερα άρθρα. Και τα δύο είναι γραμμένα στην ιταλική γλώσσα12.

11. A. Στεργέλλης, ο.π., σ. 17, σημ. 4.

12. 'Αντίστοιχα, τα Statuto, inclitae Germanorum Nationis φυλάσσονται στην Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Πάδοβας και είναι χωριστά για κάθε σχολή, γραμμένα στα λατινικά: α) Τών Juristarum, 31 Μαρτίου 1635, χειρόγραφο (ms. 2068), β) Juridicae Facultatis, Patavii, editto altera 1695 (η πρώτη έκδοση: 1675), (b. 216, 25), και γ) Theologicae, Medicos et Philosophicae Facultatis (χειρόγραφο του 1685). Βλ. και την πρόσφατη έκδοση

Σελ. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/22.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Το χειρόγραφο της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης της Πάδοβας (B.U.P., αρ. 1942) είναι χάρτινο και έχει διαστάσεις 288Χ 215. Είναι δεμένο με δέρμα όπου υπάρχει έντυπη (αλλά δυσδιάκριτη) η εικόνα του Ρέκτορα του έτους, ενώ στο πίσω εξώφυλλο αναγράφεται με έντυπα χρυσά γράμματα: Statuto, include Nationis Ultramarinae sive Cypriae. Το κείμενο περιέχεται σε 51 αριθμημένα φύλλα. Ακολουθούν οκτώ φύλλα χωρίς αρίθμηση οπού περιέχονται μεταγενέστερες προσθήκες, και τέλος δέκα φύλλα άγραφα. Είναι γραμμένο με επιμέλεια από έμπειρο γραφέα, με περίτεχνα αρχικά και ωραία, ευανάγνωστα γράμματα. Στο πρώτο φύλλο αναγράφεται με κεφαλαία: Statuti dell'inclita Nations Oltramarina και στο κάτω μέρος του φύλλου κάτω από ένα κομψό κόσμημα, In Padova 23 marzo 1663. Όπως προκύπτει από το Προοίμιο, πρόκειται για αναθεωρημένο παλαιότερο Καταστατικό. Αναφέρεται εκεί ότι την απόφαση της αναθεώρησης έλαβε η Nazione στις 21 Ιουλίου 1655.

Γνωρίζουμε τον γραφέα του χειρογράφου, που δηλώνει ο ίδιος την ταυτότητα του στο τέλος: Paulus Corressius cretensis Juris utriusque ac Philosophiae doctor scribebat, 1663. Από τους καταλόγους εγγραφών έχουμε την πληροφορία ότι εγγράφεται για πρώτη φορά το 1654 στη Νομική13, ενώ στη συνέχεια από το 1657 ως το 1661 φοιτά στην Ιατροφιλοσοφική Σχολή 14. Η παρραλαγή της γραφής που παρατηρείται στα φ. 12r-13V και 14r-17v δεν στηρίζει τη θέση ότι είναι δύο οι γραφείς του χειρογράφου.

Το "Προοίμιο" αποτελεί τυπικό παράδειγμα του περίτεχνου ρητορικού ύφους της εποχής που έχει γραφτεί (β' μισό του 17ου αϊ.) και απηχεί το ακαδημαϊκό κλασικιστικό πνεύμα και την τεχνοτροπία

E. Mauri, "Gli statuti della Natio Germanica Juristarum di Padova nel XVII secolo". Quaderni per la Storia dell'università di Padova 24 (1991)155-182.

13. Γ. Πλουμίδης, "Αι πράξεις... Μέρος Β'...", 93, αρ. 171.

14. Γ. Πλουμίδης, "Αι πράξεις... Μέρος Α'...", 267 άρ. 143 και 163,268 αρ. 176 και 203 και 269 αρ. 2ο8.

Σελ. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/23.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

του μπαρόκ 15. Μετά την εισαγωγή για την αναγκαιότητα των νόμων, που πηγή τους είναι η αρχαία Ελλάδα και η Ρώμη, καταλήγει: Οι Oltramarini, ως 'Ελληνες που μετά την πτώση της ένδοξης πατρίδας τους έχουν την τύχη per pietà di qualche benefica stella να ζουν στο ένδοξο dominio Veneto, μιμητές των σοφών προγόνων τους, έχουν θεσπίσει νόμους για την καλή διακυβέρνηση της Nazione τους con ordine aristocratico, γιατί θεωρούν ότι η μοναρχία είναι τις πιο πολλές φορές τυραννική και μισητή. 'Επειδή όμως αλλάζουν οι καιροί και σε πολλές περιπτώσεις οι παλαιοί νόμοι αποδεικνύονται ελλιπείς, με απόφαση της Συνέλευσης της Nazione της 21 Ιουλίου 1655 αποφάσισαν να αναθέσουν την αναθεώρηση τους στους υπογράφοντες Regolatori e riformatori detti Statuti: τους συναδέλφους τους Stanco da Corfu και Francesco da Rettimo.

Αναζήτησα τους Regolatori στους καταλόγους εγγραφών του Πανεπιστημίου και διαπίστωσα ότι εδώ αναφέρονται με τα βαπτιστικά τους ονόματα, Τόν Stanco da Corfu νομίζω ότι πρέπει να τον ταυτίσουμε με τον Stamatelus Lupina corcyrensis, ο όποιος το 1655 είναι γραμμένος στην Ιατροφιλοσοφική και έχει το αξίωμα του Συμβούλου της Nazione16. 'Οσο για τον Francesco da Rettimo, θα πρέπει να τον ταυτίσουμε με τον Franciscus Rossi retimnensis, ο οποίος το 1654 είναι γραμμένος στη Νομική. Το παράδοξο είναι ότι υπάρχουν δύο εγγραφές τον ίδιο χρόνο με το ίδιο όνομα και τόπο καταγωγής17. 'Εχει και προηγούμενη εγγραφή στην Ιατροφιλοσοφική, το 1650: Franciscus Rossi rethimensis (sic) Venetiis Consiliarius 28 septembrio18. Το ότι εδώ είναι Σύμβουλος άλλης Nazione εξηγείται από τη συνήθεια να εκλέγεται στη

15. A. Στεργέλλης, Τα δημοσιεύματα, σ. 55. Είναι οι ίδιοι "πνευματικοί παράγοντες" που επισημαίνεται εδώ ότι επηρέασαν τη ρητορική και ποιητική παραγωγή των Ελλήνων σπουδαστών οι οποίοι καθαρίζουν, νομίζω, και το ύφος του κειμένου του Καταστατικού.

16. Γ. Πλουμίδης, ο.π., 266 αρ. 132.

17. Γ. Πλουμίδης, ο.π., "Μέρος Β'...", 93 αρ. 159 και 173.

18. Γ. Πλουμίδης, ο.π., "Μέρος A'...", 264 αρ. 68.

Σελ. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/24.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

θέση των αξιωματούχων μιας Nazione αλλοεθνής φοιτητής, αν η Nazione αυτή δεν είχε μέλη η δεν είχε πρόσωπα κατάλληλα για το αξίωμα.

Οι νόμοι αυτοί, όπως παραδίδονται στο Καταστατικό, πρέπει να τηροϋνται, από τους ομοεθνείς για να δοξάζεται η Nazione που περιλαμβάνει όλους τους ορθοδόξους (di rito greco) και τους Υπερπόντιους (oltramarini), καθώς και όσους δεν έχουν στην Πάδοβα δική τους Nazione.

Ακολουθούν 17 άρθρα (capitoli), που καθορίζουν τον τρόπο λειτουργίας της Nazione, τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των αξιωματούχων που την διοικούν και ρυθμίζουν τις σχέσεις της με τα μέλη της,

Το άρθρο 1 τιτλοφορείται: Detti Professori e numero19 della Nazione. Κάτω από τη λέξη Professori είναι φανερό ότι ήταν γραμμένο Prottetori και έχει διορθωθεί. Παρατηρώ την ίδια διόρθωση και σε άλλες περιπτώσεις μέσα στο Καταστατικό, οπού αναφέρεται η ίδια λέξη, Το γεγονός αυτό με οδηγεί στην ακόλουθη υπόθεση: Είναι γνωστό ότι σύμφωνα με το Θέσπισμα της 7ης Μαρτίου 1674 απαγορευόταν στο εξής να αναλαμβάνουν οι καθηγητές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας την "προστασία" άλλης Nazione πλην της Γερμανικής 20. Για τον λόγο αυτό οι Έλληνες μετέβαλαν στο

19. Εδώ πρέπει να προστεθεί: degli Offiziali. Παράδοξο είναι πως δεν έγινε η διόρθωση.

20. A. Στεργέλης, ο.π., σ. 27 σημ. 1: Η Natione Germanica, η περισσότερο πολυάριθμη, επέβαλλε σχεδόν πάντοτε τις θέσεις της. Είναι γνωστές αρκετές περιπτώσεις που οι Γερμανοί ήλθαν σε σύγκρουση με τους Έλληνες. Παλαιότερα είχαν αντιδράσει στην εγγραφή όλων των ορθοδόξων στη Nazione Oltramarina, ασφαλώς γιατί ήθελαν να διατηρεί η Nazione τους την πρώτη θέση ως η πολυαριθμότερη. Το 1647 συμφιλιώθηκαν με την επέμβαση του Αντιρέκτορα, το 1694 σε διαφωνία τους δικαιώθηκαν αυτοί από τον Podestà της Πάδοβας (ο.π., σ. 22 και σημ. 2). Φαίνεται ότι και στην περίπτωση του Καθηγητή-Protettore πέτυχαν το σκοπό τους. Βλ. παρακάτω στο Statuto II με ποιον τρόπο οι Έλληνες παρέκαμψαν αύτη τη δυσκολία.

Σχετικα με το Καταστατικό της Nazione Germanica βλ. E. Mauri, ο.π.:

Σελ. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/25.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Καταστατικό τους το Protettore σε Professore και παρέκαμψαν αυτήν την απαγόρευση,

Εκεί αναφέρεται χαρακτηριστικά: "Επειδή γεννιέται σύγχυση όπου διατάζουν όλοι και τυραννίδα όπου ένας μονάχα, γι' αυτό η Nazione μας σαν μια μικρή δημοκρατική Κοινότητα διοικείται όχι. από έναν η απ' όλους, αλλά από έξι διαλεγμένους μέσα από τα μέλη της, οι οποίοι ξεχωρίζουν για την καλή καταγωγή τους, την αρετή και την καλή διαγωγή τους, Έτσι εκλέγονται οι πιο ευυπόληπτοι και τους παραχωρείται η δύναμη και η εξουσία καθώς και η υποχρέωση να προστατεύουν περισσότερο από τον καθένα τα συμφέροντα της Nazione",

Οι αξιωματούχοι είναι, οι ακόλουθοι: Ο Σύμβουλος της Νομικής (Consiglier Legista), που είναι και ο Capo della Nazione, ο πρώτος στην τάξη. Δύο Σνμβουλοι της Ιατροφιλοσοφικής (Consiglieri Artisti), ένας Σύνδικος της Nazione και δύο Εισπράκτορες (Esattori). Όλοι αυτοί αποτελούν το σώμα των αξιωματούχων (Officiali) και εκλέγονται με μυστική ψηφοφορία για ένα χρόνο χωρίς να έχουν δικαίωμα επανεκλογής τους, παρά μονάχα στην περίπτωση που πρόκειται για ένα πρόσωπο μεγάλης και αναγνωρισμένης αξίας. Αλλά και τότε ακόμη δεν επιτρέπεται να εκλεγεί στο ίδιο αξίωμα και πριν από την παρέλευση ενός έτους. Επειδή η Nazione πρέπει να έχει μια προστασία εκλέγονται δύο προσωπικότητες - δημόσιοι καθηγητές των πρώτων εδρών ως Προστάτες (Protettori),

Δημοσιεύεται το Καταστατικό των juristi από χειρόγραφο της Biblioteca Universitaria di Padova. Το Καταστατικό είναι του έτους 1635. Είχα ως τώρα υπόψη μου το έντυπο Καταστατικό της ίδιας Σχολής του έτους 1695 που σώζεται στην B.U.P., b. 216, 25, καθώς και από την ίδια βιβλιοθήκη το χειρόγραφο του Καταστατικού της Nationis Germanicae artistarum του έτους 1685, που παραμένει ανέκδοτο Τα Καταστατικά αυτά είναι στα λατινικά. Τής Nazione Germanica έχουν διασωθεί και δημοσιευθεί και τα Πρακτικά: Βλ. Β. Brugi, Atti della nazione germanica dei legisti nello Studio di Padova, Venezia. 1912· A. Favaro, ΑΖίί della nazione germanica artista nello Studio di Padova, Padova 1911-1912, και το συμπλήρωμα: Lucia Rosseti, Acta nationis germanicae artistarum (1616-1636), Padova 1967.

Σελ. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/26.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ένας της Νομικής και ένας της Ιατρικής η της Φιλοσοφίας, Όταν αυτοί επιθυμούν να παραστούν στις Συνελεύσεις, τότε εκείνες γίνονται στο σπίτι του ενός απ' αυτούς και μπορούν να λάβουν μέρος στις ψηφοφορίες με δικαίωμα διπλής ψήφου, 'Οταν δεν παρίστανται οι Protettori καθηγητές, τότε οι Συνελεύσεις γίνονται στο Collegio Greco, δηλαδή στο Κολλέγιο Παλαιόκαπα, Επειδή οι Officiali πρέπει να έχουν την αξιοπρεπή παρουσία των αξιωματούχων και εκπροσώπων των Nazioni, είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός Κλητήρα (Bidello) ο οποίος θα μεταφέρει τις εντολές τους στους ομοεθνείς και θα υπηρετεί γενικά τη Nazione, Πρέπει να είναι πρόσωπο που να έχει πείρα των πανεπιστημιακών πραγμάτων και να γνωρίζει την πόλη της Πάδοβας ώστε να κινείται με άνεση σ' αυτούς τους χώρους, και αμείβεται με καθορισμένο μισθό για τις υπηρεσίες του.

Το άρθρο 2 καθορίζει με ιδιαίτερη σαφήνεια και λεπτομέρεια τις προϋποθέσεις της συγκλήσεως του Συμβουλίου (Consulta) και τον τρόπο που καταρτίζεται η ημερησία διάταξη. Τα θέματα εξετάζονται πρώτα από το Συμβούλιο των αξιωματούχων (Banca), οι οποίοι επιλύουν τα απλά θέματα με ψηφοφορία, ενώ για τα σοβαρότερα συγκαλείται η Συνέλευση των μελών. Με τον τρόπο αυτό προετοιμάζονται, συζητούνται και ωριμάζουν οι προτάσεις και τα θέματα, και καταχωρίζονται στο ειδικό βιβλίο από τον Σύνδικο. Για να γίνουν αυτές οι αποφάσεις οριστικές πρέπει να ψηφιστούν από τη Συνέλευση της Nazione. Όμως καμιά πρόταση δεν φθάνει στη Συνέλευση αν δεν έχει προηγουμένως συζητηθεί στο Συμβούλιο των αξιωματούχων και δεν έχει καταγραφεί στο βιβλίο. Η σύγκληση του Συμβουλίου γίνεται ύστερα από προφορική πρόταση αν την προτείνουν αξιωματούχοι, και εγγραφή αν την προτείνουν φοιτητές.

Ο Σύνδικος έχει την υποχρέωση να συγκαλέσει το ταχύτερο το Συμβούλιο. Αν το Διοικητικό Συμβούλιο, οι Officiali, αποφεύγουν να συγκαλέσουν τη Συνέλευση αδικαιολόγητα, έχουν τη δυνατότητα να την συγκαλέσουν τα μέλη αν συμφωνήσουν τα 2/3

Σελ. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/27.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

και ενημερώσουν τους Officiali με τον Bidello, σύμφωνα με το νόμο, τρεις ημέρες ενωρίτερα. Οι αποφάσεις αυτής της Συνελεύσεως είναι έγκυρες αν δεχτεί να παραστεί ο ένας από τους προστάτες καθηγητές. Καθιερώνεται επίσης το απόρρητο των συζητήσεων του Συμβουλίου, τα μέλη του οποίου δεσμεύονται με όρκο για τη διαφύλαξη του.

Το άρθρο 3 αναφέρεται στο χρόνο και τον τόπο της σύγκλησης της Nazione και καθορίζει ποιοι έχουν δικαίωμα να παρευρίσκονται. Αφού ψηφιστούν στο Συμβούλιο (Consulta) οι προτάσεις, συγκαλείται η Συνέλευση της Nazione. 'Ορίζεται μετά τρεις ημέρες, ενώ αν υπάρχει μεγάλη ανάγκη συγκαλείται το συντομότερο. Ο Κλητήρας ειδοποιεί τους ομοεθνείς,

Κάθε χρόνο τρεις ημέρες πριν από τη Γενική Συνέλευση του Πανεπιστημίου ( Università Grande) για την εκλογή των πρυτανικών Αρχών, που είναι καθορισμένη για την 1 και 2 Αυγούστου, συνέρχεται η Nazione στον καθιερωμένο τόπο, όπου εκλέγονται οι νέοι Σύμβουλοι που θα την εκπροσωπήσουν. Αν εκλεγεί Πρύτανις από τη Nazione των Oltramarini, θεωρείται αυτός Capo della Nazione. Οι Συνελεύσεις γίνονται στο σπίτι του και έχει δικαίωμα διπλής ψήφου,

Στις Συνελεύσεις έχουν το δικαίωμα να παραστούν και να ψηφίσουν όσοι είναι πραγματικοί φοιτητές και είναι ταμειακώς τακτοποιημένοι. Απαραίτητη προϋπόθεση να έχουν συμπληρώσει το 150 έτος της ηλικίας τους· σε περίπτωση αμφισβήτησης το βεβαιώνουν ενόρκως.

Δεν γίνονται δεκτοί στις Συνελεύσεις όσοι οπλοφορούν και είναι υποχρεωμένοι να καταθέσουν τα όπλα τους για να τους επιτραπεί η είσοδος στη Συνέλευση· αν δεν υπακούσει κάποιος στην παρατήρηση ενός αξιωματούχου (Officiale) και προσπαθήσει να μπει με τη βία ένοπλος, τιμωρείται αυστηρά.

Επειδή απαιτείται σωστή κρίση για την εκλογή των αρχών και για όποιον δεν γνωρίζει πρόσωπα και πράγματα υπάρχει ο κίνδυνος να επηρεαστεί από εσφαλμένες και ύποπτες πληροφορήσεις.

Σελ. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/28.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

γι' αυτόν το λόγο δικαίωμα εκλογής έχει ο φοιτητής που έχει εγγραφεί στη Σχολή του τουλάχιστον δύο μήνες ενωρίτερα και έχει ζήσει όλο αυτό το διάστημα στην Πάδοβα. Στους διπλωματούχους (Dottori) επιτρέπεται να μετέχουν στις Συνελεύσεις αν συνεχίζουν τις σπουδές τους στην Πάδοβα και έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν, όχι του εκλέγεσθαι, με εξαίρεση την περίπτωση που δεν υπάρχει άλλος κατάλληλος υποψήφιος, όποτε ρυθμίζεται το θέμα σύμφωνα με το ψήφισμα της 21 Ιουνίου 1657. Σε όλες τις Συνελεύσεις ψηφίζουν οι ομοεθνείς φοιτητές τόσο οι Legisti όσο και οι Artisti χωρίς διάκριση, γιατί μια Nazione πρέπει να ζει με ομοψυχία και είναι απαράδεκτη κάθε διαίρεση και μάλιστα για αποφάσεις τόσο σημαντικές, όπου έχει ξεχωριστή σημασία η σωστή κρίση των πολλών.

Επειδή οι αποφάσεις της Nazione δεν έχουν άλλο σκοπό από το κοινό καλό και πρέπει να λαμβάνονται με incorrala giustizia, αποφασίστηκε να ορκίζονται πριν από την ψηφοφορία τα μέλη ότι Θά ψηφίσουν κατά συνείδηση. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με πλειοψηφία που ξεπερνάει το μισό των ψήφων. Αν κατά την εκλογή των αξιωματούχων ισοψηφήσουν δύο υποψήφιοι, επαναλαμβάνεται η ψηφοφορία μεταξύ των απερχομένων αξιωματούχων· αν ισοψηφήσουν και τότε, γίνεται κλήρωση.

Το άρθρο 4 καθορίζει τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες της παραίτησης αξιωματούχου από το αξίωμα του και της αντικατάστασης του κατά την απουσία του. Οι οροί είναι αυστηρά καθορισμένοι και αξίζει να σημειωθεί η μέριμνα ώστε ο αντικαταστάτης να είναι έμπειρο και σοβαρό πρόσωπο, ώστε αν χρειαστεί να παραστεί στη Συνέλευση του Πανεπιστημίου να μή ζημιώσει την υπόληψη της Nazione,

To άρθρο 5 αναφέρεται στις υποχρεώσεις της Nazione προς τους καθηγητές και των ομοεθνών προς τις Αρχές. Η Nazione είναι υποχρεωμένη μια φορά το χρόνο, τις ημέρες των Χριστουγέννων, να υποβάλει τα σέβη της και τις ευχές της στις Αρχές

Σελ. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/29.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

της πόλεως, τους Rettori, τον Στρατιωτικό Διοικητή (Capitano) και τον Δήμαρχο (Podestà)· σ' αυτή την εκδήλωση οφείλουν να μετέχουν όλα τα μέλη και η αδικαιολόγητη απουσία τιμωρείται με χρηματική ποινή.

Όλοι μαζί και καθένας χωριστά έχουν την υποχρέωση να ενδιαφέρονται και να υπερασπίζονται την τιμή και την καλή φήμη της Nazione και όποιος παραλείψει αυτό το καθήκον τιμωρείται με αποβολή από το Σώμα.

Εάν συμβεί κάποτε κάποιος από τους αξιωματούχους να μην εκτελεί τα καθήκοντα του και δεν συμμορφωθεί στην προειδοποίηση του Συνδίκου, συγκαλείται η Συνέλευση, τον αντικαθιστά και τον αποβάλλει για ένα χρόνο. Γίνεται δεκτός μόνον αν λογοδοτήσει ενώπιον της Συνελεύσεως δημόσια και ανασκευάσει τις κατηγορίες που τον βαρύνουν.

Μόνο δικαιολογημένες απουσίες συγχωρούνται από τις Συνελεύσεις, Όποιος απουσιάσει χωρίς να ειδοποιήσει τον Σύνδικο, οφείλει την επόμενη φορά να δικαιολογηθεί και αν υπάρχουν αμφιβολίες, να ορκιστεί· και θα αποφασίσει ο Σύνδικος αν είναι αρκετά δικαιολογημένος.

Οι αξιωματούχοι οφείλουν να επαγρυπνούν, ώστε να μην εκτίθεται το όνομα της Nazione με αφιερώσεις ποιητικών συλλογών, ελογίων και λόγων η και εικόνων σε πρόσωπα από ομοεθνείς στο όνομα της Nazione, γιατί αυτά συνήθως αφορούν σε ιδιωτικές σχέσεις. Εξαίρεση αποτελούν οι αφιερώσεις σε κάποιον από τις Αρχές της πόλεως και τους καθηγητές.

Άρθρο 6: Della Cassa e danaro della Nazione. Tò χρηματοκιβώτιο βρίσκεται στα χέρια του Κλητήρα (Bidello), που είναι έμπιστο πρόσωπο και έχει εκλεγεί για τέσσερα χρόνια, 'Εχει τρία κλειδιά που τα κρατούν τρεις αξιωματούχοι· το ένα κρατεί ο Bidello, το δεύτερο οι Ταμίες, που το εναλλάσσουν κάθε μήνα και το τρίτο ο Σύνδικος και ο Δεύτερος Σύμβουλος των Ιατροφιλοσόφων, που το εναλλάσσουν κατά τον ίδιο τρόπο. Στο χρηματοκιβώτιο τοποθετούνται τα χρήματα των εγγραφών και κάθε άλλο ποσό που αναφέρεται

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/30.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

στη Nazione. Ο Σύνδικος κρατεί ένα βιβλίο Ταμείου όπου σημειώνει τα ποσά και κάθε μεταβολή ο Bidello, ενώ στο δεύτερο βιβλίο που κρατεί ο Bidello σημειώνει ο Σύνδικος με το χέρι του τα ποσά. Το χρηματοκιβώτιο δεν ανοίγει αν δεν είναι παρόντες οι τρεις αξιωματούχοι, που δεν επιτρέπεται να ορίζουν αντικαταστάτη. Σε περίπτωση σοβαρού λόγου απουσίας τους πρέπει να παραστεί ένας από τους δύο Συμβούλους: μόνο κάτω από τα μάτια τους ανοίγει το Ταμείο και τοποθετεί σ' αυτό η παίρνει χρήματα ο Bidello.

Οι υπεύθυνοι δεν δέχονται να ανοίξουν το Ταμείο παρά ύστερα από τυπωμένη απόφαση, 'Υπογράφουν και οι δύο Σύμβουλοι και για την έκδοση της ακολουθείται μια αρκετά πολύπλοκη διαδικασία, οπού τον κύριο λόγο έχει ο Σύνδικος, Αν πρόκειται για ποσό 10 λιρών, υποβάλλεται η πρόταση στη Συνέλευση όπου, αφού εκτεθούν οι λόγοι, γίνεται ψηφοφορία και αν πάρει τις μισές ψήφους εγκρίνεται. Αν πρόκειται για μεγαλύτερο ποσό, για να συζητηθεί πρέπει να συγκεντρωθούν 12 μέλη ομοεθνών συνολικά μαζί με τους αξιωματούχους και να ορκιστούν στο Ευαγγέλιο ότι δεν έχουν πονηρό σκοπό: dì non aver cattiva intelligenza. Η απόφαση πρέπει να στηρίζεται στα 3/4 των ψήφων. Τότε ο Σύνδικος καλεί τον Bidello και του ανακοινώνει το ποσό που αποφασίστηκε, για να προχωρήσει η διαδικασία. Προβλέπονται αυστηρές κυρώσεις για τον Σύνδικο αν δεν ακολουθήσει την παραπάνω καταστατική διαδικασία.

Κάθε χρόνο η Εξελεγκτική Επιτροπή -οι Inquisituri- κάνει έλεγχο των βιβλίων και απαλλάσσει τους υπεύθυνους για την οικονομική διαχείριση.

Επειδή τα χρήματα της Nazione è il più possente nervo della medesima, είναι το ισχυρότερο νεύρο της και χωρίς αυτό το instrumenta είναι αδύνατον να κινηθεί με αξιοπρέπεια και να αντιμετωπίσει τυχόν προσβολές η να υπερασπιστεί τα προνόμια της, γι' αυτό αποφασίζεται ότι ανάμεσα στους θεσμούς αυτοί που αφορούν στο Ταμείο πρέπει να μένουν απαράβατοι και σεβαστοί σε όλη τους την έκταση και από όλους. Και θα τιμωρούνται όσοι προτείνουν απλοποίηση

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/31.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

των διαδικασιών για την αφαίρεση χρημάτων από το Ταμείο. Θα ανακηρύσσονται άτιμοι και θα αποβάλονται από τη Nazione και τις Συνελεύσεις, χωρίς να έχουν τη δυνατότητα συγγνώμης, Θα τιμωρείται ακόμη αυστηρά και εκείνος που θα προτείνει ψήφισμα για την επανένταξη τους στη Nazione. Και οι δύο δεν θα έχουν το δικαίωμα να αναρτήσουν τα οικόσημά τους στο Βο (Πανεπιστήμιο) ούτε να τα καταχωρίσουν στο Βιβλίο της Nazione 21.

Τα επόμενα άρθρα αναφέρονται στις υποχρεώσεις και τις δικαιοδοσίες των αξιωματούχων, κάνοντας λόγο για τον καθένα χωριστά.

Και πρώτα για το αξίωμα των Συμβούλων, που είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της Nazione. Αναφέρεται γενικά: Αυτοί που εκλέγονται σ' αυτές τις σπουδαίες θέσεις πρέπει να είναι soggetti d'ogni conditione riguardevole, γιατί οι αρχηγοί δεν πρέπει να είναι λιγότερο ευγενείς από τα μέλη. Γι' αυτό η Nazione οφείλει να εκλέγει πάντοτε τους διαλεχτούς ανάμεσα στους ομοεθνείς φοιτητές που περικλείει στους κόλπους της και όσους έχουν πείρα των πανεπιστημιακών πραγμάτων, ώστε να είναι σε θέση να υποστηρίζουν τα δικαιώματα της.

21 Βο, από το Bovis: του βοδιού. Το Πανεπιστήμιο από το τέλος του 15ου αι. στεγάστηκε σταδιακά (το 1493 η Νομική και το 1522 η Ιατροφιλοσοφική) στο οίκημα το όποιο προηγουμένως ήταν ένα ξενοδοχείο, το Hospitium Bovis, που είχε έμβλημα το βόδι. Αυτό κληροδότησε το όνομά του στο Πανεπιστήμιο και για τα μεταγενέστερα χρόνια (A Στεργέλης, ο.π., σ. 14 και σημ. 2' Lucia Rossetti, L'Università di Padova, σ. 24). Εδώ υπαινίσσεται επίσης τη συνήθεια να αναρτώνται στην αυλή του Πανεπιστημίου τα οικόσημα των φοιτητών που εκλέγονταν σε πανεπιστημιακά αξιώματα, όπου και σώζονται μέχρι σήμερα. Η Nazione, όπως αναφέρεται στο S Π, Capitolo ultimo. Della Libraria, έχει ένα Liro d'Oro και ένα Βιβλίο Στεμμάτων των μελών της, που φυλάσσονταν στη Βιβλιοθήκη της. Γι' αυτό το τελευταίο πρόκειται ασφαλώς εδώ. Στο Παλαιό Αρχείο του Πανεπιστημίου της Πάδοβας διασώζεται επίσης το βιβλίο των στεμμάτων των αξιωματούχων φοιτητών του Πανεπιστημίου (ΑΑ U. Ρ., ms. 482). Βλ Lucia Rossetti-Elisabetta Della Francesca, Stemmi di scolari dello Studio di Padova in manoscritti dell' Archivio Antico Universitario, Trieste 1987.

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/32.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Το άρθρο 8 αναφέρεται στη διαδικασία που πρέπει να τηρείται στις περιπτώσεις που είναι μοναδικός ο υποψήφιος. Αποφασίζεται ότι, στην περίπτωση που πρόκειται για ένα αξιόλογο πρόσωπο που είναι μοναδικός υποψήφιος, αν πάρει λιγότερες ψήφους από τις μισές να εκλέγεται, γιατί μπορεί αυτό να οφείλεται σε κακόβουλη πρόθεση των ομοεθνών, αφού δεν έχουν να προτείνουν άλλον υποψήφιο. Επίσης δεν μπορεί να είναι υποψήφιος πρόσωπο που βρίσκεται μακριά από την Πάδοβα. Αν προταθεί ως υποψήφιος ένα κατάλληλο πρόσωπο το οποίο βρίσκεται προσωρινά μακριά, αυτός που το προτείνει είναι υποχρεωμένος να καταθέσει εγγύηση 30 δουκάτων, ποσό που θα του επιστραφεί αν ο πρώτος επανέλθει εγκαίρως.

Από το άρθρο 9, που αναφέρεται στις υποχρεώσεις των αξιωματούχων, σημειώνω ότι η παρουσία των Συμβούλων είναι υποχρεωτική στις Συνελεύσεις και αν λείψουν τρεις φορές συνέχεια χωρίς σοβαρή δικαιολογία, που να μπορούν να τη βεβαιώσουν με όρκο αν τους ζητηθεί, τότε τιμωρούνται με αφαίρεση του αξιώματος, Δεν επιτρέπεται επίσης να ορίζουν αντικαταστάτη αν βρίσκονται οι ίδιοι στην Πάδοβα ούτε να απουσιάσουν χωρίς να ενημερώσουν τον Σύνδικο.

Το άρθρο 10 αναφέρεται αναλυτικότερα στον τρόπο του καθορισμού του αντικαταστάτη ενός αξιωματούχου σε περίπτωση απουσίας του,

Το άρθρο 11 αναφέρεται στον Σύμβουλο της Νομικής (Consiglier Legista), που είναι ο πρώτος στην τάξη. Ο υποψήφιος γι' αυτή τη θέση πρέπει να συγκεντρώνει τα ακόλουθα προσόντα: Πρέπει να έχει γεννηθεί από νόμιμο γάμο, να ζει με δικά του έξοδα, να έχει συμπληρώσει τα 20 χρόνια, να σπουδάζει τα δύο τελευταία χρόνια στην Πάδοβα, και απ' αυτά το τελευταίο στη Νομική, και να είναι ταμειακώς εντάξει, Ο Σύμβουλος της Νομικής έχει το προβάδισμα ανάμεσα στους άλλους αξιωματούχους και δια-

Σελ. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/33.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

θέτει το δικαίωμα διπλής ψήφου, Συγκαλεί τις Συνελεύσεις και τα Συμβούλια και προηγούνται στην ψηφοφορία οι δικές του προτάσεις.

Έχει το δικαίωμα, όταν νομίζει, να ελέγχει τα βιβλία, τους λογαριασμούς και κάθε σχετικό στοιχείο, να κάνει κατασχέσεις και να διώκει ως τη φυλάκιση τους οφειλέτες της Nazione, χωρίς άλλη εξουσιοδότηση, όταν τα χρέη είναι εκκαθαρισμένα. Αυτός εκπροσωπεί τη Nazione και εκφράζει τις ευχές της τα Χριστούγεννα στις Αρχές της πόλης, στους Καθηγητές και τον Πρύτανη, Οφείλει να υπερασπίζεται και να προστατεύει τους φοιτητές και την καλή φήμη της Nazione. Να ενημερώνει τους ομοεθνείς του για τα πανεπιστημιακά ζητήματα. Είναι ακόμη υποχρεωμένος να κρατεί βιβλίο των εσόδων και εξόδων της Nazione, να σημειώνει τους οφειλέτες με τα αντίστοιχα ποσά και να το παραδίδει συμπληρωμένο στο διάδοχο του.

Το άρθρο 12 αναφέρεται στο αξίωμα του' Πρώτου Συμβούλου της Ίατροφιλοσοφικής, τον Consiglier Artista, για τον οποίο ισχύουν περίπου τα ίδια με τον προηγούμενο. Πρέπει να έχει τα ίδια προσόντα, αφού έχει και τις ίδιες υποχρεώσεις και δικαιώματα. Είναι ο δεύτερος στην τάξη, αλλά φυσικά ανώτερος από όλους τους άλλους. Αντικαθιστά τον Σύμβουλο της Νομικής κατά την απουσία του.

Το άρθρο 13 αναφέρεται στον Δεύτερο Σύμβουλο της Ιατροφιλοσοφικής, που πρέπει να έχει ανάλογα προσόντα. Αρκεί όμως να έχει ένα χρόνο σπουδών και να έχει συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του, 'Οφείλει να είναι φοιτητής της Ιατροφιλοσοφικής. Είναι δυνατό να έχει συνυποψήφιο της Νομικής, ο οποίος όμως πρέπει να σπουδάζει δύο χρόνια. Κρατάει εναλλάξ με τον Σύνδικο κάθε τρεις μήνες το ένα κλειδί του χρηματοκιβωτίου και οφείλει να παρίσταται στο άνοιγμα του. Σε πολύ μεγάλη ανάγκη απουσίας αντικαθίσταται από τον έναν από τους άλλους δύο Συμβούλους, Στις Συνελεύσεις του Πανεπιστημίου οφείλει να συντάσσεται με τη γνώμη

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/34.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

του Πρώτου Συμβούλου της Ιατροφιλοσοφικής και δεν δικαιούται να τον συναγωνίζεται σε υποψηφιότητα για κάποιο αξίωμα του Πανεπιστημίου,

To άρθρο 14 αναφέρεται στον Σύνδικο της Nazione, που δεν πρέπει να συγχέεται με τον Σύνδικο του Πανεπιστημίου που είναι άλλο πρόσωπο, με άλλες αρμοδιότητες. Ο Σύνδικος της Nazione, επειδή κατέχει ένα από τα σοβαρότερα και περισσότερο υπεύθυνα αξιώματα, πρέπει να είναι πρόσωπο έμπειρο, provetto e pratico, με σπουδές τουλάχιστο δύο ετών στην Πάδοβα. 'Οφείλει να επαγρυπνεί ώστε πάντοτε οι αποφάσεις να συμφωνούν με τις διατάξεις του Καταστατικού, να κρατεί τα Βιβλία της Nazione οπού να καταγράφει με λεπτομέρεια όλες τις αποφάσεις της Συνελεύσεως και τα κλειδιά του ερμαρίου οπού φυλάσσεται το Βιβλίο. Επίσης κρατεί Βιβλίο Ταμείου, όπως σημειώσαμε. Κρατεί τα έντυπα των πιστοποιητικών για τις εγγραφές στις πανεπιστημιακές Σχολές και εισπράττει από κάθε πρωτοετή 24 σολδία και από τους άλλους 12. Επίσης εισπράττει από κάθε υποψήφιο διδάκτορα 1 δουκάτο. Κατά την ετήσια Γενική Συνέλευση διαβάζει τον κατάλογο των οφειλετών και δεν επιτρέπει να γίνει δεκτός στη Συνέλευση όποιος οφείλει στο σωματείο. Ορκίζει τα μέλη της Nazione πριν από τις εκλογές των νέων αξιωματούχων, καθώς και τους νεοεγγραφόμενους φοιτητές.

Το άρθρο 15 αναφέρεται στους Εισπράκτορες (Esattori), που είναι δύο, ένας από το Regno κι o άλλος delle Isole. Είναι φοιτητές provetti e pratici. Απαιτούν το δικαίωμα εγγραφής από τους νεοεγγραφόμενους φοιτητές που είναι 5 δουκάτα Βενετίας και το καταθέτουν αμέσως στον Bidello, ενώπιον του Συνδίκου και του Δεύτερου Συμβούλου Artista που είναι παρόντες. Εισπράττουν επίσης και το ποσό των 24 σολδίων από τους ίδιους φοιτητές για να τους παραχωρηθεί το πιστοποιητικό εγγραφής τους στη Nazione, απαραίτητη προϋπόθεση για την εγγραφή τους στο Πανεπιστήμιο. Οι Εισπράκτορες υποδέχονται τον υποψήφιο φοιτητή ο οποίος φθάνει

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/35.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

για πρώτη φορά στην Πάδοβα για να εγγραφεί στο Πανεπιστήμιο και ειδοποιούν τον Σύνδικο και τον Πρώτο Σύμβουλο της Ιατροφιλοσοφικής, ώστε ενώπιον τους να εξοφλήσει τις οικονομικές υποχρεώσεις του. Δέχονται από τον νεοεγγραφόμενο φοιτητή το δώρο ενός ζεύγους γαντιών ο καθένας και είναι υποχρεωμένοι να φροντίσουν ώστε να μοιραστούν σε όλους δίκαια τα γλυκά που έχει επίσης εκείνος την υποχρέωση να κεράσει. Το ποσό της δαπάνης για τα γλυκά πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ των 3 και 5 δουκάτων.

Στό επόμενο άρθρο 16 περιγράφονται οι υποχρεώσεις του νεοεγγραφόμενου φοιτητή (del Pupillo). Σημειώνω ότι τις οικονομικές υποχρεώσεις του (5 δουκάτα και 24 σολδία) έχει τη δυνατότητα να τις εξοφλήσει σε διάστημα δύο μηνών, Οφείλει επίσης μετά την εγγραφή του να εκπληρώσει και δύο ακόμη υποχρεώσεις: Την guantaria, να δωρίσει δηλαδή από ένα ζευγάρι γάντια στον κάθε Εισπράκτορα, αξίας 1/2 δουκάτου το καθένα, και την affettarla, να κεράσει δηλαδή τους αξιωματούχους, και μάλιστα ορισμένο ποσό, από 3 ως 5 βενετσιάνικα δουκάτα, Οφείλει να μελετήσει με προσοχή το Καταστατικό και να ορκιστεί ότι θα σέβεται τις διατάξεις του, θα υπακούει στους αξιωματούχους, θα αποφεύγει τους φατριασμούς και θα υπερασπίζεται τα δικαιώματα της Nazione.

Το τελευταίο άρθρο 17 αναφέρεται στις υπηρεσίες του Bidello. Είναι στις υποχρεώσεις του να πληροφορείται από κάθε νεοφερμένο φοιτητή τη διεύθυνση της κατοικίας του, να παρίσταται στις διδακτορικές εξετάσεις των ομοεθνών και να ειδοποιεί τα μέλη για τις Συνελεύσεις, όταν τον διατάξει ο Σύμβουλος της Νομικής. Για τις υπηρεσίες του πληρώνεται 10 βενετσιάνικα δουκάτα το χρόνο σε δύο δόσεις. Επίσης έχει το δικαίωμα να κάμει έρανο για τον εαυτόν του την ημέρα της εκλογής των αξιωματούχων και να δέχεται φιλοδώρημα από τους Dottori την ημέρα των εξετάσεων τους. Ο Bidello απολαμβάνει τα προνόμια των πανεπιστημιακών υπαλλήλων.

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/36.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Είναι επίσης υποχρεωμένος να ειδοποιεί τους Συμβούλους της Nazione για τις Πανεπιστημιακές Συνελεύσεις, όταν τον ειδοποιεί γι' αυτές ο Bidello Generale του Πανεπιστημίου και να συνοδεύει τους αξιωματούχους στα Συμβούλια αυτά μήπως τον χρειαστούν. Επειδή ασκεί και καθήκοντα Ταμία, κατά την ημέρα της εκκαθάρισης του Ταμείου του δίνονται 2 δουκάτα των 6 λιρών και 4 σολδίων.

Στον ίδιο κώδικα, όπως σημειώσαμε στην περιγραφή του χειρογράφου, έχουν προστεθεί, 74 χρόνια αργότερα, το 1737, ορισμένες τροποποιητικές διατάξεις στο άρθρο το σχετικό με το Ταμείο και τις υποχρεώσεις του Ταμία. Δεν είναι χρονολογημένο, αλλά στην εισαγωγή αναφέρεται ψήφισμα της 2 Ιουνίου 1737, επομένως έχουμε τον termmum post quem,

Στα εισαγωγικά αναφέρονται οι λόγοι που οδήγησαν σ' αυτές τις τροποποιήσεις: "Επειδή το Ταμείο βρίσκεται σε αξιοθρήνητη κατάσταση από την κακή διακυβέρνηση των προκατόχων μας, κατόρθωσε ο Consiglier Legista Αναστάσιος Πολίτης από την Κέρκυρα22 με την αγάπη και την εύνοια του Προέδρου μας (Presidente)

22. Ο Αναστάσιος Πολίτης, γιος του Λουκά από την Κέρκυρα, όπως προκύπτει από τους Καταλόγους Εγγραφής των φοιτητών, ήταν Σύμβουλος της Νομικής το έτος 1736, στο 5ο έτος σπουδών. Η εκλογή είναι για ένα έτος· επομένως αυτός κατέχει αυτό το αξίωμα και τον Ιούνιο του 1737, χρονολογία των τροποποιήσεων του Καταστατικού. Ο Αναστάσιος, όπως προέκυψε από την έρευνα στους παραπάνω Καταλόγους, διέγραψε την ακόλουθη πορεία σπουδών: Άρχισε να σπουδάζει στην Ιατροφιλοσοφική, όπου γράφτηκε στον πρώτο χρόνο το 1732 και το 1733 στον δεύτερο. Το 1734 μεταπήδησε στη Νομική στο 3ο έτος. Την ίδια χρονιά καταγράφεται και άλλη εγγραφή του, πράγμα ασυνήθιστο: Atanasio Pulliti, filius Luce, corcyrensìs, consiliarius venetus! Το 1735 εγγράφεται στο 4o έτος, το 1736 στο 5ο (και τότε εκλέγεται και Σύμβουλος της Νομικής), το 1737 στο 6ο και το 1738 πάλι στο 5ο ! Το 1739 θα μεταπηδήσει πάλι στην Ιατροφιλοσοφική, όπου εγγράφεται στο 70 έτος ! (έχει πεθάνει ο πατέρας του αφού αυτή τη φορά αναφέρεται quondam) και σημειώνεται στην εγγραφή του (γεγονός ασυνήθιστο): laureandus ex decreto illustrissimi ac benemeritissimi domini Prefecti No 48. (Γ. Πλουμίδης,

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/37.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

αξιότιμου αββά Νικολάου Κομνηνού Παπαδόπουλου και με τη συγκατάθεση των ομοεθνών μας, να θεραπεύσει τις τόσες καταχρήσεις, Έχοντας ανακαλύψει ότι αιτία του κακού είναι, οι ομοεθνείς μας που εκλέγονται στη θέση του Συνδίκου του Πανεπιστημίου [αυτή την εποχή ο Σύνδικος ασκεί τα πρυτανικά καθήκοντα] και για να κλείσουμε στο μέλλον το δρόμο σε τέτοιου είδους καταχρήσεις, αποφασίζουμε: Όταν εκλέγεται Σύνδικος από το Έθνος μας, να μην έχει το δικαίωμα να παίρνει από το Ταμείο περισσότερα από 10 δουκάτα, και αυτά για να ανάψουν τα φώτα της πόλεως (για τον εορτασμό της εκλογής του). Ούτε οι ομοεθνείς οφείλουν να του προσφέρουν τίποτε περισσότερο. Αν θέλουν, ας του τυπώνουν ένα σονέτο"23. Επισημαίνεται επίσης ότι δεν έχει περισσότερα δικαιώματα σε θέματα του Ταμείου από κάθε φοιτητή της Nazione, εκτός από τη διπλή ψήφο σύμφωνα με το Καταστατικό. Ούτε επιτρέπεται να παρουσιάσει κάποιον καινούργιο φοιτητή και να τον εγγράψει χωρίς να έχει ο τελευταίος εκπληρώσει όλες τις οικονομικές υποχρεώσεις του,

Για τους παραπάνω λόγους αποφασίστηκε να γίνουν στο άρθρο που αναφέρεται στο Ταμείο ορισμένες προσθήκες, οι οποίες θα προστεθούν στο Βιβλίο του Καταστατικού και θα αποτελέσουν μέρος του. Οι αξιωματούχοι οφείλουν να ορκίζουν τους νεοεγγραφόμενους φοιτητές ότι θα μελετούν προσεκτικά και αυτή την Προσθήκη, ώστε να είναι ενημερωμένοι.

"Aι πράξεις... Μέρος A'. Artisti", ο.π., σ. 310 και passim). To γεγονός ότι στο Καταστατικό έχει διαγραφεί το όνομα του Anastasio Politi και αργότερα έχει ξαναγραφεί στο περιθώριο από άλλο χέρι, το ίδιο και στο Διάταγμα που είναι καταχωρισμένο μετά τα πρόσθετα άρθρα (εκεί δεν έχει ξαναγραφεί), δεδομένου ότι αυτό συμβαίνει στο επίσημο βιβλίο του Καταστατικού, οπού έχω την εντύπωση ότι αποφεύγονται αυστηρά και οι διορθώσεις ακόμη, ίσως υποδηλώνει κάποιο γεγονός που δεν μπορούμε βέβαια να εξηγήσουμε χωρίς στοιχεία.

23. Ο A. Στεργέλλης, ο.π., σ. 133 επισημαίνει ότι αυτή η αναφορά στο σονέτο υποδηλώνει την ευρύτατα διαδομένη συνήθεια αυτή την εποχή στην ιταλική ποίηση "τής συγγραφής εγκωμιαστικών σονέττων, που συνέχισαν και οι Έλληνες σπουδαστές".

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/38.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Ορίζεται ότι το Ταμείο πρέπει να δίνεται σε κατάλληλο πρόσωπο, ώστε να μπορεί η Nazione να καταφύγει και να ανακτήσει τα χρήματα που τυχόν θα λείπουν. Τα τέσσερα κλειδιά τα κρατούν τα πρόσωπα που ορίζει και το αντίστοιχο άρθρο του SΙΙ. Γίνονται όμως αυστηρότεροι οι όροι του ανοίγματος του χρηματοκιβωτίου. Προστίθεται στα πρόσωπα που πρέπει να παρίστανται και ο Σύμβουλος της Νομικής και το ψήφισμα πρέπει να έχει εγκριθεί με τα τρία τέταρτα των ψήφων των 12 μελών, η 10 σε μεγάλη ανάγκη, Δεν ανοίγεται με άλλον τρόπο παρά μονάχα στην περίπτωση που πρόκειται για τα ετήσια έξοδα, τον Γιατρό, τον Κλητήρα, τον Ταμία και τον Σύνδικο, οπότε ακολουθείται η διαδικασία που αναφέρεται στο Καταστατικό. Σχετικά με την ετήσια αμοιβή του Συνδίκου (25 λίρες) διευκρινίζεται ότι αυτή του δίνεται μετά τη λήξη της θητείας του, αφού έχει εκπληρώσει κανονικά όλα τα καθήκοντα του,

Δεν επιτρέπεται να δίνεται έκπτωση η πίστωση σε νεοεγγραφόμενο φοιτητή: είναι όλοι υποχρεωμένοι να εξοφλούν πλήρως τις οικονομικές υποχρεώσεις τους στη Nazione. Αν όμως κάποιος είναι αποδεδειγμένα πτωχός και ζητήσει να εγγραφεί gratis και amore Dei, σ' αυτή την περίπτωση η Nazione τον εγγράφει δωρεάν για να εξυπηρετηθεί al suo dottorato24, δεν αποκτά όμως ποτέ τα προνόμια του φοιτητή ούτε έχει δικαίωμα συμμετοχής στις Συνελεύσεις.

Οι αξιωματούχοι πρέπει απερχόμενοι να ελέγχουν και τους λογαριασμούς του Ταμείου και να απαλλάσσουν τον Ταμία, Να παραδίδουν στις νέες Αρχές, μετά την εκλογή τους, τους λογαριασμούς

24. Υποθέτω ότι εδώ υπαινίσσεται τις διδακτορικές εξετάσεις στο Collegio Veneto, οπού εξετάζονταν και οι πτωχοί φοιτητές χωρίς την υποχρέωση της τετραετούς φοίτησης Έτσι μετά την εγγραφή του στη Nazione ο φοιτητής έπαιρνε το πιστοποιητικό (mandato) και προχωρούσε στην εγγραφή του στο Πανεπιστήμιο. Αμέσως μετά προσερχόταν στις εξετάσεις. Ίσως αυτός δεν εθεωρείτο κανονικά γραμμένος στο μητρώο της Nazione και δεν είχε, όπως οι λοιποί dottori, δικαίωμα εισόδου στη Συνέλευση με δικαίωμα του εκλέγειν.

Σελ. 38
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα καταστατικά του Σωματείου (Nazione) των Ελλήνων φοιτητών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας (17ος-18ος αι.)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 19
    25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

    Οι τελευταίες (οι Università) ξεκίνησαν ως απλές ενώσεις των Nazioni, βαθμιαία όμως αποκτήσαν κύρος και διαμορφώθηκαν έτσι ώστε να πάρουν στα χέρια τους, εκτός από την αυτόνομη δικαιοδοσία, και τη ρύθμιση των πανεπιστημιακών εκπαιδευτικών πραγμάτων, αφού ασκούσαν και τη διοίκηση με τους αξιωματούχους τους, με επικεφαλής τον Rectorem - αρχές που εκλέγονταν μεταξύ των αντιπροσώπων των Nazioni.

    Το Πανεπιστήμιο κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του ήταν αυτόνομο. Οι φοιτητές εξέλεγαν τους καθηγητές τους και είχαν τα δικαιώματα υπηκόου ξένου κράτους. Από τα μέσα όμως του 16ου αϊ, (1560) το Πανεπιστήμιο, κυρίως γιατί απέκτησε οικονομική εξάρτηση από' την Πολιτεία, έχασε σιγά-σιγά την αυτονομία του και η εκλογή των καθηγητών πέρασε στη δικαιοδοσία της βενετικής Γερουσίας. Ενωρίτερα, το 1516, με τον θεσμό των Αναμορφωτών ( Riformatori) είχε αρχίσει η παρέμβαση της πολιτείας. Από τις αρχές του 17ου αι. το αξίωμα του Ρέκτορα (Πρύτανη) αντικαταστάθηκε από τον Αντιρέκτορα και αργότερα από τον Σύνδικο η Αντισύνδικο. Από το 1739 το αξίωμα του Πρύτανη περιήλθε στους Καθηγητές, γεγονός που εσήμανε οριστικά το τέλος της φοιτητικής αυτοδιοίκησης7.

    Την εποχή στην οποία ανήκουν τα Καταστατικά που δημοσιεύω (μέσα του 17ου αϊ. και αρχές του 18ου), το Πανεπιστήμιο (Studium) έχει την ακόλουθη διάρθρωση8: Αποτελείται από δύο Università η Facoltà (λατ. Facultates), Σχολές θα λέγαμε, την Università Leggista (τη Νομική) και την Università Artista (την

    trarre un quadro della particolare struttura delle nationes, aggrupparnenti spontanei venutisi a creare tra gli scolari ospiti in una città straniera, o meglio, corporazioni separate su basi etniche. Infatti gli statuti avevano essenzialmente la funzione di soddisfare l'esigenza degli studenti di sentirsi constituiti in corporazione, con le proprie magistrature, istituzioni e rappresentanze, acquiscendo quindi una fisionomia giuridica, in grado di trattare da posizioni di forza con gli esponenti del potere locale.

    7. A. Στεργέλλης, Τα δημοσιεύματα..., σ. 15 και 23 σημ. 1.

    8. A. Στεργέλλης, ο.π., σ. 18 κ.έ.