Συγγραφέας:Μπόμπου - Σταμάτη, Βασιλική
 
Τίτλος:Τα καταστατικά του Σωματείου (Nazione) των Ελλήνων φοιτητών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας (17ος-18ος αι.)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:25
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1995
 
Σελίδες:215
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ιταλία, Πάδοβα
 
Χρονική κάλυψη:17ος-18ος αι.
 
Περίληψη:Στο βιβλίο αυτό δημοσιεύονται τα δύο καταστατικά του ελληνικού φοιτητικού Συλλόγου της Πάδοβας, της Nazione Oltramarìna όπως ονομαζόταν, που σώζονται σήμερα σε δύο χειρόγραφα, γραμμένα στην ιταλική γλώσσα. Οι Έλληνες φοιτητές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας είχαν αποφασίσει στο τέλος της τετάρτης δεκαετίας του 18ου αι. να εκδώσουν το καταστατικό τους, αλλά η έκδοση αυτή δεν έγινε ποτέ. Στο προοίμιο του καταστατικού αυτού οι φοιτητές αναφέρονταν με ιδιαίτερη υπερηφάνεια στην καταγωγή τους: απόγονοι αυτοί του Γένους των Ελλήνων που θέσπισαν τους πιο τέλειους νόμους για την ευδαιμονία των λαών και τη Δημοκρατία, ως μέλη της Nazione των Υπερπόντιων, μιας από τις πιο ξακουστές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, ζούσαν σύμφωνα με δικό τους σύστημα νόμων με σύνεση και αξιοπρέπεια και εξέφραζαν έτσι μια idea alla Greca. Το Καταστατικό της Nazione Oltramarina ήταν προϊόν αποφάσεων που είχαν ωριμάσει ύστερα από τη διεξαγωγή πολλών συζητήσεων και την αντιμετώπιση ποικίλων περιπτώσεων μέσα στα χρόνια της ζωής της.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 8.46 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 4-23 από: 218
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/4.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

1995, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Αχαρνών 417, τηλ. 25 32 465, Fax 25 31 420

ISBN 960-7138-12-0

Σελ. 4
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/5.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΠΟΜΠΟΥ-ΣΤΑΜΑΤΗ

ΤΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ

(NAZIONE) ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΔΟΒΑΣ

(17ος-18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

———————25———————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε.

ΑΘΗΝΑ 1995

Σελ. 5
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/6.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/7.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Του Άρι, 

του Διονύση,

του Κωστή

Σελ. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/8.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/9.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Η δημοσίευση των Καταστατικών τον ελληνικού φοιτητικού Συλλόγου της Πάδοβας, της Nazione Oltramarìna, εκτός από συμβολή στην ιστορική ερευνά αποτελεί και ένα χρέος. Στο τέλος της τετάρτης δεκαετίας του 18ου αι. οι Έλληνες φοιτητές τον Πανεπιστημίου της Πάδοβας είχαν προετοιμάσει την έκδοση αυτού του Καταστατικού. Στο προοίμιο αναφέρονται με ιδιαίτερη υπερηφάνεια στην καταγωγή τους. Απόγονοι αυτοί του Γένους των Ελλήνων που θέσπισαν τους πιο τέλειους νόμους για την ευδαιμονία των λαών και τη Δημοκρατία, ως μέλη της Nazione των Υπερπόντιων, μιας από τις πιο ξακουστές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, ζουν σύμφωνα με δικό τους σύστημα νόμων με σύνεση και αξιοπρέπεια και εκφράζουν έτσι μια idea alla Greca. Η Nazione Oltramarina διαθέτει ένα Καταστατικό, προϊόν αποφάσεων που έχουν ωριμάσει ύστερα από τη διεξαγωγή πολλών συζητήσεων και την αντιμετώπιση ποικίλων περιπτώσεων μέσα στα χρόνια της ζωής της. Επειδή όμως οι νόμοι πρέπει να είναι προσιτοί σ' αυτούς για τους οποίους ψηφίστηκαν για να τους μελετούν, αποφάσισαν να το τυπώσουν: sia dato alle stampe.

Αυτό το σχέδιο δεν πραγματοποιήθηκε και η Nazione δεν είδε ποτέ το Καταστατικό της "εις τους τύπους". Περισσότερα από διακόσια πενήντα χρόνια περίπου έχουν περάσει από τότε. Τα χειρόγραφα που το παραδίδουν διασώθηκαν το ένα στην Πάδοβα και το άλλο στη Βενετία. Όταν τα επεσήμανα και μελέτησα το περιεχόμενο τους, γοητεύτηκα και αποφάσισα να τα δημοσιεύσω, γιατί τα θεωρώ ιστορικές πήγες που επιδέχονται πολλαπλές προσεγγίσεις. Μέσα από τα φύλλα αυτών των χειρογράφων, που είναι τα πρωτότυπα, ζωντανεύουν εικόνες της ζωής των Ελλήνων φοιτητών

Σελ. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/10.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

στο περιβάλλον του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, της Alma Mater των περισσοτέρων από τους γνωστούς λογίους της εποχής της Τουρκοκρατίας, μιας μακράς σειράς Ελλήνων που πέρασαν από τα ελληνικά σχολεία της Βενετίας και τα Κολλέγια της Πάδοβας και συνέχισαν τις σπουδές τους στο Πανεπιστήμιο. Ένας μεγάλος αριθμός πήρε τη διδακτορική δάφνη, αρκετοί όμως είναι και εκείνοι που δεν ολοκλήρωσαν τις σπονδές τους, δεν διακρίθηκαν και έτσι παρέμειναν άγνωστοι. Την έντονη παρουσία τους στο Πανεπιστήμιο μαρτυρούν οι Κατάλογοι των Έγγραφων τους. Όλοι αυτοί υπήρξαν μελή της Nazione Oltramarina και σ' αυτούς απευθύνονταν τα Καταστατικά. Ρύθμιζαν τη ζωή τους στην πανεπιστημιακή κοινότητα, τις υποχρεώσεις τους απέναντι στη Nazione και τους ομοεθνείς τους, αλλά και της Nazione προς αυτούς, καθόριζαν τα δικαιώματα και τα προνόμια τους.

Το Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας με την απόφαση τον να συμπεριλάβει τα Καταστατικά της inclita Nazione Oltramarina στη σειρά των εκδόσεων του, μου έδωσε την ευκαιρία να πραγματοποιήσω αυτό το μακρινό όνειρο.

Στο φίλο συνάδελφο Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη οφείλω τη σχετική εισήγηση προς την Επιτροπή του ΙΑΕΝ. Στην προτροπή του, τις φροντίδες του, τη γνώση και την προκοπή του οφείλω πολλά. Τον ευχαριστώ.

Ο συνάδελφος Αντώνης Πάρδος είχε την επιμέλεια αυτής της έκδοσης. Προετοίμασε μαζί μου το έργο για το τυπογραφείο και η μετάφραση του των κειμένων από τα ιταλικά (πού κατατέθηκε τώρα στην βιβλιοθήκη του ΚΝΕ/ΕΙΕ) με βοήθησε πολύ, γιατί γνωρίζει καλά, εκτός από τη γλώσσα, και την ιστορία της εποχής που καλύπτουν τα Καταστατικά. Υπήρξε πολύτιμος συνεργάτης μου και τον ευχαριστώ.

Πολλοί φίλοι συνάδελφοι με βοήθησαν συζητώντας μαζί μου προβλήματα η διευκολύνοντας την ερευνά μου με κάθε τρόπο. Τους ευχαριστώ.

Τύχη αγαθή το βιβλίο μου τυπώθηκε από το τυπογραφείο "Μανούτιος", δηλαδή από τον Χρίστο Μανουσαρίδη. Όπως όλες οι δουλειές

Σελ. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/11.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

του, έγινε και αυτή με γνώση και μεράκι. Και τον ευχαριστώ και τον θαυμάζω.

Αφιερώνω αύτη την έκδοση σε τρεις νέους που συνεχίζουν τις σπουδές τους και την παράδοση των Oltramarini. Όσο και αν αλλάζουν οι καιροί και διαφοροποιούνται τα προβλήματα, πιστεύω ότι τα Καταστατικά έχουν μια διαχρονικότητα και είναι πάντοτε επίκαιρα, αφού οι φοιτητές παραμένουν πάντοτε το ίδιο ανήσυχοι, οραματιστές και ασυμβίβαστοι.

Σελ. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/12.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/13.gif&w=600&h=915 25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΤΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ (NAZIONE)

ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΔΟΒΑΣ

(17ος-18ος αι.) 

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

Σελ. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/14.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Η δημοσιευμένη παλαιότερα εργασία μου με τον ίδιο τίτλο αποτέλεσε πρόδρομη ανακοίνωση της δημοσίευσης των Καταστατικών της Nazione Oltramarina στο Διεθνές Συμπόσιο με θέμα την Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Βλ. Πρακτικά του παραπάνω Συμποσίου, Αθήνα 1986, σ. 457-472. 

Σελ. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/15.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

Η σημασία του Πανεπιστημίου της Πάδοβας1 για την πνευματική αναγέννηση του νεότερου ελληνισμού είναι γνωστή και η σχετική ελληνική βιβλιογραφία πλουτίζεται συνεχώς με εργασίες - καρπούς της έρευνας στα Αρχεία της Βενετίας και της Πάδοβας, που αποτελούν ανεξάντλητες πηγές πληροφοριών για τη νεότερη Ιστορία μας. Έτσι έχουμε τώρα δημοσιευμένους τους καταλόγους εγγραφών των Ελλήνων φοιτητών στο Πανεπιστήμιο2 και γνωρίζουμε τα δημοσιεύματα τους κατά τον 17ο και 18ο αι., που αποκαλύπτουν την εντυπωσιακή συμμετοχή τους στις πνευματικές εκδηλώσεις του Πανεπιστημίου3.

1. Βλ. G. Fedalto, "Stranieri a Venezia e a Padova", Storia della Cultura Venetα, Dal primo Quattrocento al Concilio di Trento, τ. 3/1, Vicenza 1980, σ. 499-501 και n Seicento, τ. 4/ΙΙ, ο.π. 1984, σ. 251-279, όπου πολύ σημαντικά στοιχεία για τους Έλληνες στη Βενετία και την Πάδοβα.

2. Γ. Σ. Πλουμίδη, "Αι πράξεις έγγραφης των Ελλήνων σπουδαστών του Πανεπιστημίου της Παδούης (Μέρος A'. Artisti, 1634-1782)", Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 37 (1969-1970) 260-336· "Μέρος Β', Legisti, 1591-1809, Επίμετρον, Μέρος A'. Artisti", Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 38 (1971) 84-206 και "Μέρος A'. Artisti, Συμπλήρωμα (έτη 1674-1701)", Θησαυρίσματα 8 (1971) 188-204. Τού Ίδιου, "Gli scolari greci nello Studio di Padova", Quaderni per la Storia dell'Università di Padova 4 (1971) 127-141. Του Ίδιου, "Gli scolari oltramarini a Padova nei secoli XVI e XVII", Revue des Études Sud-Est Européennes 10 (1972) 257-270. Του Ίδιου, "Οι Έλληνες σπουδαστές του Πανεπιστημίου της Πάδοβας", Δωδώνη 12 (1983) 236-281.

3. Βλ. την εργασία του Α. Στεργέλλη, Τα δημοσιεύματα των Ελλήνων σπουδαστών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας του 17ου και 18ου αι., Αθήνα 1970. Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται γενικά στην οργάνωση του Πανεπιστημίου και τη λειτουργία των πανεπιστημιακών θεσμών, καθώς και τις ιδιαίτερες

Σελ. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/16.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Ωστόσο μένουν ανέκδοτες ακόμη πολλές πηγές σχετικές με την ιστορία των ελληνικών Κολλεγίων της Πάδοβας, αλλά και με τις συνθήκες ζωής και σπουδών των Ελλήνων στο Πανεπιστήμιο. Η έκδοση των Καταστατικών του ελληνικού φοιτητικού συλλόγου του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, της inclitae Nationis Ultramarinae, εντάσσεται σ' αυτήν ακριβώς την ερευνητική προσπάθεια. Τα Καταστατικά αυτά διασώζονται σε χειρόγραφη μορφή και έχουν παραμείνει ανέκδοτα μέχρι τώρα και άγνωστα κατά το μεγαλύτερο μέρος τους.

Το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, το Studium, ιδρύθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 13ου cd. και ήταν οργανωμένο κατά το πρότυπο του παλαιότερου μεσαιωνικού Πανεπιστημίου της Ιταλίας, του Πανεπιστημίου της Bologna. Στενά δεμένη με την ιστορία του είναι και η οργάνωση και λειτουργία των φοιτητικών συσσωματώσεων, των Nazioni (λατ. Nationes)*, τις οποίες είχαν σχηματίσει από το

συνθήκες σπουδών των Ελλήνων φοιτητών στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Πολύτιμες πληροφορίες, για πρώτη φορά στην ελληνική βιβλιογραφία. Τα σχετικά με τη λειτουργία της Nazione Oltramarina και η πληροφορια για την ύπαρξη των ανέκδοτων καταστατικών της (σ. 17-18 και σημ. 4) μού εκίνησαν το ενδιαφέρον και με οδήγησαν στην απόφαση ν' ασχοληθώ με την παρουσίαση και έκδοσή τους.

4. Σχετικά με τις Nazioni βλ. την ειδική εργασία του P. Kibre, The Nations in the Mediaeval Universities, Cambridge Mass. 1948, σ. 240. Πολλά στοιχεία παρέχουν επίσης και οι παλαιότερες εργασίες του Β. Brugi, "Gli studenti tedesci e la S. Inquisizione a Padova nella seconda metà del secolo XVI", στον τόμο Per la storia della giurisprudenza e delle università italiane, Torino 1915, σ 154-169. Του Ίδιου, Gli scolari dello Studio di Padova nel Cinquecento, Padova 21905, καθώς και οι ειδικότερες εργασίες του: La Nazione Tedesca dei giuristi dello Studio di Padova nel secolo XVII (da documenti inediti), Monographie storiche sullo Studio di Padova, Venezia 1922, σ. 97-105 και "Gli antichi scolari di Francia allo Studio di Padova",Mélanges offerts à U.Emìle Picot, I, Paris 1913, σ. 536555. Επίσης βλ. και Lando Landucci, La nazione germanica degli scolari:

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/17.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

1260 πρώτοι οι ξένοι σπουδαστές που είχαν κοινό τόπο καταγωγής και ήταν οργανωμένες κατά το πρότυπο των συγχρόνων τους συντεχνιών.

Σκοπός των Nazioni 5 ήταν αρχικά η προστασία των ομοεθνών

l'Università di Padova nel VII centenario della sua fondazione, numero unico, Padova 1922. Ενδιαφέροντά στοιχεία στατιστικά παρέχει η εργασία των M. Saibante, C. Vivarini, G. Vogherà, "Gli studenti dell'Università di Padova dalla fine del '500 ai nostri giorni (studio statistico)", Metron 4 (1924-1925), για το θέμα μας ειδικά στις σ. 166-169 και 171-172. Βλ. επίσης Lucia Rossetti, L'Università di Padova, profilo storico, Trieste 21983, σ. 37-40.

5. Βλ. Ρ. Kibre, The Nations..., σ. 3 κ.έ. Κατά την πνευματική άνθηση του 12ου και 13ου αι. η Μπαλόνια και το Παρίσι ήταν τα κέντρα της γνώσης, οπού συγκεντρώνονταν φοιτητές απ' όλη την Ευρώπη. Σ' αυτά τα Studia Generalia δημιουργήθηκαν οι πρώιμες πανεπιστημιακές κοινωνίες, που ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας τους εκφράζεται από τη δημιουργία των Nazioni, τα Collegia αυτά των ξένων φοιτητών. Οι Nazioni εμφανίζονται στην Μπολώνια στις αρχές του 13ου αι. ως υποδιαιρέσεις των Κολλεγίων των ξένων φοιτητών των Δικαίων και δημιουργήθηκαν από την ανάγκη για αμοιβαία προστασία και συλλογική ασφάλεια κατά των τοπικών αρχών.

Το 1245 οι φοιτητές κατέκτησαν το δικαίωμα να έχουν ανεξάρτητες αρχές. Στό Παρίσι οι Nazioni (13ος αι.) ξεκίνησαν ως συντεχνίες των ξένων καθηγητών και ο ιστορικός του Πανεπιστημίου του Παρισιού Du Boulay, τον 170 αι., όριζε τη Nazione ως συσσωμάτωση των καθηγητών των Τεχνών (ήταν η πολυαριθμότερη σχολή στο Παρίσι) γραμμένων στο ίδιο μητρωο, που ζούσαν με τους ίδιους νόμους και υπό τους ίδιους αρχηγούς. Αργότερα λειτουργούσαν Nazioni και στα άλλα Πανεπιστήμια που δημιουργήθηκαν, και διατηρήθηκαν ως τον 19ο αι.

Ο λόγος που οι φοιτητικές αυτές συσσωματώσεις ονομάστηκαν Nazioni δεν είναι δυνατό να καθορισθεί με βεβαιότητα. Ίσως η χρήση του όρου για τους ξένους σπουδαστές της Μπολώνια να έχει κάποια σχέση με τη ρωμαϊκή συνήθεια να αναφέρονται οι άνθρωποι που ζούσαν έξω από την πόλη ως Nationes, χρησιμοποιούσαν δηλαδή τη λέξη ως συνώνυμη με το "ξένοι". Η λέξη natio-έθνος είχε γενικά κατά τον μεσαίωνα μια πολύ πιο περιορισμένη σημασία από τη σύγχρονη κοινωνικό-πολιτική η πολιτιστική έννοια του έθνους. Συχνά τη χρησιμοποιούσαν εναλλάξ με τη λέξη gens, η οικογένεια η clan, πάντοτε με αναφορά στον τόπο γέννησης η κατοικίας. Αυτή η αναφορά στον τόπο γέννησης χρησιμοποιήθηκε και στην Μπολώνια, όπως προκύπτει από τα

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/18.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

τους, η υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους και των προνομίων που τους είχαν παραχωρηθεί, αλλά και η συμμετοχή τους στα πανεπιστημιακά πράγματα: την εκλογή του διδακτικού προσωπικού και τη διοίκηση του Πανεπιστημίου που την ασκούσαν οι 'ίδιοι οΐ φοιτητές.

Αργότερα Οργανώθηκαν σε Nazioni και οι Ιταλοί φοιτητές, Έτσι οι Nazioni αποτέλεσαν τις Università (λατ. Universitates)6.

καταστατικά των Nazioni. Ωστόσο ο τόπος γέννησης δεν αποτέλεσε πάντοτε το καθοριστικό στοιχείο για την εγγραφή στη Nazione πριν από το 1500. Κάποτε, όπως το 1497 στα Καταστατικά των Γερμανών, δινόταν έμφαση στην κοινή γλώσσα η και άλλες Ιστορικές ενδείξεις αποτελούσαν τις προϋποθέσεις εγγραφής. Πάντως στις αρχές του 16ου αι· στην Πάδοβα ο τόπος κατοικίας του μέλους καθόριζε τη Nazione.

6. Στις αρχές του 13ου αι., ειδικότερα το 1228, οι Nazioni στην Πάδοβα ήταν τέσσερις: των Γάλλων, των Ιταλών, των Γερμανών, και των Προβηγκιανών. Αργότερα, το 1260, οι φοιτητές των δικαίων, οι giuristi, οργανώθηκαν, κατά το πρότυπο της Μπολώνια, σε δύο Universitates: των Ultramontani η Transalpini και των Citramontani η Cisalpini. Κάθε μια από αυτές τις Universitates, που ως τον 15ο αι. είχε και δικό του Rectorem, αποτελείτο από τις Nationes. Σύμφωνα με το καταστατικό του 1331 την Università Ultramontana αποτελούσαν οι ακόλουθες Nazioni: η Γερμανική, της Βοημίας, της Ουγγαρίας, της Πολωνίας, της Προβηγκίας, της Βουργουνδίας, της Καταλονίας, της Ισπανίας, της Αγγλίας, της Σκωτίας και η Ultramarina, δηλαδή των Ύπερποντίων. Στο καταστατικό των giuristi του 1550 αναφέρεται ότι η Ultramarina περιελάμβανε τους Κυπρίους: Ultramarinorum una, quae Cypra vocatur. Αργότερα περιέλαβε και όλους τους σπουδαστές από τα Ιόνια νησιά, από την Κρήτη, από το Αρχιπέλαγος, από την ηπειρωτική Ελλάδα, τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη και την Αλεξάνδρεια. Στην Università Citramontana ανήκαν οι Nazioni των καταγόμενων από τη Ρώμη, από τη Σικελία, την περιοχή της Αγκώνας, τη Λομβαρδία, τη Βενετία και τη Δαλματία. Μόλις από το 1399 άρχισαν οι φοιτητές των τεχνών και της ιατρικής να αποσπώνται από τους νομικούς και ν' αποκτούν σιγά-σιγά την αυτονομία τους. Έτσι το 1465 με απόφαση του δόγη χωρίζονται και αυτοί σε χωριστές Nazioni, επτά τον αριθμό. Βλ. Ρ. Kibre, The Nations, σ. 116-117 και G. Fedalto, "Stranieri", ο.π. (2), σ. 526-528. Βλ. επίσης Ε. Mauri, "Gli statuti della Natio Germanica Juristarum di Padova nel XVII secolo". Quaderni per la Storia dell'Università di Padova 24 (1991) 155-182. Στην εισαγωγή αναφέρει σχετικά με τις Nazioni: Dalla lettura degli statuti si può

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/19.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Οι τελευταίες (οι Università) ξεκίνησαν ως απλές ενώσεις των Nazioni, βαθμιαία όμως αποκτήσαν κύρος και διαμορφώθηκαν έτσι ώστε να πάρουν στα χέρια τους, εκτός από την αυτόνομη δικαιοδοσία, και τη ρύθμιση των πανεπιστημιακών εκπαιδευτικών πραγμάτων, αφού ασκούσαν και τη διοίκηση με τους αξιωματούχους τους, με επικεφαλής τον Rectorem - αρχές που εκλέγονταν μεταξύ των αντιπροσώπων των Nazioni.

Το Πανεπιστήμιο κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του ήταν αυτόνομο. Οι φοιτητές εξέλεγαν τους καθηγητές τους και είχαν τα δικαιώματα υπηκόου ξένου κράτους. Από τα μέσα όμως του 16ου αϊ, (1560) το Πανεπιστήμιο, κυρίως γιατί απέκτησε οικονομική εξάρτηση από' την Πολιτεία, έχασε σιγά-σιγά την αυτονομία του και η εκλογή των καθηγητών πέρασε στη δικαιοδοσία της βενετικής Γερουσίας. Ενωρίτερα, το 1516, με τον θεσμό των Αναμορφωτών ( Riformatori) είχε αρχίσει η παρέμβαση της πολιτείας. Από τις αρχές του 17ου αι. το αξίωμα του Ρέκτορα (Πρύτανη) αντικαταστάθηκε από τον Αντιρέκτορα και αργότερα από τον Σύνδικο η Αντισύνδικο. Από το 1739 το αξίωμα του Πρύτανη περιήλθε στους Καθηγητές, γεγονός που εσήμανε οριστικά το τέλος της φοιτητικής αυτοδιοίκησης7.

Την εποχή στην οποία ανήκουν τα Καταστατικά που δημοσιεύω (μέσα του 17ου αϊ. και αρχές του 18ου), το Πανεπιστήμιο (Studium) έχει την ακόλουθη διάρθρωση8: Αποτελείται από δύο Università η Facoltà (λατ. Facultates), Σχολές θα λέγαμε, την Università Leggista (τη Νομική) και την Università Artista (την

trarre un quadro della particolare struttura delle nationes, aggrupparnenti spontanei venutisi a creare tra gli scolari ospiti in una città straniera, o meglio, corporazioni separate su basi etniche. Infatti gli statuti avevano essenzialmente la funzione di soddisfare l'esigenza degli studenti di sentirsi constituiti in corporazione, con le proprie magistrature, istituzioni e rappresentanze, acquiscendo quindi una fisionomia giuridica, in grado di trattare da posizioni di forza con gli esponenti del potere locale.

7. A. Στεργέλλης, Τα δημοσιεύματα..., σ. 15 και 23 σημ. 1.

8. A. Στεργέλλης, ο.π., σ. 18 κ.έ.

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/20.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Ιατροφιλοσοφική). Κάθε Università έχει τις δικές της χωριστές πανεπιστημιακές αρχές, που ως το 1739 είναι φοιτητές και εκλέγονται για ένα χρόνο τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου, με διαφορετική για κάθε Σχολή διαδικασία.

Στο πλαίσιο των Universitatum λειτουργούσαν οι Nazioni χωρισμένες σε δύο ομάδες: τους Citramontani (Εντεύθεν των Oρέων), οπού περιλαμβάνονταν οι Ιταλοί (κάθε πόλη είχε και τη δική της Nazione) και τους Oltramontani (Εκείθεν των Ορέων) όπου περιλαμβάνονταν όλες οι άλλες Nazioni των ξένων, με πρώτη τη Nazione Germana και ανάμεσα σ' αυτές και τη Nazione Oltramarina (των Υπερπόντιων). Στην Oltramarina εγγράφονταν στη Νομική μόνον Ελληνες, ενώ στην Ιατρικοφιλοσοφική, εκτός από τους Έλληνες, οι Ιλλυριοί, Δαλματοί, Ίστριοι και Σικελοί, χωρίς αυτή η κατανομή να είναι σταθερή. Έτσι η Νομική είχε 22 Nazioni, ενώ η Ιατροφιλοσοφική μόνον 7. Επειδή τα παλαιότερα χρόνια (14ο και 15ο αι.) οι Oltramarini ήταν κυρίως Κύπριοι, γι' αυτό η Nazione ονομαζόταν inclita Natio Ultramarina sive Cypria, όπως αναγράφεται και στο έμβλημά της. Οι Oltrarnarrni είχαν την ένατη θέση μεταξύ των Oltramontani στη Νομική και την τρίτη στην Ίατροφιλοσοφική9,

Οι Nazioni λειτουργούσαν σύμφωνα με το δικό της η καθεμιά Καταστατικό, που είχε ψηφιστεί από όλα τα μέλη της. Οι δυο πανεπιστημιακές Σχολές είχαν δικά τους χωριστά Καταστατικά, που τυπώθηκαν σε πολλές εκδόσεις μέσα στον 17ο και 18ο αϊ.10 με ανάλογες κάθε φορά τροποποιήσεις. Τα Καταστατικά αυτά δεν πρέπει να συγχέονται με τα Καταστατικά των Nazioni, που ήταν διαφορετικές και πιο περιχαρακωμένες συσσωματώσεις.

Η Nazione ήταν η οικογένεια των ομοεθνών: υποδεχόταν τους

9. Α. Στεργέλλης, ο.π., σ. 22 σημ. 1. Στο δεύτερο Καταστατικό (S Π) αναφέρεται στο Προοίμιο ότι η Nazione Oltramarina (χωρίς διάκριση Σχολών) αυτή την εποχή, δηλαδή τις πρώτες δεκαετίες του 18ου αι., κατέχει τη δέκατη θέση μεταξύ των Oltramontani.

10. Α. Στεργέλλης, ο.π., σ. 11, σημ. 1.

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/21.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

νέους που έρχονταν να σπουδάσουν στην Πάδοβα, Αφού μελετούσαν το Καταστατικό και κατατοπίζονταν για τις υποχρεώσεις τους και τα προνόμια που θα απολάμβαναν ως μέλη της Nazione, ορκίζονταν ότι θα τηρούν τις διατάξεις του. Κατόπιν πλήρωναν το καθορισμένο ποσό εγγραφής τους και έπαιρναν την ανάλογη επίσημη βεβαίωση μέλους. Τέλος, με τη συνοδεία εκπροσώπου της Nazione παρουσιάζονταν στον Ρέκτορα της Σχολής και πραγματοποιούσαν την εγγραφή τους (Matricola), αφού ερύθμιζαν και εκεί τις οικονομικές υποχρεώσεις τους,

Αν αναλογιστούμε ότι πολύ συχνά οι νέοι υποψήφιοι, ol Pupilli, ήταν μικρής ηλικίας (κάποτε κάτω των 15 ετών), μπορούμε να καταλάβουμε τη σημασία αυτής της προστασίας μέσα στη Nazione και να ιδούμε όλες αυτές τις διαδικασίες στις σωστές τους διαστάσεις.

Το Καταστατικό (Statuto) της Nazione των Oltramarmi μας έχει διασωθεί σε δύο χειρόγραφα. Το παλαιότερο, του 1663 (στο εξής SI), βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Πάδοβας. Το δεύτερο, μεταγενέστερο αλλά αχρονολόγητο (στο εξής SII), βρίσκεται στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας11. Από την παραβολή των δύο χειρογράφων προέκυψε ότι δεν συμπίπτουν κατά το περιεχόμενο. Το δεύτερο παραδίδει το Καταστατικό τροποποιημένο, είναι περισσότερο εκτεταμένο, λεπτομερέστερο και περιέχει περισσότερα άρθρα. Και τα δύο είναι γραμμένα στην ιταλική γλώσσα12.

11. A. Στεργέλλης, ο.π., σ. 17, σημ. 4.

12. 'Αντίστοιχα, τα Statuto, inclitae Germanorum Nationis φυλάσσονται στην Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Πάδοβας και είναι χωριστά για κάθε σχολή, γραμμένα στα λατινικά: α) Τών Juristarum, 31 Μαρτίου 1635, χειρόγραφο (ms. 2068), β) Juridicae Facultatis, Patavii, editto altera 1695 (η πρώτη έκδοση: 1675), (b. 216, 25), και γ) Theologicae, Medicos et Philosophicae Facultatis (χειρόγραφο του 1685). Βλ. και την πρόσφατη έκδοση

Σελ. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/22.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

Το χειρόγραφο της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης της Πάδοβας (B.U.P., αρ. 1942) είναι χάρτινο και έχει διαστάσεις 288Χ 215. Είναι δεμένο με δέρμα όπου υπάρχει έντυπη (αλλά δυσδιάκριτη) η εικόνα του Ρέκτορα του έτους, ενώ στο πίσω εξώφυλλο αναγράφεται με έντυπα χρυσά γράμματα: Statuto, include Nationis Ultramarinae sive Cypriae. Το κείμενο περιέχεται σε 51 αριθμημένα φύλλα. Ακολουθούν οκτώ φύλλα χωρίς αρίθμηση οπού περιέχονται μεταγενέστερες προσθήκες, και τέλος δέκα φύλλα άγραφα. Είναι γραμμένο με επιμέλεια από έμπειρο γραφέα, με περίτεχνα αρχικά και ωραία, ευανάγνωστα γράμματα. Στο πρώτο φύλλο αναγράφεται με κεφαλαία: Statuti dell'inclita Nations Oltramarina και στο κάτω μέρος του φύλλου κάτω από ένα κομψό κόσμημα, In Padova 23 marzo 1663. Όπως προκύπτει από το Προοίμιο, πρόκειται για αναθεωρημένο παλαιότερο Καταστατικό. Αναφέρεται εκεί ότι την απόφαση της αναθεώρησης έλαβε η Nazione στις 21 Ιουλίου 1655.

Γνωρίζουμε τον γραφέα του χειρογράφου, που δηλώνει ο ίδιος την ταυτότητα του στο τέλος: Paulus Corressius cretensis Juris utriusque ac Philosophiae doctor scribebat, 1663. Από τους καταλόγους εγγραφών έχουμε την πληροφορία ότι εγγράφεται για πρώτη φορά το 1654 στη Νομική13, ενώ στη συνέχεια από το 1657 ως το 1661 φοιτά στην Ιατροφιλοσοφική Σχολή 14. Η παρραλαγή της γραφής που παρατηρείται στα φ. 12r-13V και 14r-17v δεν στηρίζει τη θέση ότι είναι δύο οι γραφείς του χειρογράφου.

Το "Προοίμιο" αποτελεί τυπικό παράδειγμα του περίτεχνου ρητορικού ύφους της εποχής που έχει γραφτεί (β' μισό του 17ου αϊ.) και απηχεί το ακαδημαϊκό κλασικιστικό πνεύμα και την τεχνοτροπία

E. Mauri, "Gli statuti della Natio Germanica Juristarum di Padova nel XVII secolo". Quaderni per la Storia dell'università di Padova 24 (1991)155-182.

13. Γ. Πλουμίδης, "Αι πράξεις... Μέρος Β'...", 93, αρ. 171.

14. Γ. Πλουμίδης, "Αι πράξεις... Μέρος Α'...", 267 άρ. 143 και 163,268 αρ. 176 και 203 και 269 αρ. 2ο8.

Σελ. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/42/gif/23.gif&w=600&h=91525. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

του μπαρόκ 15. Μετά την εισαγωγή για την αναγκαιότητα των νόμων, που πηγή τους είναι η αρχαία Ελλάδα και η Ρώμη, καταλήγει: Οι Oltramarini, ως 'Ελληνες που μετά την πτώση της ένδοξης πατρίδας τους έχουν την τύχη per pietà di qualche benefica stella να ζουν στο ένδοξο dominio Veneto, μιμητές των σοφών προγόνων τους, έχουν θεσπίσει νόμους για την καλή διακυβέρνηση της Nazione τους con ordine aristocratico, γιατί θεωρούν ότι η μοναρχία είναι τις πιο πολλές φορές τυραννική και μισητή. 'Επειδή όμως αλλάζουν οι καιροί και σε πολλές περιπτώσεις οι παλαιοί νόμοι αποδεικνύονται ελλιπείς, με απόφαση της Συνέλευσης της Nazione της 21 Ιουλίου 1655 αποφάσισαν να αναθέσουν την αναθεώρηση τους στους υπογράφοντες Regolatori e riformatori detti Statuti: τους συναδέλφους τους Stanco da Corfu και Francesco da Rettimo.

Αναζήτησα τους Regolatori στους καταλόγους εγγραφών του Πανεπιστημίου και διαπίστωσα ότι εδώ αναφέρονται με τα βαπτιστικά τους ονόματα, Τόν Stanco da Corfu νομίζω ότι πρέπει να τον ταυτίσουμε με τον Stamatelus Lupina corcyrensis, ο όποιος το 1655 είναι γραμμένος στην Ιατροφιλοσοφική και έχει το αξίωμα του Συμβούλου της Nazione16. 'Οσο για τον Francesco da Rettimo, θα πρέπει να τον ταυτίσουμε με τον Franciscus Rossi retimnensis, ο οποίος το 1654 είναι γραμμένος στη Νομική. Το παράδοξο είναι ότι υπάρχουν δύο εγγραφές τον ίδιο χρόνο με το ίδιο όνομα και τόπο καταγωγής17. 'Εχει και προηγούμενη εγγραφή στην Ιατροφιλοσοφική, το 1650: Franciscus Rossi rethimensis (sic) Venetiis Consiliarius 28 septembrio18. Το ότι εδώ είναι Σύμβουλος άλλης Nazione εξηγείται από τη συνήθεια να εκλέγεται στη

15. A. Στεργέλλης, Τα δημοσιεύματα, σ. 55. Είναι οι ίδιοι "πνευματικοί παράγοντες" που επισημαίνεται εδώ ότι επηρέασαν τη ρητορική και ποιητική παραγωγή των Ελλήνων σπουδαστών οι οποίοι καθαρίζουν, νομίζω, και το ύφος του κειμένου του Καταστατικού.

16. Γ. Πλουμίδης, ο.π., 266 αρ. 132.

17. Γ. Πλουμίδης, ο.π., "Μέρος Β'...", 93 αρ. 159 και 173.

18. Γ. Πλουμίδης, ο.π., "Μέρος A'...", 264 αρ. 68.

Σελ. 23
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα καταστατικά του Σωματείου (Nazione) των Ελλήνων φοιτητών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας (17ος-18ος αι.)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 4
    25. Μπόμπου - Σταμάτη, Καταστατικά

    ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

    ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

    1995, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

    Αχαρνών 417, τηλ. 25 32 465, Fax 25 31 420

    ISBN 960-7138-12-0