Συγγραφέας:Αντωνίου, Δαυίδ
 
Τίτλος:Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Α΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:17
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:759
 
Αριθμός τόμων:1ος από 3 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1833-1929
 
Περίληψη:Στο τρίτομο αυτό βιβλίο, που καλύπτει την περίοδο 1833-1929, ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει τους ιδρυτικούς νόμους των διαφόρων τύπων σχολείων, δημόσιων η αναγνωρισμένων, του εκάστοτε ελεύθερου ελλαδικού χώρου (χωρίς τις κατά καιρούς τροποποιήσεις τους, εκτός από ορισμένες αναγκαίες εξαιρέσεις), τα προγράμματα διδασκαλίας που ίσχυσαν σε όλη αυτήν την περίοδο και εγκυκλίους που έχουν σχέση με τη διδασκαλία μαθημάτων. Η όλη εργασία είναι διαρθρωμένη ως εξής: Προηγείται μία εισαγωγή που αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της Μέσης Εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1833-1929 και ακολουθεί το κύριο σώμα της εργασίας, χωρισμένο σε δύο μέρη: Στο πρώτο –που επιγράφεται «Τα Κείμενα»– παρατίθεται αριθμημένο το υλικό κατά κεφάλαια, ανάλογα με τον τύπο του σχολείου και σε χρονολογική σειρά. Το δεύτερο –με τίτλο «Η Ανάγνωση», χωρισμένο στα ίδια, όπως το πρώτο, κεφάλαια– περιλαμβάνει αναλυτικούς και συγκριτικούς πίνακες των ωρολογίων προγραμμάτων και μια σύντομη Επισκόπηση των Κειμένων και των Πινάκων. Τέλος, παρατίθεται απόλυτος χρονολογικός πίνακας όλων των Κειμένων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθείται συστηματικά η διαμόρφωση και εξέλιξη των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 23.04 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 112-131 από: 766
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/112.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

6

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ

(Έγγραφο 10975/24 Μαρτίου 1851)

Αριθ. πρωτ. 10975.

Περί της περιόδου των μαθημάτων εν τοις Γυμνασίοις.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ.

Προς τους Γυμνασιάρχας.

Ελάβομεν αφορμήν να παρατηρήσωμεν. Κύριοι Γυμνασιάρχαι, ότι η περίοδος των Γυμνασιακών μαθημάτων περιωρίσθη εις μόνην τριετίαν από τετραετίας, ως ο κανονισμός εν άρθρω 65 ορίζει.

Τούτο ουχί μόνον ως αντιβαίνον εις ρητήν του κανονισμού διάταξιν δεν δυνάμεθα να συγχωρήσωμεν να εξακολουθήση εις το εξής, άλλα και ως πάνυ επιβλαβές εις τους μαθητάς, οίτινες εισερχόμενοι από των Γυμνασίων εις το Πανεπιστήμιον μη κατηρτισμένοι, διά το σύντομον της περιόδου, με την ανήκουσαν εγκύκλιον προπαιδείαν, θέλουσιν ομολογουμένως προσκόπτει εις την επί τα πρόσω πορείαν αυτών· όθεν απαιτούμεν αμέσως από του επομένου σχολαστικού έτους να τεθώσιν εις πλήρη ενέργειαν τα εν τω κανονισμώ περί της Γυμνασιακής περιόδου, καθώς εις τα περί της του Ελληνικού σχολείου, εάν και εις αυτό παραλλαγή τις κατά τούτο έγεινεν.

Ισως προς αναπλήρωσιν της τοιαύτης ελλείψεως παρετάθη παρά τινί Γυμνασίω η σχολική περίοδος των μαθημάτων· αλλά θεωρούντες ωφελιμωτέραν εις τους μαθητάς την γυμνασιακήν διδασκαλίαν, ως υπό ικανωτέρων ανδρών γινομένην, προτιμώμεν ταύτης την εις τετραετιαν παράτασιν, σύμφωνον ουσαν και με τα τεταγμένα.

Εάν δε απεφυγομεν να επιμείνωμεν ώστε από τούδε να εφαρμοσθή ο κανονισμός εκινήθημεν εις τούτο εκ του ότι ηθέλομεν ούτω διεγείρει παράπονα.

Κυβέρνηση Α. Κριεζή Υπουργός Α. Πάικος

Αναδημοσιεύεται από το: Κλάδος, τ. A', σ. 363-364.

Σελ. 112
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/113.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

τα οποία κατά τινα λόγον δυνατόν να θεωρηθώσι και δίκαια, εκ μέρους των μαθητών, όσοι διατελούντες ήδη εις την ανωτέραν του Γυμνασίου τάξιν προετοιμάζονται εις απολυτηρίους εξετάσεις.

Εν Αθήναις τη 24 Μαρτίου 1851

Ο Υπουργός

Α. ΠΑΪΚΟΣ

Σελ. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/114.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ 1855

(Εγκύκλιος 4168/31 Αυγούστου 1855)

Κυβέρνηση Α. Μαυροκορδάτου Υπουργός Π. Αργυρόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 4168.

Περί αποστολής Προγραμμάτων Γυμνασίων και Ελληνικών σχολείων, καί εν γένει περί της εσωτερικής τακτοποιήσεως των παιδευτηρίων,

TO ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ.

Προς τους Κ. Σχολάρχας και Διευθυντάς των Ελληνικών Σχολείων Διδασκάλους,

Εκ των πρωτίστων μου φροντίδων έκρινα. Κύριοι, άναλαβων το Υπουργείον, να εξετάσω οποία τις είναι των ελληνικών σχολείων η κατάστασις, Τα παιδευτήρια ταύτα εθεώρησα τοσούτω μάλλον προσοχής και τελειοποιήσεως αξία, όσω εν αυτοίς δεν προπαιδεύονται μόνον οι σκοπούντες να ανέλθωσιν εις Γυμνάσια, αλλά και ετέρα παίδων τάξις, έτι πολυαριθμοτέρα, από σχολείων αμέσως εις επιτηδεύματα τρεπομένη οφείλει ν' αποκτά αυτόθι στοιχειωδώς, όλον τι σύστημα γνώσεων επαρκές εις τας καθημερινάς αυτής βιωτικάς σχέσεις.

Διεξελθών δε προς τον σκοπόν τούτον, τινών ετών τα σχολικά προγράμματα, είδον ότι εν πολλοίς των σχολείων ουδόλως υπ' όψιν λαμβάνονται του κανονισμού αι διατάξεις, ούτε κατά τον αριθμόν των τάξεων, ούτε κατά το είδος των μαθημάτων, ούτε κατά τας ώρας της καθ' εβδομάδα διδασκαλίας αυτών' αλλά τα περί τούτων κανονίζονται κατά το δοκούν τοις διδασκάλοις εκάστου σχολείου ως επί το πλείστον, ώστε μένει απραγματοποίητος η περί ομοειδούς εν αυτοίς διδασκαλίας αρίστη του νομοθέτου θέλησις. Εξ άλλων δε εγγράφων εν τοις αρχείοις του Υπουργείου κειμένων, υποβληθέντων δέτών μεν υφ' υμών, των δε υπό των εφόρων των σχολείων και των διοικητικών Αρχών, έλαβον γνώσιν και άλλων έτι υπαρχουσών εν τοις σχολείοις ελλείψεων, Τα μεν αυτών

Αναδημοσιεύεται από το: Κλάδος, τ. Β', σ. 283-289.

Σελ. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/115.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

στερούνται βιβλιοθήκης, τα δε πινάκων γεωγραφικών και σφαιρών, έτερα έχουσι χρείαν προσθήκης δικασκάλων, και εν άλλοις άλλας ανάγκας παρετήρησα, Αναντιρρήτως οφείλω να σπεύσω εις την εκ των ενόντων θεραπείαν και τούτων των ελλείψεων· αλλά την ρύθμισιν της διδασκαλίας εν πάσι τοις σχολείοις ομοειδώς, ευμεθόδως και συμφώνως προς την έννοιαν του κανονισμού, έκρινα υπόθεσιν προτακτέαν και μη δεκτικήν αναβολής, ως τα μάλιστα επενεργούσαν εις των διδασκομένων την πρόοδον. Όθεν, ακούσας περί τούτου την γνώμην επιτροπής, συγκαλεσθείσης κατά τας διακοπάς των μαθημάτων ενταύθα, ίνα συζητήση και γνωμοδότηση περί βελτιώσεως της μεσαίας παιδείας, παρήγγειλα την σύνταξιν του εν τέλει της παρούσης εκτιθεμένου προγράμματος, εις υποχρεωτικήν χρήσιν πάντων εν γένει των ελληνικών του Κράτους σχολείων. Ανακοινούμεν υμίν ήδη τούτο, όπως αμέσως κατ' αυτό διατυπώσητε άπαντες τα προγράμματα του εγγίζοντος σχολαστικού έτους, συνταχθέντα δε καθυποβάλετε αυτά, κατά τα ειθισμένα, εις την έγκρισιν του υπουργείου, χωρίς εκ της εκπληρώσεως της αναγκαίας ταύτης διατυπώσεως να προκύψη βραδύτης τις εις των μαθημάτων την έναρξιν. Το διάγραμμα τούτο μετ' ακριβείας ακολουθούντες εις την σύνταξιν των προγραμμάτων και την ρυθμισιν της διδασκαλίας, θέλετε συντελέσει εις των ελληνικών μαθήσεων την πρόοδον και την κατά μικρόν εισαγωγήν του ομοιομόρφου εν τη διδασκαλία, συμβάλλοντος τα μέγιστα εις την νοητικήν του έθνους ανάπτυξιν και εις την προς κοινόν σκοπόν τάσιν της παιδευσεως.

Δεν αγνοώ ότι πολλά, των ήδη εν χρήσει διδακτικών βιβλίων, κατά διάφορον τάξιν την ύλην διαλαμβάνοντα, η όπως αυτή εξετέθη εν τω προγράμματι, δεν είναι χρήσιμα εις την ακριβή αυτού εφαρμογήν, αλλά τον δυνατόν συμβιβασμόν της δυσχέρειας ταύτης εις την κρίσιν των διδασκόντων επί του παρόντος αφίνων, θέλω φροντίσει να συνταχθώσιν όσον ταχύτερον έτερα διδακτικά βιβλία, συμφωνούντα εντελώς προς το πρόγραμμα, και τοιαύτην έχοντα έκτασιν, ώστε να καθίσταται δυνατή ολοκλήρων αυτών η παράδοσις καθ' εκάστην περίοδον.

Φανερόν δε είναι ότι το πρόγραμμα τούτο θέλει εφαρμόζεσθαι εις τα ατελή σχολεία, εφ' όσον αντιστοιχεί εις τας κλάσεις, τας όποιας έκαστον αυτών έχει' ολόκληρον όμως εις τα πλήρη σχολεία, ήτοι τα έχοντα τρεις διδασκάλους και τρεις επομένως τάξεις, κατά το 5 άρθρον του κανονισμού.

Επαινούμεν μεν τον ευγενή ζήλον διδασκάλων τινών, οίτινες, καίτοι μόνοι όντες, φιλοτιμούνται να προάξωσι μαθητάς μέχρι της ανωτέρας τάξεως και να δώσωσιν αυτοίς εισιτήριον εις γυμνάσιον· αλλ' η του αυτού διδασκάλου εις τρεις τάξεις ενασχόλησις ουχί μόνον υπερβαίνει τας δυνάμεις και του επιμελέστατου αυτών, αλλά και αντίκειται· εις τον κανονισμόν, απαιτούντα εν γένει εκάστη τάξει να αντιστοιχή εις διδάσκαλος. Κυρίως ένθα εις μόνος διδάσκαλος υπάρχει πρέπει να σχηματίζηται μία μόνη τάξις, η κατωτέρα' εάν δ' έχη ούτος

Σελ. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/116.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ολίγους μαθητάς, και εκ τούτου ευκαιρίαν, δύναται να αναλαβάνη και δευτέρας τάξεως μαθήματα, ουδέποτε όμως πρέπει να προχωρή εις τα της τρίτης, ούτε να έκδίδη άναρμοδίως απολυτήρια. Οι μαθηταί θέλοντες να τελειοποιήσωσι τας σχολειακάς αυτών σπουδάς όφείλωσι να μεταβαίνωσιν εις τέλεια σχολεία. Εις δε τα σχολεία, τα δύο έχοντα διδασκάλους, επιθυμητόν είναι αι πόλεις, εν αις ταύτα εισίν εγκατεστημένα, να προσλαμβάνωσι διά δημοτικών η επαρχιακών πόρων προπαιδευτήν, δυνάμενον να ενδιατρίψη εις την διδασκαλίαν της μικροτέρας τάξεως, ώστε παρέχοντα ούτως αυτά άκέραιον το όλον των σχολειακών γνώσεων τοις φοιτώσι να γίνεται εφικτή και ωφέλιμος η των απολυτηρίων χορήγησις.

Εν τω προγράμματι παρατηρείτε ότι ηυξήθη ο αριθμός των καθιερωμένων ωρών εις την σπουδήν της ελληνικής γλώσσης, ήτις είναι θεμέλιον πάσης εκπαιδεύσεως, ιδίως δε των παίδων των ελλήνων' και ότι η σπουδή της γραμματικής διαιρεθείσα εις τρία μέρη ευμεθόδως και προοδευτικώς, διενεμήθη εις τας τρεις σχολικάς τάξεις. Την διανομήν ταύτην θερμώς συνιστώμεν εις τους διευθύνοντας τα σχολεία, διότι η διδασκαλία αυτή μάλιστα πρέπει να άρχηται εκ παραδειγμάτων και τύπων, και εξ αυτών διά γενικεύσεως να προβαινη εις τους κανόνας. Μέχρις ότου συνταχθή κατ' αυτήν την μέθοδον γραμματική, η επιδεξιότης των διδασκάλων θέλει αναπληρώνει την έλλειψιν ταυτην.

Η Λατινική γλώσσα εν πολλοίς σχολείοις δεν παραδίδεται. Επάναγκες είναι να επανέλθωμεν αυστηρώς εις την του κανονισμού διάταξιν και να διδάσκεται πανταχού εις τους φοιτήσοντας εις τα Γυμνάσια η Λατινική, τουλάχιστον κατά την δευτέραν εξαμηνίαν της τρίτης τάξεως, ώστε οι παίδες να έρχωνται εις τα ανώτερα παιδευτήρια παρασκευασμένοι, οπωσούν και γνωρίζοντες τουλάχιστον τους τύπους και ευκρινώς αναγινώσκοντες.

Προσπαθήσατε να δώσητε εις την σπουδήν της αριθμητικής πρακτικήν τάσιν ιδίως κατά την πρώτην και δευτέραν τάξιν και κατορθώσετε να συνδέηται ο έγγραφος λογισμός μετά του από μνήμης η κατά νουν λογισμού, όπερ είναι επιτήδειον μέσον, ίνα εγείρη την περιέργειαν των παίδων, ευθύς εξ αρχής εννοούντων διά τούτου, ότι ο έγγραφος λογισμός δεν είναι απλώς μηχανική εργασία.

Εσημειώθη δε ως παραδοτέον μάθημα εν τοις ελληνικοίς σχολείοις και η φυσική ιστορία, ήτις καίτοι κατατασσόμενη μεταξύ σχολικών μαθημάτων εν τω κανονισμω, ουδέποτε άχρι σήμερον εδιδάχθη. Ομολογουμένως η μη ύπαρξις μικρών φυσιογραφικών ταμείων παρά τοις παιδευτηρίοις, και η παντελής εξ ετέρου έλλειψις καταλλήλου εις τον σκοπόν βιβλιαρίου ήσαν οι λόγοι, δι' ους αυτής η διδασκαλία ανεβάλετο. Ελπίζω ταχέως να πραγματοποιηθή τοιούτου βιβλίου η έκδοσις, ώστε να γίνη έναρξις μαθήματος, συνοικειούντος τους παίδας με την φύσιν, έχοντος δε και το ιδιάζον να εξυψόνη τον νουν από της κτίσεως εις τον πάνσοφον αυτής δημιουργόν.

Σελ. 116
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/117.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Ωσαύτως εν τω προγράμματι θέλετε παρατηρήσει ότι των ιερών μαθημάτων η παράδοσις, περιοριζόμενη υπό του κανονισμού εις τας δύο μικροτέρας τάξεις, εξετάθη μέχρι της τρίτης, ίνα συνεχίζηται η μελέτη των περί την ιεράν ημών πίστιν μέχρις αποφοιτήσεως.

Τελευτών δε ουσιωδέστατον εθεώρησα να επιστήσω την προσοχήν υμών και εις τα εξής, ως απαραίτητα όντα εις τον αληθή της νεολαίας καταρτισμόν και εν γένει εις των σχολείων την πρόοδον. Ο κανονισμός δεν επιτάττει να υποβάλλωνται εις εξέτασιν οι προσερχόμενοι εκ των δημοτικών σχολείων εις τα ελληνικά παίδες, ως απαιτεί τούτο επί των εκ των ελληνικών εις τα Γυμνάσια μεταβαινόντων μαθητών αλλ' ουχ ήττον θέλετε στοιχειωδώς εξετάζει τους εκ των δημοτικών αποφοιτώντας, και καταγγέλλει πάραυτα εις το Υπουργείον τα δημοτικά εκείνα σχολεία, ων τους μαθητάς εύρετε όλως ανέτοιμους εις ελληνικά μαθήματα και ασθενείς.

Μεγίστη δε προσέτι αυστηρότης πρέπει να επικρατή επί των από τάξεως εις τάξιν προβιβασμών, οι οποίοι πάρωρα γινόμενοι τους μεν αξίους αποθαρρύνουσι, τους αναξίους καθιστώσι δυστυχείς, διότι απνευστί ούτοι διατρέχοντες τας τάξεις ουδεμίαν καρπούνται ωφέλειαν εκ της φοιτήσεως,

Ωσαύτως οφείλετε να μη παραβλέπητε την διάταξιν του 27 άρθρου του κανονισμού, καθ' ην ο δις την αυτήν τάξιν επαναλαβών, χωρίς να κατασταθή προβιβασμού άξιος, αποπέμπεται του σχολείου, Η αυστηρότης αύτη, μη ούσα ματαία, δεν πρέπει προς το παρόν να πραύνηται παρά οσάκις κωλύματα ασθενείας η άλλα ανυπέρβλητα εμπόδισαν του μαθητού την πρόοδον. Πρέπει αναγκαίως ν' αποδοθή εις την οικογένειαν αυτού και να τραπή εις άλλο έργον ο δις την αυτήν τάξιν ακάρπως και ανωφελώς διατρέξας.

Επί πάσι δε τούτοις δεν πρέπει να λησμονήσητε ότι έχετε καθήκον όχι μόνον την καλλιέργειαν του νοός να επιμελήσθε, αλλά και να εμπνέητε εις τας απαλάς των παίδων καρδίας την χρηστότητα και την ευσέβειαν διά παραινέσεων, διά του παραδείγματος της ιδίας χρηστής διαγωγής, διά της αναπτύξεως παντός καλού και πατριωτικού περιεχομένου εντός των παραδιδομένων βιβλίων, διά της αυστηράς επιβλέψεως της όλης διαγωγής των παίδων και διά συνεννοήσεως μετά των γονέων οίτινες ουδέποτε πρέπει ν' αμεριμνώσι περί της εκπληρώσεως του ιερού τούτου καθήκοντος,

Η μετ' ου πολύ διαταχθησομένη επιθεώρησις των σχολείων θέλει πληροφορήσει το Υπουργείον κατά πόσον έκαστος υμών εφιλοτιμήθη προς εκτέλεσιν των διά της παρούσης εγκυκλίου παραγγελλομένων,

Μη αμφιβάλλετε δε ποσώς ότι η Κυβέρνησις της A.M. γνωρίζουσα και τας δυσκολίας των διδασκάλων και το απροστάτευτον του γήρως των θέλει πάσαν σπουδήν καταβάλει διά να βελτίωση τας κατ' αυτούς και να προστατεύση διά νόμου τα δικαιώματα, τα οποία απέκτησαν και αυτοί αγωνιζόμενοι

Σελ. 117
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/118.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

υπέρ της παιδείας, και τα όρφανεύοντα τέκνα των, και ότι περί την απονομήν των αμοιβών αυστηράν θέλει διατηρήσει αμεροληψίαν και δικαιοσύνην.

Εν Αθήναις, την 31 Αυγούστου 1855. Ο Υπουργός

Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Κανόνιζαν τα μαθήματα, τα οποία θέλουσι διδάσκεσθαι του λοιπού εν τοις ελληνικοίς σχολείοις του Κράτους, και τας ώρας της καθ' εβδομάδα διδασκαλίας ενός εκάστου αυτών.

Τάξις A', ήτοι κατωτέρα.

Ώραι καθ' εβδομάδα

1. Ελληνικά (πρός το παρόν εκ του Α', τόμου της Χρηστ. Ραγκαβή, απ' αρχής μέχρι, της 52 σελίδος, και Στράβωνος γεωγραφικά) ... 9

2. Γραμματικής το τυπικόν, μετά των απαραιτήτως αναγκαίων κανόνων και γραφικαί ασκήσεις εις αυτό ......................... 6

3. Αριθμητικής περίοδος A'. (κατά την του Γεράκη) ............. 4

4. Ιστορία της παλαιάς Διαθήκης ............................ 3

5. Γεωγραφία της Ελλάδος (καί της Τουρκίας) ................ 3

6. Φυσική ιστορία (μέχρις ότου γίνη έναρξις του μαθήματος τούτου, αι ώραι αύται δύνανται να διατεθώσι παρά των διδασκάλων υπέρ άλλου τινός των κανονισμένων μαθημάτων) ....................... 2

7. Καλλιγραφία ........................................... 2

29 τάξις Β',

Ώραι καθ' εβδομάδα

1. Ελληνικά εκ του αυτού τόμου. Ενύπνιον Λουκιανού, λόγοι εις Ευτρόπιον Ιωάννου του Χρυσοστόμου, Ξενοφ. Κύρου παιδείας τα τέσσαρα πρώτα κεφάλαια, πλην του προοιμίου, και Κύρου Ανάβασις 9

2. Γραμματικής οι λοιποί κανόνες μετά των εξαιρέσεων και ανωμαλιών και το περί παραγωγής και γραφικαί ασκήσεις ............ 6

3. Αριθμητικής περίοδος Β'. ............................... 4

4. Φυσική ιστορία (ίδε την ανωτέρω σημείωσιν εν τη θέσει της φυσικής ιστορίας της κατωτέρας τάξεως) .......................... 2

Σελ. 118
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/119.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Α' ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ. 7 (1855)  119

5. Γεωγραφίας· Ευρώπη ................................... 2

6. Ιστορία αρχαία (τα μεν την Ελλάδα αφορώντα εκτενέστερον, τα δε λοιπά αυτής μέρη συντομότατα) ....................... 3

7. Αρχαί της Γαλλικής .,....,..,..,,..........,......,,,.. 2

8. Ιστορία της νέας Διαθήκης ,,,,..,.....,.........,........ 2

9. Ιχνογραφία και καλλιγραφία .............................. 2

32 τάξις Γ΄,

Ώραι καθ' εβδομάδα

1. Ελληνικά εκ του αυτού A'. τόμου, Λουκιανού περί διαβολής, Ξενοφ, Ελληνικά, και εκ του Β', τόμου, της αυτής χρηστομαθείας Ραγκαβή, Ισοκράτους προς Δημόνικον, Λυσίου Επιτάφιος και ο κατά Ερατοσθένους, Πλουτάρχου Κίμων .............................. 9

2. Στοιχεία της συντάξεως μετά συντόμου Θεματογραφίας ......... 6

3. Περί συνθέσεως λόγου .................................. 2

4. Αρχαί της Γεωμετρίας μετ' εφαρμογής εις την αριθμητικήν , , . , 4

5. Ιστορία μέση και νεωτέρα (τα αξιολογώτερα των γεγονότων εν συντομία) ................................................ 3

6. Γεωγραφία Ασία, Αφρική και Αμερική .......... , ... , ..... 2

7. Γαλλικά .............................................. 3

8. Ιερά κατήχησις ......................................... 2

9. Λατινικά (ιδίως κατά την δευτέραν εξαμηνίαν) ..,......,..., 2

33

Ο Υπουργός

π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ

 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Των εν τοις Γυμνασίοις τον Κράτους παραδοτέων μαθημάτων και των ωρών της καθ' εβδομάδα διδασκαλίας αυτών.

Τάξις Α', ήτοι κατωτέρα.

Ώραι καθ' εβδομάδα

1. Ελληνικά (Ξενοφώντος ελληνικά. Απομνημονεύματα, Ισοκράτους λόγοι. Πλουτάρχου βίοι παράλληλοι, Ομήρου Οδύσσεια μετά βραχείας εισαγωγής περί της Ιωνικής διαλέκτου και του Ηρωικού μέτρου)' εκ του συντακτικού

Σελ. 119
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/120.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

το περί της κυρίας συντάξεως μετά γυμνασμάτων προς εφαρμογήν αυτών γυμνάσματα γραπτά ............................ 12

2. Επιστημονική Αριθμητική και Άλγεβρα μέχρι τέλους των πρωτοβαθμίων εξισώσεων ................................... 5

3. Ιστορία αρχαία μέχρι του Ε', αιώνος μετά Χριστόν, μετά γεωγραφικής Εισαγωγής ....................................... 3

4. Γαλλικά . ........................ 4

5. Λατινικά (Γραμματικής το τεχνολογικόν, Κορνήλιος Νέπως, Ευτρόπιος, Ιουστίνος) ...................................... 4

6. Κατήχησις Πλάτωνος Μητροπολίτου Μόσχας ............. 2

30

τάξις Β'.

Ώραι καθ' εβδομάδα

1. Ελληνικά (Δημοσθένους Ολυνθιακοί και Φιλιππικοί, Λυκούργου λόγος κατά Λεωκράτους, Πλουτάρχου Ηθικά, Βασιλείου του Μεγάλου παραίνεσις, Θουκυδίδου το Ιστορικόν, Ομήρου Ιλιάς). Εξακολούθησις και τέλος του συντακτικού μετά θεμάτων, γυμνάσματα γραπτά 12

2. Αλγέβρας από των πρωτοβαθμίων εξισώσεων μέχρι τέλους ... 4

3. Ιστορία μέση από του Ε', αιώνος μέχρι του ΙΣΤ'. μετά γεωγραφικής εισαγωγής ....................................... 3

4. Γαλλικά ........................................... 3

5. Λατινικά (Ιούλιος Καίσαρ, Σαλούστιος, Κικέρωνος επιστολαί) τέλος του τεχνολογικού και αρχή του συντακτικού ................ 4

6. Φυσική πειραματική ................................. 2

7. Κατήχησις Πλάτωνος ................................ 2

30

Τάξις Γ'.

1. Ελληνικά (Δημοσθένους περί Στεφάνου, Θουκυδίδου δημηγορίαι, Ησιόδου Έργα και Ημέραι, Θεόκριτος, Βίων και Μόσχος μετά βραχείας εισαγωγής περί Δωρικής διαλέκτου) στοιχεία ποιητικής και μετρικής συμβαδίζοντα μετά της εξηγήσεως των ποιητών γυμνάσματα γραπτά ............................................. 12

2. Επιπεδομετρία και εφαρμογή της Άλγεβρας εις αυτήν .... 3

3. Ιστορία νεωτέρα μετά γεωγραφικής εισαγωγής ........... 3

4. Γαλλικά ........................................... 3

5. Λατινικά (Κικέρωνος λόγοι de Oratore, de Claris oratoribous

Σελ. 120
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/121.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Οβιδίου μεταμορφώσεις), εξακολούθησις και τέλος του συντακτικού, θέματα .................................................. 4

6. Ψυχολογία εμπειρική ................................ 2

7. Φυσική πειραματική ................................. 2

8. Κατήχησις Πλάτωνος ................................ 1

3ο Tάξις Δ',

1. Ελληνικά (Πλάτων και ποιηταί δραματικοί και λυρικοί) εξακολούθησις των στοιχείων της ποιητικής και μετρικής, στοιχεία ρητορικής μετ' εφαρμογής εις τους αρχαίους, ρήτορας, γυμνάσματα γραπτά 12

2. Στερεομετρία και επίπεδος τριγωνομετρία ............... 3

3. Ιστορία της Ελλάδος................................ 2

4. Γαλλικά ........................................... 4

5. Λατινικά (Κικέρωνος Φιλοσοφικά, Τακίτου ιστορικά, Βιργίλιος, Ορατίου ωδαί) μετάφρασις εκ του αρχαίου ελληνικού εις το Λατινικόν και τ' ανάπαλιν .................................... 3

6. Λογική ............................................ 2

7, Γεωγραφία μαθηματική και φυσική ..................... 2

8, Κατήχησις ......................................... 1

30

Σελ. 121
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/122.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

8

ΤΑΚΤΙΚΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

(Εγκύκλιος / 3 Μαρτίου 1856)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη

Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί τακτικού εκκλησιασμού των μαθητών κατά τας Κυριακάς και εορτάς.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας, σχολάρχας και διευθυντάς Ελλ. σχολείων

Εν τω 14 και 76 άρθρω ο των γυμνασίων και Ελληνικών σχολείων κανονισμός ορίζει περί των θρησκευτικών των μαθητών καθηκόντων. Και τοι δε την πεποίθησιν έχοντες, ότι τας ευσεβείς ταύτας διατάξεις ενεργείτε άπαντες μετά πάσης ευλάβειας, τον υψηλόν σκοπόν, εις ov αύται τείνουσι, κατά το δέον εκτιμώντες, ουδέν ήττον όμως εκρίναμεν, ότι ηθέλαμεν παραβή το ιερώτερον ημών καθήκον, μη υπομιμνήσκοντες προς υμάς, ότι οφείλετε αδιάλειπτον και άοκνον μέριμναν, ίνα εκπληρώσιν οι μαθηταί τακτικώς και μετ' αφοσιώσεως τα της λατρείας αυτών· καθ' ότι κάλλιστα οίδατε, ότι διά συνεχούς κατά την νεαράν ηλικίαν έξυψώσεως του νου προς τον δημιουργόν εμπνέεται η ευσέβεια, η αδιάσειστος αύτη κρηπίς της ευδαιμονίας του ανθρώπου.

Κατά τα ρηθέντα άρθρα οι μαθηταί θέλουσιν εκκλησιάζεσθαι εις εκκλησίαν προσδιωρισμένην· αλλ' όπου καθίσταται απραγματοποίητον, είτε διά το στενόχωρον των εκκλησιών, είτε διά τας αποστάσεις των συνοικιών, να παρευρίσκωνται άπαντες εις την αυτήν εκκλησίαν, θέλετε προσδιορίζει και δευτέραν και τρίτην, κατά την ανάγκην, επιβλέψεως επιγινομένης αν όντως συχνάζωσιν εις αυτάς, Η καθημερινή δε προσευχή εν τοις διδακτηριοις, ο κανονισμός απαιτεί να ψάλλεται υπό όλων ομού των μαθητών, ως παρατηρείτε' αλλ' επειδή τούτο προϋποθέτει άσκησίν τινά εις την φωνητικήν μουσικήν, όπερ παρ' ημίν

Αναδημοσιεύεται από το: Κλάδος, τ Α',σ 392-393· βλ και Παρίσης, τ Α', σ 269-270

Σελ. 122
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/123.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

εισέτι δεν υπάρχει, προς αποφυγήν χασμωδιών, απλώς ας λέγεται επί του παρόντος η προσευχή υπό ενός μόνου μαθητού, ακροωμένων των λοιπών.

Ότι δε το υμέτερον ευσεβές παράδειγμα είναι το παντός άλλου ισχυρότερον ενεργούν εις την θρησκευτικήν των μαθητών ανατροφήν, υμείς κάλλιστα αφ' εαυτών το γινώσκετε και επομένοις πας περί τούτου λόγος περιττός.

Εν Αθήναις τη 3 Μαρτίου 1856

Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Σελ. 123
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/124.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

(Έγγραφο 1088 / 28 Φεβρουαρίου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 1088 / 28 Φεβρ. 1857

Προς τον Γυμνασιάρχην του εν Αθήναις Α' Γυμνασίου

Κατόπιν του υπό χθεσινήν ημερομηνίαν περί αποστολής των οργάνων της Πειραματικής Φυσικής ημετέρου εγγράφου σάς προσκαλούμεν, κύριε Γυμνασιάρχα, να παραγγε'ιλητε τω καθηγητή κυριω Γεωργίω Παυλίδη, ίνα κάμη αμέσως έναρξιν του μαθήματος της Πειραματικής Φυσικής και παραδίδη τούτο δις της εβδομάδος εις την ανωτέραν του Γυμνασίου τάξιν. Ελπιζομεν, ότι ο ειρημένος καθηγητής είνε αρκούντως προπαρασκευασμένος ειδοποιηθείς περί της προσεχούς προμηθείας των αναγκαίων οργάνων διά του προς υμάς της 3 του παρελθόντος Σεπτεμβρίου εγγράφου του Υπουργείου.

Ο Υπουργός Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Αναδημοσιεύεται από μονόφυλλο που υπάρχει στο: Αρχείον Γυμνασιάρχου Παυλίδου: ω.Ι. Έγγραφα και αλληλογραφία. Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος: τμήμα χειρογράφων.

Σελ. 124
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/125.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

10

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

(Εγκύλιος 3654 / 11 Ιουνίου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 3654.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί της παραδοχής των μαθητών εν τε τοις Ελλην. σχολείοις και γυμνασίοις, και περί απολυτηρίων εξετάσεων.

TO ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας, σχολάρχας και διευθυντάς Ελληνικών σχολείων.

[..............]

Η εν τοις ελληνικοίς σχολείοις διδασκαλία αποτελεί βαθμόν τινα εκπαιδεύσεως, δυνάμενον μεν να συντελέση εις την κατάλληλον όλων των κλάσεων της κοινωνίας άνάπτυξιν, μη απαιτούντα δε πολλήν ικανότητα εκ μέρους του μαθητού και πολλού χρόνου δαπάνην. Απεναντίας ο των γυμνασιακών σπουδών το στάδιον μέλλων να διανύση προώρισται να μεταβή εις το Πανεπιστήμιον και να εισέλθη εις την τάξιν των λογίων και επιστημόνων του έθνους, και επομένως ουχί μόνον αρκούντως προπαρεσκευασμένος πρέπει να ήναι, αλλά και να έχη εν εαυτώ την προς επίτευξιν του υψηλού τούτου σκοπού διανοητικήν επιδεξιότητα. Ο νομοθέτης ημών, περί πολλού ποιούμενος την ανθηράν των κλασικών σπουδών κατάστασιν, και προς τούτο μη θέλων, ίνα επί κοινή της κοινωνίας και των οικογενειών βλάβη ρίπτωνται ευκόλως και απερισκέπτως επί των γυμνασιακών θρανίων παίδες, ολίγας ελπίδας επιτυχίας παρέχοντες, απήτησεν από των βουλομένων να εισέλθωσιν εν τοις γυμνασίοις αυστηράν δοκιμασίαν της περί τα κλασικά μαθήματα επιδεξιότητος αυτών ενώπιον πάντων των καθηγητών του γυμνασίου. Τοιαυτην δ' έχουσιν ιδέαν και εν τη πεπολιτισμένη δυτική Ευρώπη, εν η, εν πολλαίς χώραις απαιτείται αυστηρότατη

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. A', σ. 291-297· το απόσπασμα είναι από τις σ. 293-294· βλ. και Κλάδος, τ. A', σ. 456-462.

Σελ. 125
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/126.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

εξέτασις των από των κατωτέρων εις τας ανωτέρας γυμνασιακάς τάξεις μεταβαινόντων μαθητών. Η δε ορθότατη αύτη του ημετέρου νομοθέτου διάταξις, ουδεμίαν περιέχουσα εξαίρεσιν, ισχύει και ως προς εκείνα ακόμη τα Ελληνικά σχολεία, άτινα συνεχόμενα τω γυμνασίω διατελούσιν υπό την άμεσον διεύθυνσιν του γυμνασιάρχου.

Η αυτή επιθυμία του νομοθέτου να καταστήση τους εν τοις γυμνασίοις διδασκόμενους αξίους της υψηλής αυτών κλήσεως διέπει και τας περί απολυτηρίων εξετάσεων δατάξεις. Η πείρα απέδειξε παράτε τοις άλλοις έθνεσι και παρ' ημίν, ότι εκ της αυστηρότητος της απολυτηρίου δοκιμασίας εξαρτάται κατά μέγα μέρος η πρόοδος των επιστημών και των γραμμάτων, Αι γυμνασιακαί γνώσεις είναι η βάσις έφ' ης δύναταί τις ευχερώς και εδραίως να οικοδομήσγ) την πανεπιστημιακήν παιδείαν, είναι η κλείς, ούτως ειπείν, όλων των επιστημών. Ο Έλλην νομοθέτης περιέβαλε την εξέτασιν ταύτην μεθ' όλων των αναγκαίων ασφαλιστικών διατυπώσεων, διέταξε γενικήν εξέτασιν έγγραφόν τε και προφορικήν των διδασκομένων εν τω γυμνασίω μαθημάτων, απήτησε την παρουσίαν όλων των καθηγητών του γυμνασίου, του γυμνασιάρχου και αυτής της εφορείας, διέγραψε τον τρόπον της εξετάσεως, ώρισε να συντάσσωνται και πέμπωνται προς το Υπουργείον πρωτόκολλα περί των γενομένων εξετάσεων και κατέστησε την απόφασιν της εξεταστικής επιτροπής ανέκκλητον. Αλλ' η πρόνοια αύτη του νόμου ματαία καθίσταται άνευ της αμεροληψίας και της δικαίας αυστηρότητος των εξεταστών. Εφ' ω ουδέποτε θέλομεν παύσει προσκαλούντες τους γυμνασιακούς συλλόγους, ίνα θεωρώσι το υπό του νόμου αυτοίς ανατεθειμένον των εξετάσεων έργον ουχί έλασσον κατά τε σπουδαιότητα και ωφέλειαν αυτής της διδασκαλίας, και επικαλούμενοι τον πατριωτισμόν και τον προς την βάσιμον παιδείαν ακραιφνή αυτών έρωτα υπέρ της ακριβούς και ευσυνειδήτου εκπληρώσεως του όντως ιερού τούτου προς την πολιτείαν καθήκοντος' διότι εν τη εξουσία των ειρημένων συλλόγων κείται να εμποδίσωσι την εις τας ανωτέρας κοινωνικάς βαθμίδας άνοδον των ημιμαθών.

Αθήνησι τη 11 Ιουνίου 1857 Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Σελ. 126
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/127.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

11

ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

(Εγκύκλιος 4408/17 Ιουλίου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. πρωτ, 4408.

Περί μεθόδων διδασκαλίας

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

ΤΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ

ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ.

Προς τους Γυμνασίάρχας, Σχολάρχας και Διευθυντάς των Ελληνικών

Σχολείων Διδασκάλους.

Αι κατά την διδασκαλίαν μέθοδοι, αναγκαίως διάφοροι κατά λόγον του είδους του μαθήματος και του βαθμού του διδακτηρίου, εισί βεβαίως το δυσχερέστερον αυτής μέρος και ακατάπαυστον επιδέχονται επί το τελειότερον βελτίωσιν, ην οσημέραι λαμβάνουσι και εν αυτή τη βαθυπαιδεύτω εσπερία Ευρώπη. Υπάρχουσιν όμως και περί μεθόδων αρχαί τινές επί της φύσεως αυτής του ανθρωπίνου νοός στηριζόμεναι και υπό της μακροχρονίου πείρας αναντίρρητοι αναδειχθείσαι, ας τινάς οφείλομεν και ημείς ανεξαιρέτως και, απλώς ειπείν, ανεξετάστως να παραδεχθώμεν. Τοιαύτη αρχή είναι και η ανακηρύττουσα επιβλαβή εις την πρόοδον του μαθητού την μέθοδον της κατά λέξιν απομνημονεύσεως των μαθημάτων, καθ' ης πολλάκις εν πολλαίς αφορμαίς εκηρύχθη το υπουργείον και ην τινά δυστυχώς εισέτι βλέπομεν εν ουκ ευαρίθμοις εκπαιδευτηρίοις ισχύουσαν και τιμωμένην. Τώ όντι εν τη παιδική ηλικία ο εγκέφαλος, απαλός και ευμάλακτος, ων, ευκόλως δέχεται και ευχερώς άποδίδωσι τας εξωτερικάς εντυπώσεις, ώστε εν τη ηλικία ταύτη η μνήμη, ως γνωστόν, πάσης άλλης δυνάμεως εξέχει και κατισχύει. Τοιαύτης δε ούσης της υπεροχής του μνημονικού των παίδων, δύναται μεν και οφείλει ο διδάσκαλος να ωφελήται εξ αυτού, ουχί όμως επί βλάβη των λοιπών της ψυχής ενεργειών καθότι, αφ' ενός μεν εκ μόνης της κατά το μάλλον η ήττον αρμονικής αναπτύξεως όλων των διανοητικών δυνάμεων του παιδός εξαρτάται η εις το μέλλον υγιής κατάστασις και επιδεξιότης του νοός αυτού, αφ' ετέρου δε φυσιολογικώς αποδεδειγμένον υπάρχει, ότι η υπέρ το μέτρον ανάπτυξις δυνάμεως τινός φέρει κατ'

Αναδημοσιεύεται από το: Κλάδος, τ. Α', σ. 462-464.

Σελ. 127
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/128.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ανάγκην την εξασθένησιν η και την καταστροφήν των ετέρων. Πολλή τροφή η διαρκής εξάσκησις της φύσει ανεπτυγμένης παρά τοις παισί μνήμης θέλει υπερενισχύσει μεν την δύναμιν ταύτην, καταστρέψει δε συγχρόνως τας λοιπάς δυνάμεις και καταστήσει τον νουν του παιδός αληθή μηχανήν δεχομένην αυτομάτως και άνευ επιγνωσεως τα πάντα και κατά τον αυτόν τρόπον απορρίπτουσαν αυτά. Εντεύθεν γίνεται δήλον, ότι η αποστήθισις των μαθημάτων, υπό μόνης της μνήμης βοηθούμενη και ταύτην μόνην αναπτύσσουσα, είναι όντως ολεθρία προς την εν τοις γράμμασι πρόοδον του παιδός και πρέπει να αποσκορακισθή εκ της διδασκαλίας εκείνων μάλιστα των μαθημάτων, άτινα, ως φέρ' ειπείν η ιστορία και η γεωγραφία, ανήκουσιν εις την κλάσιν των λεγομένων μνημονικών επιστημών.

Αλλ' αποδοκιμάζοντες διά τον ειρημένον λόγον, την κατά κόρον και ακατάλληλον χρήσιν της αυτολεξεί απομνημονεύσεως των διδασκομένων μαθημάτων, δεν εννοούμεν ν' απορρίψωμεν ταύτην εντελώς.Ο διδάσκαλος, είπομεν, δύναται και οφείλει να βοηθήται εκ της μνήμης του παιδός και κατά συνέπειαν δεν πρέπει να την παραμέληση. Μετρία εξάσκησις της δυνάμεως ταύτης, διατηρεί αυτήν ζωηράν και συντελεί και εις την των λοιπών δυνάμεων άνάπτυξιν, απασών των ενεργειών της ανθρώπινης φύσεως εν πλήρει ουσών συνάφεια και ενότητι. Επομένως και η αποστήθησις, ευσκόπως μεταχειριζομένη, ου μόνον αβλαβής είναι αλλά και αναγκαία, μάλιστα όταν έρχηται μετά την κατάληξιν των δίδαχθέντων. Ούτω, αντί της εκστηθίσεως του κειμένου των εγχειριδίων της κατηχήσεως, της ιστορίας, της γεωγραφίας η της αριθμητικής, ηθέλομεν ευχαριστηθή αν οι διδάσκαλοι υπεχρέουν τους μαθητάς αυτών ν' αποστηθίζωσιν αυτό το κείμενον του ήδη ερμηνευθέντος αρχαίου συγγραφέως η και εκλογήν τινά τεμαχίων Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων. Η από στήθους αύτη εκμάθησις των προγονικών αριστουργημάτων θέλει μορφώσει κατά μικρόν την ομιλουμένην και γραφομένην υπό του μαθητού γλώσσαν επί το καθαρώτερον και ελληνικώτερον και θέλει είσθαι, εν τη ανδρική αυτού ηλικία, ανεξάντλητος και πολύτιμος πηγή ωραίων φράσεων, σοφωτάτων σκέψεων και ηθικών αξιόλογων παραγγελμάτων.

Πεπεισμένοι περί της ωφελείας, ήτις προκύψει εκ της τοιαύτης μόνον εκστηθίσεως, αξιούμεν παρ' υμών. Κύριοι, ίνα επιστήσητε την προσοχήν των υφ΄ υμάς καθηγητών και διδασκάλων και απαιτήσητε παρ' αυτών να συμμορφωθώσι προς την παρούσαν ημών εγκύκλιον από της ενάρξεως του προσεχούς σχολικού έτους, εν τω τέλει του οποίου άπεκδεχόμεθα παρ' υμών ακριβή σημείωσιν του αποτελέσματος των επί τούτω προσπαθειών εκάστου των διδαξάντων,

Εν Αθήναις την 17 Ιουλίου 1857

Ο Υπουργός Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ.

Σελ. 128
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/129.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

12  ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ

(Εγκύκλιος 4930/12 Αυγούστου 1857)

Κυβέρνηση Δ, Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. πρωτ. 4930.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί ελληνικής Θεματογραφίας. ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας

Τα έγγραφα γυμνάσματα εισί το κυριώτατον και μόνον ασφαλές μέσον προς τελείαν εκμάθησιν γλώσσης τινός. Άνευ της γραφής τα πάντα αποβαίνουσιν έπεα πτερόεντα, θεωρίαι φρούδαι, άπρακτον και άψυχον έργον. Εάν δε ούτως έχη περί πάσης καθόλου γλώσσης, πολλώ δη μάλλον προκειμένου περί της των προγόνων ημών, της πολυπλόκου τε πλουσιωτάτης και σοφωτάτης. Τούτο συνειδώς και ο ημέτερος νομοθέτης μεγίστην απέδωκε σημασίαν εις τας γραπτάς ασκήσεις, καθιερώσας προς ορισμόν του είδους και του τρόπου αυτών διάφορα άρθρα του από 31 Δεκεμβρίου 1836 οργανικού των ελληνικών σχολείων και γυμνασίων νόμου. Και πρώτον μεν τα άρθρα 74 και 75, έχοντα ούτως.

Άρθρ. 74, Προς μόρφωσιν του ύφους εις το ελληνικόν, εκτός της μεγίστης προσοχής εις τας προφορικάς μεταφράσεις, θέλουν γίνεσθαι αι γραπταί μεταφράσεις εκ των καταλληλότερων τεμαχίων των αρχαίων, αποσπάσματα εξ αυτών, αναλυτικαί περί αυτών εκθέσεις η περιλήψεις των εμπεριεχομένων αυτών, συνθέσεις περί αντικειμένων αφορώντων τα εν τω γυμνασίω διδασκόμενα μαθήματα, ιδίως της ιστορίας, πολλάκις και μετρικαί μεταφράσεις και μιμήσεις αρχαίων κλασικών πρωτοτύπων η κατά τας περιστάσεις και ποιητικαί η ρητορικαί συνθέσεις".

Άρθρ. 75. Ως προς τας εις το προλαβόν άρθρον ρηθείσας εργασίας παραλείπεται η διάταξις εις τον διδάσκοντα, όστις όμως έχει χρέος να επιδιορθόνη 

Αναδημοσιεύεται από το : Παρίσης, τ. A', σ. 298-300· βλ. και Κλάδος, τ. A', σ. 469-471.

Σελ. 129
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/130.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

τα γυμνάσματα ταύτα του σχολείου, καθώς και να επιθεωρή επιμελώς τα κατ' οίκον ετοιμαζόμενα."

Εν δε τοις άρθροις 93 και 94 ο αυτός νομοθέτης προστιθησιν "ότι η εντός του γυμνασίου πρόοδος ελέγχεται κυρίως διά των εγγράφων γυμνασμάτων, τα οποία οι μαθηταί συνθέτουσιν, ότι διά τούτο θέλει γίνεσθαι καθ' εβδομάδα έγγραφος τις μετάφρασις υφ' εκάστου των μαθητών εκ του ελληνικού εις το λατινικόν και εκ του λατινικού εις το ελληνικόν, καθώς και συνθεσίς τις εις το ελληνικόν· ότι εις τον διδάσκαλον είναι ανατεθειμένον να προσδιορίζη την αξίαν των γυμνασμάτων τούτων, παραβάλλων τα σφάλματα η τα προτερήματα αυτών, και κατ' αυτά να ορίζη την μεταξύ των μαθητών τάξιν, και τέλος ότι ως προς την ετησίαν αυτών πρόοδον, τόσον γενικώς, όσον και ειδικώς δι' έκαστον μάθημα, ισχύουν οι όροι του άρθρου 23 του αυτού νόμου, καθ' ο προς ορισμόν αυτής Θέλουν χρησιμεύει προ πάντων τα έγγραφα γυμνάσματα των μαθητών".

Η εκτέλεσις των διατάξεων τούτων δυστυχώς παρημελήθη ουσιωδώς· διότι γίνεται μεν Θεματογραφία εν άπασι τοις ημετέροις γυμνασίοις, αλλ' έχομεν λόγους ίνα πιστεύσωμεν, ότι τινές των κ.κ, καθηγητών ολίγην παρέχουσι προσοχήν κατά την διόρθωσιν των ελληνικών γραπτών γυμνασμάτων και ότι ιδίως δεν θεωρούσιν εαυτούς υπόχρεους να λαμβάνωσιν εν τω οίκω αυτών και να επιδιορθόνωσιν μετά πλείστης ακριβείας τα γινόμενα θέματα. Έχοντες καθήκον να επιμελώμεθα της ακριβούς εκτελέσεως των νόμων και πεπεισμένοι, Όντες περί της μεγίστης χρησιμότητος των τοιούτων γυμνασμάτων, επιθυμούμεν, κύριε γυμνασιάρχα, ν' αναμνήσητε τους εν τω γυμνασίω υμών καθηγητάς των ελληνικών γραμμάτων τας άνω εκτεθείσας διατάξεις και να επιβλέπητε, όπως ούτοι, συμμορφούμενοι κατά γράμμα προς ταύτας, διατάσσωσι τακτικώς άπαξ της εβδομάδος έγγραφον μετάφρασιν υφ' εκάστου των μαθητών από του λατινικού εις το ελληνικόν μετά συνθέσεως τίνος εις το ελληνικόν, λαμβάνωσι τα γυμνάσματα ταύτα εν τω οίκω και κατά σχολήν* επιδιορθόνωσιν άπαντα η τουλάχιστον τα πλείστα αυτών εναλλάξ, εάν ο αριθμός των μαθητών ήναι υπερβολικός, και εν τη ώρα της παραδόσεως επιφέρωσιν εφ' εκάστου των διορθωθέντων γυμνασμάτων τας παρατηρήσεις αυτών, εφαρμόζοντες διά των ιδίων μαθητών τους γραμματικούς κανόνας και διδάσκοντες αυτοίς την της ελληνικής καλλιέπειας τέχνην. Προς βεβαιωσιν δε της ακριβούς εκτελέσεως των ειρημένων ορισμών και της διά των γραφικών [=γραπτών] τούτων ασκήσεων βαθμηδόν γενομένης προόδου αξιουμεν να πέμπητε προς το υπουργείον ανά πάσαν έκτην εβδομάδα εξ εκάστης τάξεως τα παρά του καθηγητού τους τρεις πρώτους βαθμούς λαβόντα ελληνικά γυμνάσματα.

Παρ' ημίν η ελληνική δεν είναι μόνον η αρχαία εκείνη γλώσσα, ην έκαστος πεπαιδευμένος όφειλε!, να γινώσκη· είναι η γλώσσα ημών αυτών, ης προ

* "Κατά σχολήν": στις ελεύθερες δηλ. ώρες.

Σελ. 130
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/131.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

πάντων πρέπει να ώμεν κάτοχοι· είναι ο θησαυρός ημών, το μέγα και ακαταμάχητον στοιχείον της εθνικότητος μας. Καθώς δε οι εκ γαλλικού τινός η γερμανικού γυμνασίου εξερχόμενοι γράφουσι καθαρώς και χαριέντως την εαυτών γλώσσαν, χωρίς να έχωσι προς τούτο ανάγκην περαιτέρω εν τοις Πανεπιστημίοις σπουδής, ούτω και οι παίδες ημών, από των ημετέρων γυμνασίων απολυόμενοι, πρέπει να γράφωσιν ελευθέρως και κομψώς την Ελληνικήν, δι' ης και μόνης δύναται ν' αναπτυχθή και κανονισθή η της ομιλουμένης πορεία. Τούτου ένεκα και του νομοθέτου ημών η μέριμνα, και της Κυβερνήσεως αι προσπάθειαι και ο ζήλος των διδασκόντων, υπήρξαν αείποτε υπέρ της τελείας σπουδής της αρχαίας ελληνικής γλώσσης· διά τον αυτόν δε λόγον εδόθησαν πάντοτε τα πρωτεία εις την διδασκαλίαν των ελληνικών γραμμάτων εν τοις γυμνασίοις ημών. Αλλ' απέναντι της δυσχερείας, ην παρουσιάζει η κατά βάθος εκμάθησις της ελληνικής, και απέναντι της εκ τοιαύτης γνώσεως ακαταλόγιστου δι' ημάς ωφελείας πάντες ακαταπαύστως οφείλομεν να πολλαπλασιάζωμεν τας ενεργείας ημών. Ιδίως όμως δύναται να συντελέσωσιν εις επίτευξιν του σκοπουμένου αυτοί οι κύριοι καθηγηταί των ελληνικών γραμμάτων, εάν, μιμούμενοι τους παλαιοτέρους του έθνους διδασκάλους, εξασκώσι συνεχώς τε άμα και επιμελώς τους εαυτών μαθητάς εις το ελληνιστί γράφειν,

Εν Αθήναις την 12 Αυγούστου 1857 Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ.

Σελ. 131
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Α΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 112
    17_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

    6

    ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ

    (Έγγραφο 10975/24 Μαρτίου 1851)

    Αριθ. πρωτ. 10975.

    Περί της περιόδου των μαθημάτων εν τοις Γυμνασίοις.

    ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

    ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ.

    Προς τους Γυμνασιάρχας.

    Ελάβομεν αφορμήν να παρατηρήσωμεν. Κύριοι Γυμνασιάρχαι, ότι η περίοδος των Γυμνασιακών μαθημάτων περιωρίσθη εις μόνην τριετίαν από τετραετίας, ως ο κανονισμός εν άρθρω 65 ορίζει.

    Τούτο ουχί μόνον ως αντιβαίνον εις ρητήν του κανονισμού διάταξιν δεν δυνάμεθα να συγχωρήσωμεν να εξακολουθήση εις το εξής, άλλα και ως πάνυ επιβλαβές εις τους μαθητάς, οίτινες εισερχόμενοι από των Γυμνασίων εις το Πανεπιστήμιον μη κατηρτισμένοι, διά το σύντομον της περιόδου, με την ανήκουσαν εγκύκλιον προπαιδείαν, θέλουσιν ομολογουμένως προσκόπτει εις την επί τα πρόσω πορείαν αυτών· όθεν απαιτούμεν αμέσως από του επομένου σχολαστικού έτους να τεθώσιν εις πλήρη ενέργειαν τα εν τω κανονισμώ περί της Γυμνασιακής περιόδου, καθώς εις τα περί της του Ελληνικού σχολείου, εάν και εις αυτό παραλλαγή τις κατά τούτο έγεινεν.

    Ισως προς αναπλήρωσιν της τοιαύτης ελλείψεως παρετάθη παρά τινί Γυμνασίω η σχολική περίοδος των μαθημάτων· αλλά θεωρούντες ωφελιμωτέραν εις τους μαθητάς την γυμνασιακήν διδασκαλίαν, ως υπό ικανωτέρων ανδρών γινομένην, προτιμώμεν ταύτης την εις τετραετιαν παράτασιν, σύμφωνον ουσαν και με τα τεταγμένα.

    Εάν δε απεφυγομεν να επιμείνωμεν ώστε από τούδε να εφαρμοσθή ο κανονισμός εκινήθημεν εις τούτο εκ του ότι ηθέλομεν ούτω διεγείρει παράπονα.

    Κυβέρνηση Α. Κριεζή Υπουργός Α. Πάικος

    Αναδημοσιεύεται από το: Κλάδος, τ. A', σ. 363-364.