Συγγραφέας:Αντωνίου, Δαυίδ
 
Τίτλος:Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Α΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:17
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:759
 
Αριθμός τόμων:1ος από 3 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1833-1929
 
Περίληψη:Στο τρίτομο αυτό βιβλίο, που καλύπτει την περίοδο 1833-1929, ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει τους ιδρυτικούς νόμους των διαφόρων τύπων σχολείων, δημόσιων η αναγνωρισμένων, του εκάστοτε ελεύθερου ελλαδικού χώρου (χωρίς τις κατά καιρούς τροποποιήσεις τους, εκτός από ορισμένες αναγκαίες εξαιρέσεις), τα προγράμματα διδασκαλίας που ίσχυσαν σε όλη αυτήν την περίοδο και εγκυκλίους που έχουν σχέση με τη διδασκαλία μαθημάτων. Η όλη εργασία είναι διαρθρωμένη ως εξής: Προηγείται μία εισαγωγή που αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της Μέσης Εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1833-1929 και ακολουθεί το κύριο σώμα της εργασίας, χωρισμένο σε δύο μέρη: Στο πρώτο –που επιγράφεται «Τα Κείμενα»– παρατίθεται αριθμημένο το υλικό κατά κεφάλαια, ανάλογα με τον τύπο του σχολείου και σε χρονολογική σειρά. Το δεύτερο –με τίτλο «Η Ανάγνωση», χωρισμένο στα ίδια, όπως το πρώτο, κεφάλαια– περιλαμβάνει αναλυτικούς και συγκριτικούς πίνακες των ωρολογίων προγραμμάτων και μια σύντομη Επισκόπηση των Κειμένων και των Πινάκων. Τέλος, παρατίθεται απόλυτος χρονολογικός πίνακας όλων των Κειμένων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθείται συστηματικά η διαμόρφωση και εξέλιξη των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 23.04 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 124-143 από: 766
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/124.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

(Έγγραφο 1088 / 28 Φεβρουαρίου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 1088 / 28 Φεβρ. 1857

Προς τον Γυμνασιάρχην του εν Αθήναις Α' Γυμνασίου

Κατόπιν του υπό χθεσινήν ημερομηνίαν περί αποστολής των οργάνων της Πειραματικής Φυσικής ημετέρου εγγράφου σάς προσκαλούμεν, κύριε Γυμνασιάρχα, να παραγγε'ιλητε τω καθηγητή κυριω Γεωργίω Παυλίδη, ίνα κάμη αμέσως έναρξιν του μαθήματος της Πειραματικής Φυσικής και παραδίδη τούτο δις της εβδομάδος εις την ανωτέραν του Γυμνασίου τάξιν. Ελπιζομεν, ότι ο ειρημένος καθηγητής είνε αρκούντως προπαρασκευασμένος ειδοποιηθείς περί της προσεχούς προμηθείας των αναγκαίων οργάνων διά του προς υμάς της 3 του παρελθόντος Σεπτεμβρίου εγγράφου του Υπουργείου.

Ο Υπουργός Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Αναδημοσιεύεται από μονόφυλλο που υπάρχει στο: Αρχείον Γυμνασιάρχου Παυλίδου: ω.Ι. Έγγραφα και αλληλογραφία. Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος: τμήμα χειρογράφων.

Σελ. 124
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/125.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

10

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

(Εγκύλιος 3654 / 11 Ιουνίου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 3654.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί της παραδοχής των μαθητών εν τε τοις Ελλην. σχολείοις και γυμνασίοις, και περί απολυτηρίων εξετάσεων.

TO ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας, σχολάρχας και διευθυντάς Ελληνικών σχολείων.

[..............]

Η εν τοις ελληνικοίς σχολείοις διδασκαλία αποτελεί βαθμόν τινα εκπαιδεύσεως, δυνάμενον μεν να συντελέση εις την κατάλληλον όλων των κλάσεων της κοινωνίας άνάπτυξιν, μη απαιτούντα δε πολλήν ικανότητα εκ μέρους του μαθητού και πολλού χρόνου δαπάνην. Απεναντίας ο των γυμνασιακών σπουδών το στάδιον μέλλων να διανύση προώρισται να μεταβή εις το Πανεπιστήμιον και να εισέλθη εις την τάξιν των λογίων και επιστημόνων του έθνους, και επομένως ουχί μόνον αρκούντως προπαρεσκευασμένος πρέπει να ήναι, αλλά και να έχη εν εαυτώ την προς επίτευξιν του υψηλού τούτου σκοπού διανοητικήν επιδεξιότητα. Ο νομοθέτης ημών, περί πολλού ποιούμενος την ανθηράν των κλασικών σπουδών κατάστασιν, και προς τούτο μη θέλων, ίνα επί κοινή της κοινωνίας και των οικογενειών βλάβη ρίπτωνται ευκόλως και απερισκέπτως επί των γυμνασιακών θρανίων παίδες, ολίγας ελπίδας επιτυχίας παρέχοντες, απήτησεν από των βουλομένων να εισέλθωσιν εν τοις γυμνασίοις αυστηράν δοκιμασίαν της περί τα κλασικά μαθήματα επιδεξιότητος αυτών ενώπιον πάντων των καθηγητών του γυμνασίου. Τοιαυτην δ' έχουσιν ιδέαν και εν τη πεπολιτισμένη δυτική Ευρώπη, εν η, εν πολλαίς χώραις απαιτείται αυστηρότατη

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. A', σ. 291-297· το απόσπασμα είναι από τις σ. 293-294· βλ. και Κλάδος, τ. A', σ. 456-462.

Σελ. 125
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/126.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

εξέτασις των από των κατωτέρων εις τας ανωτέρας γυμνασιακάς τάξεις μεταβαινόντων μαθητών. Η δε ορθότατη αύτη του ημετέρου νομοθέτου διάταξις, ουδεμίαν περιέχουσα εξαίρεσιν, ισχύει και ως προς εκείνα ακόμη τα Ελληνικά σχολεία, άτινα συνεχόμενα τω γυμνασίω διατελούσιν υπό την άμεσον διεύθυνσιν του γυμνασιάρχου.

Η αυτή επιθυμία του νομοθέτου να καταστήση τους εν τοις γυμνασίοις διδασκόμενους αξίους της υψηλής αυτών κλήσεως διέπει και τας περί απολυτηρίων εξετάσεων δατάξεις. Η πείρα απέδειξε παράτε τοις άλλοις έθνεσι και παρ' ημίν, ότι εκ της αυστηρότητος της απολυτηρίου δοκιμασίας εξαρτάται κατά μέγα μέρος η πρόοδος των επιστημών και των γραμμάτων, Αι γυμνασιακαί γνώσεις είναι η βάσις έφ' ης δύναταί τις ευχερώς και εδραίως να οικοδομήσγ) την πανεπιστημιακήν παιδείαν, είναι η κλείς, ούτως ειπείν, όλων των επιστημών. Ο Έλλην νομοθέτης περιέβαλε την εξέτασιν ταύτην μεθ' όλων των αναγκαίων ασφαλιστικών διατυπώσεων, διέταξε γενικήν εξέτασιν έγγραφόν τε και προφορικήν των διδασκομένων εν τω γυμνασίω μαθημάτων, απήτησε την παρουσίαν όλων των καθηγητών του γυμνασίου, του γυμνασιάρχου και αυτής της εφορείας, διέγραψε τον τρόπον της εξετάσεως, ώρισε να συντάσσωνται και πέμπωνται προς το Υπουργείον πρωτόκολλα περί των γενομένων εξετάσεων και κατέστησε την απόφασιν της εξεταστικής επιτροπής ανέκκλητον. Αλλ' η πρόνοια αύτη του νόμου ματαία καθίσταται άνευ της αμεροληψίας και της δικαίας αυστηρότητος των εξεταστών. Εφ' ω ουδέποτε θέλομεν παύσει προσκαλούντες τους γυμνασιακούς συλλόγους, ίνα θεωρώσι το υπό του νόμου αυτοίς ανατεθειμένον των εξετάσεων έργον ουχί έλασσον κατά τε σπουδαιότητα και ωφέλειαν αυτής της διδασκαλίας, και επικαλούμενοι τον πατριωτισμόν και τον προς την βάσιμον παιδείαν ακραιφνή αυτών έρωτα υπέρ της ακριβούς και ευσυνειδήτου εκπληρώσεως του όντως ιερού τούτου προς την πολιτείαν καθήκοντος' διότι εν τη εξουσία των ειρημένων συλλόγων κείται να εμποδίσωσι την εις τας ανωτέρας κοινωνικάς βαθμίδας άνοδον των ημιμαθών.

Αθήνησι τη 11 Ιουνίου 1857 Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Σελ. 126
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/127.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

11

ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

(Εγκύκλιος 4408/17 Ιουλίου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. πρωτ, 4408.

Περί μεθόδων διδασκαλίας

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

ΤΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ

ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ.

Προς τους Γυμνασίάρχας, Σχολάρχας και Διευθυντάς των Ελληνικών

Σχολείων Διδασκάλους.

Αι κατά την διδασκαλίαν μέθοδοι, αναγκαίως διάφοροι κατά λόγον του είδους του μαθήματος και του βαθμού του διδακτηρίου, εισί βεβαίως το δυσχερέστερον αυτής μέρος και ακατάπαυστον επιδέχονται επί το τελειότερον βελτίωσιν, ην οσημέραι λαμβάνουσι και εν αυτή τη βαθυπαιδεύτω εσπερία Ευρώπη. Υπάρχουσιν όμως και περί μεθόδων αρχαί τινές επί της φύσεως αυτής του ανθρωπίνου νοός στηριζόμεναι και υπό της μακροχρονίου πείρας αναντίρρητοι αναδειχθείσαι, ας τινάς οφείλομεν και ημείς ανεξαιρέτως και, απλώς ειπείν, ανεξετάστως να παραδεχθώμεν. Τοιαύτη αρχή είναι και η ανακηρύττουσα επιβλαβή εις την πρόοδον του μαθητού την μέθοδον της κατά λέξιν απομνημονεύσεως των μαθημάτων, καθ' ης πολλάκις εν πολλαίς αφορμαίς εκηρύχθη το υπουργείον και ην τινά δυστυχώς εισέτι βλέπομεν εν ουκ ευαρίθμοις εκπαιδευτηρίοις ισχύουσαν και τιμωμένην. Τώ όντι εν τη παιδική ηλικία ο εγκέφαλος, απαλός και ευμάλακτος, ων, ευκόλως δέχεται και ευχερώς άποδίδωσι τας εξωτερικάς εντυπώσεις, ώστε εν τη ηλικία ταύτη η μνήμη, ως γνωστόν, πάσης άλλης δυνάμεως εξέχει και κατισχύει. Τοιαύτης δε ούσης της υπεροχής του μνημονικού των παίδων, δύναται μεν και οφείλει ο διδάσκαλος να ωφελήται εξ αυτού, ουχί όμως επί βλάβη των λοιπών της ψυχής ενεργειών καθότι, αφ' ενός μεν εκ μόνης της κατά το μάλλον η ήττον αρμονικής αναπτύξεως όλων των διανοητικών δυνάμεων του παιδός εξαρτάται η εις το μέλλον υγιής κατάστασις και επιδεξιότης του νοός αυτού, αφ' ετέρου δε φυσιολογικώς αποδεδειγμένον υπάρχει, ότι η υπέρ το μέτρον ανάπτυξις δυνάμεως τινός φέρει κατ'

Αναδημοσιεύεται από το: Κλάδος, τ. Α', σ. 462-464.

Σελ. 127
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/128.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ανάγκην την εξασθένησιν η και την καταστροφήν των ετέρων. Πολλή τροφή η διαρκής εξάσκησις της φύσει ανεπτυγμένης παρά τοις παισί μνήμης θέλει υπερενισχύσει μεν την δύναμιν ταύτην, καταστρέψει δε συγχρόνως τας λοιπάς δυνάμεις και καταστήσει τον νουν του παιδός αληθή μηχανήν δεχομένην αυτομάτως και άνευ επιγνωσεως τα πάντα και κατά τον αυτόν τρόπον απορρίπτουσαν αυτά. Εντεύθεν γίνεται δήλον, ότι η αποστήθισις των μαθημάτων, υπό μόνης της μνήμης βοηθούμενη και ταύτην μόνην αναπτύσσουσα, είναι όντως ολεθρία προς την εν τοις γράμμασι πρόοδον του παιδός και πρέπει να αποσκορακισθή εκ της διδασκαλίας εκείνων μάλιστα των μαθημάτων, άτινα, ως φέρ' ειπείν η ιστορία και η γεωγραφία, ανήκουσιν εις την κλάσιν των λεγομένων μνημονικών επιστημών.

Αλλ' αποδοκιμάζοντες διά τον ειρημένον λόγον, την κατά κόρον και ακατάλληλον χρήσιν της αυτολεξεί απομνημονεύσεως των διδασκομένων μαθημάτων, δεν εννοούμεν ν' απορρίψωμεν ταύτην εντελώς.Ο διδάσκαλος, είπομεν, δύναται και οφείλει να βοηθήται εκ της μνήμης του παιδός και κατά συνέπειαν δεν πρέπει να την παραμέληση. Μετρία εξάσκησις της δυνάμεως ταύτης, διατηρεί αυτήν ζωηράν και συντελεί και εις την των λοιπών δυνάμεων άνάπτυξιν, απασών των ενεργειών της ανθρώπινης φύσεως εν πλήρει ουσών συνάφεια και ενότητι. Επομένως και η αποστήθησις, ευσκόπως μεταχειριζομένη, ου μόνον αβλαβής είναι αλλά και αναγκαία, μάλιστα όταν έρχηται μετά την κατάληξιν των δίδαχθέντων. Ούτω, αντί της εκστηθίσεως του κειμένου των εγχειριδίων της κατηχήσεως, της ιστορίας, της γεωγραφίας η της αριθμητικής, ηθέλομεν ευχαριστηθή αν οι διδάσκαλοι υπεχρέουν τους μαθητάς αυτών ν' αποστηθίζωσιν αυτό το κείμενον του ήδη ερμηνευθέντος αρχαίου συγγραφέως η και εκλογήν τινά τεμαχίων Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων. Η από στήθους αύτη εκμάθησις των προγονικών αριστουργημάτων θέλει μορφώσει κατά μικρόν την ομιλουμένην και γραφομένην υπό του μαθητού γλώσσαν επί το καθαρώτερον και ελληνικώτερον και θέλει είσθαι, εν τη ανδρική αυτού ηλικία, ανεξάντλητος και πολύτιμος πηγή ωραίων φράσεων, σοφωτάτων σκέψεων και ηθικών αξιόλογων παραγγελμάτων.

Πεπεισμένοι περί της ωφελείας, ήτις προκύψει εκ της τοιαύτης μόνον εκστηθίσεως, αξιούμεν παρ' υμών. Κύριοι, ίνα επιστήσητε την προσοχήν των υφ΄ υμάς καθηγητών και διδασκάλων και απαιτήσητε παρ' αυτών να συμμορφωθώσι προς την παρούσαν ημών εγκύκλιον από της ενάρξεως του προσεχούς σχολικού έτους, εν τω τέλει του οποίου άπεκδεχόμεθα παρ' υμών ακριβή σημείωσιν του αποτελέσματος των επί τούτω προσπαθειών εκάστου των διδαξάντων,

Εν Αθήναις την 17 Ιουλίου 1857

Ο Υπουργός Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ.

Σελ. 128
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/129.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

12  ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ

(Εγκύκλιος 4930/12 Αυγούστου 1857)

Κυβέρνηση Δ, Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. πρωτ. 4930.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί ελληνικής Θεματογραφίας. ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας

Τα έγγραφα γυμνάσματα εισί το κυριώτατον και μόνον ασφαλές μέσον προς τελείαν εκμάθησιν γλώσσης τινός. Άνευ της γραφής τα πάντα αποβαίνουσιν έπεα πτερόεντα, θεωρίαι φρούδαι, άπρακτον και άψυχον έργον. Εάν δε ούτως έχη περί πάσης καθόλου γλώσσης, πολλώ δη μάλλον προκειμένου περί της των προγόνων ημών, της πολυπλόκου τε πλουσιωτάτης και σοφωτάτης. Τούτο συνειδώς και ο ημέτερος νομοθέτης μεγίστην απέδωκε σημασίαν εις τας γραπτάς ασκήσεις, καθιερώσας προς ορισμόν του είδους και του τρόπου αυτών διάφορα άρθρα του από 31 Δεκεμβρίου 1836 οργανικού των ελληνικών σχολείων και γυμνασίων νόμου. Και πρώτον μεν τα άρθρα 74 και 75, έχοντα ούτως.

Άρθρ. 74, Προς μόρφωσιν του ύφους εις το ελληνικόν, εκτός της μεγίστης προσοχής εις τας προφορικάς μεταφράσεις, θέλουν γίνεσθαι αι γραπταί μεταφράσεις εκ των καταλληλότερων τεμαχίων των αρχαίων, αποσπάσματα εξ αυτών, αναλυτικαί περί αυτών εκθέσεις η περιλήψεις των εμπεριεχομένων αυτών, συνθέσεις περί αντικειμένων αφορώντων τα εν τω γυμνασίω διδασκόμενα μαθήματα, ιδίως της ιστορίας, πολλάκις και μετρικαί μεταφράσεις και μιμήσεις αρχαίων κλασικών πρωτοτύπων η κατά τας περιστάσεις και ποιητικαί η ρητορικαί συνθέσεις".

Άρθρ. 75. Ως προς τας εις το προλαβόν άρθρον ρηθείσας εργασίας παραλείπεται η διάταξις εις τον διδάσκοντα, όστις όμως έχει χρέος να επιδιορθόνη 

Αναδημοσιεύεται από το : Παρίσης, τ. A', σ. 298-300· βλ. και Κλάδος, τ. A', σ. 469-471.

Σελ. 129
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/130.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

τα γυμνάσματα ταύτα του σχολείου, καθώς και να επιθεωρή επιμελώς τα κατ' οίκον ετοιμαζόμενα."

Εν δε τοις άρθροις 93 και 94 ο αυτός νομοθέτης προστιθησιν "ότι η εντός του γυμνασίου πρόοδος ελέγχεται κυρίως διά των εγγράφων γυμνασμάτων, τα οποία οι μαθηταί συνθέτουσιν, ότι διά τούτο θέλει γίνεσθαι καθ' εβδομάδα έγγραφος τις μετάφρασις υφ' εκάστου των μαθητών εκ του ελληνικού εις το λατινικόν και εκ του λατινικού εις το ελληνικόν, καθώς και συνθεσίς τις εις το ελληνικόν· ότι εις τον διδάσκαλον είναι ανατεθειμένον να προσδιορίζη την αξίαν των γυμνασμάτων τούτων, παραβάλλων τα σφάλματα η τα προτερήματα αυτών, και κατ' αυτά να ορίζη την μεταξύ των μαθητών τάξιν, και τέλος ότι ως προς την ετησίαν αυτών πρόοδον, τόσον γενικώς, όσον και ειδικώς δι' έκαστον μάθημα, ισχύουν οι όροι του άρθρου 23 του αυτού νόμου, καθ' ο προς ορισμόν αυτής Θέλουν χρησιμεύει προ πάντων τα έγγραφα γυμνάσματα των μαθητών".

Η εκτέλεσις των διατάξεων τούτων δυστυχώς παρημελήθη ουσιωδώς· διότι γίνεται μεν Θεματογραφία εν άπασι τοις ημετέροις γυμνασίοις, αλλ' έχομεν λόγους ίνα πιστεύσωμεν, ότι τινές των κ.κ, καθηγητών ολίγην παρέχουσι προσοχήν κατά την διόρθωσιν των ελληνικών γραπτών γυμνασμάτων και ότι ιδίως δεν θεωρούσιν εαυτούς υπόχρεους να λαμβάνωσιν εν τω οίκω αυτών και να επιδιορθόνωσιν μετά πλείστης ακριβείας τα γινόμενα θέματα. Έχοντες καθήκον να επιμελώμεθα της ακριβούς εκτελέσεως των νόμων και πεπεισμένοι, Όντες περί της μεγίστης χρησιμότητος των τοιούτων γυμνασμάτων, επιθυμούμεν, κύριε γυμνασιάρχα, ν' αναμνήσητε τους εν τω γυμνασίω υμών καθηγητάς των ελληνικών γραμμάτων τας άνω εκτεθείσας διατάξεις και να επιβλέπητε, όπως ούτοι, συμμορφούμενοι κατά γράμμα προς ταύτας, διατάσσωσι τακτικώς άπαξ της εβδομάδος έγγραφον μετάφρασιν υφ' εκάστου των μαθητών από του λατινικού εις το ελληνικόν μετά συνθέσεως τίνος εις το ελληνικόν, λαμβάνωσι τα γυμνάσματα ταύτα εν τω οίκω και κατά σχολήν* επιδιορθόνωσιν άπαντα η τουλάχιστον τα πλείστα αυτών εναλλάξ, εάν ο αριθμός των μαθητών ήναι υπερβολικός, και εν τη ώρα της παραδόσεως επιφέρωσιν εφ' εκάστου των διορθωθέντων γυμνασμάτων τας παρατηρήσεις αυτών, εφαρμόζοντες διά των ιδίων μαθητών τους γραμματικούς κανόνας και διδάσκοντες αυτοίς την της ελληνικής καλλιέπειας τέχνην. Προς βεβαιωσιν δε της ακριβούς εκτελέσεως των ειρημένων ορισμών και της διά των γραφικών [=γραπτών] τούτων ασκήσεων βαθμηδόν γενομένης προόδου αξιουμεν να πέμπητε προς το υπουργείον ανά πάσαν έκτην εβδομάδα εξ εκάστης τάξεως τα παρά του καθηγητού τους τρεις πρώτους βαθμούς λαβόντα ελληνικά γυμνάσματα.

Παρ' ημίν η ελληνική δεν είναι μόνον η αρχαία εκείνη γλώσσα, ην έκαστος πεπαιδευμένος όφειλε!, να γινώσκη· είναι η γλώσσα ημών αυτών, ης προ

* "Κατά σχολήν": στις ελεύθερες δηλ. ώρες.

Σελ. 130
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/131.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

πάντων πρέπει να ώμεν κάτοχοι· είναι ο θησαυρός ημών, το μέγα και ακαταμάχητον στοιχείον της εθνικότητος μας. Καθώς δε οι εκ γαλλικού τινός η γερμανικού γυμνασίου εξερχόμενοι γράφουσι καθαρώς και χαριέντως την εαυτών γλώσσαν, χωρίς να έχωσι προς τούτο ανάγκην περαιτέρω εν τοις Πανεπιστημίοις σπουδής, ούτω και οι παίδες ημών, από των ημετέρων γυμνασίων απολυόμενοι, πρέπει να γράφωσιν ελευθέρως και κομψώς την Ελληνικήν, δι' ης και μόνης δύναται ν' αναπτυχθή και κανονισθή η της ομιλουμένης πορεία. Τούτου ένεκα και του νομοθέτου ημών η μέριμνα, και της Κυβερνήσεως αι προσπάθειαι και ο ζήλος των διδασκόντων, υπήρξαν αείποτε υπέρ της τελείας σπουδής της αρχαίας ελληνικής γλώσσης· διά τον αυτόν δε λόγον εδόθησαν πάντοτε τα πρωτεία εις την διδασκαλίαν των ελληνικών γραμμάτων εν τοις γυμνασίοις ημών. Αλλ' απέναντι της δυσχερείας, ην παρουσιάζει η κατά βάθος εκμάθησις της ελληνικής, και απέναντι της εκ τοιαύτης γνώσεως ακαταλόγιστου δι' ημάς ωφελείας πάντες ακαταπαύστως οφείλομεν να πολλαπλασιάζωμεν τας ενεργείας ημών. Ιδίως όμως δύναται να συντελέσωσιν εις επίτευξιν του σκοπουμένου αυτοί οι κύριοι καθηγηταί των ελληνικών γραμμάτων, εάν, μιμούμενοι τους παλαιοτέρους του έθνους διδασκάλους, εξασκώσι συνεχώς τε άμα και επιμελώς τους εαυτών μαθητάς εις το ελληνιστί γράφειν,

Εν Αθήναις την 12 Αυγούστου 1857 Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ.

Σελ. 131
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/132.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

13

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

(Εγκύκλιος 4987/14 Αυγούστου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. πρωτ. 4987.

"Περί της εν τοις Ελληνικοίς σχολείοις διδασκαλίας της τε αρχαίας και της νεωτέρας Ελληνικής γλώσσης".

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους γυμνασιάρχας, σχολάρχας και διευθυντάς των Ελληνικών σχολείων διδασκάλους.

Κατά τον ισχύοντα οργανισμόν των ελληνικών σχολείων (ορά άρθρ. 1), τα εκπαιδευτήρια ταύτα διπλούν έχουσι σκοπόν, ήγουν πρώτον να προετοιμάζωσι τους παίδας διά τα γυμνάσια, και δεύτερον να χορηγώσιν αυθύπαρκτόν τινά και κατάλληλον βαθμόν πρακτικής εκπαιδεύσεως τοις μη βουλομένοις η μη δυναμένοις να διανυσωσι το μακρόν και πολύμοχθον στάδιον των κλασικών σπουδών, αλλ' έφιεμένοις να μεταβώσιν εις τον κοινωνικόν βίον οπωσούν επιστημονικώς προς τα βιωφελή έργα προκατηρτισμένοι. Τας δύο ταύτας διαφόρους τάσεις της εν τοις Ελληνικοίς σχολείοις διδασκαλίας οι ημέτεροι ελληνοδιδάσκαλοι οφείλουσι να έχωσι διηνεκώς προ οφθαλμών και ουδετέρας να ολιγωρώσιν. Οδηγός δε ασφαλής έσεται αυτοίς προς τούτο ο νόμος αυτός, όστις και κατά την εκλογήν των μαθημάτων και κατά την περιγραφήν αυτών λίαν συνεπής τω προτεθέντι σκοπώ τα πάντα διατίθησι,

Κατά ταυτα, αφ' ενός μεν η αρχαία ελληνική, ως θεμέλιον πάσης παρ' ημίν παιδείας, πρέπει να διδάσκηται εν τοις Ελληνικοίς σχολείοις τακτικώς και μετά πολλής επιστασίας, όπως καταλλήλως προπαρασκευασθώσιν οι νέοι προς τελείαν αυτής εν τοις γυμνασίοις εκμάθησιν· αφ' ετέρου δε απαιτούντες δυνάμει

Αναδημοσιεύεται από το : Παρίσης, τ. Α', σ. 301-302· βλ. και Κλάδος, τ. Α' σ. 471-473.

Σελ. 132
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/133.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

του νόμου παραλληλισμόν της παλαιάς προς την νέαν Ελληνικήν, προφορικάς εκθέσεις και γραφικά [=γραπτά] γυμνάσματα εν τη τελευταία, είναι αναντίρρητον, ότι μεγίστην δέον να δίδητε προσοχήν εις την επί το πρακτικώτερον διδασκαλίαν της καθαρευούσης ξενισμών και εκλεκτής καθομιλουμένης.

Εν τούτοις παρετηρήσαμεν εν τη διετεί ημών διευθύνσει του υπουργείου, ότι οι πλείστοι μεν των ελληνοδιδασκάλων παραμελούσιν εντελώς την πρακτικήν της γλώσσης ημών διδασκαλίαν, πολλοί δε, λαμβάνοντες ίσως αφορμήν εκ του ότι o νόμος σημειοί την σύνταξιν μεταξύ των εν τοις ελληνικοίς σχολείοις μαθημάτων και υψηλών δήθεν γνώσεων επίδειξιν ποιούμενοι, εγκαταλείπουσι σχεδόν ολοσχερώς εν τη ανωτέρα των εν λόγω σχολείων τάξει το τεχνολογικόν και το ετυμολογικόν της αρχαίας ελληνικής μέρος, και τον πλείστον χρόνον κατατρίβουσιν εις όλως ανωφελείς περί συντάξεως θεωρίας. Εντεύθεν δε προέρχεται, ότι οι από των ελληνικών σχολείων απολυόμενοι, εάν μεν τραπώσιν αμέσως εις τα βιωτικά έργα, γνωρίζοντες τύπους και θεωρίας μόνον, εισί παντάπασιν ανίκανοι να εκφράσωσιν η να εκθέσωσι διά της γραφής τας απλουστέρας ιδέας εν τη ιδία αυτών γλώσση εάν δε εις τα γυμνάσια μεταβώσιν, ελλιπείς ευρίσκονται κατά τε το τεχνολογικόν και την ετυμολογίαν της αρχαίας ελληνικής, καίτοι διδαχθέντες το εν τοις γυμνασίοις διδαχθησομένον συντακτικόν, και ούτω επί σαθρών θεμελίων οικοδομούντες, αείποτε χωλαίνουσιν εις την γνώσιν της ελληνικής.

Αμφότερα τα ουσιώδη ταύτα ατοπήματα θέλετε προσπαθήσει, κύριοι, να εκλείψωσιν από ρίζης κατά το προσεχές σχολικόν έτος. Άπαντες οι διδάσκαλοι των ελληνικών σχολείων οφείλουσι, καθ' όσον μεν αφορά την νέαν ελληνικήν, να εξασκώσιν επιμελώς τους εαυτών μαθητάς δι' αναγνώσεως καλώς γεγραμμένου βιβλίου, δι' εκθέσεως προφορικής ιδεών, διά γραφικών συνθέσεων και γυμνασμάτων και δι' ακαταπαύστου παραλληλισμού της αρχαίας προς την νέαν ελληνικήν εις την ελευθέραν χρήσιν της βαθμηδόν προοδευουσης των λογίων ημών γλώσσης' καθ' όσον δ' αφορά την αρχαίαν ελληνικήν, να έχωσι προ πάντων υπ' όψιν την εις τα γυμνάσια μετάβασιν των νέων, και επομένως να διδάσκωσιν αυτοίς εν πλάτει κυρίως το τεχνολογικόν και το ετυμολογικόν, άτινα αποτελούσι τας βάσεις, ούτως ειπείν, πάσης γλώσσης, και άνευ της εντελούς των οποίων γνώσεως καθίσταται αδύνατος η περαιτέρω εν τοις γυμνασίοις εκμάθησις της ελληνικής, να περιοριζωνται δε, ως βεβαίως εννοεί και ο νόμος, εις την κατά το τελευταίον μόνον εξάμηνον σύγχρονον διδασκαλίαν των στοιχειωδεστάτων της συντάξεως ειδήσεων.

Εν Αθήναις τη 14 Αυγούστου 1857 Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΑΟΣ.

Σελ. 133
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/134.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

14

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

(Εγκύκλιος 5886/15 Σεπτεμβρίου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 5886.

Περί αποστολής προγράμματος μαθηματικών.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

TO ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους Γυμνασιάρχας, Σχολάρχας και Διευθυντάς Ελληνικών Σχολείων διδασκάλους.

Αποστέλλοντες υμίν έντυπον το πρόγραμμα των εν τοις Ελληνικοίς Σχολείοις και εν τοις Γυμνασίοις μαθηματικών, προσκαλούμεν υμάς. Κύριοι, να φροντίσητε, όπως οι εν τοις παρ' υμών διευθυνομένοις εκπαιδευτηρίοις διδάσκοντες τα μαθηματικά συμμορφωθώσιν αυτώ πληρέστατα και απαρεγκλίτως από του ήδη αρξαμένου σχολικού έτους.

Αθήνησι τη 15 Σεπτεμβρίου 1857 Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Θεωρούντες επάναγκες εις την πρόοδον της διδασκαλίας να ορισθώσιν ομοιομόρφως εν τε τοις Ελληνικοίς Σχολείοις και εν τοις Γυμνασίοις του Κράτους τα κεφάλαια των εν αυτοίς διδασκομένων μαθημάτων.

Έχοντες υπ' όψιν τα άρθρα 7, 8, 15, 78 και 81 του από 31 Δεκεμβρίου 1836 οργανικού των Ελληνικών Σχολείων και Γυμνασίων Νόμου, καθ' όσον

Αναδημοσιεύεται από το: Κλάδος, τ. A', σ. 477-484.

Σελ. 134
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/135.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

αφορά την εν τοις ειρημένοις εκπαιδευτηρίοις διδασκαλίαν των διαφόρων της μαθηματικής μερών.

Μετά γνωμοδότησιν επί τούτω συσταθείσης ειδικής επιτροπής, Ορίζομεν το πρόγραμμα των από του ενεστώτος σχολικού έτους εν τοις Ελληνικοίς Σχολείοις και εν τοις Γυμνασίοις παραδοθησομένων μαθηματικών ως έπεται:

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Των εν τοις ελληνικοίς σχολείοις και εν τοις Γυμνασίοις μαθηματικών.

Α'. Αριθμητική των Ελληνικών Σχολείων.

1. περί αριθμήσεως.

2, 3. 4, 5. Περί των τεσσάρων πράξεων των ακεραίων αριθμών μετά των βασάνων αυτών,

Περί διαιρετότητος.- Χαρακτήρες διαιρετότητος διά του 2, 5, 4 και 25, 8 και 125,3 και 9.

6, 7. 8. 9, 10, 11. Περί κλασμάτων.- Ορισμός και γραφή των κοινών κλασμάτων.- Θεώρημα ότι η αξία κλάσματος δεν μεταβάλλεται πολλαπλασιαζόμενων η διαιρουμένων αμφοτέρων των όρων αυτού διά του αυτού αριθμού. -Απλοποίησις των κλασμάτων.- Τροπή ακεραίου εις κλασματικον και μικτού εις κλασματικον.- Εξαγωγή του ακεραίου του περιεχομένου εν κλασματικώ.- Αναγωγή των κλασμάτων εις τον αυτόν παρονομαστήν.- Αι τέσσαρες πράξεις των κλασματικών αριθμών,

12.13,14.15.16.17,18, περί συμμιγών αριθμών.- Ορισμός των συμμιγών.- Τροπή κλασματικών εις συμμιγείς και τανάπαλιν.- Πρόσθεσις και αφαίρεσις των συμμιγών.- Πολλαπλασιασμός συμμιγούς επί ακέραιον κατά την κοινήν μέθοδον και κατά την των υποπολλαπλασίων.- Διαίρεσις συμμιγούς δι' ακεραίου.- Πολλαπλασιασμός συμμιγούς επί κλασματικόν, ακεραίου επί συμμιγή, συμμιγούς επί συμμιγή (τρεπομένου του πολλαπλασιαστού η και αμφοτέρων των παραγόντων εις ισοδυνάμους κλασματικούς).- Διαίρεσις των συμμιγών κατά τους αυτούς συνδυασμούς,

19, 20, 21, 22. Περί των δεκαδικών κλασμάτων.- Ορισμός και γραφή των δεκαδικών κλασμάτων.- Μεταβολή του δεκαδικού κλάσματος διά της μεταθέσεως προς τα δεξιά η τα αριστερά της υποδιαστολής.- Θεώρημα, ότι του δεκαδικού κλάσματος η αξία δεν μεταβάλλεται γραφομένων οσωνδήποτε μηδενικών προς τα δεξιά αυτού.- Τροπή κοινού κλάσματος εις δεκαδικόν και τανάπαλιν (όταν το δεκαδικόν έχη ωρισμένον αριθμόν ψηφίων).- Αι τέσσαρες πράξεις των δεκαδικών.

Περί του δεκαδικού συστήματος των μέτρων και σταθμών.

Σελ. 135
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/136.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

23. 24. 25. 26. 27. 28, 29, 30. Περί αναλογιών.- Το γινόμενον των άκρων πάσης αναλογίας ισούται τω γινομένω των μέσων.- Αντιστρόφως, εάν το γινόμενον δύο αριθμών ισούται τω γινομένω δύο άλλων, δυνάμεθα να συστήσωμεν αναλογίαν, εν η οι παράγοντες του ετέρου γινομένου είναι άκροι, οι δε του ετέρου μέσοι, Τρόποι καθ' ους, μετατιθεμένων των όρων αναλογίας, προκύπτει πάλιν αναλογία.- Πολλαπλασιαζόμενου η διαιρουμένου ενός άκρου και ενός μέσου της αναλογίας διά του αυτού αριθμού, προκύπτει πάλιν αναλογία.- Το άθροισμα η η διαφορά των δύο πρώτων όρων είναι προς τον πρώτον η δεύτερον, ως το άθροισμα η η διαφορά των δύο τελευταίων προς τον τρίτον η τέταρτον.- Το άθροισμα η η διαφορά των ηγουμένων προς το άθροισμα η την διαφοράν των επομένων ως εις ηγούμενος προς τον επόμενον αυτού.- Εν σειρά τινί πολλών ίσων λόγων το άθροισμα πάντων των ηγουμένων έχει προς το άθροισμα πάντων των επομένων λόγον, δν εις ηγούμενος προς τον επόμενον αυτού.- Τα γινόμενα των ομοταγών όρων πλειοτέρων αναλογιών συνιστώσιν αναλογίαν,

31.32,33,34.35,36, Εφαρμογή των αναλογιών εις την απλήν μέθοδον των τριών ορθήν τε και αντίστροφον.- Σύνθετος μέθοδος των τριών.- Προβλήματα του απλού τόκου.- Μέθοδος της υφαιρέσεως, εταιρείας και μίξεως.

Εν τω τέλει εκάστου κεφαλαίου ο διδάσκαλος πρέπει να προτείνη εις τους μαθητάς ικανόν αριθμόν προβλημάτων, εξ εκείνων μάλιστα, ων η χρήσις είναι συχνή εις τον κοινωνικόν βίον, Τα κεφάλαια, ων κείται προτεταγμένος αστερίσκος, δύναται ο διδάσκαλος να παραλείπη εάν ο χρόνος δεν επιτρέπη την διδασκαλίαν αυτών,

Β'. Γεωμετρία των Ελληνικών Σχολείων,

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Ορισμοί.- Τα πρώτα περί γωνιών θεωρήματα.- Περί ισοτητος τριγώνων.- Ιδιότητες των καθέτων και πλαγίων ευθειών.- θεωρία των παραλλήλων στηριζομένη εις το αίτημα του Ευκλείδου, η εις το αίτημα ότι εκ δεδομένου σημείου μία μόνη παράλληλος δεδομένης ευθείας είναι δυνατόν να αχθή.- Θεώρημα περί του αθροίσματος των τριών γωνιών παντός τριγώνου.- Περί τετραπλεύρων.- Ιδιότητες των παραλληλογράμμων,

9. 10. 11. 12. 13. Περί κύκλου.- Ορισμοί.- Τα κυριώτερα και απλούστερα περί χορδών θεωρήματα.- Διά τριών σημείων μη απ' ευθείας κειμένων δύναται να διέλθη πάντοτε περιφέρεια κύκλου, και μία μόνη.- Μέτρησις των γωνιών διά κυκλικών τόξων.- Μέτρον των εγγεγραμμένων εν τω κύκλω γωνιών.

14. 15, 16, 17. 18, Περί ευθειών αναλόγων. Περί ομοιότητος των τριγώνων και πολυγώνων.- Τα απλούστερα θεωρήματα περί χορδών τεμνουσών και εφαπτόμενων.

Σελ. 136
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/137.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

19, 20, 21. 22. 23. 24, Στοιχειώδη τινά προβλήματα, οίον διαίρεσις ευθείας εις μέρη ίσα η ανάλογα δεδομένων ευθειών.- Διαίρεσις τόξου και γωνία εις 2, 4, 8, κτλ. ίσα μέρη.- Να αχθή εφαπτομένη εκ σημείου κειμένου επί της περιφερείας η εκτός αυτής.- Να ευρεθή τετάρτη η μέση ανάλογος.- Κατασκευή πολυγώνου ομοίου δεδομένω.- Αι απλούστεραι εφαρμογαί εις την καταμέτρησιν των μηκών και των αποστάσεων των απρόσιτων αντικειμένων.

25. 26, 27. 28, 29, Περί μέτρου των επιφανειών, 1) του ορθογωνίου, 2) του παραλληλογράμμου, 3) του τριγώνου, 4) του τραπεζίου, 5) παντός πολυγώνου (δια διαιρέσεως αυτού εις τρίγωνα).

30. Θεώρημα του Πυθαγορου μετά των πορισμάτων αυτού. * Λόγος των εμβαδών των ομοίων τριγώνων και πολυγώνων.

31. 32, Περί κανονικών πολυγώνων.- * Εγγραφή και περιγραφή κύκλου εις αυτά. Εγγραφή εν τω κύκλω τετράγωνου και εξαγώνου και εκείνων των πολυγώνων, ων η εγγραφή ανάγεται εις την εγγραφήν τούτων.

33. Απόδειξις ότι ο λόγος της περιφερείας προς την διάμετρον είναι σταθερός, και υπόδειξις του τρόπου, καθ' ον ούτος ορίζεται κατά προσέγγισιν (θεωρουμένου του κύκλου ως κανονικού πολυγώνου απειροπλεύρου).

34. Εμβαδόν του κύκλου (κατά την αυτήν υπόθεσιν).

Ως παράρτημα θέλουσι προστεθή εκ της στερεομετρίας ο ορισμός των διαφόρων στερεών και η καταμέτρησις της επιφανείας και του όγκου αυτών άνευ επιστημονικής δείξεως.

Προσθετέον εις το τέλος προβλήματα τινα ωφέλιμα εις τον πρακτικόν βίον, τα οποία ευκαίρως θέλει προτείνει ο διδάσκαλος εις τους μαθητάς προς λύσιν.

Τα κεφάλαια, ων είναι προτεταγμένος, αστερίσκος, δύναται ο διδάσκαλος να παραλείπη, εάν ο καιρός δεν επιτρέπη την διδασκαλίαν αυτών.

Γ'. Αριθμητική των Γυμνασίων,

1. Προκαταρκτικαί έννοιαι, δηλονότι έννοιαι του ποσού, της μονάδος, του αριθμού κτλ.

2. 3. Περί αριθμήσεως.- Δήλωσις ότι είναι δυνατά διάφορα συστήματα αριθμήσεως.

4. 5. 6. 7. 8. 9. Ορισμός και έκθεσις των τεσσάρων πράξεων των ακεραίων αριθμών μετά των εις αυτάς αναγομένων θεωρημάτων.

10. 11. Περί διαιρετότητος.- Χαρακτήρες διαιρετότητος των αριθμών του 2,5, 4, 8 και 125, 3 και 9, και 11.

12. 13. Περί του μεγίστου κοινού διαιρετού δύο η και πλειοτέρων αριθμών. 14. 15. Περί του ελαχίστου κοινού πολλαπλάσιου δύο η πλειοτέρων αριθμών.

16. 17. 18. 19. 20. Περί πρώτων αριθμών.- Αναλυσις των αριθμών εις

Σελ. 137
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/138.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

τους πρώτους παράγοντας.- Εύρεσις πάντων των διαιρετών δεδομένου αριθμού.- Εύρεσις του μεγίστου κοινού διαιρετού και του ελαχίστου κοινού πολλαπλασίου δύο η πλειοτέρων αριθμών διά της αναλύσεως αυτών εις πρώτους παράγοντας.

21. 22. 23, 24. Περί των κοινών κλασμάτων.- Αι τέσσαρες πράξεις αυτών.

25. 26. 27. Περί συμμιγών αριθμών.- Τροπή συμμιγούς εις κλασματικόν και τανάπαλιν.- Αι τέσσαρες πράξεις αυτών.

28, 29, 30. 31. 32. 33. Περί δεκαδικών κλασμάτων.- Αι τέσσαρες πράξεις αυτών.- Πολλαπλασιασμός και διαίρεσις αυτών κατά προσέγγισιν.- Τροπή κοινού κλάσματος εις δεκαδικόν.- Περί περιοδικών δεκαδικών κλασμάτων,

-Τροπή οιουδήποτε δεκαδικού κλάσματος εις κοινόν.

34. Περί του δεκαδικού συστήματος των μέτρων και σταθμών.

35. 36. 37, 38. Περί τετραγωνικής και κυβικής ρίζης των αριθμών.

39.40.41.42.43.44.45.46, περί αναλογιών και μεθόδων. Απλή και σύνθετος μέθοδος των τριών, - Μέθοδος του απλού τόκου, της υφαιρέσεως, της εταιρείας, της μίξεως και της αλώσεως.

Εν τω οικείω τόπω προσθετέον ικανόν αριθμόν προβλημάτων, άτινα ο καθηγητής προτείνει εγκαίρως εις τους μαθητάς προς λύσιν.

Δ'. Άλγεβρα των Γυμνασίων.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Προκαταρκτικαί έννοιαι.- Περί αλγεβρικών συμβόλων.

- Περί των τεσσάρων πράξεων, δηλονότι προσθέσεως, αφαιρέσεως, πολλαπλασιασμού και διαιρέσεως των μονωνύμων, και πολυωνύμων, ακεραίων τε και κλασματικών, αλγεβρικών ποσών.

8, 9, 10. 11, 12. Περί εξισώσεως του πρώτου βαθμού μετά μιας και πλειοτέρων αγνώστων, - Διασκόπησις των προβλημάτων του πρώτου βαθμού και ερμηνεία των αρνητικών ποσοτήτων.

13. 14. Περί εξισώσεων απροσδιορίστων του πρώτου βαθμού.

15. 16. 17. 18. Περί τετραγώνου και τετραγωνικής ρίζης, κύβου και κυβικής ρίζης των μονωνυμων και πολυωνύμων.

19. 20.21, 22, Περί εξισώσεων του δευτέρου βαθμού μετά μιας αγνώστου.- Διασκόπησις της εξισώσεως του δευτέρου βαθμού, εν η και περί φανταστικών ποσοτήτων.

23. Εξήγησις των αρνητικών και κλασματικών εκθετών.

24. 25. 26, Περί των κυριωτέρων ιδιοτήτων των συνεχών κλασμάτων. - Λύσις δι' αυτών της εκθετικής εξισώσεως α=β.

27, 28. 29, Περί των λογαρίθμων θεωρουμένων ως εκθετών.- Χρήσις των λογαριθμικών πινάκων.

30. 31. Περί προόδων κατά διαφοράν και κατά πηλίκον.

32. 33, Ζητήματα περί συνθέτου τόκου και χρεωλυσίας.

Σελ. 138
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/139.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Εν τω προσήκοντι τόπω προσθετέον ικανόν αριθμόν προβλημάτων, άτινα ο καθηγητής προτείνει εγκαίρως εις τους μαθητάς προς λύσιν.

E', Γεωμετρία των Γυμνασίων.

1. Ορισμοί του σώματος, της επιφανείας, της γραμμής, του σημείου της γωνίας των επιπέδων σχημάτων.

2. 3. Τα περί προσκειμένων και κατά κορυφήν γωνιών θεωρήματα.

4. 5. 6, Περί ισότητος των τριγώνων, - Ιδιότητες του ισοσκελούς τριγώνου,

7. 8. Ιδιότητες της καθέτου και των πλαγίων των αγομένων από σημείου επί δεδομένης ευθείας. - Περίπτωσις ισότητος των ορθογωνίων τριγώνων.

9, 10.11.12. Θεωρία των παραλλήλων στηριζομένη επί του αιτήματος, ότι εκ δεδομένου σημείου μία μόνη παράλληλος δεδομένης ευθείας δύναται να αχθή. -Άθροισμα των γωνιών τριγώνου και παντός πολυγώνου. - Ιδιότητες των παραλληλογράμμων.

13, 14, 15. 16. 17. Περί κύκλου. - Σχέσεις των τόξων και των χορδών. - Διά τριών σημείων μη επ' ευθείας κειμένων δύναται πάντοτε να διέλθη περιφέρεια κύκλου και μία μόνη. - Επαφή κύκλου και ευθείας. - Επαφή και τομή δύο κύκλων.

18. 19, 20, Μέτρησις των γωνιών διά κυκλικών τόξων. - Μέτρον των γωνιών των σχηματιζομένων υπό χορδών τεμνουσών και εφαπτόμενων.

21. 22. Χρήσις του κανόνος, του διαβήτου και του γνώμονος εις την λύσιν διαφόρων προβλημάτων αναφερομένων εις τας ευθείας, τας γωνίας, τα ευθύγραμμα σχήματα και τον κύκλον.

23. 24. Μέτρησις των επιφανειών των ευθυγράμμων σχημάτων.

25. Θεώρημα του Πυθαγόρου μετά των πορισμάτων αυτού.

26. 27. 28. 29. 30. Περί ευθειών αναλόγων και περί ομοίων τριγώνων και πολυγώνων. - Λόγος των περιμέτρων και εμβαδών των ομοίων σχημάτων. - Λόγος των τμημάτων δύο χορδών τεμνομένων,

31. 32, 33. 34. 35. Προβλήματα, - Διαίρεσις ευθείας εις μέρη ίσα η ανάλογα δεδομένων ευθειών, - Εύρεσις τετάρτης και μέσης αναλόγου, - Διαίρεσις ευθείας κατά μέσον και άκρον λόγον, - Κατασκευή επί δεδομένης ευθείας πολυγώνου όμοιου άλλω δεδομένω. - Τροπή πολυγώνου εις ισοδυναμον τρίγωνον.

36. 37. 38. 39, 40. 41. Περί κανονικών πολυγώνων. - ΙΙάν κανονικόν πολύγωνον δύναται να εγγραφή και να περιγραφή εις κύκλον. - Εγγραφή εν δεδομένω κύκλω τετραγώνου, εξαγώνου, δεκαγώνου και των εκ τούτων εξαρτωμένων, - Αι περίμετροι δύο κανονικών πολυγώνων του αυτού αριθμού πλευρών είναι ως αι ακτίνες των περιγεγραμμένων εις αυτά κύκλων, αι δ' επιφάνειαι ως τα τετράγωνα των ακτινών, - Ο λόγος της περιφερείας προς την διάμετρον

Σελ. 139
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/140.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

είναι αριθμός σταθερός. (Το μήκος της περιφερείας θέλει θεωρηθή άνευ αποδείξεως, ως το όριον εις ο τείνει η περίμετρος πολυγώνου εγγεγραμμένου εν αυτή καθόσον ο αριθμός των πλευρών αυτού αυξάνει επ' αόριστον). - Εύρεσις κατά προσέγγισιν του λόγου της περιφερείας προς την διάμετρον διά του υπολογισμού των περιμέτρων εγγεγραμμένων κανονικών πολυγώνων, 4, 8, 16, 32 κτλ. πλευρών, - Εύρεσις της επιφανείας του κύκλου διά της των εν αυτώ εγγεγραμμένων κανονικών πολυγώνων, - Εμβαδόν του τομέως και του κυκλικού τμήματος.

42. 43. Περί ευθειών και επιπέδων κειμένων εν τω διαστήματι, - Δύο ευθείαι τεμνόμεναι ορίζουσι την θέσιν επιπέδου, - Ιδιότητες της καθέτου και των πλαγίων των αγομένων από σημείου τινός επί δεδομένου επιπέδου.

44. Θεωρήματα των παραλλήλων επιπέδων.

45. Περί διέδρων γωνιών και του μέτρου αυτών.

46. Θεωρήματα των καθέτων επιπέδων.

47. Περί τριέδρων γωνιών. - Θεωρήματα των τριέδρων γωνιών.

48. 49, Περί πολυέδρων.- Παραλληλεπιπέδων.- Μέτρον του όγκου του ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου, οιουδήποτε παραλληλεπιπέδου, του τριγωνικού πρίσματος, οιουδήποτε πρίσματος.

50. 51. Περί πυραμίδος. - Μέτρον του όγκου της τριγωνικής πυραμίδος και οιασδήποτε πυραμίδος. - "Ογκος της κολούρου πυραμίδος, παραλλήλους εχούσης τας βάσεις.

52. 53. Περί ομοίων πολυέδρων. - Εάν πυραμίς τμηθή υπό επιπέδου παραλλήλου της βάσεως, η αποκοπτομένη πυραμίς είναι όμοια τη όλη.- Δυο τριγωνικαί πυραμίδες είναι όμοιαι όταν έχωσι μίαν δίεδρον γωνίαν ίσην, περιλαμβανομένην υπό εδρών όμοιων και ομοίως κειμένων.

54. Ανάλυσις των όμοιων πολυέδρων εις όμοιας τριγωνικάς πυραμίδας,

- Λόγος του όγκου αυτών.

55. 56. Περί χώνου. - Μέτρον της επιφανείας και του όγκου αυτού.

57. Περί κυλίνδρου. - Μέτρον της επιφανείας και του όγκου αυτού.

58. 59. Περί σφαίρας. - Πάσα τομή της σφαίρας επίπεδος είναι κύκλος.

-Μέγιστοι κύκλοι, μικροί κύκλοι, πόλοι αυτών, ορισμός του σφαιρικού τριγώνου, επίπεδον εφαπτόμενον της σφαίρας.

60. Μέτρον της επιφανείας, ήτις παράγεται υπό κανονικής τεθλασμένης γραμμής στρεφομένης περί άξονα κείμενον εν τω επιπέδω αυτής και διερχόμενον διά του κέντρου αυτής. - Επιφάνεια της σφαιρικής ζώνης και ολοκλήρου της σφαίρας.

61. 62. Μέτρον του όγκου του παραγομένου υπό τριγώνου στρεφομένου περί άξονα κείμενον εν τω επιπέδω αυτού και διερχόμενον διά τινός των κορυφών αυτών. - Εφαρμογή του εξαγομένου τούτου εις κανονικόν πολυγωνικόν τομέα, στρεφόμενον περί άξονα κείμενον εν τω επιπέδω αυτού και διερχόμενον

Σελ. 140
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/141.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

διά του κέντρου. - Όγκος του σφαιρικού τομέως και της όλης σσφαίρας.- Λόγος των επιφανειών και των όγκων κυλίνδρου και της εν αυτώ εγγεγραμμένης σφαίρας,

Αντί των αποδείξεων διά της εις άτοπον απαγωγής εν τοις περί κύκλου, σφαίρας, κυλίνδρου και κώνου, προτιμητέα είναι η μέθοδος των όρίων.

Εν τω οικείω τόπω o καθηγητής Θέλει προτείνει εις τους μαθητάς προσφορά τινα προβλήματα, εις δε τα περί καταμετρήσεως των επιφανειών και ογκων, αριθμητικά γυμνάσματα.

ΣΤ', Τριγωνομετρία των Γυμνασίων.

1. 2. 3, 4, Ορισμοί, - Περί των σχέσεων των τριγωνομετρικών γραμμών προς αλλήλας.- Τύποι παρέχοντες τας τριγωνομετρικάς γραμμάς του αθροίσματος και της διαφοράς δύο τόξων, επομένως και του διπλασίου και ημίσεος τόξου τινός.

5. Τριγωνομετρικοί πίνακες.

6. 7. 8, 9, 10. Λύσις των ευθυγράμμων τριγώνων.

11.12, Εφαρμογή εις λύσιν προβλημάτων.

ΔΙΑΙΡΕΣΙΣ ΚΑΤΑ ΤΑΞΕΙΣ.

Της εν τω ανωτέρω προγράμματι ύλης.

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ.

Πρώτη τάξις. Αριθμητική μέχρι του τέλους των συμμιγών αριθμών.

Δευτέρα τάξις.

Σύντομος επανάληψις των προδιδαχθέντων και εξακολούθησις της αριθμητικής από των δεκαδικών μέχρι τέλους.

Τρίτη τάξις.

Γεωμετρία, και άπαξ της εβδομάδος επανάληψις της αριθμητικής μετ' ασκήσεων.

ΓΥΜΝΑΣΙΑ.

Πρώτη τάξις, 'Αριθμητική μέχρι τέλους και εκ της γεωμετρίας η μηκομετρία.

Δευτέρα τάξις.

Εξακολούθησις της γεωμετρίας μέχρι των κυρτών επιφανειών, και μετ' αυτήν άλγεβρα μέχρι τέλους των εξισώσεων του πρώτου βαθμού.

Σελ. 141
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/142.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Τρίτη τάξις.

Εξακολούθησις άλγεβρας μέχρι τέλους, και άπαξ της εβδομάδος επανάληψις της γεωμετρίας μετ' ασκήσεων.

Τετάρτη τάξις.

Το λοιπόν μέρος της γεωμετρίας και μετ' αυτήν τριγωνομετρία.

Εν τω τέλει εκάστου έτους, εκτός της κατά τα ειθισμένα επαναλήψεως των διδαχθέντων, ο καθηγητής διά πέντε η εξ μαθημάτων ανακεφαλαιοί τα μεμαθημένα, διδάσκων ως προς ειδότας, εξετάζων υπό γενικωτέραν έποψιν τα πράγματα και καταδεικνύων την σχέσιν και άλληλουχίαν των διαφόρων της επιστήμης μερών και την πρακτικήν ταύτης ωφέλειαν.

Εν Αθήναις την 6 Σεπτεμβρίου 1857 Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Σελ. 142
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/143.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

(Απόφαση 6815/19 Οκτωβρίου 1857)

Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 6815.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ

Θεωρούντες, ότι μ' όλας τας κατά καιρόν προσπάθειας του καθ' ημάς υπουργείου δεν υπάρχουσιν εισέτι εν τοις πλείστοις των κατά το Κράτος γυμνασίων τε και ελληνικών σχολείων πλήρεις εσωτερικοί κανονισμοί, καθά απαιτεί το άρθρον 109 του οργανικού των ειρημένων εκπαιδευτηρίων νόμου, και επιθυμούντες, ίνα οι κανονισμοί ούτοι ου μόνον ώσι σύμφωνοι προς τας εν ισχύι διατάξεις του μνημονευθέντος κειμένου, αλλά και στηρίζωνται επί των αυτών παιδαγωγικών αρχών, απεφασίσαμεν να συντάξωμεν τον ακόλουθον εσωτερικόν κανονισμόν, ούτινος διατάσσομεν την εν άπασι τοις τε γυμνασίοις και τοις ελληνικοίς του κράτους εφαρμογήν,

Εσωτερικός κανονισμό, των Γυμνασίων και των Ελληνικών Σχολείων.

Άρθρ. 1. Ο μαθητής διά της εν τινί γυμνασίω η ελληνικώ σχολείω εγγραφής αυτού, γενομένης τη συγκαταθέσει του πατρός η επιμελητού, υποβάλλεται εκουσίως εις απάσας τας εκ των σχολικών νόμων πηγάζουσας υποχρεώσεις.

Άρθρ. 2, Ο μαθητής οφείλει αγάπην, σέβας και υπακοήν προς τους διδασκάλους αυτού,

Άρθρ. 3. Η προς αλλήλους των μαθητών συμπεριφορά έστω ευγενής και αδελφική, η δε διαγωγή αυτών εντός και εκτός του εκπαιδευτηρίου χρηστή και σεμνοπρεπής.

15

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ

ΤΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ

Αναδημοσιεύεται από το: Παρίσης, τ. Α', σ. 3Ο4-3Ο7· βλ. και Κλάδος, τ. Α', σ. 499-502.

Σελ. 143
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Α΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 124
    17_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

    ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

    (Έγγραφο 1088 / 28 Φεβρουαρίου 1857)

    Κυβέρνηση Δ. Βούλγαρη Υπουργός Χ. Χριστόπουλος

    Αριθ. Πρωτ. 1088 / 28 Φεβρ. 1857

    Προς τον Γυμνασιάρχην του εν Αθήναις Α' Γυμνασίου

    Κατόπιν του υπό χθεσινήν ημερομηνίαν περί αποστολής των οργάνων της Πειραματικής Φυσικής ημετέρου εγγράφου σάς προσκαλούμεν, κύριε Γυμνασιάρχα, να παραγγε'ιλητε τω καθηγητή κυριω Γεωργίω Παυλίδη, ίνα κάμη αμέσως έναρξιν του μαθήματος της Πειραματικής Φυσικής και παραδίδη τούτο δις της εβδομάδος εις την ανωτέραν του Γυμνασίου τάξιν. Ελπιζομεν, ότι ο ειρημένος καθηγητής είνε αρκούντως προπαρασκευασμένος ειδοποιηθείς περί της προσεχούς προμηθείας των αναγκαίων οργάνων διά του προς υμάς της 3 του παρελθόντος Σεπτεμβρίου εγγράφου του Υπουργείου.

    Ο Υπουργός Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

    Αναδημοσιεύεται από μονόφυλλο που υπάρχει στο: Αρχείον Γυμνασιάρχου Παυλίδου: ω.Ι. Έγγραφα και αλληλογραφία. Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος: τμήμα χειρογράφων.