Συγγραφέας:Αντωνίου, Δαυίδ
 
Τίτλος:Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Α΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:17
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:759
 
Αριθμός τόμων:1ος από 3 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1833-1929
 
Περίληψη:Στο τρίτομο αυτό βιβλίο, που καλύπτει την περίοδο 1833-1929, ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει τους ιδρυτικούς νόμους των διαφόρων τύπων σχολείων, δημόσιων η αναγνωρισμένων, του εκάστοτε ελεύθερου ελλαδικού χώρου (χωρίς τις κατά καιρούς τροποποιήσεις τους, εκτός από ορισμένες αναγκαίες εξαιρέσεις), τα προγράμματα διδασκαλίας που ίσχυσαν σε όλη αυτήν την περίοδο και εγκυκλίους που έχουν σχέση με τη διδασκαλία μαθημάτων. Η όλη εργασία είναι διαρθρωμένη ως εξής: Προηγείται μία εισαγωγή που αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της Μέσης Εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1833-1929 και ακολουθεί το κύριο σώμα της εργασίας, χωρισμένο σε δύο μέρη: Στο πρώτο –που επιγράφεται «Τα Κείμενα»– παρατίθεται αριθμημένο το υλικό κατά κεφάλαια, ανάλογα με τον τύπο του σχολείου και σε χρονολογική σειρά. Το δεύτερο –με τίτλο «Η Ανάγνωση», χωρισμένο στα ίδια, όπως το πρώτο, κεφάλαια– περιλαμβάνει αναλυτικούς και συγκριτικούς πίνακες των ωρολογίων προγραμμάτων και μια σύντομη Επισκόπηση των Κειμένων και των Πινάκων. Τέλος, παρατίθεται απόλυτος χρονολογικός πίνακας όλων των Κειμένων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθείται συστηματικά η διαμόρφωση και εξέλιξη των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 23.04 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 383-402 από: 766
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/383.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

81

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

(Εγκύκλιος 14663/6 Οκτωβρίου 1898)

Κυβέρνηση Α. Ζαΐμη

Υπουργός Α. Παναγιωτόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 14663/Διεκπ.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Περί εκκλησιασμού και θρησκευτικής μορφώσεως των μαθητών.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΌ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους κ.κ. γυμνασιάρχας, διευθυντάς γυμνασίων, σχολάρχας και διευθυντάς Ελληνικών σχολείων.

Το 14 και 76 άρθρον του από 31 Δεκεμβρίου 1836 Βασιλικού Διατάγματος επιβάλλει την υποχρέωσιν να φοιτώσιν οι μαθηταί εις ωρισμένην εκκλησίαν κατά τας εορτάς και Κυριακάς. Καίτοι πεπείσμεθα ότι αποβλέποντες εις την μεγίστην επιρροήν, ην έχει προς ηθικήν μόρφωσιν και την καθόλου ευδαιμονίαν του ανθρώπου η τακτική και μετ' αφοσιώσεως έκπλήρωσις των της λατρείας, τηρείτε μετ' ευλαβείας την διάταξιν ταύτην, όμως θεωρούμεν ιερόν καθήκον να υπομνήσωμεν υμάς τούτο.

Εντελλόμεθα λοιπόν υμίν να επιβάλλητε εις τους μαθητάς τον εκκλησιασμόν ορίζοντες την εκκλησίαν η, εάν η πόλις έχη μεγάλην έκτασιν, τας εκκλησίας, εις άς οφείλουσι να εκκλήσιάζωνται επιτηρούμενοι υφ' υμών η τινός των κ.κ. καθηγητών η διδασκάλων εναλλάξ. Κρίνομεν δε περιττόν να έπιβάλωμεν η και να προτρέψωμεν υμάς προς τακτικόν εκκλησιασμόν, φρονούντες, ότι κατανοείτε την ηθικήν ταύτην υποχρέωσιν, και ότι το παράδειγμα υμών τα μέγιστα επιδρά εις την θρησκευτικήν ου μόνον των μαθητών αλλά και της κοινωνίας μόρφωσιν,

Έτι δε κρίνομεν ωφέλιμον προς θρησκευτικήν και ηθικήν μόρφωσιν των μαθητών κατά Σάββατον, μετά το πέρας των μαθημάτων, να ερμηνεύηται εις τους

Αναδημοσιεύεται από το: Δημητριάδης, σ. 224-225.

Σελ. 383
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/384.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

μαθητάς, παρόντος του συλλόγου, η περικοπή του Ευαγγελίου της Κυριακής και να γίνηται ομιλία παραινετική υπό του καθηγητού των ιερών η άλλου τινός των κ. κ. καθηγητών και διδασκάλων η υπό του ιεροκήρυκος η άλλου πεπαιδευμένου κληρικού η και υπ' αυτού του Αρχιερέως, εάν ευδοκή η A. Σεβασμιότης.

Εν Αθήναις τη 6 Οκτωβρίου 1898.

Ο Υπουργός Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

[1] Περί Εκκλησιασμού των μαθητών

ΓΕΩΡΓΙΟΣ A' ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Έχοντες υπ' όψει τα άρθρα 14 και 76 του περί κανονισμού των Ελληνικών σχολείων και Γυμνασίων διατάγματος.

Προτάσει του Ημετέρου επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργού, διατάσσομεν τάδε.

Πάντες οι της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας μαθηταί των Γυμνασίων και των Ελληνικών σχολείων οφείλουσι τη πρωία εκάστης Κυριακής να παρίστανται κατά την τέλεσιν της Θείας λειτουργίας εν Εκκλησία οριζομένη υπό του προϊσταμένου του Εκπαιδευτηρίου.

Προς τούτο οι μαθηταί συνερχόμενοι εις το οικείον Εκπαιδευτήριον παρατάσσονται υπό του οικείου γυμναστού η, τοιούτου μη υπάρχοντος, υπό τίνος των καθηγητών η διδασκάλων, και μετά την ανάγνωσιν του καταλόγου και την σημείωσιν των απόντων, των απουσιών καταγραφομένων εν τοις θρησκευτικοίς εκάστης τάξεως μαθήμασι, μεταβαίνουσιν εν τάξει εις την ωρισμένην Εκκλησίαν υπό την οδηγίαν του γυμναστού και την επίβλεψιν η αυτού η του προϊσταμένου του Εκπαιδευτηρίου η τινός των καθηγητών η Ελληνοδιδασκάλων εναλλασσομένων.

Μαθητής άνευ αποχρώντος λόγου, υπό του Συλλόγου των Καθηγητών η Ελληνοδιδασκάλων εκτιμώμενου, αποσχών του εκκλησιασμού οκτάκις μεν του

Αναδημοσιεύεται από την ΕτΚ, αρ. 247, τχ. Α'/20 Οκτωβρίου 1900.

Σελ. 384
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/385.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

έτους αποκλείεται των κατά τον Ιούνιον γενικών επί προβιβασμώ η απολύσει εξετάσεων, δωδεκάκις δε και πλέον και των κατά Σεπτέμβριον συμπληρωτικών. Εις τον αυτόν Ημέτερον επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργόν ανατίθεται η δημοσίευσις και εκτέλεσις του διατάγματος τούτου.

Εν Αθήναις τη 19 Οκτωβρίου 1900

Εν ονόματι του Βασιλέως Το Υπουργικόν Συμβούλιον

Γ. Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ A. N. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ

Α. ΡΩΜΑΝΟΣ Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ Σ. ΣΤΑΗΣ Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ  B. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ

Ο επί των Εκκλησιαστικών κλπ. Υπουργός

Σ. Ε. ΣΤΑΗΣ

Σελ. 385
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/386.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

82

ΣΥΜΠΛΗΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ

(Εγκύκλιος 14956/9 Οκτωβρίου 1898)

Κυβέρνηση Α. Ζαΐμη

Υπουργός Α. Παναγιωτόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 14956

Διεκπ.

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Συμπληρωτικός κανονισμός των γυμνασίων και ελληνικών σχολείων.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ.

Προς τους κ,κ. γυμνασιάρχας, διευθυντας γυμνάσιων, σχολαρχας και διευθυντάς Ελληνικών σχολείων.

Το 58 άρθρον του από 31 Δεκεμβρίου 1836 Βασ. Διατάγματος ορίζει ότι η ανωτάτη επιτήρησις επί της διαγωγής των μαθητών ου μόνον εντός του σχολείου άλλα και εκτός ανήκει εις τον σχολάρχην κατ' αναλογίαν δε και εις τον γυμνασιάρχην αρθ. 108. Ο δε κατά το 109 αρθ. του αυτού Βασ, Διατάγματος συνταχθείς κανονισμός των γυμνασίων και Ελληνικών σχολείων ακριβέστερον και λεπτομερέστερον περιέχει τας υποχρεώσεις των μαθητών και τα προς επιτήρησιν της εντός και εκτός του σχολείου διαγωγής των μαθητών καθήκοντα και δικαιώματα των διδασκόντων.

Επειδή δ' όμως τινές των διατάξεων του κανονισμού τούτου χρήζουσιν τροποποιήσεων και συμπληρώσεων, άλλαι δε τελείως παραμελούνται υπό των πλείστων γυμνασιαρχών, καθηγητών και διδασκάλων, φρονούντων ότι αυτοί υποχρεούνται εις το να μεταδώσωσι γνώσεις τινάς εις τους μαθητάς, η και αρκούνται εις την εντός του σχολείου ευταξίαν και κοσμιότητα, συνιστωμεν μεν εις υμάς την μελετην, τήρησιν και εφαρμογήν των άρθρων του κανονισμού, α συνέταξαν άνδρες εγγηράσαντες εις τα της παιδαγωγικής κατανοούντες, ότι ο σκοπός και η αποστολή των σχολείων δεν είναι μόνον η παροχή γνώσεων αλλά

Αναδημοσιεύεται από το: Δημητριάδης, σ. 45-48.

Σελ. 386
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/387.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

κυρίως η ηθική μόρφωσις των; μαθητών, ης άνευ η διανοητική ανάπτυξις καθίσταται όπλον επιβλαβές κατά της κοινωνίας, κανονίζομεν δε σαφέστερον τα της εκτός των σχολείων επιτηρήσεως της διαγωγής των μαθητών, των απουσιών και των τιμωριών ως εξής:

1) Ο γυμνασιάρχης και ο σχολάρχης έχοντες κατά τα ανωτέρω την ανωτάτην εποπτείαν της εντός και εκτός του σχολείου διαγωγής των μαθητών, οφείλουσι να συντάξωσι πίνακα εμφαίνοντα την κατοικίαν των γονέων η κηδεμόνων των μαθητών, έτι δε και αυτών των μαθητών, αν δεν κατοική η πατρική των οικογένεια εν τη έδρα του σχολείου, η δεν συνοικώσι μετά των κηδεμόνων των,

2) Οι κηδεμόνες όντες συγγενείς, οικείοι, η φίλοι και γνωστοί της οικογενείας του μαθητού πρέπει να ώσιν ωρίμου ηλικίας, χρηστοί και γνωστοί πολίται οριζόμενοι υπό των γονέων η αυτοπροσώπως η δι' επιστολής προς τον γυμνασιάρχην η σχολάρχην.

3) Οι γονείς και κηδεμόνες δέον καλούμενοι, να προσέρχωνται. αυθημερόν εις το γραφείον του σχολείου εκτός αν κωλύωνται εξ ασθενείας η κατεπειγούσης εργασίας, όποτε αποστέλλουσι αντιπρόσωπον φέροντα γραπτόν το δικαίωμα της αντιπροσωπείας. Απουσιάζοντες δε, διορίζουσι αντιπρόσωπον κατά τον χρόνον της απουσίας των.

4) Ο μαθητής, αν κριθή άναγκαίον, απομακρύνεται του σχολείου μέχρις ου προσέλθη o πατήρ η ο κηδεμών αυτού. Οφείλει δε ο γυμνασιάρχης η σχολάρχης αν ο κηδεμών αδιάφορη, να γνωρίση τούτο εις τους γονείς, όπως αντικαταστήσωσιν αυτόν.

5) Οι γονείς η κηδεμών είνε υπεύθυνοι διά πάσαν πράξιν του μαθητού και υποχρεούνται να επανορθώσι πάσαν ζημίαν προσγινομένην υπό των μαθητών εις το σχολείον η τους συμμαθητάς των.

6) Ο γυμνασιάρχης και ο σχολάρχης ευθύς μετά την έναρξιν του πρώτου μαθήματος της πρωίας και μετά μεσημβρίαν ειδοποιεί τους γονείς και κηδεμόνας των απουσιαζόντων μαθητών διά του επιστάτου και ζητεί τον λόγον της απουσίας.

7) Μαθητής απουσιάσας άνευ αποχρώντος λόγου τιμωρείται επιβαλλομένων των κάτωθι οριζομένων ποινών και αυτής έτι της αποβολής και του αποκλεισμού, εάν απουσιάση πεντάκις από τίνος μαθήματος άνευ αποχρώντος λόγου, η εν συνόλω έχη απουσίας καθ' ώρας λογιζομένας υπερβαίνουσας το δέκατον των διδασκομένων ωρών.

8) Ο γυμνασιάρχης η σχολάρχης εισέρχεται, αν κρίνη αναγκαίον, εν πάση ώρα εις την οικίαν των μαθητών των μη συνοικουντων μετά των γονέων η κηδεμόνων των προσλαμβάνων, αν έγκρίνη, και υπαξιωματικόν αστυφύλακα, η υπαστυνόμον η αστυνόμον.

9) Ο γυμνασιάρχης ορίζει καθ' εβδομάδα εναλλάξ δύο των κ,κ, καθηγητών συμπεριλαμβανομένου, αν εγκρίνη, και του γυμναστού, οίτινες αναλαμβάνουσι

Σελ. 387
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/388.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

την εκτός του σχολείου επιτήρησιν των μαθητών, ο μεν εις από μεσημβρίας μέχρι της 8 εσπερινής, ο δε έτερος μετά την 8 εσπερινήν και την πρωΐαν μέχρι της ενάρξεως των μαθημάτων.

Ο μεν πρώτος παρακολουθείται, εάν θέλη, υπό του επιστάτου, ο δε δεύτερος, όταν κρίνη αναγκαίον, ζητεί την συνδρομήν της αστυνομίας η και ωρισμένον αστυφύλακα, όπως παρακολουθή αυτόν.

10) Ο γυμνασιάρχης συνεννοούμενος μετά του αστυνόμου εκλέγει ένα η δύο αστυφύλακας, οίτινες συντρέχουσιν κατά τας οδηγίας του γυμνασιάρχου εις την επιτήρησιν των μαθητών. Ούτοι συνεννοούνται και λαμβάνουσι οδηγίας παρά του γυμνασιάρχου η των έπιτηρούντων καθηγητών και προς αυτούς αναφέρουσι τους παρεκτρεπομένους.

11) Τας αυτάς υποχρεώσεις και δικαιώματα έχει και ο σχολάρχης, ως προς τους μαθητάς των Ελληνικών σχολείων συνεννοούμενος και λαμβάνων οδηγίας παρά του γυμνασιάρχου.

12) Απαγορεύεται εις τους μαθητάς 1) να περιφέρωνται εις μέρη απηγορευμένα υπό του συλλόγου, η να συγκεντρώνται περί τα σχολεία προ η μετά τα πρωινά και μετά μεσημβρίαν μαθήματα, 2) να τρέχωσι η να βαδίζωσιν ακοσμως φωνάζοντες, υβρίζοντες, βλασφημούντες, χειρονομούντες, λιθοβολούντες κλπ. 3) να φοιτώσιν εις καφενεία, οινοπωλεία, οινοπνευματοποιεία, η εις άλλα τοιαύτα μέρη υποδεικνυόμενα υπό του συλλόγου των διδασκόντων ως άσεμνα η συντελούντα προς ηθικήν διαφθοράν η επιβλαβή εις την ύγείαν, 4) να καπνίζωσι και να ραβδοφορώσι, 5) να περιφέρωνται ανά τας οδούς κατά την ώραν της διδασκαλίας η μετά την οριζομένην υπό του συλλόγου εσπερινήν ώραν (μεταξύ της 6 και 9 μ.μ. αναλόγως της εποχής του έτους) εκτός εν άπολύτω ανάγκη, οπότε λαμβάνουσιν άδειαν παρά του γυμνασιάρχου, σχολάρχου, πατρός η κηδεμόνος, ην οφείλουσι να έπιδεικνύωσιν εις τους έπιτηρούντας διδασκάλους η τους συντρέχοντας αυτούς εις την έπιτήρησιν. Ο παραβαίνων τ' ανωτέρω συλλαμβανόμενος οδηγείται εις τους γονείς η κηδεμόνας του και τιμωρείται την επομένην υπό του γυμνασιάρχου η σχολάρχου η και υπό του συλλόγου, αν το σφάλμα αυτού ήνε μείζον κατά τας κατωτέρω οριζομένας ποινάς.

13) Οι μαθηταί των γυμνασίων φέρουσι πάντοτε την κεκανονισμένην στολήν, οι δε των Ελληνικών σχολείων το πιλίκιον, εκτός αν λάβωσι έγγραφον άδειαν παρά του γυμνασιάρχου η σχολάρχου τη αιτήσει, των γονέων η κηδεμόνος ασθενείας ένεκα η άλλου αποχρώντος λόγου. Ο παραβαίνων τ' ανωτέρω συλλαμβανόμενος οδηγείται εις τους γονείς η κηδεμόνα, και επιβάλλεται εις αυτόν την επομένην ποινή μάλιστα, αν παραβαίνη και τίνα των εν τω 12 άρθρω διαταγών.

14) Αι έπιβαλλόμεναι ποιναι είνε 1) παραίνεσις κατ' ιδίαν η ενώπιον του συλλόγου των διδασκόντων εν τω γραφείω, η και εν τη αιθούση) της παραδόσεως, 2) επίπληξις κατ' ιδίαν η ενώπιον των διδασκόντων εν τω γραφείω η και αιθούση των παραδόσεων, 3) περιορισμός εν τη αιθούση της διδασκαλίας κατά τα

Σελ. 388
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/389.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

διαλείμματα, 4) περιορισμός κατ' οίκον κατά τας ώρας της μη διδασκαλίας, 5) απομάκρυνσις επί μίαν η πλείους ημέρας από του σχολείου μετά περιορισμού εν τη οικία του, 6) αποβολή κατά το σχολικόν έτος, 7) αποβολή διά παντός από του σχολείου, 8) αποκλεισμός από πάντων των σχολείων.

Τάς 4 πρώτας ποινάς επιβάλλει και μόνος ο γυμνασιάρχης η σχολάρχης, τας δε δύο επομένας ο σύλλογος, την δε διά παντός αποβολήν και τον αποκλεισμόν ο σύλλογος μετά της εφορείας.

Επιτρέπεται έφεσις εις το Υπουργείον μόνον των δύο τελευταίων ποινών.

Εν Αθήναις τη 9 Οκτωβρίου 1898.

O Υπουργός

A. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ.

Γ. Α. Οικονομόπουλος.

Σελ. 389
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/390.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

83

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ

(Β. Διάταγμα /16 Φεβρουαρίου 1899)

Κυβέρνηση Α. Ζαΐμη

Υπουργός Α. Μομφεράτος

Μεγαλειότατε,

Το διά διατάγματος της Υμετέρας Μεγαλειότητος, εκδοθέντος την 11ην Σεπτεμβρίου 1897, ισχύον πρόγραμμα των διδακτέων μαθημάτων εν τοις ελληνικοίς σχολείοις και γυμνασιοις εκανόνισεν εν πολλοίς τα μαθήματα ουχί ανυσίμως τοις μαθηταίς. Τούτου δ' ένεκα λαμβάνω την τιμήν να υποβάλω υπό την έγκρισιν της Υμετέρας Μεγαλειότητος διάταγμα τροποποιούν το ίσχυαν τούτο πρόγραμμα, καθόσον θεωρώ επείγουσαν την διόρθωσιν της βλάβης, ήτις προσγίνεται τοις μαθηταίς ένεκα της καταργήσεως της ελληνικής γραμματολογίας, διά τους εξής λόγους,

Εν τη προς την Υμετέραν Μεγαλειότητα δηλονότι εκθέσει, τη συνοδευούση το Β. διάταγμα της 9ης Σεπτεμβρίου 1897, λέγεται ότι το μεν βιογραφικόν μέρος της γραμματολογίας ουδέν έτερον έχει επακολούθημα, η την επιβάρυνσιν της μνήμης των μαθητών με πληθύν ονομάτων, χρονολογιών κτλ. Αλλ' εάν η παρατήρησις αύτη ήτο ορθή, έπρεπεν αυτά ταύτα να παραλείπωνται και εν τη πολιτική ιστορία, όπερ όμως δεν συμβαίνει. Περί δε του αισθητικού μέρους της γραμματολογίας λέγεται ή επεκτείνεται και εις το αισθητικόν μέρος, οπότε παρέχει εις τους μαθητάς έτοιμους κρίσεις περί έργων, άτινα αυτοί οι μαθηταί δεν ανέγνωσαν και διά τούτο αι κρίσεις αύται η μένουσιν ακατανόητοι, η ουχί τελείως κατανοούνται.

Εν τη παρατηρήσει ταύτη υπόκειται η έννοια, ότι δεν δύναται τις να εννοήση γραμματολογίαν, εάν μη μελετήση πάντας τους συγγραφείς. Αλλ' οι Έλληνες συγγραφείς είναι ούτω πολλοί, ώστε ουδείς ποτέ δύναται πάντας ν' αναγνώση· άρα κατά την ειρημένην παρατήρησιν δεν έπρεπε και να διδάσκηται γραμματολογία οπουδήποτε δεν υπάρχη πλήρης ανάγνωσις των συγγραφέων, όπερ άτοπον,

Ότι δε η γραμματολογία δεν κατανοείται υπό των μαθητών, δεν είναι ακριβές, διότι όλως τουναντίον οι Έλληνες συγγραφείς δεν δύνανται ακριβώς να κατανοηθώσι

Αναδημοσιεύεται από την ΕτΚ, αρ. 48, τχ. Α'/15 Μαρτίου 1899.

Σελ. 390
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/391.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

άνευ της γραμματολογίας. Άλλως και η παρατήρησις, ότι οι Έλληνες συγγραφείς μένουσιν άγνωστοι τοις μαθηταίς, δεν είναι ακριβής, διότι οι συντάκται. των προγραμμάτων πάντοτε φροντίζουσιν όπως διδάσκωνται κατά το μάλλον και ήττον οι  συγγραφείς εκείνοι, οι οποίοι παρέχουσιν ιδίους χαρακτήρας των ελληνικών γραμμάτων.

Πλην δε τούτου η κατάργησις της ελληνικής γραμματολογίας επαναφέρει ημάς εις την παλαιάν εκείνην διδασκαλίαν, ήτις έκράτει εν τοις ημετέροις σχολείοις προ της ημετέρας ανεξαρτησίας και ολίγον μετά ταύτην. Τότε ο καθηγητής προέτασσε της ερμηνείας εκάστου συγγραφέως την βιογραφίαν αυτού, αφ' ης μικράν η ουδεμίαν σχεδόν οι μαθηταί ηδύναντο ν' αντλήσωσιν ωφέλειαν. Την επαναφοράν λοιπόν εις την ατελή εκείνην διδασκαλίαν το ισχύον πρόγραμμα εισήγαγε, μεθ' όλην την πρόοδον της επιστήμης, ως πρόοδον και αξίωσιν της παιδαγωγικής. Προς τούτοις δε λέγεται- εν τη ιδία εκθέσει ότι η γραμματολογία δύναται να διδαχθή εν τη ιστορία. Βεβαίως, αν τις συγγράψη πολύτιμον ιστορίαν ως ο μέγας ιστορικός Cröte, δύναται να περιλάβη και το ιστορικόν μέρος της ελληνικής γραμματολογίας. Αλλά και τοιαύτη ιστορία δεν δύναται να αναπληρώση την γραμματολογίαν, διότι αυτή μετέχει ου μόνον της ιστορίας, αλλά και της αισθητικής. Αλλά και τούτου δυνατού υποτεθέντος, το ισχύον πρόγραμμα δεν παρέχει τω ιστορικω την ευκαιρίαν της διδασκαλίας γραμματολογίας· διότι, κατά το πρόγραμμα τούτο, εν τη Τετάρτη τάξει, εν η διδάσκεται δράμα και αναμένη ο μαθητής να μάθη παρά του καθηγητού της ιστορίας τα περί δράματος, ο ιστορικός θέλει διδάξει ιστορίαν της νέας Ευρώπης μέχρι του 1815 και της ελληνικής επαναστάσεως. Εν τίνι λοιπόν κεφαλαίω της ιστορίας της νέας Ευρώπης η της ελληνικής επαναστάσεως θέλει εύρη ευκαιρίαν ο καθηγητής της ιστορίας εν τη Δ' τάξει του γυμνασίου, όπως πραγματευθή περί δράματος και δη περί Αισχύλου, Σοφοκλέους και Ευριπίδου; Ουδαμού βεβαίως. Ούτω λοιπόν οι μαθηταί εξερχόμενοι των γυμνασίων, ήτοι περαίνοντες τας εγκυκλίους αυτών σπουδάς, δεν θέλουσιν είναι ικανοί όπως κρίνωσι ποίημα η ιστορίαν η δραμα η ρητορικόν λόγον και θέλουσι κατέχει μόνον κανόνας τινάς γραμματικής. Ούτοι εισίν οι λόγοι, Μεγαλειότατε, οίτινες με πείθουσιν εις την επείγουσαν ανάγκην της εισαγωγής της διδασκαλίας της ελληνικής γραμματολογίας εις τα Γυμνάσια' έχω δε δι' ελπίδος ότι η Υμετέρα Μεγαλειότης, εκτιμώσα τους λόγους τούτους, θα ευδοκιμήση να περιβάλη το εσώκλειστον διάταγμα διά του υψηλού Αυτής κύρους.

Εν Αθήναις τη 16 Φεβρουαρίου 1899.

Τής Υμετέρας Μεγαλειότητος πιστός υπήκοος και ευπειθέστατος θεράπων

Ο επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργός

A. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ

Σελ. 391
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/392.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Περί εισαγωγής της διδασκαλίας τον μαθήματος της ελληνικής γραμματολογίας εν τοις γυμνασίοις τον Κράτους.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α'. ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Έχοντες υπ' όψει τα άρθρα 1, 2, 7, 16, 64, 69, 81 του Β. διατάγματα της 31 Δεκεμβρίου 1836 περί κανονισμού των ελληνικών σχολείων και γυμνασίων και το Ημέτερον διάταγμα της 11ης Σεπτεμβρίου 1897, προτάσει του Ημετέρου επί, των Εκκλησιαστικών και της δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργού διατάσσομεν τάδε.

To από 11ης Σεπτεμβρίου 1897 Ημέτερον διάταγμα περί προγράμματος των διδακτέων εν τοις ελληνικοίς σχολείοις και γυμνασίοις μαθημάτων τροποποιείται από της δημοσιεύσεως του παρόντος διατάγματος, εισαγομένης εν τοις γυμνασίοις της διδασκαλίας της ελληνικής γραμματολογίας. Και εν μεν τη δευτέρα τάξει διδάσκονται τα περί ιστορίας και ρητορίας (ώρα 1) καθ' εβδομάδα·  εν δε τη τρίτη τάξει τα περί εθνικής και λυρικής ποιήσεως (ώραι 2) καθ' εβδομάδα, και εν τη τετάρτη τάξει τα περί δράματος και φιλοσοφίας, ιδία τα περί Πλάτωνος (ώραι 2)· λαμβάνονται ο αι ώραι της διδασκαλίας της γραμματολογίας εκ των προς διδασκαλίαν των ελληνικών ωρισμένων.

Εις τον αυτόν Ημέτερον Υπουργόν ανατίθεται η δημοσίευσις και εκτέλεσις του διατάγματος τούτου.

Εν Αθήναις τη 16 Φεβρουαρίου 1899.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ο Υπουργός

A. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ

Σελ. 392
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/393.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

84

ΑΝΑΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

(Β, Διάταγμα / 22 Μαρτίου 1899)

Κυβέρνηση Α. Ζαΐμη Υπουργός Α. Μομφεράτος

Μεγαλειότατε,

To κανονιστικόν Β.διάταγμα της 31 Δεκεμβρίου 1836 περί ελληνικών σχολείων και γυμνασίων, ισχύν νόμου επέχον, διάτασσει εν άρθρω 7ω ότι, εν τοις ελληνικοίς σχολείοις θέλουσι διδάσκεσθαι η Ιερά Ιστορία και η Κατήχησις, τα δε μετά ταύτα συνταχθέντα προγράμματα, επί του ανωτέρω Β. διατάγματος στηριζόμενα, εξηκολούθουν αναγράφοντα ως διδακτέα Ιερά εν τοις ελληνικοίς σχολείοις την Ιεράν μεν ιστορίαν της Παλαιάς Διαθήκης διά την A' τάξιν, την Καινήν δε Διαθήκην διά την Β' και την Κατήχησιν διά την Γ'. Και καλώς έπραττον οι συντάκται των διαφόρων προγραμμάτων, διότι ου μόνον τον νόμον έτήρουν, αλλά και την προσήκουσαν θέσιν εις το μάθημα της Κατηχήσεως απέδιδον, επιμένοντες όπως αυτή κυρίως διδάσκηται τοις μαθηταίς της Γ' τάξεως του ελληνικού σχολείου, οι οποίοι απολυόμενοι και μη κατατασσόμενοι εις τα γυμνάσια προς αρτιωτεραν μορφωσιν, έπρεπε να λαμβάνωσι γνώσιν οπωσούν ακριβή της Κατηχήσεως της Θρησκείας ημών. H Κατήχησις, ως γνωστόν, είνε η συνοπτική έκθεσις της Χριστιανικής Θρησκείας και το απαύγασμα της επισήμου διδασκαλίας του κρατούντος παρ' ημίν ορθοδόξου δόγματος, θεωρώ λοιπόν ως λίαν αλυσιτελές, οι απολυόμενοι από των ελληνικών σχολείων να μη λαμβάνωσι συνοπτικώς γνώσιν του Συμβόλου της Πίστεως, των δογμάτων, των μυστηρίων κλπ. της Ανατολικής Εκκλησίας. Ναι μεν, εν τοις δημοτικοίς σχολείοις διδάσκεται η Κατήχησις, αλλ' η διδασκαλία αυτής, ως γίνεται συνοπτικωτάτη, ου μόνον δεν δύναται να παράσχη ακριβή και σαφή γνώσιν του μαθήματος, άλλα και η ηλικία των μαθητών δεν είνε εισέτι ώριμος προς κατανόησιν των υψηλών αυτής διδαγμάτων.

Αλλ' εκτός του νόμου του 1836, ως προερρήθη, και το κανονιστικόν Β. διάταγμα του ΒΤΓ' νόμου της 10ης Οκτωβρίου 1895 εν άρθρω 8ω ορίζει εν τω ελληνικώ σχολείω ως μάθημα την Ιεράν Κατήχησιν. Το τελευταίον όμως πρόγραμμα της 11 Σεπτεμβρίου 1897 εκαινοτομησεν ως προς το μάθημα της Ιεράς

Αναδημοσιεύεται από την ΕτΚ, αρ. 57, τχ. Α'/26 Μαρτίου 1899.

Σελ. 393
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/394.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Κατηχήσεως, και αντί αυτής ώρισε την Εκκλησιαστικήν Ιστορίαν εν τω ελληνικώ σχολείω, μετάθεσαν την Κατήχησιν εις την Γ' τάξιν του Γυμνασίου.

Η καινοτομία αυτή, Μεγαλειότατε, ου μόνον αντίκειται ταις ανωτέρω μνημονευθείσαις νομίμοις διατάξεσιν, άλλα και ο κύκλος του ενός μαθήματος είνε λίαν διάφορος του ετέρου. Η Εκκλησιαστική Ιστορία δεν αποτελεί ενιαίον τι όλον ως η Κατήχησις, αλλ' έχει κύκλον λίαν ευρύν, και τα πραγματευόμενα εν αυτή Θρησκευτικά θέματα και ζητήματα ου μόνον δεν δύνανται να διδάσκωνται συνυπτίκως, αλλ' απαιτούσι και διάνοιαν ωριμωτέριχν. Η Εκκλησιαστική Ιστορία ανερευνά και εξετάζει την θεμελίωσιν, αδξησιν και εξάπλωσιν της Εκκλησίας, η τον περιορισμόν και την περιστολήν αυτής, την ανάπτυξιν και διαμόρφωσιν της θείας λατρείας, του εκκλησιαστικού πολιτεύματος και των σχέσεων αυτού προς την λατρείαν· πραγματεύεται περί των Οικουμενικών Συνόδων, νόμων, κανόνων, διατάξεων κλπ. και περιγράφει τας αναφυείσας αιρέσεις, σχίσματα, δογματικάς έριδας και αμφισβητήσεις εν τη Χριστιανική" Εκκλησία. Πάντα ταύτα έκαστος εννοεί, ότι χρήζουσι διεξοδικωτέρας και βαθυτέρας διδασκαλίας, απαιτούσι δε μείζονα των μαθητών ανάπτυξιν προς κατανόησιν του μαθήματος.

Διά ταύτα, θεωρήσας την καινοτομίαν του προγράμματος της 11 Σεπτεμβρίου 1897 αντιβαίνουσαν τοις νόμοις και αλυσιτελή ως προς την ωφέλειαν του μαθήματος, υποβάλλω τη Υμετέρα Μεγαλειότητι σχέδιον διατάγματος, δι' ου διατάσσεται η επαναφορά του μαθήματος της Ιεράς Κατηχήσεως εις την Γ' τάξιν των ελληνικών σχολείων, παρακαλών την Ύμετέραν Μεγαλειότητα, όπως περιβάλη τούτο διά του Υψηλού Αυτής κύρους.

Εν Αθήναις τη 20 Μαρτίου 1899

Τής Υμετέρας Μεγαλειότητος

πιστός υπήκοος και ευπειθέστατος θεράπων

Ο επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργός

Δ. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ

Περί ορισμού θρησκευτικών μαθημάτων από 1 Σεπτεμβρίου 1899 εν τοις ελληνικοίς σχολείοις.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α'. ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Έχοντες υπ' όψει το άρθρον 7 του Β. διατάγματος της 31 Δεκεμβρίου 1836 "περί κανονισμού των ελληνικών σχολείων και γυμνασίων", και το κανονιστικόν

Σελ. 394
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/395.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

διάταγμα του ΒΤΓ' νόμου της 10 Οκτωβρίου 1895, προτάσει του Ημετέρου επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργού, διατάσσομεν τάδε.

Θρησκευτικά μαθήματα από της 1 Σεπτεμβρίου 1899 εν τοις ελληνικοίς σχολείοις, ορίζονται, ως εξής:

Εν τη A' τάξει Ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης.

Εν τη Β' τάξει ιστορία της Καινής Διαθήκης.

Εν τη Γ' τάξει Ιερά Κατήχησις.

Ο αυτός Ημέτερος επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργός δημοσιεύσει και εκτελέσει το παρόν διάταγμα.

Εν Αθήναις τη 22 Μαρτίου 1899

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Υπουργός

Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ

Σελ. 395
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/396.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

85

ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ, ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ

(Νόμος ΒΧΚΑ' /10 'Ιουλίου 1899)

Κυβέρνηση Γ. Θεοτόκη

Υπουργοί Γ. Θεοτόκης, Α. Ευταξίας

Περί γυμναστικής και γυμναστικών και αθλητικών αγώνων.

ΝΟΜΟΣ ,ΒΧΚΑ'

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α' ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ψηφισάμενοι ομοφώνως μετά της Βουλής, απεφασίσαμεν και διατάσσομεν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α' Γενικαί διατάξεις.

Άρθρον 1, Σκοπός της γυμναστικής είνε η ανάπτυξις των σωματικών και η εν ακμή διατήρησις των ψυχικών δυνάμεων, η εν τη καρτερία έξις και η διά τον στρατιωτικόν βίον προπαρασκευή των νέων.

Άρθρον 2. Η εν τη γυμναστική παίδευσις συντελείται εν τοις σχολείοις, δημοσίοις τε και ίδιωτικοίς, εν τω Πανεπιστημίω και τη Σχολή των Βιομηχάνων Τεχνών και εν τοις διαφόροις γυμναστηρίοις των ανά την Ελλάδα λειτουργούντων γυμναστικών και αθλητικών σωματείων, υποθάλπεται δε και αναζωπυρείται διά των γυμναστικών αγώνων τοπικών. Πανελληνίων και Ολυμπιακών.

Άρθρον 3. Το Υπουργείον των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως διαρρύθμιζε., μεν και διευθύνει, την εν τοις σχολείοις, εποπτεύει δε και υποστηρίζει την εν τοις γυμναστηρίοις των γυμναστικών και αθλητικών σωματείων συντελουμένην γυμναστικήν παιδείαν.

Άρθρον 4. Η γυμναστική είνε εν πάσι τοις σχολείοις της δημοτικής και μέσης εκπαιδεύσεως του Κράτους δημοσίοις τε και ιδιωτικοίς εν των πρωτευόντων μαθημάτων.

Αναδημοσιεύεται από την ΕτΚ, αρ. 141, τχ. Α'/12 Ιουλίου 1899.

Σελ. 396
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/397.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Άρθρον 5. Μόνον εις τους αναπήρους και εις τους ομολογουμένως πάσχοντας εξ οργανικών νοσημάτων, έπιτεινομένων διά της γυμναστικής, επιτρέπεται να μη μετάσχωσι του μαθήματος ταύτης.

Άρθρον 6. Εν πάσι τοις σχολείοις, δημοσίοις τε και ιδιωτικοίς, ήτοι εν τοις δημοτικοίς και τοις σχολείοις της μέσης εκπαιδεύσεως αρρένων και θηλέων και εν τοις Διδασκαλείοις διδάσκονται οι εις αυτά φοιτώντες την γυμναστικήν επί τρεις τουλάχιστον καθ' εβδομάδα ώρας.

Άρθρον 7. Άπαξ του μηνός τακτικώς, εκτάκτως δε, όταν αποφασισθή υπό του συλλόγου των καθηγητών και διδασκάλων, οι μαθηταί πάντων των σχολείων του Κράτους, δημοσίων τε και ιδιωτικών, συνοδευόμενοι υπό του διευθυντού του σχολείου και των διδασκάλων αυτού, επιχειρούσι πεζοπορίας κατά το μάλλον και ήττον μακράς.

Άρθρον 8. Εις παν διδακτήριον της δημοτικής και μέσης εκπαιδεύσεως προσαρτάται γυμναστήριον, ιδρυόμενον και συντηρούμενον υπό του Κράτους.

Όπου δεν είνε δυνατόν το Κράτος να ιδρύση ίδια γυμναστήρια η εφ' όσον αυτό δεν κέκτηται τοιαύτα, επιτρέπεται να γυμνάζωνται οι μαθηταί εις τα γυμναστήρια των εκασταχού γυμναστικών και αθλητικών σωματείων.

Το: Κράτος παρέχει εν τοιαύτη περιπτώσει εις τα μνημονευθέντα σωματεία δωρεάν πάντα ταναγκαία κινητά όργανα της γυμναστικής και αντί ενοικίου χορηγεί προς αυτά ετησίαν επιχορήγησιν υπό τον όρον του να μη εισέρχονται εις τα γυμναστήρια αυτών άλλοι, καθ' ας ώρας θα γυμνάζωνται οι μαθηταί.

Άρθρον 9. Όπου τούτο δυνατόν, διδάσκονται οι μαθηταί πάντων των σχολείων την κολυμβητικήν, οι δε μαθηταί των ανωτέρων τάξεων της μέσης εκπαιδεύσεως ασκούνται και εις την σκοποβολήν και κωπηλασίαν.

Άρθρον 10. Εν τω προϋπολογισμώ του Υπουργείου των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως αναγράφονται κατ' έτος αι προς διοργάνωσιν, υποστήριξιν και βελτίωσιν των της γυμναστικής αναγκαίαι δαπάναι.

Άρθρον 54. Καταργείται πάσα προηγουμένη διάταξις, αντιβαίνουσα προς τον παρόντα νόμον.

Ο παρών νόμος, ψηφισθείς υπό της Βουλής και παρ' Ημών σήμερον κυρωθείς, δημοσιευθήτω διά της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως και εκτελεσθήτω ως νόμος του Κράτους.

Εν Τατοΐω τη 10 Ιουλίου 1899

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Ο επί των Εσωτερικών Υπουργός

Γ. Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ

Ο επί των Εκκλησιαστικών και  της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως  Υπουργός

ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ

Σελ. 397
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/398.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

86

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

(Β. Διάταγμα /20 Νοεμβρίου 1899)

Κυβέρνηση Γ. Θεοτόκη Υπουργός Α. Ευταξίας

Μεγαλειότατε,

Πρότυπον παιδείας διά τα αποτελέσματα αυτής θεωρείται ορθώς και δικαίως η των πάλαι Αθηναίων, δι' ης ούτοι μεγαλουργήσαντες εκίνησαν και κινούσιν έτι και νυν τον θαυμασμόν της ανθρωπότητος. Η παιδεία αυτών συνετέλεσε τα μάλιστα εις την ελευθέραν ανάπτυξιν των δυνάμεων, κατέστησεν απεριοριστον την του πνευματικού αυτών βίου μεταρσίωσιν και παρήγαγεν έργα, άτινα θ' απαρτίζωσιν ες αεί ουσιώδες στοιχείον της άνθρωπίνης παιδείας, Ήτο δε η των Αθηναίων παιδεία ουχί μονομερής του σώματος θεραπεία, ως η εν Σπάρτη, ουδέ μονομερής του πνεύματος καλλιεργία, αλλ' όλως αρμονική ανάπτυξις του τε σώματος και της ψυχής. Η Γυμναστική εμφανίζεται εν αυτή ως στοιχείον, έχον ίσην καθ' όλα αξίαν προς το έτερον αυτής στοιχείον, την Μουσικήν δι' αμφοτέρων δε τούτων, εξ ίσου θεραπευομένων, η Αθηναϊκή πολιτεία εζήτει ν' ανάδειξη τους πολίτας αυτής καλούς και αγαθούς, και κατώρθου τούτο.

 Παρά τοις Ρωμαίοις, ει και δεν έλειπον αι σωματικαί ασκήσεις, ουδέποτε όμως απέκτησαν αύται και γενικήν παιδαγωγικήν σημασίαν, καθόσον η σωματική διαμόρφωσις είχεν αφεθή παρ' αυτοίς εις τον οίκον, του σχολείου ουδόλως περί αυτής φροντίζοντος. Κυρίως δε ήσκούντο εν Ρώμη αι ανώτεραι τάξεις, ιδία κατά την στρατιωτικήν υπηρεσίαν και δη προς πολεμικούς μόνον σκοπούς. Η έντεχνος Ελληνική Γυμναστική έμεινε πάντοτε τι αλλότριον αυτών, και καθ' ον έτι χρόνον πολλά στοιχεία της Ελληνικής παιδείας εγένοντο οικεία τοις Ρωμαίοις, Τούτου δ' ένεκα δεν δύναται να γείνη λόγος περί παιδείας αυτών, υφ΄ ην έννοιαν εννόουν και ήσκουν αυτήν οι Αθηναίοι.

Εν τοις νέοις χρόνοις αι σωματικού ασκήσεις ωλιγωρήθησαν, συνεβάλοντο δ' εις τούτο δύο τινά. Το πρώτον είνε η ένεκα της ανακαλύψεως της πυρίτιδος επιγενόμενη μεταβολή εις τον τρόπον του μάχεσθαι, το δεύτερον δε η τεραστία πρόοδος και ανάπτυξις των τεχνών και επιστημών και του πολιτισμού καθόλου και

Αναδημοσιεύεσαι από την ΕτΚ, αρ. 255, τχ. A/2O Νοεμβρίου 1899.

Σελ. 398
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/399.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

η ως εκ τούτου επιγενόμενη μεταβολή εις τον βίον του πεπολιτισμένου ανθρώπου. Αι πνευματικαί απαιτήσεις, ας ο των νέων χρόνων πεπολιτισμένος βίος έχει τιάρα παντός ζώντος εν αυτώ, είνε πολλαί, πάντως πολλώ πλείους η προτερον.- Με ανωτέραν την καθόλου νοητικήν ανάπτυξιν και με πολλώ πλείον ποσόν θετικών γνώσεων η εν προτέροις χρόνοις πρέπει να εισέρχεται τις εις τον νεώτερον κοινωνικόν και πρακτικόν βίον, ίνα δυνηθή επιτυχώς να διεξαγάγη τον περί υπάρξεως αγώνα και μη ναυαγήση εν αυτώ. Αλλά και εισελθών εις αυτόν οφείλει νυν πολλώ μάλλον η πρότερον να διατηρή τας νοητικάς του δυνάμεις εν εντάσει προς τον αυτόν σκοπόν. Ούτως εχόντων των κατά τον νεώτερον πεπολιτισμένον βίον και τοιούτων υπ' αυτού προβαλλομένων νοητικών απαιτήσεων, ουδαμώς άπορον ότι η νοητική ανάπτυξις και μόρφωσις υπερετιμήθη απέναντι της άλλης και μάλιστα της σωματικής, αι δε σωματικαί ασκήσεις υπετιμήθησαν απέναντι, των μέσων της νοητικής μορφώσεως και παρημελήθησαν τούτου ένεκεν όλως η εν μέρει ενώ ακριβώς νυν μείζων επέστη η ανάγκη αυτών ως αντισηκώματος της πολλής νοητικής εργασίας. Ούτως η αρμονική ισορροπία σωματικής και πνευματικής μορφώσεως, ήτις χαρακτηρίζει την Αθηναϊκήν παιδείαν, έταράχθη εν τοις νεωτέροις χρόνοις και η παιδεία αυτών απέβη κατά το μάλλον η ήττον μονομερώς πνευματική η μαλλον νοητική, οία εν τέλει απέβη και η αρχαία Αθηναϊκή παιδεία, επικρατήσαντος πέραν του προσήκοντος του ενός ταύτης στοιχείου, του της νοητικής αναπτύξεως.

Τα αποτελέσματα της Αθηναϊκής παιδείας, ούτως ανισόρροπου γενομένης, ήσαν, ως διδάσκει ημάς η ιστορία, το ότι παρήγε μεν αυτή πεπαιδευμένους, ουχί όμως πλέον πολίτας καλούς καγαθούς. Αλλοία όλως δεν είνε τα αποτελέσματα της νεωτέρας μονομερούς παιδείας. Επί του διανοητικού εδάφους έχομεν αληθώς να θαυμάσωμεν έργα τέχνης και επιστήμης νέα όλως και μεγαλοφυά, αλλ' οι χαρακτήρες είνε σήμερον τι σπανιώτερον η πριν, η δε σωματική ισχύς και υγεία δεν είνε τόσον ευχάριστος. Είνε αληθές ότι άπαν το νυν περιβάλλον ημάς, μάλιστα ένεκα του άγαν επιταχυνθέντος ρυθμού του εσωτερικού βίου και των μειζόνων εξωτερικών δυσχερειών του ζην, δεν συντελεί πολύ εις την διαμόρφωσιν ατομικοτήτων και χαρακτήρων και εις την του σώματος ευεξίαν άλλα και η νεωτέρα παιδεία, κατά το μάλλον η ήττον μονομερώς νοητική ούσα, ενισχύει τα περί ων ο λόγος κακά, αντί, ως έδει, να προσπαθή κατά το δυνατόν να αίρη αυτά.

Η νεωτέρα παιδεία παραβλάπτει την σωματικήν ισχύν και υγείαν των παιδευομένων, διότι εξαναγκάζει αυτούς εις πλείονα του δέοντος νοητικήν οίκοι και εν τω σχολείω έργασίαν. Αυτή δ' αμέσως μεν ως επακολούθημα έχει.την νοητικήν καταπόνησιν' αλλά διά την στενήν προς άλληλα σχέσιν της του ανθρώπου ψυχής και του σώματος επάγει εμμέσως και σωματικήν καταπόνησιν. Αλλ' η νεωτέρα παιδεία παραβλάπτει και άλλως διά της πολλής νοητικής εργασίας των παιδευομένων το σώμα αυτών, εξαναγκάζει δήλα δη αυτούς εις πολλήν σωματικήν ακινησίαν επί του θρανίου εν τω σχολείω και επί του καθίσματος οίκοι. Τοσαύτη

Σελ. 399
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/400.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

δε ακινησία είνε τι όλως ασύμφωνον και αντίθετον προς την φύσιν των παίδων. Όσω αυτοί νεώτεροι είνε, τοσούτω μείζων η ανάπτυξις και αύξησις του σώματος, αλλ' άμα διά τούτο τοσούτω ισχυρότερα είνε παρ' αυτοίς και η ορμή του πολυμερώς και αδιαλείπτως κινείσθαι, ούτως ώστε να παριστώσιν αυτοί εν τι σωματικον perpetuum mobile. Αν νυν διά την πολλήν νοητικήν εργασίαν η νεωτέρα παιδεία παρακωλύη την κίνησιν των παιδευομένων, προδήλως άμα παρακωλύει και την κανονικήν του σώματος αυτών ανάπτυξιν και αύξησιν, καθόσον εκείνη είνε εις των παραγόντων ταύτης, αλλά συγχρόνως και εκδήλωσις αυτής. Ούτως η νεωτέρα παιδεία και αμέσως παραβλάπτει την του σώματος ισχύν και υγείαν διά της πολλής νοητικής εργασίας. Πάρα ταύτην δε και παρακωλύει την ενέργειαν του μυϊκού συστήματος, μη προνοούσα προσηκόντως περί των σωματικών ασκήσεων, ίνα διά τούτων αναζωογονή και επανάγη εις φυσιολογικήν κατάστασιν το καταπεπονημένον υπό της νοητικής εργασίας νευρικόν σύστημα. Τούτο δ' είνε και το δεύτερον, καθ' ο ήμαρτε το νεώτερον εκπαιδευτικόν σύστημα περί την σωματικήν υγείαν και ισχύν.

Η επιβλαβής αύτη επίδρασις της νεωτέρας παιδείας επί του σώματος των παιδευομένων ιτρο πολλού ήδη τταρετηρήθη υπό των επαϊόντων, υφ' ων και πολλή προσπάθεια κατεβλήθη προς άρσιν του κακού. Οι αγώνες αυτών έσχον το επακολούθημα, ότι έκτοτε εστράφη η προσοχή των σχολικών αρχών εις την σωματικήν ανάπτυξιν. Εις τούτο όμως συνεβάλετο ουκ ολίγον και η ιατρική επιστήμη, ήτις διά της σχολικής υγιεινής ησχολήθη ιδία εις τον άερισμον και φωτισμόν των σχολείων, εις την κατασκευήν των θρανίων, εις τον περιορισμόν της κατ' οίκον εργασίας και την έναλλαγήν σωματικής και πνευματικής εργασίας. Και περί μεν των κατορθωθέντων υπ' αυτής ως προς τα άλλα ουδέν παρατηρώ ενταύθα, ως προς δε την Γυμναστικήν σημειούμαι ότι έργον της σχολικής υγιεινής και της νεωτέρας παιδαγωγικής ήτο να εξασφαλίσωσιν εις αυτήν σταθεράν θέσιν εν τοις προγράμμασι των σχολείων, άμα δε να συντελέσωσιν εις το να διαμορφωθή διά της θεωρητικής και πρακτικής ενεργείας ευγενών ανδρών διδακτικού της γυμναστικής σύστημα σχετικώς άρτιον, να αυξηθώσι δε αι ώραι της γυμναστικής διδασκαλίας και να προστεθώσιν εις ταύτην και αι γυμναστικαί παιδιαί, αι πεζοπορίαι, η κολυμβητική και η παγοδρομία εν ταις βορείαις χώραις της Εσπερίας. Ούτω δύναται τις ορθώς να είπη ότι εν Γερμανία, ένθα νυν η Γυμναστική καθόλου συντονώτερον και ενδελεχέστερον Θεραπεύεται η πρότερον, η παιδεία την σήμερον τείνει προς το πάλαι έθνικον ημών πρότυπον, την των Αθηναίων παιδείαν, εφ' όσον τούτο επιτρέπουσιν αι σχέσεις των νεωτέρου βίου.

Κοιτίς της τοιαύτης παιδείας, εν τοις καθ' ημάς χρόνοις υπεδείχθη ως είνε η Γερμανία' αλλά το παράδειγμα ταύτης εμιμήθησαν και άλλαι χώραι. Ούτως εν Γαλλία παρατηρείται ήδη από ετών πυρετώδης, δύναται τις να είπη, κίνησις

Σελ. 400
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/401.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

υπέρ αναμορφώσεως της παιδείας κατά την αρχήν της αρμονικής αναπτύξεως του σώματος και της ψυχής. Διά του νόμου της 27 Ιανουαρίου 1880 εγένετο υποχρεωτική καθόλου η γυμναστική διδασκαλία διά πάντα τα σχολεία της Γαλλίας, δέκα δε έτη ύστερον ο Υπουργός Léon Bourgeois διέταξε την σύνταξιν γυμναστικού εγχειριδίου, όπερ και εξεδόθη εν έτει 1893. Από του βιβλίου τούτου, ίνα χαρακτηρίσωμεν την νυν παρά Γάλλοις τάσιν ως προς την παιδείαν, μεταφέρομεν κατάλέξιν τόδε το χωρίον: "Εν οις χρόνοις η δράσις είνε ούτω πυρετώδης, η του εγκεφάλου εργασία ούτως εντεταμένη και αι καθεστικαί εργασίαι, ούτως απειράριθμοι, επιβάλλεται ημίν η σωματική αγωγή ως το μόνον μέσον, ίνα παρά τοις ανθρώποις αποκαταστήσωμεν την ισορροπίαν των φυσιολογικών λειτουργιών. Εν χώρα, ως η ημετέρα, ήτις ίσως επί πολύν έτι χρόνον θα είνε καταδεδικασμένη εις διηνεκή ένοπλον φρουράν, εμφανίζεται η σωματική αγωγή ως πατριωτική και ιερά ανάγκη. Τέλος εν τοις ημετέροις σχολείοις; εν οις ο παίς απασχολείται υπό τόσον πολυειδούς διδασκαλίας, η σωματική αγωγή είνε το κατάλληλον θεραπευτικόν μέσον διά την καλουμένην επιβάρυνσιν των μαθητών (de ce qu'on a appelé le surmenage), το αναγκαίον αντισήκωμα διά πνευματικήν εργασίαν, ύπερβολικήν υπό πολλών θεωρουμένην, συγχρόνως δε η ασφαλέστατη βάσις υγιούς και ανδρώδους αγωγής".

Εν Αυστρία κρατούσι καθόλου αι αυταί αρχαί και at αυταί τάσεις, αίτινες και εν τη Γερμανική αυτοκρατορία, ως μαρτυρούσι το πρόγραμμα και αι οδηγίαι περί γυμναστικής διδασκαλίας της 12 Φεβρουαρίου 1897, έτι δε αι εγκύκλιοι της 15 Σεπτεμβρίου 1890, της 20 Σεπτεμβρίου και της 15 Οκτωβρίου 1893, αίτινες παρέχουσιν οδηγίας περί της εισαγωγής των παιδιών.

Εν Ιταλία διά νόμου του 1878 εγένετο υποχρεωτική η γυμναστική διδασκαλία, κατά δε το 1894 συνεστάθη επιτροπή, εις ην ανετέθη η αναμόρφωσις της σχολικής Γυμναστικής. Εν των στοιχείων της αναμορφώσεως ταύτης είνε ότι έχουσιν εισαχθή ευρύτατα αι παιδιαί, έτερον δε ότι συνιστώνται ασκήσεις δρόμου, άλματος και πορείας.

Και εν ταις βορειοτέραις χώραις, ταις Σκανδιναυικαίς, δεν έλειψαν εν τοις καθ' ημάς χρόνοις τάσεις όμοιαι εν πάσι προς τας ανωτέρω ως προς την σωματικήν αγωγήν. Τα αυτά πρέπει να λεχθώσι και περί Ρωσσίας, εν η κατά το 1886 εγένετο πρόγραμμα διά πάντα τα σχολεία της αυτοκρατορίας, το όποιον καθιστά υποχρεωτικήν την πολυμερή θεραπείαν των γυμναστικών ασκήσεων εν τοις σχολείοις των αρρένων.

Περί της Αγγλίας δεν έχω να είπω όμοια προς τα περί των ανωτέρω χωρών είρημένα, καθόσον αυτή πάντοτε εθεράπευε και θεραπεύει επαρκώς τας γυμναστικάς ασκήσεις και τας παιδιάς, διόπερ και υπό των άλλων προβάλλεται πάντοτε ως αξιομίμητον παράδειγμα ως προς την εν τη αγωγή αρμονικήν ανάπτυξιν ψυχής τε και σώματος. Δια τον αυτόν δε λόγον και δεν παρετηρήθησαν εν αυτή τα προμνημονευθέντα λυπηρά επακόλουθηματα του μονομερούς εκπαιδευτικού

26

Σελ. 401
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/402.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

συστήματος των άλλων χωρών, ουδ' εξηνέχθη ποτέ κατά του εκπαιδευτικοί) της συστήματος μομφή, ως παραμελούντος την σωματικήν αγωγήν και μονομερώς φροντίζοντος περί της μορφώσεως του νου μόνου.

Η μέριμνα αυτή των πεπολιτισμένων χωρών υπέρ των σωματικών ασκήσεων δεν περιωρίσθη εντός των ορίων του σχολείου, και τοι η περί των εν αυτώ παιδευομένων μέριμνα είνε ομολογουμένως η σπουδαιότατη, αλλ' εξετάθη και εκτός του σχολείου. Καταβάλλεται δηλαδή εν αυταίς πασά δυνατή προσπάθεια προς μείζονα διάδοσιν των γυμναστικών και αθλητικών ασκήσεων και παιδιών παρά τω λαώ. Ούτως έχουσι νυν τα κατά την σωματικήν αγωγήν των παιδευομένων και τας σωματικάς ασκήσεις του λαού εν ταις άλλαις χώραις της Ευρώπης. Πώς δ' έχουσιν αυτά παρ' ημίν ;

Τους αρματωλικούς χρόνους και τον Ιερόν Αγώνα, καθ' ον οι μαχηται εν ταις ώραις της ανέσεως εγυμνάζοντο εις ασκήσεις χρησίμους εις το έργον αυτών, διεδέξαντο οΐ χρόνοι της απελευθερωθείσης Ελλάδος. Αι ανάγκαι ταύτης αι πνευματικαί ήσαν εν αρχή τοσαυται, ώστε ουδαμώς άπορον, ότι τότε οι τα της παιδείας του έθνους ημών ιθύνοντες εις την πλήρωσιν αυτών ιδιαίτατα έστρεψαν την προσοχήν των, περί πλείστου ποιούμενοι την διανοητικήν μόρφωσιν της νέας γενεάς. Εν τοις μαθήμασι τοις διδακτέοις εν τω Διδασκαλείω της Αιγίνης δεν αναγράφεται η Γυμναστική, εξ ου δύναται τις ορθώς να συναγάγη ότι εν τοις τότε Δημοτικοίς Σχολείοις το μάθημα τρύτο δεν έδιδάσκετο. Μεταξύ των διδακτέων εν τοις Δημοτικοίς Σχολείοις μαθημάτων αναγράφεται η Γυμναστική εν τω 2 άρθρω του περί Δημοτικών Σχολείων Β. Διατάγματος της 6/18 Φεβρουαρίου 1834, εν ώ αυταίς λέξεσι φέρεται, αέκτός τούτου θέλουν γίνεσθαι υπό την εποπτείαν του διδασκάλου δις της εβδομάδος σωματικαί γυμνασίαι"' φαίνεται δ' δμως, ότι αύται, μάλιστα αφ' ου χρόνου κατηργήθη το πρώτον εν Αθήναις τω 1834 συσταθέν Διδασκαλείον, ουδέποτε εγένοντο δι' ανεπάρκειαν των δημοδιδασκάλων προς την γυμναστικήν διδασκαλίαν. Μόλις από του έτους 1878, από της ανασυστάσεως δηλαδή του εν Αθήναις Διδασκαλείου, ήρξατο διδασκόμενη η Γυμναστική εν τοις Δημοτικοίς Σχολείοις υπό των νέων δημοδιδασκάλων, των καταρτιζομένων όπως δήποτε εν αυτή.

Περί διαδόσεως της Γυμναστικής εν τη Μέση Εκπαιδεύσει, και όσον αυτή είνε διαδεδομένη εν τη Δημοτική Εκπαιδεύσει, ουδείς δύναται να γείνη λόγος έτι και νυν. Ήδη εν τω πρώτω από 31 Δεκεμβρίου 1836 B. Διατάγματι "Περί Ελληνικών Σχολείων και Γυμνασίων" (εν άρθρω 14) αναγράφονται αι γυμναστικαί ασκήσεις ως εξής: "Εις το διάστημα των ωρών της αναπαύσεως και των ημερών της διακοπής οι μαθηταί δίδονται υπό την επίβλεψιν των διδασκάλων εις γυμναστικάς και άλλας ασκήσεις". Αλλ" η διάταξις αυτή ουδέποτε εφηρμόσθη διά την έλλειψιν διδασκάλων, ως τούτο δήλον γίνεται εκ του 6 άρθρου του από 8 Δεκεμβρίου 1862 ψηφίσματος της Προσωρινής Κυβερνήσεως και εκ του B. Διατάγματος της 18 Φεβρουαρίου 1871, καθ' ο εις τα Ελληνικά

Σελ. 402
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Α΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 383
    17_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

    81

    ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

    (Εγκύκλιος 14663/6 Οκτωβρίου 1898)

    Κυβέρνηση Α. Ζαΐμη

    Υπουργός Α. Παναγιωτόπουλος

    Αριθ. Πρωτ. 14663/Διεκπ.

    ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

    Περί εκκλησιασμού και θρησκευτικής μορφώσεως των μαθητών.

    ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΌ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛ. ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

    Προς τους κ.κ. γυμνασιάρχας, διευθυντάς γυμνασίων, σχολάρχας και διευθυντάς Ελληνικών σχολείων.

    Το 14 και 76 άρθρον του από 31 Δεκεμβρίου 1836 Βασιλικού Διατάγματος επιβάλλει την υποχρέωσιν να φοιτώσιν οι μαθηταί εις ωρισμένην εκκλησίαν κατά τας εορτάς και Κυριακάς. Καίτοι πεπείσμεθα ότι αποβλέποντες εις την μεγίστην επιρροήν, ην έχει προς ηθικήν μόρφωσιν και την καθόλου ευδαιμονίαν του ανθρώπου η τακτική και μετ' αφοσιώσεως έκπλήρωσις των της λατρείας, τηρείτε μετ' ευλαβείας την διάταξιν ταύτην, όμως θεωρούμεν ιερόν καθήκον να υπομνήσωμεν υμάς τούτο.

    Εντελλόμεθα λοιπόν υμίν να επιβάλλητε εις τους μαθητάς τον εκκλησιασμόν ορίζοντες την εκκλησίαν η, εάν η πόλις έχη μεγάλην έκτασιν, τας εκκλησίας, εις άς οφείλουσι να εκκλήσιάζωνται επιτηρούμενοι υφ' υμών η τινός των κ.κ. καθηγητών η διδασκάλων εναλλάξ. Κρίνομεν δε περιττόν να έπιβάλωμεν η και να προτρέψωμεν υμάς προς τακτικόν εκκλησιασμόν, φρονούντες, ότι κατανοείτε την ηθικήν ταύτην υποχρέωσιν, και ότι το παράδειγμα υμών τα μέγιστα επιδρά εις την θρησκευτικήν ου μόνον των μαθητών αλλά και της κοινωνίας μόρφωσιν,

    Έτι δε κρίνομεν ωφέλιμον προς θρησκευτικήν και ηθικήν μόρφωσιν των μαθητών κατά Σάββατον, μετά το πέρας των μαθημάτων, να ερμηνεύηται εις τους

    Αναδημοσιεύεται από το: Δημητριάδης, σ. 224-225.