Συγγραφέας:Αντωνίου, Δαυίδ
 
Τίτλος:Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Α΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:17
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:759
 
Αριθμός τόμων:1ος από 3 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1833-1929
 
Περίληψη:Στο τρίτομο αυτό βιβλίο, που καλύπτει την περίοδο 1833-1929, ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει τους ιδρυτικούς νόμους των διαφόρων τύπων σχολείων, δημόσιων η αναγνωρισμένων, του εκάστοτε ελεύθερου ελλαδικού χώρου (χωρίς τις κατά καιρούς τροποποιήσεις τους, εκτός από ορισμένες αναγκαίες εξαιρέσεις), τα προγράμματα διδασκαλίας που ίσχυσαν σε όλη αυτήν την περίοδο και εγκυκλίους που έχουν σχέση με τη διδασκαλία μαθημάτων. Η όλη εργασία είναι διαρθρωμένη ως εξής: Προηγείται μία εισαγωγή που αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της Μέσης Εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1833-1929 και ακολουθεί το κύριο σώμα της εργασίας, χωρισμένο σε δύο μέρη: Στο πρώτο –που επιγράφεται «Τα Κείμενα»– παρατίθεται αριθμημένο το υλικό κατά κεφάλαια, ανάλογα με τον τύπο του σχολείου και σε χρονολογική σειρά. Το δεύτερο –με τίτλο «Η Ανάγνωση», χωρισμένο στα ίδια, όπως το πρώτο, κεφάλαια– περιλαμβάνει αναλυτικούς και συγκριτικούς πίνακες των ωρολογίων προγραμμάτων και μια σύντομη Επισκόπηση των Κειμένων και των Πινάκων. Τέλος, παρατίθεται απόλυτος χρονολογικός πίνακας όλων των Κειμένων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθείται συστηματικά η διαμόρφωση και εξέλιξη των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 23.04 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 57-76 από: 766
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/57.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

15. Τελευταία νομοθετική ρύθμιση της περιόδου που εξετάζουμε είναι εκείνη του 1927/1928,135· σύμφωνα με την όποια οι τετρατάξιες Εμπορικές Σχολές των Νέων χωρών, καθώς και η Β' Αρρένων Αθηνών μετατρέπονται σε πεντατάξιες, ενώ όλες οι υπόλοιπες παραμένουν τετρατάξιες.

16. Τέλος, ως προς τους σκοπούς, τη λειτουργία, τα αποτελέσματα και τα προβλήματα της Εμπορικής Εκπαίδευσης πολύ διαφωτιστική είναι η συζήτηση που έγινε στο Ανώτατο Εκπαιδευτικό Συμβούλιο τον Οκτώβριο του 1931, οπού καταγράφεται η πορεία των Εμπορικών Σχολών ως το τέλος της περιόδου που μας απασχολεί.136

ΣΤ' Ειδικά σχολεία επαγγελματικής εκπαίδευσης137

α'. Ναυτικά σχολεία138

1. Η ανάγκη της θεωρητικής διδασκαλίας της ναυτικής τέχνης, που θεωρούνταν απαραίτητη για την απόκτηση διπλώματος πλοιάρχου εμπορικού πλοίου

135. Βλ. E42. 44.

136. Την όλη συζήτηση βλ. στον τόμο: Ανώτατον Εκπαιδευτικόν Συμβούλιον, Πρακτικά Συνεδριάσεων 5-24 Οκτωβρίου 1931, Αθήνα [1931], σ. 236-278.

137. Στο τμήμα αυτό της Εισαγωγής αναφερόμαστε σε ορισμένα τεχνικά και επαγγελματικά σχολεία που συνδέονται - εν μέρει η εν όλω- είτε με άλλα σχολεία της ΜΕ, είτε με την ανώτατη γενική εκπαίδευση. Δεν αναφερόμαστε καθόλου στις πρώτες μορφές του σημερινού Πολυτεχνείου, Θεωρώντας ότι αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ιστορίας του, και ίτσι παραπέμπουμε για όλα τα σχετικά στο βιβλίο του Κώστα Η. Μπίρη, Ιστορία του Εθνικού Μετσοβίον Πολυτεχνείου (μέχρι της ιδρύσεως των Ανωτάτων Σχολών), Αθήνα 1956. Εξάλλου, ως προς την "έννοια και το περιεχόμενο των όρων "Μέση Εκπαίδευση", "Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση" βλ. Ν. Δενδρινού - Αντωνακάκη, Ιστορική εξέλιξις της Επαγγελματικής Εκπαιδεύσεως, Αθήνα 1971' Θ. Ανθογαλίδου - Βασιλακάκη, Η οργάνωση της Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα πριν και μετά τη μεταρρύθμιση του 1976, Ιωάννινα 1980" Ε. Ζάχαρης, Ιστορία, Οργάνωση και Διοίκηση Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαιδεύσεως, ΟΕΔΒ, Αθήνα 1982. Βλ. επίσης και Δημ. Π. Χιουρέας - Κων. Γ. Αφένδρας, Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευσις εις την Ελλάδα, Αθήνα 1962.

138. Για τη ναυτική γενικώς εκπαίδευση βλ. Ξενοφών Αντωνιάδης, "Η ναυτική Εκπαίδευσις", περ. Ναυτικά Χρονικά, τ. ΚΗ' (περίοδος B'), αρ. 590/349, 1 Ιανουαρίου I960, σ. 37-52' (καί ανάτυπο)' Ιωάννης Σ. Κυριαζικίδης, Η ναυτική παιδεία παρ' ημίν και αι εις ανώτερον δυναμικόν ανάγκαι της ελληνικής ναυτιλίας, Εν Αθήναις 1968 (όπου και βιβλιογραφία)· Ξενοφών Αντωνιάδης, "Η ναυτική μας παιδεία: Ιστορία και προβλήματα". Ναυτικά Χρονικά, ετ. ΝΓ' (περίοδος Β'), αρ. 1164/922,1 Δεκεμβρίου 1983, σ. 15-18.

Σελ. 57
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/58.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

όπως όριζε το διάταγμα "περί αστυνομίας της εμπορικής ναυτιλίας" του 1836139-οδήγησε την Κυβέρνηση στην απόφαση να διορίσει διδασκάλους της ναυτικής στα Ελληνικά σχολεία Σύρου και Ναυπλίου το 1837, Σύμφωνα με το διάταγμα,140 τα θεωρητικά ναυτικά μαθήματα διδάσκονταν και στις τρεις τάξεις του Ελληνικού σχολείου, και οι μαθητές που τα παρακολουθούσαν απαλλάσσονταν από την υποχρέωση να παρακολουθούν Μαθηματικά, Λατινικά και Γερμανικά.

Φαίνεται όμως ότι υπήρξε απροθυμία για την παρακολούθηση των ναυτικών μαθημάτων, πράγμα που ανάγκασε την κυβέρνηση να υπενθυμίσει -με επίσημη "ειδοποίηση"141-τις συνέπειες για τους μέλλοντες εμποροπλοιάρχους, Εξάλλου, με το διάταγμα της 14(26) Δεκεμβρίου 1838 το ναυτικό σχολείο του Ναυπλίου καταργήθηκε και ιδρύθηκε όμοιο στην Ύδρα.142

Πάντως, το κράτος, στην προσπάθεια του να εξασφαλίσει περισσότερες εγγυήσεις για την ικανότητα των εμποροπλοιάρχων, με δύο διατάγματα του 1850 και 1852 καθόρισε, με πολλές λεπτομέρειες, τις απαιτούμενες ναυτικές γνώσεις143 ενώ σε επίσημες εκθέσεις του υπουργού Χαρ. Χριστόπουλου διαγράφεται η κρατική σκέψη για συστηματικότερη οργάνωση της ναυτικής εκπαίδευσης: Στην έκθεση του 1856 αναφέρονται τα ακόλουθα για τη ναυτική διδασκαλία:

"Ως προς την ναυτιλίαν υπάρχει πάσα ελπίς ότι, χρησιμοποιούσα η Κυβέρνησις το μέγα του αοιδίμου Βαρβάκη κληροδότημα, θέλει συστήσει ίδιον εκπαιδευτήριον, εις ο να διδάσκωνται ειδικώς και οι προτιθέμενοι να επιδοθώσιν εις ταύτην. Μέχρι δε της ιδρύσεως τούτου δυνατόν να προστεθώσιν ειδικά τινα μαθήματα εις τινα των εις παραλίους πόλεις υπαρχόντων διδακτηρίων, εις μικράν αναπλήρωσιν της μεγάλης ταύτης και σπουδαίας ελλείψεως",144' που επαναλαμβάνονται και στην επόμενη έκθεση του 1857:

"Αφ' ου η Υ,Μ. ενέκρινε το σχέδιον του Βαρβακείου Λυκείου, την θέσιν

139. Βλ. ΣΤΙ.

140. Βλ. ΣΤ2.

141. Βλ. ΣΤ3.

142. Βλ. ΣΤ4.

143. Βλ. ΣΤ5-6. Σημειώνεται εξάλλου ότι κατά καιρούς δημοσιεύτηκαν διάφορα διατάγματα σχετικά με αυτό το θέμα (διατάγματα: 3 Ιανουαρίου 1865,16 Δεκεμβρίου 1867, 9 Ιανουαρίου 1870, 9 Απριλίου 1871, 2 και 28 Μαΐου 1880, 23 Μαρτίου 1882, 29 Μαΐου 1894, 6 Ιουλίου 1897), χωρίς όμως να μεταβάλουν ουσιαστικώς τα σχετικά με τις θεωρητικές γνώσεις' μόνο το διάταγμα της 17 Οκτωβρίου 1908 καθόρισε λεπτομερώς και συμφώνως προς τη σημειωθείσα στο μεταξύ ανάπτυξη της εμπορικής ναυτιλίας τις απαιτούμενες γνώσεις των εμποροπλοιάρχων, κι αυτό το διάταγμα αναδημοσιεύεται εδώ, προσαρτημένο στο κείμενο ΣΤ6.

144. Χ. Χριστόπουλος, ο.π. [υποσημ, 24], σ. 122.

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/59.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

εφ' ης θέλει οικοδομή, και το αναγκαίον οικοπεδον παρεχωρήθη υπό του δημοσίου, ουδεμία πλέον αμφιβολία, ότι Οσονούπω τίθεται ο θεμέλιος αυτού λίθος. Οοτως εξομαλυνομένης. Μεγαλειότατε, της αφορώσης το Βαρβάκειον κληροδότημα υποθέσεως, δεν Θέλε!, βραδύνει και η σύστασις του Βαρβακείου Λυκείου, ου μέρος Θέλει αποτελεί και η ναυτική διδασκαλία, ήτις και εις άλλα διδακτήρια θέλει εισαχθή επί το πρακτικώτερον διδασκομένη, και τοιουτοτρόπως θέλει αναπληρωθή σπουδαία έλλειψις, βλάπτουσα την πολυάριθμον τάξιν των ημετέρων ναυτών".145

Βέβαια, τα σχέδια αυτά για το Βαρβάκειο Λύκειο δεν πραγματοποιήθηκαν, αφού, όπως έχει αναφερθεί προηγουμένως,146 όταν άρχισε να λειτουργεί από το 1860 ακολούθησε το κοινό πρόγραμμα των Ελληνικών σχολείων και Γυμνασίων,

2, Το 1867 μεταβάλλεται 6 θεσμός των ναυτικών σχολείων: Με διατάγματα της 8 και 11 Απριλίου147 επανιδρύονται στις ίδιες πόλεις ναυτικά σχολεία, αλλά τροποποιούνται οι όροι λειτουργίας τους: Δεκτός γίνεται "ο γινώσκων τουλάχιστον το αναγινώσκειν, το γράφειν, το αριθμείν", ενώ τα μαθήματα διαρκούν 6 μήνες και γίνονται σε δύο τάξεις "η ετέρα της ετέρας προτρέχουσα όλην τριμηνίαν".

Σε σχετική υπουργική εγκύκλιο,148 που εκδόθηκε σε εκτέλεση του διατάγματος της 8 Απριλίου 1867, εκτός από το πρόγραμμα των μαθημάτων, εξηγούνται και οι λόγοι που ανάγκασαν το κράτος να ιδρύσει τα ναυτικά σχολεία. Μάλιστα ενάμιση χρόνο αργότερα, σε έκθεση του υπουργού Παιδείας A, Μαυρομιχάλη σημειώνονται τα ακόλουθα για τα ναυτικά σχολεία:

"Ανέκαθεν σπουδαία κατέστη τη Ελλάδι η ναυτιλία και οι των νήσων και παραλίων πόλεων αυτής κάτοικοι διά της πείρας κατέστησαν επιτήδειοι εις το έργον, εις ο εκάλει αυτούς η όμορος ταις κατοικίας των θάλασσα, ήτις πλήττουσα τας ακτάς αυτών οίον εκάλει αυτούς εις την εκμετάλλευσιν των εκ της ναυτιλίας αγαθών. Επειδή δε πάσα ανάγκη είναι και η δημιουργός εξ αντικειμένου της εαυτής θεραπείας, και επειδή εις τους μακροτέρους πλόας, τους μη εις απλάς ακτοπλοΐας περιοριζομένους, ίνα ασφαλέστεροι γίγνωνται, απητείτο συν τη πείρα και η αναγκαία στοιχειώδης διδασκαλία, συνεστάθησαν εν ταις κυριωτέραις των ναυτικών νήσων και πόλεων ιδιωτικά σχολεία της ναυτικής, εις oc εδιδάσκοντο επί διδάκτροις στοιχειωδώς ταύτην οι αποβλέποντες κυρίως εις την κυβέρνησιν εμπορικών πλοίων. Επειδή δε η τίσις διδάκτρων απεκώλυε της τοιαύτης

145. Χ. Χριστόπουλος, ο.π. [υποσημ. 25], σ. 54.

146. Βλ. Εισαγωγή, Βι.

147. Βλ. ΣΤ7, 9.

148. Βλ. ΣΤ8.

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/60.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

σπουδής τους απόρους και διετέλει ούσα αυτή οίον προνόμιον της ευπορίας,:η Κυβέρνησις συνέστησε κατά το 1867 πέντε δημόσια ναυτικά Σχολεία, ανά εν εις εκάστην των κυριωτέρων ναυτικών πόλεων, οίον εις Σύρον, Ύδραν, Σπέτσας, Γαλαξείδιον και Κεφαλληνίαν, έκτον δε συσταίνεται κατ' αυτάς εν Κύμη, Εις έκαστον τούτων, δύο περιλαμβάνον τάξεις, είναι εις διδάσκαλος υπό του δημοσίου πληρωνόμενος. Ούτω η σπουδή της στοιχειώδους ναυτικής και πάσι τοις βουλομένοις εφικτή κατέστη, και κατά κοινόν πρόγραμμα όμοιοτύπως διδάσκεται, ουχί δ' όπως πρότερον, καθ' ην δηλονότι είχεν ιδίαν γνώμην έκαστος των ναυτοδιδασκάλων, Η προκειμένη διδασκαλία αποπερατούται εις εξ μήνας, οι δε απολυόμενοι υφίστανται εξετάσεις ενώπιον επιτροπής, και ευδοκιμούντες τυγχάνουσι διπλώματος εμποροπλοιάρχου, κατά το από 15 Δεκεμβρίου 1836 Β. Διάταγμα".149

3, Τα ναυτικά αυτά σχολεία δεν είχαν την προσδοκώμενη επιτυχία. Αυτό φαίνεται από τον αριθμό των μαθητών που είχαν κατά τα σχολικά έτη 18791880 και 1880-1881, όπως καταγράφεται στον "Πίνακα των δαπάναις της Κυβερνήσεως διατηρουμένων εκπαιδευτηρίων".150 Σύμφωνα μ' αυτόν, στο ναυτικό σχολείο του Γαλαξειδίου φοιτούσαν το σχολικό έτος 1879-1880 14 μαθητές και το 1880-1881 2, στο σχολείο της Ύδρας 17 και 8, Σπετσών 6 και 3, Αργοστολίου 16 και 11 και Σύρου 5 και 11 αντίστοιχα.

Έτσι με το νόμο ΑΛΘ' του 1882 γίνεται μια νέα προσπάθεια γ ιά την καλύτερη οργάνωση, των ναυτικών σχολείων. Σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου, ιδρύονται δύο ειδών ναυτικές σχολές: α') ναυτικές σχολές α' βαθμού, σε ναυτικές πόλεις όπου υπάρχουν Γυμνάσια, αλλά και σε ναυτικές πόλεις όπου υπάρχει πλήρες Ελληνικό σχολείο (=σχολαρχείο)· σ' αυτές τις σχολές φοιτούν επί 2 χρόνια μαθητές κάτοχοι ενδεικτικού προαγωγής στη Β' τάξη του Γυμνασίου η απολυτηρίου Ελληνικού σχολείου (όταν δεν υπάρχουν Γυμνάσια αλλά η φοίτηση τότε διαρκεί 3 χρόνια), και β') ναυτικές σχολές β' βαθμού σε πόλεις όπου

149. A. Μαυρομιχάλης, ό.π. [υποσημ. 28], σ. 29-30. Σημειώνεται, εξάλλου, ότι μαθήματα ναυτικής διδάσκονταν και στο Γυμνάσιο Κερκύρας, όπως φαίνεται από την παρακάτω πληροφορία του βουλευτή Γ. Ζωχιού, στην 67η συνεδρίαση της Βουλής της 19 Δεκεμβρίου 1875 κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού του έτους 1876: "Θα παρακαλέσω τον κ. υπουργόν της Εκπαιδεύσεως το εξής" εις το γυμνάσιον της Κερκύρας διδάσκονται μαθήματα ναυτικής και δημιουργείται εν ναυτικόν άμορφον και ακατασκεύαστον· τον παρακαλώ να πρόσθεση Εν επιμίσθιον, ίνα διδάσκωνται τα πρώτα μαθήματα της ναυτικής". Βλ. Εφημερίς των Συζητήσεων της Βουλής : Περίοδος Ζ'- Σύνοδος Α' (17-23 Δεκεμβρίου 1875), τ. Γ", Αθήνα 1876, σ. 48.

150. Παράρτημα της Εφημερίδος των Συζητήσεων της Βουλής, Περίοδος H', Σύνοδος A', σ. τξε', και Σύνοδος B', σ. τιδ'. Βλ. και Εφημερίς των Φιλομαθών, έτ. KH' (Περίοδος Β'), 1880-1881, αρ. 1,1 Απριλίου 1880, σ 16.

Σελ. 60
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/61.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

υπάρχουν πλήρη Ελληνικά σχολεία, στις οποίες φοιτούν επί 18 μήνες μαθητές κάτοχοι απολυτηρίου Ελληνικού σχολείου. Ακόμα, ο νόμος καθόριζε και τον τρόπο απόκτησης του διπλώματος εμποροπλοιάρχου.

Έτσι, μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα εκδόθηκαν μια σειρά διατάγματα που καθόριζαν: τη σύσταση οκτώ (και αργότερα άλλων δύο) εμπορικών ναυτικών σχολών σε διάφορες πόλεις, την εξέταση και το διορισμό των καθηγητών των ναυτικών μαθημάτων, τα καθήκοντα των διευθυντών αυτών των σχολών, όπως επίσης και απόφαση που ενέκρινε το αναλυτικό πρόγραμμα των διδασκομένων μαθημάτων, και λίγο αργότερα ένα διάταγμα του 1886 "περί ναυτοδιδασκάλων", με το οποίο επιτρεπόταν ο διορισμός ναυτοδιδασκάλων στα 5 ναυτικά (δηλ. Ελληνικά με προσθήκη ενός ναυτοδιδασκάλου) σχολεία Ερμουπόλεως, Ύδρας, Σπετσών, Γαλαξειδίου και Αργοστολίου που θα δίδασκαν "την ναυτιλίαν και την κυβερνητικήν η ό,τι άλλο ναυτικόν μάθημα ήθελεν ανατεθή αυτοίς προσθέτως δι' Υπουργικής διαταγής" (άρθρο 2 του διατάγματος).151

Βέβαια, οι σχολές αυτές δεν λειτούργησαν, όπως Ομολογείται το 1908 από τον τότε υπουργό των Ναυτικών Ε, Εμπειρίκο στην "Αιτιολογική έκθεση" του νομοσχεδίου "περί Σχολής Εμποροπλοιάρχων" που έγινε αργότερα νόμος, χωρίς όμως και αυτός να εφαρμοστεί (βλ, αμέσως παρακάτω, § 5):

"Ο νόμος ούτος είνε το πρώτον μέτρον, όπερ επεχείρησε να λάβη το Κράτος έξω της οδού, ην το εμπορικόν ναυτικόν από της συμπήξεως του είχε δι' εαυτό χαράξει, και την οποίαν μετά τόσης περισκέψεως άχρι τούδε ηκολούθησεν εις τας διαφόρους νομοθετικάς αυτού περί πλοιάρχων διατάξεις. Ενώ δήλον ότι μέχρι τούδε οι πλοίαρχοι προήρχοντο εκ της τάξεως των ναυτών, καθ' όσον υπέχρεουντο να έχωσι τετραετή ναυτικήν υπηρεσίαν ίνα γίνωσι δεκτοί εις τας εξετάσεις προς αποκτησιν διπλώματος, εις τας διά του νόμου ΑΛΘ' ιδρυομένας ναυτικάς σχολάς έδει να εισέρχωνται προς εκπαίδευσιν απόφοιτοι των Ελληνικών σχολείων η της δευτέρας τάξεως των γυμνασίων των παραλίων πόλεων, εις τας όποιας θα ιδρύοντο αι κατά τον νόμον τούτον σχολαί, ούτοι δε άμοιροι πάσης πρακτικής, εν αγνοία παντελεί του επαγγέλματος εις το οποίον επρόκειτο να επιδοθώσι, και διά το οποίον πολλάκις δεν είνε κατάλληλοι πάντες, έδει να φοιτήσωσιν επί όλην διετίαν η τριετίαν και μετά ευδόκιμον απόλυσιν να ναυτολογηθώσιν επί πλοίων και να αποκτήσωσιν εντός αυτών τας πρακτικάς του επαγγέλματος γνώσεις, Η μεγίστη απόστασις της τοιαύτης των ναυτικών σχολών του νόμου ΑΛΘ' Οργανώσεως από την καθιερωμένην υπό μακρότατης σειρας ετών συνήθειαν, δι' ης το εμπορικόν ημών ναυτικόν απέκτησε τους πλοιάρχους του, οίτινες το προήγαγον εις την γνωστήν προ του έτους 1870 ακμήν και

151. Βλ. ΣΤ1Ο (ο νόμος ΑΛΘ'), ΣΤ11 (τα εκτελεστικά διατάγματα και το πρόγραμμα) και ΣΤ11α (το διάταγμα διορισμού ναυτοδιδασκάλων).

Σελ. 61
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/62.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

επί των οποίων εστηρίχθη η πεποίθησις των εφοπλιστών ημών, οίτινες από των ναυαγημάτων ούτως ειπείν του ιστιοφόρου ναυτικού εδημιούργησαν το κατά το ενεστώς ατμήρες, συνιστά και μόνη αυτήν την μεγαλειτέραν αιτίαν της ολοσχερούς αποτυχίας του νόμου ΑΛΘ',

Ανεξαρτήτως όμως προς την ουσιώδη ταύτην αιτίαν και η πολυτέλεια των σπουδών εν ταις σχολαίς του νόμου ΑΛΘ' και το πολυάριθμον αυτών, καθ' όσον συνεστήθησαν διά του Β, Διατάγματος της 19 Αυγούστου 1882 οκτώ τοιαύται, ου μικρόν εις την αποτυχίαν του νομοθετήματος συνετέλεσαν, Όντως από του 1851 μέχρι, σήμερον τα εκδοθέντα εν συνόλω πλοιαρχικά διπλώματα ανέρχονται εις 5749, αναλογούντα κατ' έτος και κατά μέσον όρον εις 99 διπλώματα. Δι' εκατόν επομένως πλοιάρχους, ων η εμπορική ημών ναυτιλία έχει ανάγκην ετησίως προς ανανέωσιν του προσωπικού αυτής, ιδρυοντο οκτώ σχολαί διά του νόμου ΑΛΘ', ενώ μία μόνη, καλώς όργανουμένη, θα ήτο επαρκεστάτη διά τας ανάγκας της ναυτιλίας ημών. Τέλος το μακροχρόνιον των σπουδών εν ταις σχολαίς ταύταις, συνδυαζόμενον προς τα απαιτούμενα σχολικά προσόντα προς εισαγωγήν εν αύταίς, άπεμάκρυνε των σχολών τούτων πάντα μαθητήν, όστις δεν ήθελεν αποτραπή της εις αυτάς φοιτήσεως υπό άλλων λόγων σοβαρωτέρων και σχετιζομένων με την εξ ολοκλήρου άγνοιαν του τραχέος όντως επαγγέλματος, το οποίον ήτο πιθανόν να μη δύναται καν και ν' ακολουθήση, έστω και μετά λίαν ευδόκιμους σπουδάς.

' Η τύχη των σχολών του νόμου ΑΛΘ' είνε γνωστή και δεν εκτείνομαι, πλειότερον εις την ανάλυσιν του όλου νομοθετήματος. Αι σχολαί αύται δεν ελειτούργησαν και ο νόμος απέμεινε νεκρόν γράμμα, του εμπορικού ημών ναυτικού εξακολουθούντος μέχρι σήμερον να λαμβάνη τους πλοιάρχους αυτού εκ των ιδίων ούτως ειπείν σπλάγχνων, εκ των ναυτών του".152

4. Το 1901, στην ηδη λειτουργούσα Εμπορική Σχολή Ληξουρίου133 συστήθηκε ιδιαίτερο Ναυτικό τμήμα "σκοπόν έχον την θεωρητικήν και πρακτικήν μόρφωσιν νέων προωρισμένων διά τας θέσεις αξιωματικών και πλοιάρχων του

152. Βλ. Παράρτημα τη Εφημερίδος της Βουλής της Γ' Συνόδου της IH' Βουλευτικής Περιόδου, Αθήνα 1908, σ. 89. Βλ. επίσης, Εφημερίς των Συζητήσεων της Βουλής, Περίοδος Θ', Σύνοδος Β', Αθήνα 1883, σ. 642-643, όπου το θέμα των ναυτικών σχολών απασχόλησε τη Βουλή στη 43η συνεδρίαση της 24 Ιανουαρίου 1883 ύστερα από σχετική επερώτηση του Θ. Δηλιγιάννη. Ακόμη βλ. Παράρτημα της Εφημερίδος της Βουλής της Α' Συνόδου της ΙΕ' Βουλευτικής Περιόδου, Αθήνα 1899, σ. 562-57Ο, όπου υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες για το θέμα στην "Αιτιολογική έκθεση" της εισαχθείσης στην 43η συνεδρίαση της 4 Ιουνίου 1899 προτάσεις νόμου "περί εκπαιδεύσεως και προσόντων των βαθμοφόρων του Εμπορικού Ναυτικού" του βουλευτή Α. Τυπάλδου Μπασιά. 153. Βλ. Εισαγωγή, Ε9.

Σελ. 62
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/63.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Εμπορικού Ναυτικού".154' Στο σχετικό διάταγμα δημοσιεύεται το ωρολόγιο και αναλυτικό πρόγραμμα με αρκετές λεπτομέρειες,

5. Το 1910 ψηφίζεται ο νόμος ,ΓΨΚΒ' (υπ' αριθ. 3722) "περί Σχολής εμποροπλοιάρχων", με τον οποίο αποφασίζεται να συσταθεί στον Πειραιά σχολή "σκοπούσα την εκπαίδευσιν ναυτικών, προωρισμένων όπως πλοιαρχώσι των εμπορικών πλοίων".155 Η διάρκεια φοίτησης στη Σχολή, στην όποια εγγράφονταν μαθητές κάτοχοι απολυτηρίου Ελληνικού σχολείου η εξατάξιου δημοτικού σχολείου, ηλικίας 16-30 ετών, διαρκούσε ένα έτος για όσους επιθυμούσαν να αποκτήσουν δίπλωμα πλοιάρχου δευτέρας τάξεως, και δύο έτη για όσους επιθυμούσαν να αποκτήσουν δίπλωμα πρώτης τάξεως, ' Η Σχολή όμως αυτή δεν λειτούργησε, καθώς τα εκτελεστικά διατάγματα του νόμου δεν εκδόθηκαν,

6. Ως το τέλος της περιόδου που μας απασχολεί έγινε μία ακόμη προσπάθεια νομοθετικής ρύθμισης του θέματος της ναυτικής εκπαίδευσης: Με Ν, διάταγμα της 14 Σεπτεμβρίου 1925 (που κυρώθηκε από το Π, διάταγμα της 11 Ιουνίου 1927),156 ιδρύεται στον Πειραιά δημόσια Ναυτική Σχολή για την εκπαίδευση πλοιάρχων και μηχανικών του Εμπορικού ναυτικού. Η Σχολή αυτή δεν λειτούργησε, και έτσι η ναυτική γενικώς εκπαίδευση "πέρασε" στην ιδιωτική πρωτοβουλία.

β'. Αστικά σχολεία θηλέων

1. Στα σχολεία της ME με επαγγελματικό γενικά χαρακτήρα υπάγονται' και τα Αστικά-Σχολεία θηλέων, που ιδρύθηκαν ,με το Β. διάταγμα της 8 Σεπτεμβρίου 1914.157 Τα σχολεία αυτά, που ιδρύθηκαν κυρίως από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία και από δήμους και κοινότητες, αποτελούνταν από τρεις τάξεις και είχαν σκοπό την παροχή συμπληρωματικής μόρφωσης στα κορίτσια που αποφοιτούσαν από πλήρη (=εξατάξια) δημοτικά σχολεία. Στην A' τάξη εγγράφονταν μαθήτριες με απολυτήριο της στ' τάξεως πλήρους δημοτικού σχολείου θηλέων η με ενδεικτικό προαγωγής από τη β' τάξη των ελληνικών σχολείων (που ήταν αντίστοιχο με απολυτήριο της στ' τάξεως πλήρους δημοτικού σχολείου), ενώ στις άλλες δύο επιτρεπόταν η κατάταξη μαθητριών αναλόγως του τίτλου σπουδών τους.

Ο επαγγελματικός γενικά χαρακτήρας των Αστικών σχολείων φαίνεται τόσο από τα μαθήματα, που στρέφονται γύρω από πρακτικές γνώσεις, όσο

154. Άρθρο 1 του διατάγματος, βλ. ΣΤ12.

155. Βλ. ΣΤ13.

156. Βλ. ΣΤ25.

157. Βλ. ΣΤ14.

Σελ. 63
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/64.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

και από τη δυνατότητα των αποφοίτων τους να καταταγούν ύστερα από εξετάσεις στην Α' τάξη Διδασκαλείων η άλλης επαγγελματικής σχολής.

2. Με το Β, διάταγμα της 24 Αυγούστου 1919 τα δημόσια γυμνασιακά η ανώτερα Παρθεναγωγεία μετατράπηκαν σε Αστικά σχολεία.158

γ'. Γεωργικά σχολεία159

1. Τα Γεωργικά σχολεία μας ενδιαφέρουν κυρίως από τότε που συνδέονται με την Ανώτατη Εκπαίδευση, από το 1920 δηλ. που ιδρύθηκε η Ανωτέρα Γεωπονική Σχολή (νόμος 1844/1920-ΕτΚ, αρ. 17, τχ. A'/22 Ιανουαρίου 1920), η όποια δεχόταν ως φοιτητές, ύστερα από διαγωνισμό, και κατόχους απολυτηρίου μέσης δημόσιας γεωργικής σχολής η των τέως πρακτικών γεωργικών σχολών Λάρισας και Κασσαβετείας αλλά και κατόχους ενδεικτικού τουλάχιστον Β' τάξεως Γυμνασίου (άρθρο 18 του νόμου)· θεωρούμε όμως σκόπιμο να κάνουμε προηγουμένως μια σύντομη επισκόπηση της γεωργικής γενικότερα εκπαίδευσης.

2. Το πρώτο γεωργικό σχολείο ιδρύθηκε από τον Καποδίστρια στην Τίρυνθα (1829). Σ' αυτό μαθητές του Ορφανοτροφείου της Αίγινας παρακολουθούσαν μαθήματα πρακτικής γεωπονικής. Το σχολείο αυτό καταργήθηκε το 1838, ανασυστάθηκε το 1846 με το νόμο AZ', αλλά εξαιτίας της πλημμελούς λειτουργίας του καταργήθηκε για δεύτερη φορά το 1879.

Το 1887, ύστερα από την ίδρυση τμήματος Γεωργίας στο Υπουργείο Εσωτερικών, με το νόμο ΑΦΜΒ' ιδρύθηκαν τρία τριτάξια γεωργικά σχολεία (στο Βοτανικό κήπο Αθηνών, στην Τίρυνθα και στο Αϊδίνιο Λάρισας σε κτήμα που δωρήθηκε από τον Κασσαβέτη), στα οποία φοιτούσαν μαθητές με απολυτήριο Ελληνικού σχολείου, διδασκόμενοι θεωρητικά και κυρίως πρακτικά τη γεωργία.

Το 1891, με το νόμο ΑΩςΕ', ιδρύεται στη Βυτίνα της Γορτυνίας γεωργικός σταθμός με τρία τμήματα: γεωργικό, δασοκομικό και λεπτοξυλουργικό, οπού γίνεται σχετική πρακτική διδασκαλία.

Με το νόμο ΒΥΞΕ' του 1897 και τα εκτελεστικά του διατάγματα της 28

158. Βλ. ΣΤ20.

159. Για τη γεωργική εκπαίδευση βλ. Θεοδόσιος Β. Μελάς, Η Γεωργική Εκπαίδευσις εν Ελλάδι καθ' όλα αυτής τα στάδια Υπουργείον Γεωργίας), Αθήνα 1932· Δημ. Ζωγράφος, Η Ιστορία της παρ' ημίν Γεωργικής Εκπαιδεύσεως, τ. Α', Αθήνα 1936, τ. Β', Αθήνα 1938' Σ.Χ. Σελιανίτης, "Γεωργική Εκπαίδευσις", Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ. Α', Αθήνα 1967, σ. 735-739. Για τη μέχρι το 1917 νομοθεσία βλ. Κ.Χ. Λευκιάδης, Η Γεωργική νομοθεσία, Αθήνα 1917.

Σελ. 64
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/65.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

και 31 Αυγούστου 1897: α') Τα δύο από τα παραπάνω γεωργικά σχολεία (Αθηνών και Τίρυνθας) μετατράπηκαν σε γεωργικούς σταθμούς, των οποίων σκοπός ήταν -σύμφωνα με το άρθρο 2 του νόμου- "' Η διά του παραδείγματος διδασκαλία και η διάδοσις των τελειότερων μεθόδων της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και των γεωργικών βιομηχανιών' η μελέτη των γεωργικών ιδιοτήτων του τόπου διά καταλλήλων πειραμάτων και παρατηρήσεων' η μετάδοσις εις τους αγρότας χρησίμων γνώσεων διά δημοσίων διαλέξεων και πληροφοριών και η άνευ κέρδους προμήθεια γεωργικών εργαλείων, σπόρων και άλλων γεωργικών υλικών εις τους γεωργούς", β') Το τρίτο στο Αϊδίνιο της Λάρισας μετασχηματίστηκε σε τριτάξια πρακτική γεωργική σχολή υπό το όνομα "Κασσαβέτειος και Τριανταφυλλίδειος Πρακτική Γεωργική Σχολή", στην όποια εισάγονταν μαθητές κάτοχοι απολυτηρίου Ελληνικού σχολείου και διδάσκονταν θεωρητικώς και πρακτικώς τα σχετικά με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Με το νόμο ,ΒΩΛΕ' του 1901 και το εκτελεστικό του διάταγμα της 10 Σεπτεμβρίου 1903 ιδρύθηκε η τριτάξια "Αβερώφειος Γεωργική Σχολή Λαρίσης", στην οποία εισάγονταν μαθητές, ύστερα από εξετάσεις, με ενδεικτικό B' Γυμνασίου η "των αντιστοιχουσών τάξεων των βιομηχανικών, εμπορικών και εν γένει παντός πρακτικού εκπαιδευτηρίου της ημεδαπής η των ανεγνωρισμένων υπό της Ελληνικής Κυβερνήσεως εν τη αλλοδαπή" (άρθρο 12 του διατάγματος). Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 2 του διατάγματος, "Σκοπός της Αβερωφείου Γεωργικής Σχολής Λαρίσης είναι η μόρφωσις γεωργών δυναμένων λελογισμένως και επικερδώς να καλλιεργώσιν, είτε δι' ίδιον λογαριασμόν, είτε διά λογαριασμόν τρίτων την γην, εξασκούντες τους διαφόρους κλάδους της γεωργικής βιομηχανίας (κυρίως γεωργία, κτηνοτροφία, δενδροκομία, αμπελουργία, γεωργικού βιοτεχνίαι, κλπ.).

Προς επίτευξιν του σκοπού τούτου η διδασκαλία διαιρείται αφ' ενός μεν εις την από της έδρας συστηματικήν διδασκαλίαν των διαφόρων κλάδων της Γεωργικής βιομηχανίας και αφ' ετέρου εις την έμπρακτον εν τοις αγροίς, τοις σταύλοις, τοις εργαστηρίοις και γραφείω εξάσκησιν των μαθητών εις όλους τους κλάδους της γεωργίας".

Το 1910 ιδρύθηκε το Υπουργείο Γεωργίας, Βιομηχανίας και Εμπορίου, το οποίο το 1911 μετονομάστηκε σε Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και ανέλαβε τη σύσταση γεωργικών σταθμών, γεωργικών επιμελητηρίων και τη γεωργική εκπαίδευση.

Έτσι, το 1911 με το νόμο Γ)A' (υπ' αριθ. 3901) ιδρύθηκε στη Λάρισα η "Αβερώφειος Πρακτική Γεωργική Σχολή" που αποτελούνταν από δύο τμήματα, τριετούς διάρκειας: α') το Κατώτερο, στο οποίο γίνονταν δεκτοί απόφοιτοι τουλάχιστον δημοτικού σχολείου, και β) το "Ανώτερο, στο οποίο γίνονταν δεκτοί απόφοιτοι τουλάχιστον Ελληνικού σχολείου. Σύμφωνα με το άρθρο 5 του νόμου, "Σκοπός του κατωτέρου τμήματος της Σχολής είνε η πρακτική μόρφωσις

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/66.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

νέων προερχομένων κυρίως εκ γεωργικών οικογενειών, προς εκμάθησιν των-στοιχειωδών γνώσεων της γεωργίας και κτηνοτροφίας, των απαιτουμένων, όπως καθίστανται ούτοι ικανοί να επιδίδωνται μετά προοδευτικού πνεύματος και τεχνικής εμπειρίας εις την ιδιόχειρον καλλιέργειαν μικρών κτημάτων,

Σκοπός του ανωτέρου τμήματος είνε η πρακτική και θεωρητική μόρφωσις νέων ικανών ν' ασκώσι λελογισμένως το γεωργικόν επάγγελμα, να διεξάγωσιν εν γένει γεωργικάς και κτηνότροφικάς επιχειρήσεις, είτε δι·' ίδιον λ/σμόν, είτε διά λ/σμόν άλλου ως επιστάται κτημάτων και γεωργικών βιομηχανιών, η να χρησιμοποιώνται εις ειδικας εν αυταίς υπηρεσίαις ως τεχνίται, αρχιεργάται η εργοδηγοί", ενώ σύμφωνα με το άρθρο 8

"Του κατωτέρου τμήματος οι μαθηταί διδάσκονται εν τη Σχολή το τεχνικών μέρος της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και των σχετικών κλάδων' προς τούτο δε αφ' ενός μεν ασκούνται εις την ιδιόχειρον εκτέλεσιν καθ' εκάστην όλων των κατά τας διαφόρους έποχας γινομένων εργασιών εν τοις κήποις, άγροίς, δενδροκομείοις, βοσκαίς, στάβλοις, αποθήκαις, σιδηρουργείω, βιομηχανικοίς εργαστηρίοις, ως και εις τον χειρισμόν διαφόρων εργαλείων και μηχανημάτων, αφ' ετέρου δε ακροώνται επί δύο το πολύ ώρας καθ' εκάστην της αναπτύξεως στοιχειωδών τινών γνώσεων των απολύτως αναγκαίων διά την κατανόησιν και την μετά λόγου εκτέλεσιν των διαφόρων γεωργικών και κτηνοτροφικών έργων και διδάσκοντα!, γραφήν, ανάγνωσιν, τα καθήκοντα του Έλληνος πολίτου και απλήν τίνα μέθοδον κρατήσεως λ/σμών, προσαρμοζομένην προς τας ανάγκας μικρού γεωργού η κτηνοτρόφου.

Του ανωτέρου τμήματος οι μαθηταί διδάσκονται θεωρητικώς και εξασκούνται πρακτικώς εις την εφαρμογήν των γεωπονικών εν γένει γνώσεων.

Το 1914 με το νόμο 301 καταργήθηκε η "Κασσαβέτειος και Τριανταφυλλίδειος Πρακτική Γεωργική Σχολή" και θεσπίστηκε η ίδρυση ενός Πρακτικού Γεωργικού Σχολείου σε κάθε νομό, οπού θα φοιτούσαν επί 2 χρόνια απόφοιτοι δημοτικού σχολείου. Σύμφωνα με το άρθρο 3 του νόμου, "Σκοπός των Σχολείων τούτων είναι η πρακτική επαγγελματική μόρφωσις τέκνων γονέων απασχολουμένων αποκλειστικώς η εν μέρει με την γεωργίαν η κλάδον τίνα αυτής, ούτως ώστε να καθίστανται ικανά ίνα γείνωσι καλοί γεωργικοί τεχνίται, να εκμεταλλεύωνται καλώς τα ίδιά των κτήματα, να διεξάγωσι μικράς γεωργικάς επιχειρήσεις, η να αναλαμβάνωσιν επιστασίαν η υπηρεσίαν αρχιεργάτου εις οιανδήποτε γεωργικήν επιχείρησιν".

Με βάση αυτόν το νόμο δημοσιεύτηκαν διατάγματα ιδρύσεως πρακτικού γεωργικού σχολείου τυροκομίας στα Ιωάννινα (1916), και δενδροκομίας, κηπουρικής και παραγωγής λαχανικών στην Αθήνα, Πάτρα και Τίρυνθα (1917) και οινοποιίας και αμπελουργίας στην Τρίπολη (1918)

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/67.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

3. To 1918 με το νομό 1278 η Αβερώφειος Γεωργική Σχολή μετατρέπεται σε τριτάξια Μέση, που σκοπό έχει. "την πρακτικήν διά το γεωργικόν επάγγελμα και την συναποτελουμένην δι' αυτήν θεωρητικήν μόρφωσιν".160 Συμφωνα με το εκτελεστικό διάταγμα της 23 Αυγούστου 1918, στη σχολή εισάγοντα., απόφοιτοι Ελληνικού σχολείου, ηλικίας 14-18 ετών.

Οι ίδιες διατάξεις εφαρμόστηκαν και στη Γεωργική Σχολή Θεσσαλονίκης, η όποια με το Ν. διάταγμα της 31 Ιουλίου 1919 μετατράπηκε σε Μέση.161

4. Στο μεταξύ με το Ν, διάταγμα της 14 Ιουνίου 1917 (που κυρώθηκε με το νόμο 853/1917 και συμπληρώθηκε από τους νόμους 1808/1919 και 2180; 1920) ιδρύθηκε το Υπουργείο Γεωργίας και Δημοσίων Κτημάτων, στο όποιο περιήλθαν οι αρμοδιότητες και της γεωργικής εκπαίδευσης.

Στα πλαίσια αυτών των αρμοδιοτήτων ανατέθηκε σε τέσσερις ομάδες γεωπόνων η μελέτη της κατάστασης στο χώρο της γεωργικής εκπαίδευσης και εισήγηση μέτρων για την καλύτερη οργάνωση της. Οι ομάδες μελέτησαν τα παρακάτω θέματα και πρότειναν τις ενδεικνυόμενες λύσεις: α') σχολική και μετασχολική γεωργική εκπαίδευση : η σχολική εκπαίδευση να στηριχτεί στη γεωπονική μόρφωση των δασκάλων, οι οποίοι θα αναλάβουν και τη μετασχολική διδασκαλία γεωπονικών γνώσεων στους αποφοίτους των δημοτικών σχολείων· β') κατώτερη και μέση γεωργική εκπαίδευση: να ιδρυθούν μέσα και κατώτερα γεωργικά σχολεία' γ') ανώτερη γεωργική εκπαίδευση: να ιδρυθεί Ανώτερη γεωπονκή Σχολή, και δ') λαϊκή γεωργική διδασκαλία: να ανατεθεί η λαϊκή γεωργική επιμόρφωση στους νομογεωπόνους και καθηγητές των γεωργικών σχολείων.

5. Με βάση τις προτάσεις για τη μέση γεωργική εκπαίδευση, εκδόθηκε ο νόμος 1956/1920 "περί μέσων γεωργικών σχολών. . .", με τον οποίο θεωρούνται ως Μέσες Γεωργικές Σχολές εκείνες της Λάρισας και της Θεσσαλονίκης, σκοπός των όποίών είναι "η θεωρητική και πρακτική μόρφωσις νέων, προωρισμένων ν' αναλάβωσι δι' ίδιον η διά λογαριασμόν άλλων επιχειρήσεις γεωργικάς, η συναφείς προς ταύτας, μέσης κυρίως εκτάσεως η να χρησιμοποιηθώσιν ως όργανα των γεωργικών υπηρεσιών του κράτους",162 Στίς σχολές αυτές, που είχαν τριετή διάρκεια σπουδών, γίνονταν δεκτοί κάτοχοι τουλάχιστον απολυτηρίου Ελληνικού σχολειού, ηλικίας 14-18 ετών.

Εξάλλου, με το διάταγμα της 31 Αυγούστου 1921 ιδρύθηκε στην Πάτρα η Μέση Δενδροκομική και Αμπελουργική Σχολή, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 1956/1920.163

160. Άρθρο ι του νόμου 1278- βλ. ΣΤ16-17.

161. Βλ. ΣΤ18.

162. Άρθρο 2 του νόμου 1956/1920· βλ. ΣΤ21.

163. Βλ. ΣΤ23,

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/68.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

6. Το 1925, με το Ν. διάταγμα της 9 Ιουλίου, μεταβάλλονται οι προϋποθέσεις εγγραφής στις Μέσες Γεωργικές Σχολές: ορίζεται ενδεικτικό τουλάχιστον Β' τάξεως Γυμνασίου η άλλου ισότιμου δημόσιου εκπαιδευτικού ιδρύματος και ηλικία 16-19 ετών.16'1' Η ρύθμιση αυτή ίσχυσε ως το τέλος της περιόδου που μας απασχολεί.

7. Τέλος, με το N. διάταγμα της 7 Οκτωβρίου 1927 (που κυρώθηκε με το νόμο 3790/1929) δόθηκε η δυνατότητα κλασικά ημιγυμνάσια η πλήρη τετρατάξια, πεντατάξια και εξατάξια Γυμνάσια που λειτουργούσαν σε αγροτικές περιφέρειες να μετατραπούν σε Γεωργικά Γυμνάσια, στα οποία οι μαθητές θα διδάσκονταν. Θεωρητικώς και πρακτικώς, και γεωργικά μαθήματα' οι απόφοιτοι αυτών των Γυμνασίων θα είχαν τα ίδια προσόντα με τους κατόχους απολυτηρίου Γυμνασίου, αλλά δεν θα μπορούσαν να φοιτήσουν στη Φιλοσοφική Σχολή αν δεν έδιναν εξετάσεις στα Λατινικά.

Σύμφωνα με την "Αιτιολογική έκθεση" του νομοσχεδίου της 30 Οκτωβρίου 1928 για την κύρωση του N. Δ. της 7 Οκτωβρίου 1927:

"Αιτία της τοιαύτης μεταρρυθμίσεως είναι το γεγονός ότι η πληθώρα των κλασικών Γυμνασίων έχει χαράξη έπιζημίαν κατεύθυνσιν εις την όργάνωσιν της εγκυκλοπαιδικής μορφώσεως όχι μόνον διά του πολλαπλασιασμού εκείνων οι οποίοι ωθούνται εις Πανεπιστημιακάς σπουδάς αλλά και διά της κλασικής εκπαιδεύσεως χιλιάδων μαθητών, οι όποιοι, μολονότι κατάγονται από αγροτικάς περιφερείας και δεν ακολουθούν πανεπιστημιακάς σπουδάς, αφοσιούμενοι εις πρακτικά επαγγέλματα εις τας περιφερείας από τας οποίας κατάγονται, εν τούτοις λαμβάνουν και ούτοι κλασικήν εκπαίδευσιν η όποια ουδόλως τους βοηθεί εις την άσκησιν του επαγγέλματος των,

Η μετατροπή κλασικών Γυμνασίων λειτουργούντων εις αγροτικάς περιφερείας εις γεωργικά τοιαύτα, ενώ αφ' ενός δεν θα εμποδίση να ακολουθήσουν πανεπιστημιακάς σπουδάς εκείνους, οι οποίοι θέλουν και είναι ικανοί, αφ' ετέρου θα προίκιση με τελειοτέραν μόρφωσιν τους άλλους, οι οποίοι θ' αφοσιωθούν εις πρακτικόν επάγγελμα, διότι είτε εις την εμπορίαν επιδοθούν, είτε εις τραπεζιτικάς εργασίας, είτε ζητήσουν να εισέλθουν εις την δημοσίαν υπηρεσίαν, είτε ενδιαφερθούν διά την καλλιέργειαν των κτημάτων των, κατά μείζονα λόγον, η γεωργική μόρφωσις, ην απέκτησαν εις τα Γυμνάσια, θα ήναι πολύ περισσότερον προτιμότερα παρά η άχρι τούδε επίδοσις εις κλασικά μαθήματα και ιδίως εις Λατινικά. Έκτος τούτου η διδασκαλία γεωργικών μαθημάτων, εισαγομένη

164, Βλ. ΣΤ24. Για την κατώτερη γεωργική εκπαίδευση-που δεν μας απασχολεί εδώ- μπορεί κανείς να συμβουλευτεί τα ακόλουθα νομοθετικά κείμενα: νόμος 2155/1920 και το εκτελεστικό του διάταγμα της 18 Ιουνίου 1925, νόμος 2203/1920 και το εκτελεστικό του διάταγμα της 28 Αυγούστου 1920, Ν. διάταγμα της 7 Οκτωβρίου 1927 κ.Κ.

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/69.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

εις τινα Γυμνάσια, θα αυξήση το ενδιαφέρον διά τα γεωργικά πράγματα των ιθυνουσών τάξεων και την ικανότητα να κρίνουν επ' αυτών, και τούτο ευεργετικήν επίδρασιν θα ασκήση τόσον εις την οργάνωσιν της κοινωνικής μας οικονομίας όσον και εις την γεωργικήν πολιτικήν του Κράτους, ης η σημασία θα ήναι μεγίστη, αφού ο γεωργικός πληθυσμός, η γεωργική οικονομία και παραγωγή έχουν εις τον τόπον μας την ύπεροχήν".165

Τέτοια όμως Γυμνάσια δεν λειτούργησαν, "διότι δεν εξυπηρετήθη η διά του σχετικού Νομοθετικού διατάγματος τεθείσα προϋπόθεσις της παραχωρήσεως υπό της κοινότητος η της τοπικής συνεταιριστικής οργανώσεως εκτάσεως εις 50 στρεμμάτων".166

Ζ'

Σύνοψη

Κατά το σχολικό έτος 1928-1929, τελευταίο της περιόδου που μας απασχολεί, λειτουργούσαν σε όλη τη χώρα τα ακόλουθα δημόσια και αναγνωρισμένα . σχολεία ΜΕ :16 7

Ελληνικά σχολεία 430 Ημιγυμνάσια 58 Γυμνάσια (4/τάξια, 5/τάξια, 6/τάξια) 1 47 Πρακτικά Λύκεια 13 Διδασκαλεία δημοτικής εκπαίδευσης (μονοτάξια, 3/τάξια, 5/τάξια, 6/τάξια) 25

165. Βλ. ΣΤ 27, και Αρχείον της Βουλής της Λ' Συνόδου της Θ' Βουλευτικής Περιόδου (άπό n Οκτωβρίου 1928), τ. Γ', Αθήνα 193Ο, σ. 2381-2382.

166.. Σ.Χ. Σελιανίτης, ο.π. [υποσημ. 159], σ. 737. Για τα γεωργικά γυμνάσια βλ. και Γεώργιος Ν. Παλαιολόγος, Προς καλυτέραν Μέσην εκπαίδευσιν : Τα προβλήματα της Μέσης Εκπαιδεύσεως - Η ενδεικνυομένη μεταρρύθμισις αυτής, Αθήνα 1929, σ. 116-119' βλ. επίσης -για τη γεωργική εκπαίδευση- Ανώτατον Εκπαιδευτικόν Συμβούλιον, ο.π. [υποσημ. 136], σ. 86-180.

167. Σύμφωνα με τη διασταύρωση των στοιχείων που παρατίθενται στα έργα: Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας: Γενική Στατιστική Υπηρεσία, Στατιστική της Εκπαιδεύσεως κατά το σχολικόν έτος 1928-1929, Αθήνα 1933, σ. ε'-η'· Γεώργιος Ν. Παλαιολόγος, ο.π. [υποσημ. 166], σ. 59 κ.ε. Σημειώνεται εξάλλου ότι με το διάταγμα της 14 Μαΐου 1927 (εδώ A111) καθορίστηκε η αντιστοιχία των τάξεων διαφόρων τύπων σχολείων. Σχετικό διάγραμμα αυτής της αντιστοιχίας υπάρχει στη μελέτη του A. Δημαρά. "Προθέσεις των πρώτών κυβερνήσεων Βενιζέλου (1910-1913) στα Εκπαιδευτικά: Ενδείξεις από νομοθετικά κείμενα", η οποία περιέχεται στο συλλογικό τόμο Μελετήματα γύρω από τον Βενιζέλο και την εποχή του, Αθήνα 1980, σ. 21-46 (το διάγραμμα στη σ. 40).

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/70.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Διδασκαλεία Νηπιαγωγών 7

Διδασκαλείο Γυμναστικής 1

Ιεροδιδασκαλεία 13

Εμπορικές σχολές 25

Αστικά σχολεία 22

Γεωργικές σχολές 2

Κλείνοντας την εισαγωγή αυτή, παραθέτουμε ορισμένα αποσπάσματα από τη "Γενική Εισηγητική "Εκθεση επί των εκπαιδευτικών νομοσχεδίων" του υπουργού Παιδείας Κ. Γοντικα,168 τα οποία δίνουν μια εικόνα, μέσα από επίσημο πρίσμα, του εκπαιδευτικού συστήματος που ίσχυσε ως τη μεταρρύθμιση του 1929: Εν άλλοις λόγοις το παρόν εκπαιδευτικόν σύστημα:

1. αφήνει μέγα μέρος του λαού εντελώς αγράμματον.

2. εις το υπόλοιπον μέρος του πληθυσμού παρέχει μόνον ψυχία τινά γενικής μορφώσεως ουδεμίαν δε έπαγγελματικήν.

3. Ως εκ της ελλείψεως κατωτέρων επαγγελματικών σχολείων παρασύρει πολλούς εις την Μέσην Έκπαίδευσιν και τους αποδίδει, εις την κοινωνίαν ανικάνους προς δημιουργικήν εργασίαν. Διότι οι μεν αποφοιτώντες εκ των ελληνικών σχολείων ουδεμίαν έχουν προπαρασκευήν διά το επάγγελμα εις ο επιδίδονται. Απεναντίας μάλιστα ως εκ του περιεχομένου και του πνεύματος της μορφώσεως των φέρουν εν εαυτοίς τα σπέρματα ποιάς τινός περιφρονήσεως της παραγωγικής εργασίας. Εκ δε των αποφοιτώντων εκ των γυμνασίων οι πλείστοι αποδίδωνται εις την κοινωνίαν όχι μόνον απροετοίμαστοι δι' εν οιονδήποτε επάγγελμα αλλά και μένουν παραστρατισμένοι διαρκώς αποτελούντες την μεγάλην τάξιν των θεσιθηρών.

Τοιουτοτρόπως η Ελληνική Παιδεία διά της μονομερεστάτης αυτής οργανώσεως όχι μόνον δεν ανταποκρίνεται εις την σύνθεσιν της κοινωνίας μας, όχι μόνον δεν συντελεί εις την βελτίωσιν των όρων της υλικής ημών ζωής αλλά και φέρει θετικήν ζημίαν απομακρύνουσα πολλούς νέους από την παραγωγικήν εργασίαν την βάσιν της αυθυπαρξίας και προκοπής μιας χώρας.

Προηγουμένως εσημειώσαμεν δι' αδρών γραμμών τα κυριώτερα ψυχικά χαρακτηριστικά του Ελληνικού λαού αποτελούντα την ψυχολογικήν τρόπον

168. Υπουργείον Παιδείοις και Θρησκευμάτων, Γενική Εισηγητική Έκθεσις και Εκπαιδευτικά Νομοσχέδια κατατεθέντα εις την Βουλήν κατά την συνεδρίαν της 2ας Απριλίου 1929 υπό του Υπουργού της Παιδείας Κωνστ. Β.Γόντικα, Εν Αθήναις (Εκ του Εθνικού Τυπογραφείου), 1929, σ. 15-18. Για την περίοδο που εξετάζουμε βλ. επίσης και τη μελέτη; Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Εξάρτηση και Αναπαραγωγή: Ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα (1830-1922), Αθήνα 1977.

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/71.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

τινά πραγματικότητα προς ην δέον να είναι εναρμονισμένον το εκπαιδευτικού μας σύστημα, Ας ίδωμεν ήδη κατά ποίον τρόπον άντικρύζει η οργάνωσις της Παιδείας μας την πραγματικότητα ταύτην.

Εκ των βασικών γνωρισμάτων της ψυχοσυνθέσεως του νεοέλληνος άτινα αναφέρομεν άλλα μεν είναι πρόσκομμα εις την ηθικήν συμβίωσιν των ατόμων και την ανύψωσιν της κοινωνίας άλλα δε τουναντίον συντελεστικά ταύτης.

Χρέος λοιπόν της παιδείας είναι διά συνεχούς και μεθοδικής προσπάθειας τα μεν πρώτα να καταστήση ατροφικά η να δώση εις τινά εξ αυτών ευεργετικήν κατεύθυνσιν τα δε δεύτερα, να καλλιεργήση και αναπτύξη. Δυστυχώς όμως το Εκπαιδευτικόν μας σύστημα -αν εξαιρέσωμεν την παρ11 αυτού συστηματικήν καλλιέργειαν του Εθνικού ίδανικού- ως προς τα λοιπά όχι μόνον δεν καταπολεμεί τα ελαττώματα, αλλ" επιτείνει αυτά είτε δημιουργεί νέα, τας δε καλάς ιδιότητας αφίνει όλως ανεκμετάλλευτους η εκτρέπει ενίοτε της ορθής οδού. Έχομεν ήδη ότι εν εκ των χαρακτηριστικών ελαττωμάτων είναι και η έλλειψις αγάπης προς την εργασίαν και η περιφρόνησις προς την πρακτικήν, παραγωγικήν τοιαύτην. Η παιδεία μας διά της μονομερούς της οργανώσεως υπέθαλψε και υποθάλπει, το ελάττωμα τούτο μη παρέχουσα επαγγελματικήν μόρφωσιν, η όποια θα καθίστα το επάγγελμα του τροφίμου γονιμώτερον και επομένως και πλέον εύάρεστον. "Ηδη έρχεται και συμπληρώνει τα κακά της εξωτερικής ας την είπωμεν οργανώσεως της παιδείας, η εσωτερική όργάνωσις των σχολείων μας. Προγράμματα και μέθοδοι διδασκαλίας έχουν ρυθμισθή κατά τρόπον δημιουργούντα την τάσιν του μαθητού προς τους λόγους και όχι τα έργα. Το πρόγραμμα του δημοτικού σχολείου είναι μόνον θεωρητικόν η τουλάχιστον καταντά θεωρητικόν ως εκ της ελλείψεως μικρών εργαστηρίων και οργάνων διδασκαλίας. Επί μακρόν δε ήτο υποδουλωμένον εις το ελληνικόν σχολείον και γυμνάσιον και δεν είργάζετο παρά διά την ελαχίστην μόνον μειονότητα των μαθητών ήτις έμελλε να εγγραφή εις τα σχολεία ταύτα. Και όμως εις τους μαθητάς της ηλικίας αυτής του δημοτικού σχολείου κυριαρχούν τα πρακτικά ιδία ενδιαφέροντα. Το πρόγραμμα των Ελληνικών σχολείων και Γυμνασίων ως εκ της κλασσικής φύσεως των σχολείων είναι κατά το πλείστον θεωρητικόν, η δε άπασχόλησις των μαθητών με τας κλασσικάς γλώσσας προς ας κατά την μικράν ιδίως ήλικίαν, των κατωτέρων τάξεων ουδεμίαν κλίσιν αισθάνονται γεννά αυτούς την τάσιν προς αποφυγήν της εργασίας.

Εάν δε λάβωμεν υπ' όψει ότι τα κλασσικά αυτά σχολεία εκυριάρχησαν και κυριαρχούν επί του εκπαιδευτικού μας συστήματος ευκόλως δυνάμεθα να φαντασθώμεν Οποίαν τεραστίαν επίδρασιν ήσκησαν επί του λαού διά της μορφώσεως της ηγέτιδος τάξεως ην υπό καθαρώς θεωρητικόν πνεύμα απειργάσαντο.

Αλλ' εκτός του μονομερούς και άκαμπτου προγράμματος των κλασσικών σχολείων και η μέθοδος της διδασκαλίας δεν είναι η πρέπουσα. Αύτη, όπου υπάρχει ήδη διότι επί μακρόν έλειπε παντελώς, κινεί εις ενέργειαν μόνον τον

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/72.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

διδάσκοντα, αφίνει δε τον μαθητήν εις την παθητικήν στάσιν του ακροατού η του μονολογούντος το απομνημονευθέν μάθημα ακόμη και αν τούτο ανήκει εις τον κύκλον των φυσιογνωστικών.

Αλλά τα σχολεία μας έμενον επί μακρόν άνευ τεχνικής εκπαιδεύσεως και άνευ εργαστηρίων. Φυσική δε συνέπεια τούτου υπήρξεν ακόμη και εις τα σχολεία της επαγγελματικής μορφώσεως η μέθοδος της διδασκαλίας να είναι τοιαύτη ώστε o μαθητής να εργάζηται διά λόγων. Με τοιούτον όμως τρόπον εργασίας όχι μόνον ορθήν πνευματικήν καλλιέργειαν δεν είναι, δυνατόν να επιτύχωμεν, αλλ' απομακρύνομεν τον μαθητήν από τα πράγματα, δηλαδή από το πνεύμα του Θετικισμού. Και δεν θα απορήσωμεν βέβαια διατί επί τοσούτον εκαλλιεργήθη παρ' ημίν η σοφιστεία και η κενολόγος δημοκοπία, ουδέν θα εκπλαγώμεν διά το πνεύμα του σχολαστικισμού το οποίον επί μακρόν εβάρυνε τα σχολεία μας και το οποίον δεν απεσείσθη εισέτι παρ' όλον τον σφοδρόν άνεμον όστις εσχάτως έπνευσεν εις τους λιμνάζοντας εγκεφάλους διδασκόντων και διδασκομένων. Εκτός όμως τούτων επί έτη μακρά ουδεμία εγένετο προσπάθεια παρ' ημίν όπως οργανωθή σχολική ζωή εν τοις σχολείοις μας. Τα σχολεία μας περιέχουν κατά κανόνα τυχαίον άθροισμα ατόμων άνευ κοινού σκοπού και ιδανικού 1. Έκαστος μαθητής ζη και εργάζεται δι' εαυτόν πάσα δε συνεργασία μετά των συμμαθητών η αλληλοβοήθεια απαγορεύεται αυστηρώς. Η διδακτική εργασία αναφέρεται κατ' αρχήν εις το μεμονωμένον άτομον, εξάπτει το φιλότιμόν του, καλλιεργεί δηλαδή τοιουτοτρόπως την φιλοπρωτίαν και τον εγωϊσμόν ενώ αφ' ετέρου δημιουργεί εις τινάς είτε φύσει ανικάνους, είτε νωθρούς την τάσιν προς την απάτην και το ψεύδος.

Είναι εξ άλλου αληθές ότι κατά κόρον γίνεται διδασκαλία περί σεβασμού των ηθικών αξιών. Αλλ' η διδασκαλία αυτή γίνεται δογματικώς και διά λόγων, ουδεμία δε φροντίς και ουδέν μέτρον λαμβάνεται διά να ζήσουν οι μαθηταί τας αξίας αυτάς, ουδεμία παρέχεται ευκαιρία διά να ασκήσουν αυτάς δρώντες, ούτως ώστε αύται να εμπεδωθούν εις αυτούς γενόμεναι έξεις ήθικαί. Ωργανωμένη σχολική ζωή, όπου θα ηδύνατο να αναπτυχθή η κοινωνική αρετή, να κεντρισθή η πρωτοβουλία και αυτενέργεια των μαθητών, να αναπτυχθή το αίσθημα της ευθύνης και αλληλεγγύης αυτών, να καλλιεργηθή το αίσθημα της αυταπαρνήσεώς και αυτοθυσίας, ουδεμία υπάρχει. Τουναντίον μάλιστα διά του απολυταρχισμού και δογματισμού υποβοηθείται ο ραγιαδισμός και τα συναφή προς αυτόν ελαττώματα.

Είπομεν ανωτέρω ότι εκ των κυριωτέρων ελλείψεων του παρ' ημίν εκπαιδευτικού συστήματος είναι η κυριαρχία της διά λόγων διδασκαλίας και η ανάπτυξις του πνεύματος του σχολαστικισμού όπερ δεν απεσείσθη τελείως εκ των σχολείων μας. Εν των σπουδαιότερων αιτίων τοιαύτης καταστάσεως είναι και αι επί μακρόν κρατήσασαι αντιλήψεις περί της γλώσσης της διδασκαλίας εν τοις σχολείοις. Αν εκρατήσαμεν το ζήτημα τούτο τελευταίον, δεν το εκάμαμεν

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/73.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

διά να αναπτύξωμεν το κατ' αυτό λεπτομερέστερον και ευρύτερον. Τουναντίον το παρερχόμεθα, διότι θεωρούμεν την σημασίαν και την σπουδαιότητα του ως αναγνωρισθείσαν τα δε ολέθρια αποτελέσματα του, ως εις πάντας πλέον συνειδητά. Αλλά το εκάμαμεν, αφ' ενός μεν διότι η δημοτική γλώσσα έγινεν πλέον σύμβολον εκπολιτιστικού ρεύματος, γονίμου και ζωντανού υψούντος και προάγοντος τον πολιτισμόν της φυλής μας και αφ' ετέρου διότι επιθυμούμεν να τονίσωμεν ότι ως εκ των αντιδράσεων προσώπων και καταστάσεων ατελής εισέτι παραμένει η επίδρασίς της.

Εκτός των ψυχικών γνωρισμάτων του λαού μας ανεφέραμεν και έξεις τινάς κακάς, ως αι αντιλήψεις αυτού περί υγιεινής, καθαριότητος κλπ. αίτινες προελθούσαι εκ της ιστορικής αυτού εξελίξεως και των οικονομικών συνθηκών της ζωής του, ως μελανά στίγματα χαρακτηρίζουν την εικόνα του πολιτισμού του λαού μας. Τι έκαμε το σχολείον προς καταπολέμησιν των έξεων τούτων ; Και εδώ ειργάσθη υπερανθρώπως να τας καταπολεμήση διά των λόγων, ενώ τα πράγματα και τα έργα ώθουν εις το αντίθετον. "Εν εκ των μέσων άτινα τελεσφόρως θα ηδύνατο να διάθεση το εκπαιδευτικόν μας σύστημα ήτο η επί τη βάσει ώργανωμένου συστήματος βαθμιαία ανέγερσις υγιεινών, καθαρών και κατά τους κανόνας της παιδαγωγικής ιδρυμένων διδακτηρίων. Μετά εκατονταετή ελεύθερον βίον εξακολουθούν τα παιδιά να συσσωρεύωνται εις ιδιωτικά οικήματα επί μισθώσει ανθυγιεινά και ακατάλληλα προς βλάβην και της υγείας των και της ψυχής των.

Η κατάστασις αυτη δεν πρέπει να εξακολουθήση.

Εάν δε κατορθωθή η άπόκτησις τοιούτων διδακτηρίων, θα λυθή συγχρόνως και το ζήτημα των γυμναστηρίων και της δι' αυτών αναπτύξεως του πνεύματος του αθλητισμού και της αγάπης προς την γυμναστικήν, πράγμα όπερ δεν κατωρθωσε συν τοις άλλοις να καλλιεργήση το εκπαιδευτικόν μας σύστημα.

Εξεθέσαμεν μέχρι τούδε τας γενικάς αρχάς εφ' ων δέον να στηριχθή η Ελληνική παιδεία, ανελύσαμεν την ελληνικήν κοινωνίαν ως αύτη παρουσιάζεται σήμερον τόσον από επαγγελματικής συνθέσεως όσον και από ψυχολογικών τάσεων και κλίσεων και εξητήσαμεν το εκπαιδευτικόν μας σύστημα κατά πόσον ανταποκρίνεται προς τας ανάγκας της κοινωνίας μας ας και αποσκοπεί να θεραπεύση. Και όσον αφορά μεν την εσωτερικήν λειτουργίαν εκάστου σχολείου θα ομιλήσωμεν λεπτομερέστερον εις τας κατά κεφάλαιον προς βελτίωσιν προτάσεις ημών,

Συγκεφαλαιώνοντες ήδη τας παρατηρήσεις ημών έχομεν να σημειώσωμεν τα εξής:

1ον. Ότι το εκπαιδευτικόν μας σύστημα δεν ανταποκρίνεται προς τας ανάγκας της κοινωνίας μας διότι έλειψεν η ενιαία μελέτη των αναγκών της και ενιαία διοίκησις και κατεύθυνσις της παιδείας.

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/74.gif&w=600&h=91517_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

2ον, Ότι το εκπαιδευτικόν μας σύστημα παρημέλησε την εκπαίδευσιν των μεγάλων λαϊκών μαζών, καταστήσαν την παιδείαν ημών ολιγαρχικήν,

3ον, Ότι έδωσε μονομερή κατεύθυνσιν εις την παιδείαν, καθαρώς θεωρητικήν, παραμελήσαν την πρακτικήν μόρφωσιν προς βλάβην των πλουτοπαραγωγικών κλάδων,

4ον, Ότι παρημπόδισε την επίγνωσιν των στοιχείων του νεοελληνικού πολιτισμού προς βλάβην και της πνευματικής και της υλικής του λαού ανυψώσεως.

5ον. Ότι παρά τας προόδους αίτινες εσημειώθησαν εις τον καταρτισμόν του διδακτικού προσωπικού, πολλά εισέτι υπολείπονται να γίνωσι. διά την απόκτησιν αρτίων διδασκάλων ως και διά την βελτίωσιν του υπάρχοντος προσωπικού, όπερ κρατείται αποκεκλεισμένον εν τη μορφώσει, ην έλαβεν εκ των πηγών της προελεύσεως του.

6ον. Ότι δεν μας έδωσε μέχρι τούδε υγιεινά και κατά τους κανόνας της Παιδαγωγικής ιδρυμένα διδακτήρια, και

7ον. Ελάχιστα προήγαγε την φυσικήν αγωγήν των Ελληνοπαίδων".

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/75.gif&w=600&h=915 17_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/28/gif/76.gif&w=600&h=915 17_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 76
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Α΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 57
    17_A. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

    15. Τελευταία νομοθετική ρύθμιση της περιόδου που εξετάζουμε είναι εκείνη του 1927/1928,135· σύμφωνα με την όποια οι τετρατάξιες Εμπορικές Σχολές των Νέων χωρών, καθώς και η Β' Αρρένων Αθηνών μετατρέπονται σε πεντατάξιες, ενώ όλες οι υπόλοιπες παραμένουν τετρατάξιες.

    16. Τέλος, ως προς τους σκοπούς, τη λειτουργία, τα αποτελέσματα και τα προβλήματα της Εμπορικής Εκπαίδευσης πολύ διαφωτιστική είναι η συζήτηση που έγινε στο Ανώτατο Εκπαιδευτικό Συμβούλιο τον Οκτώβριο του 1931, οπού καταγράφεται η πορεία των Εμπορικών Σχολών ως το τέλος της περιόδου που μας απασχολεί.136

    ΣΤ' Ειδικά σχολεία επαγγελματικής εκπαίδευσης137

    α'. Ναυτικά σχολεία138

    1. Η ανάγκη της θεωρητικής διδασκαλίας της ναυτικής τέχνης, που θεωρούνταν απαραίτητη για την απόκτηση διπλώματος πλοιάρχου εμπορικού πλοίου

    135. Βλ. E42. 44.

    136. Την όλη συζήτηση βλ. στον τόμο: Ανώτατον Εκπαιδευτικόν Συμβούλιον, Πρακτικά Συνεδριάσεων 5-24 Οκτωβρίου 1931, Αθήνα [1931], σ. 236-278.

    137. Στο τμήμα αυτό της Εισαγωγής αναφερόμαστε σε ορισμένα τεχνικά και επαγγελματικά σχολεία που συνδέονται - εν μέρει η εν όλω- είτε με άλλα σχολεία της ΜΕ, είτε με την ανώτατη γενική εκπαίδευση. Δεν αναφερόμαστε καθόλου στις πρώτες μορφές του σημερινού Πολυτεχνείου, Θεωρώντας ότι αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ιστορίας του, και ίτσι παραπέμπουμε για όλα τα σχετικά στο βιβλίο του Κώστα Η. Μπίρη, Ιστορία του Εθνικού Μετσοβίον Πολυτεχνείου (μέχρι της ιδρύσεως των Ανωτάτων Σχολών), Αθήνα 1956. Εξάλλου, ως προς την "έννοια και το περιεχόμενο των όρων "Μέση Εκπαίδευση", "Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση" βλ. Ν. Δενδρινού - Αντωνακάκη, Ιστορική εξέλιξις της Επαγγελματικής Εκπαιδεύσεως, Αθήνα 1971' Θ. Ανθογαλίδου - Βασιλακάκη, Η οργάνωση της Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα πριν και μετά τη μεταρρύθμιση του 1976, Ιωάννινα 1980" Ε. Ζάχαρης, Ιστορία, Οργάνωση και Διοίκηση Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαιδεύσεως, ΟΕΔΒ, Αθήνα 1982. Βλ. επίσης και Δημ. Π. Χιουρέας - Κων. Γ. Αφένδρας, Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευσις εις την Ελλάδα, Αθήνα 1962.

    138. Για τη ναυτική γενικώς εκπαίδευση βλ. Ξενοφών Αντωνιάδης, "Η ναυτική Εκπαίδευσις", περ. Ναυτικά Χρονικά, τ. ΚΗ' (περίοδος B'), αρ. 590/349, 1 Ιανουαρίου I960, σ. 37-52' (καί ανάτυπο)' Ιωάννης Σ. Κυριαζικίδης, Η ναυτική παιδεία παρ' ημίν και αι εις ανώτερον δυναμικόν ανάγκαι της ελληνικής ναυτιλίας, Εν Αθήναις 1968 (όπου και βιβλιογραφία)· Ξενοφών Αντωνιάδης, "Η ναυτική μας παιδεία: Ιστορία και προβλήματα". Ναυτικά Χρονικά, ετ. ΝΓ' (περίοδος Β'), αρ. 1164/922,1 Δεκεμβρίου 1983, σ. 15-18.