Συγγραφέας:Αντωνίου, Δαυίδ
 
Τίτλος:Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Γ΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:17
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:487
 
Αριθμός τόμων:3ος από 3 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Νομοθεσία
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1833-1929
 
Περίληψη:Στο τρίτομο αυτό βιβλίο, που καλύπτει την περίοδο 1833-1929, ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει τους ιδρυτικούς νόμους των διαφόρων τύπων σχολείων, δημόσιων η αναγνωρισμένων, του εκάστοτε ελεύθερου ελλαδικού χώρου (χωρίς τις κατά καιρούς τροποποιήσεις τους, εκτός από ορισμένες αναγκαίες εξαιρέσεις), τα προγράμματα διδασκαλίας που ίσχυσαν σε όλη αυτήν την περίοδο και εγκυκλίους που έχουν σχέση με τη διδασκαλία μαθημάτων. Η όλη εργασία είναι διαρθρωμένη ως εξής: Προηγείται μία εισαγωγή που αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της Μέσης Εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1833-1929 και ακολουθεί το κύριο σώμα της εργασίας, χωρισμένο σε δύο μέρη: Στο πρώτο –που επιγράφεται «Τα Κείμενα»– παρατίθεται αριθμημένο το υλικό κατά κεφάλαια, ανάλογα με τον τύπο του σχολείου και σε χρονολογική σειρά. Το δεύτερο –με τίτλο «Η Ανάγνωση», χωρισμένο στα ίδια, όπως το πρώτο, κεφάλαια– περιλαμβάνει αναλυτικούς και συγκριτικούς πίνακες των ωρολογίων προγραμμάτων και μια σύντομη Επισκόπηση των Κειμένων και των Πινάκων. Τέλος, παρατίθεται απόλυτος χρονολογικός πίνακας όλων των Κειμένων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθείται συστηματικά η διαμόρφωση και εξέλιξη των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 12.59 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 109-128 από: 490
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/109.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ποιητών η και ποικίλων πεζογράφων, πλην αν εν τη προηγουμένη τάξει εγένετο επαρκής εξοικείωσις του μαθητού προς ωρισμένον συγγραφέα η αν πρόκειται περί ερμηνείας επιτροχάδην,

δ') εισάγεται η επιτροχάδην ερμηνεία, ήτις βαίνουσα εκ παραλλήλου μετά της συστηματικής ερμηνείας ου μόνον την επιπολαιότητα παρά τοις μαθηταίς, ως πότε ενομίσθη, δεν αναπτύσσει, αφ' ου θα παρέχη τας αναγκαιοτάτας διασαφήσεις ο διδάσκων προς κατανόησιν του ερμηνευομένου, αλλά και το γλωσσικόν αίσθημα αυτών ενισχύει, κινούσα και επιθαρρύνουσα την προθυμίαν και το δια.φέρον του μαθητού προς αυτοπροαίρετον εντρύφησιν εις τα προγονικά και πνευματικά έργα εν τε τω οίκω και τη σχολή' και καθ' όλου δε αυτή παρέχει διά της άφθονου αναγνώσεως των αρχαίων συγγραφέων ποικίλας αφορμάς προς τε ψυχικήν των μαθητών τελείωσιν και γνώσιν των ποικίλων απόψεων του προγονικού πολιτισμού και καθόλου του αρχαίου βίου' ο δε σπουδαιότατον, εκ της τοιαύτης αναγνώσεως θα πεισθώσιν οι μαθηταί ότι και εν τω κατόπιν βίω δύνανται άνευ πολλού κόπου οιονδήποτε των Ελλήνων πεζογράφων και ποιητών να μελετώσι και να αρύωνται εξ αυτών ποικίλα ηθικά και κοινωνικά διδάγματα και ωφελήματα, και

ε') εν τω καθορισμώ του ποσού και της εκλογής των ερμηνευτέων αρχαίων συγγραφέων ελήφθησαν υπ' όψει τα ακόλουθα'

1) ότι το αττικόν ιδίωμα εκπροσωπεί τον τελειότατον τύπον της αρχαίας ελληνικής γλώσσης,

2) ο συνεχής εθνικός βίος και η αδιάλειπτος πνευματική ζωή του ελληνικού έθνους, η εκφαινομένη εις τα διάφορα γλωσσικά προϊόντα κατά τον μακραίωνα βίον του ελληνισμού, και

3) οι διανοιγέντες μετά τα πρόσφατα μεγάλα ημών ευτυχή γεγονότα νέοι του ελληνισμού προς δράσιν εθνικήν ορίζοντες,

Συμφώνως δε προς ταύτα το μεν άπεδόθη πρωτίστη σημασία εις την διδασκαλίαν, κατ' εξοχήν του αττικού ιδιώματος μετά συχνής αντιπαραβολής προς το νέον ημών ίδίωμα, το δ' έπεξετάθη η προς ερμηνείαν Όλη και επί των μεταγενεστέρων συγγραφέων και δη των θαυμαστών ημών εκκλησιαστικών ποιητών, Ρωμανού, Κοσμά, Κασσιανής κτλ., το δ' ελήφθη φροντίς, ώστε η ερμηνευομένη ύλη να ήνε περιεχομένου φρονηματιστικού, καλαισθητικού και εν γένει ανταποκρινομένου προς τας ενδεικνυομένας νέας του εθνικού πνεύματος κατευθύνσεις.

- Λεπτομερέστεραι δε μεταβολαί εν τη εκλογή και τη οικονομία της ύλης των ερμηνευομένων συγγραφέων εγένοντο αι εξής·

Α'. Εν τω ελληνικώ σχολείω.

Εκ της α' τάξεως αφηρέθησαν διά λόγους παιδαγωγικούς και διά τας πολλάς ως προς τους αρχαρίους γλωσσικάς δυσχερείας αυτών οι αισώπειοι μύθοι

Σελ. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/110.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

αντ' αυτών δε εισάγονται αι περιγραφαί πόλεων και τόπων και αι επιστολαί, δύο απλά και τερπνά είδη του λόγου.

Εν τη β' τάξει εκ των τριών πρώτων βιβλίων της Κύρου αναβάσεως του Ξενοφώντος ορίζονται προς ερμηνείαν εκλεκτά και διδακτικώτατα μέρη, εν δε τη γ' τάξει τεμάχια εκ των τεσσάρων τελευταίων βιβλίων του αυτού έργου, το ενύπνιον και ο Ανάχαρσις του ευφυεστάτου Λουκιανού, και αντί των" δύο πρώτων βιβλίων των ελληνικών του Ξενοφώντος, εν οις κατά το πλείστον αναγράφονται γεγονότα εμφυλίων ερίδων της Ελλάδος, ορίζονται από του γ' και δ' βιβλίου του αυτού συγγράμματος μέρη αναφερόμενα εις πολέμους νικηφόρους των Ελλήνων κατά των Περσών.

Β', Εν τω γυμνασίω.

Εισάγεται εις την α' τάξιν του γυμνασίου η επιτροχάδην ερμηνεία των σχετιζομένων προς την εν τη τάξει διδασκομένην ιστορίαν εκ των μεστών ηθικού και εθνικού διαφέροντος παραλλήλων βίων του Πλουτάρχου και καταργείται η προαιρετική διδασκαλία των ελληνικών του Ξενοφώντος, καθότι ου μόνον εγευσαντο τούτων εν τη προηγουμένη του ελληνικού σχολείου τάξει οι μαθηταί αλλά και καθίσταται δυνατόν να διδάσκηται εν εκτάσει το σπουδαίον έργον του Αριστοτέλους η Αθηναίων πολιτεία-η μέρη εκ του Αρριανού, αναφερόμενα εις την αθάνατον Περσομάχον πορείαν του μεγάλου Αλεξάνδρου.

Επιτροχάδην ωσαύτως ερμηνεία γίνεται εν τη β' τάξει παραλλήλων βίων του Πλουτάρχου σχετιζομένων προς την εν τη τάξει ταύτη διδασκομένην ιστορίαν κατά το άριστον συγκεντρωτικόν σύστημα, όπερ φαίνεται διήκον σχεδόν δι' όλου του προγράμματος.

Εν τη γ' τάξει εισάγεται και επιτροχάδην ανάγνωσις χαρακτήρων του Θεοφράστου και εκλεκτών μερών της ενδόξου χριστιανικής λυρικής ποιήσεως, κατ' οίκον δε εκ της Οδύσσειας και του Λουκιανού.

Εν τη δ'· ορίζεται και ερμηνεία ειδυλλίων του Θεόκριτου, του υπερόχου τούτου δημιουργού πρωτοτύπου είδους ποιήσεως κατά τους αλεξανδρεωτικούς χρόνους, της βουκολικής τ.έ., και επιτροχάδην ανάγνωσις εκ της Ιλιάδος και μερών του Παυσανίου και του Στράβωνος σχετικών ιδία προς την χώραν, εν η λειτουργεί το γυμνάσιον.

Τέλος δ' εν τω γυμνασίω κανονίζεται παιδαγωγικώτατα η διδασκαλία της γραμματολογίας και εφιστάται η προσοχή των διδασκόντων προς άσκησιν των μαθητών εις έμμετρον ανάγνωσιν του εκάστοτε ερμηνευομένου μέρους εκ των ποιητών.

Εν τοις μαθηματικοίς η κατανομή της ύλης εις τας διαφόρους τάξεις εγένετο σύμμετρος, κατά τας ανάγκας της σκόπιμου και καρποφόρου αυτών διδασκαλίας, και κατά τας υποδείξεις της πείρας, η δε ομολογουμένως επιβλαβής σύγχρονος διδασκαλία των διαφόρων ειδών του μαθήματος κατηργηθή· ούτω

Σελ. 110
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/111.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

δε και της άλγεβρας η διδασκαλία άρχεται από της πρώτης του γυμνασίου μετά το πέρας της εν τη τάξει ταύτη διδασκαλίας της θεωρητικής αριθμητικής, της δε γεωμετρίας από της δευτέρας, εν η κατά μίαν ώραν ηυξήθη και ο χρόνος της διδασκαλίας των μαθηματικών προς πλείονα επάρκειαν.

Επί πλέον εν τη γ' του ελληνικού σχολείου τάξει προσετέθη μία ώρα, ίνα και αι ασκήσεις και τα προβλήματα εφ' όλης της πρακτικής αριθμητικής ανετώτερον και ωφελιμώτερον εκτελώνται και τα στοιχεία της λογιστικής, τα υπό της πρώτης κατά τον νόμον ΓΣΑ' ειδικής επιτροπείας ορισθέντα μεν προς διδασκαλίαν, μη αναφερόμενα δ' εν τω μέχρι τούδε ισχύσαντι προγράμματι, διδάσκωνται" επαρκώς.

Εν τοις Φυσικοίς ου μόνον η κατανομή της όλης γίνεται σύμφωνος προς τα εγκεκριμένα βιβλία, αλλά προς τούτοις ενισχύθη κατά μίαν ώραν η διδασκαλία της φυσικής ιστορίας εν τη α΄ και β' τάξει του γυμνασίου, ίνα αποβαίνη δυνατόν να διδάσκηται ανέτως και τελεσφόρως η οριζομένη εν τοις διδακτικοίς βιβλίοις ύλη, προς δε ωρίσθη, ίνα κατά την διδασκαλίαν της φυσικής ιστορίας ιδιαιτέρα όλως δοθή προσοχή εις τα εν τη Ελλάδι ζώα, φυτά και ορυκτά, και εις την ορυκτολογικήν και γεωλογικήν σύστασιν αυτής,

Τέλος δε ορίζεται η διδασκαλία της χημείας εν τω γυμνασίω κατά τας αποφάσεις των αρμοδίων επιτροπειών και τα εγκεκριμένα εγχειρίδια.

Επί πλέον εισάγεται το μάθημα της υγιεινής και ορίζεται ο χρόνος της διδασκαλίας αυτής εν τε τω ελληνικώ σχολείω και τω γυμνασίω.80

Εν τη γεωγραφία η κατανομή της ύλης εν τω ελληνικώ σχολείω γίνεται κατά τα εγκεκριμένα βιβλία, εν τη γ' δε τάξει ορίζονται και ανυσιμώταται ποικίλαι συγκρίσεις της Ελλάδος προς τάλλα πεπολιτισμένα κράτη.

Προς τούτοις εν εκάστη τάξει ορίζονται και τα ωφελιμώτατα νοερά η φανταστά λεγόμενα ταξείδια και η κατάλληλος τεχνική αναπαράστασις χαρακτηριστικών γεωγραφικών μερών.

Εν τη ιστορια η κατανομή της ύλης εις τας τάξεις γίνεται κατά τα εγκριθέντα διδακτικά βιβλία, ο δ' αριθμός των ωρών αυξάνεται κατά μίαν εν εκάστη τάξει του ελληνικού σχολείου, ίνα αποβαίνη δυνατή η διδασκαλία της οριζόμενης διά τας τάξεις ταύτας ύλης και διευκολύνηται η βαθύτερα κατανόησις των διδασκομένων,

80. Η διδασκαλία της Υγιεινής γινόταν στην γ' τάξη του Ελληνικού σχολείου προφανώς μία ώρα την εβδομάδα (από τις προβλεπόμενες τρεις για το μάθημα "Φυσικά και Υγιεινή") και στην Δ' τάξη του Γυμνασίου κατά τα προβλεπόμενα στο πρόγραμμα. Πάντως κατά τον Εμμ. Λαμπαδάριο, διευθυντή τότε της Σχολικής Υγιεινής, η Υγιεινή διδασκόταν κατά το σχολικό 'έτος 1914-15 σε 11 σχολεία ΜΕ και 6 Διδασκαλεία, και τα σχολικά έτη 1920-1925 σε 36' σχολεία ME και 12 Διδασκαλεία (βλ. Εμμ. Λαμπαδάριος, "Η Ελληνική σχολική Υγιεινή. Ιστορία - εξέλιξις - αποτελέσματα" στο Ν. Σμυρνής, Ηλ. Βλάχος, Β. Παπαγεωργιου (επιμ.), Επετηρίς Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, έτος Α' [και μόνο], Αθήνα 1932, σ. 152-153).

Σελ. 111
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/112.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Εν ταις τάξεσι του γυμνασίου κελεύεται να διδάσκηται εποπτικώς και εν συνδυασμώ προς το εκάστοτε διδασκόμενον τμήμα της πολιτικής ιστορίας η ιστορία της τέχνης και καθόλου του πολιτισμού διά την μεγίστην μορφωτικήν και φρονηματιστικήν των μαθημάτων τούτων δύναμιν, και διότι η ιστορία της τέχνης εν χώρα, ήτις υπήρξεν η κοιτίς της καλλιτεχνίας και διατελεί το αιώνιον μουσείον διά πάντας τους εραστάς του καλού, αποτελεί ανάγκην επιβεβλημένην,

Εν τοις φιλοσοφικοίς προσφυέστατα τίθεται ως θεμέλιον της διδασκαλίας αυτών εν τω γυμνασίω στοιχειώδης εισαγωγή εις την φιλοσοφίαν, η δε ψυχολογία περιορίζεται εν μόνη τη γ' τάξει του γυμνασίου, ως απαιτούσα ικανήν του μαθητού διανοητικήν ωριμότητα, και διδάσκεται δ' επί δίωρον καθ' εβδομάδα, εν ώ εν τω παλαιώ προγράμματι η διδασκαλία του μαθήματος ήρχετο από της β' του γυμνασίου, διατιθεμένης μιας ώρας προς διδασκαλίαν εν ταύτη και επεραίνετο εν τη γ' διά μονοώρου ωσαύτως καθ' εβδομάδα διδασκαλίας. Αι δ' ώραι της λογικής, διδασκομένης εν τη δ' τάξει, αυξάνονται κατά μίαν, διότι εκ της πείρας απεδείχθη, ότι η μονόωρος μέχρι τούδε διδασκαλία του μαθήματος ήτο όλως ανεπαρκής. Μετά το πέρας δ' όμως της διδασκαλίας ταύτης ορίζεται, ίνα διδάσκωνται· τοις μαθηταίς στοιχειώδεις γνώσεις της φιλοσοφικής ηθικής και του ισχύοντος εν Ελλάδι δικαίου, ήτοι σπουδαία κεφάλαια της αγωγής του πολίτου, αποτελούντα το επιστέγασμα της εν τη εγκυκλίω εκπαιδεύσει ηθικής, κοινωνικής και εθνικής αγωγής του μαθητού.

Εν τοις γαλλικοίς ο χρόνος της διδασκαλίας αυξάνεται κατά μίαν ώραν εν εκατέρα των τάξεων του ελληνικού σχολείου, εν αις διδάσκεται το μάθημα τούτο, η δε διδακτέα ολη προσηρμόσθη τελείως προς το εγκεκριμένον στοιχειώδες γαλλικόν αναγνωστικόν και την ήδη :ένδεδειγμένήν προς αποτελεσματικήν διδασκαλίαν των ξένων γλωσσών μέθοδον.

Εν τω παλαιώ προγράμματι επεκράτει η πεπαλαιωμένη μέθοδος της διδασκαλίας των ξένων γλωσσών και: ουδεμία Ιφαρμογή εγίνετο των από του 1906 σχετικών προόδων.

Και εν τω γυμνασίω κατηργήθη η τετριμμένη μέθοδος της διδασκαλίας της γαλλικής γλώσσης, η δ' απλής εξηγήσεως και άνευ της δεούσης επεξεργασίας προς εμπέδωσιν του ερμηνευθέντος τεμαχίου, και εισάγεται η ζωοποιός εποπτική διδασκαλία, η γινομένη διά πινάκων κατά την εγκεκριμένην γαλλικήν μέθοδον.

Προς τούτοις καθορίζεται o χρόνος, όστις πρέπει να διατίθηται προς διδασκαλίαν της διδακτέας όλης εκάστου των ειδών (γραμματικής, ερμηνείας, Οεματογρ. ασκήσεων) του γαλλικού μαθήματος, και τα των γραπτών εργασιών. Καθ' όλου δε διά του νέου προγράμματος σπουδαία ώθησις δίδεται προς μεθοδικωτέραν και ταχυτέραν εκμάθησιν της γαλλικής γλώσσης, διότι και άφθονοι ορίζονται εφαρμογαί προφορικαί και γραπταί του εκάστοτε διδασκομένου,

Σελ. 112
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/113.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

και οι μαθηταί ικανώς εξοικειούνται προς την πολυειδώς ώφελιμωτάτην ταύτην γλώσσαν, ερμηνεύοντες τεμάχια ποικιλωτάτου και ενδιαφέροντος περιεχομένου η εκλεκτά κλασσικά τεμάχια και ασκούμενοι εις την ευχερή αυτής εν τε τω προφορικώ και τω γραπτώ λόγω χρήσιν.

Και εν τοις λατινικοίς σπουδαία επιφέρεται επί τα κρείττω μεταβολή.

Εν πρώτοις κατά το νέον πρόγραμμα καταργείται η διδασκαλία αυτών εν τω ελληνικώ σχολείω, εν ω το παλαιόν πρόγραμμα διατηρούν την διδασκαλίαν των λατινικών εν τη γ' τάξει του ελληνικού σχολείου επί μίαν μόνον ώραν, ατόπως επί ταύτης έβάσιζε και την περαιτέρω εν τω γυμνασίω διδασκαλίαν της λατινικής. Η ώρα αυτή, ήτις ασκόπως όλως ανηλίσκετο εν τη γ' τάξει, μετετέΘη.επί το σκοπιμώτερον εις την α' του γυμνασίου. Προς επίτευξιν δε πραγματικωτέρων αποτελεσμάτων εκ της διδασκαλίας των λατινικών εν τω γυμνασίω ηυξήθη εν τω νέω προγράμματι o χρόνος της διδασκαλίας αυτών κατά μίαν ώράν και εν τη β' τάξει, και ωρίσθησαν εν αμφοτέραις ταις τάξεσι προς ερμηνείαν τεμάχια εκλεκτά και κινούντα το διαφέρον του Έλληνος μαθητού και περιεχομένου δε συναφούς προς άλλα εν ταις αυταίς τάξεσι συγχρόνως διδασκόμενα μαθήματα κατά το συγκεντρωτικον και ενταύθα σύστημα.

Ούτω δε μετά το αναγνωσματάριον διδάσκονται εν αυταίς ο Lhomond και ο Κορνήλιος Νέπως και εκ του Καίσαρος τα κατά την εν Φαρσάλω μάχην, η εκ της του Κορτίου Ρούφου ιστορίας του Μ. Αλεξάνδρου παραλειπομένου του γαλατικού πολέμου και ως μη κινούντος το διαφέρον του έλληνόπαιδος και ως κρινόμενου δυσνόητου διά τας εν αυτώ συχνάς πολεμικάς και άλλας τεχνικάς περιγραφάς.

Εν τω νέω προγράμματι ορίζονται ωσαύτως σκοπιμώτερον οι ερμηνευτέοι Λατίνοι συγγράφείς εν ταις ανωτέραις του γυμνασίου τάξεσι, κατανέμεται προσηκόντως η διδασκαλία της γραμματικής και του συντακτικού, κανονίζονται αι γραπταί εργασίαι και ορίζεται η διδασκαλία των σχετικών προς τους ερμηνευομένους λατίνους συγγραφείς μερών της λατινικής γραμματολογίας και της μετρικής.

Εν τη Ιχνογραφία και καλλιγραφία, όπως επιτυγχάνηται ο σκοπός της εν τω ελληνικώ σχολείω διδασκαλίας των μαθημάτων τούτων έπαρκέστερον, ενισχύθησαν αι ώραι αυτών εν τω νέω προγράμματι κατά δύο. Προς τούτοις εν αυτώ νυν το πρώτον καθωρίσθη ακριβώς η διδακτέα ολη και συμφώνως δε προς την εγκεκριμένην διάταξιν αυτής, εν ω εν τω παλαιώ προγράμματι δεν καθωρίζετο η διδακτέα ύλη των μαθημάτων τούτων αλλ' απλώς έσημειούτο ο αριθμός των ωρών της διδασκαλίας αυτών εν εκάστη τάξει.

Κατά το νέον πρόγραμμα εισάγεται εις το ελληνικόν σχολείον και το γυμνάσιον και η εν παντί σχολείω του πεπολιτισμένου κόσμου και εν αυτώ δε τω διατάγματι του 1836 αναγραφομένη ωδική, εν ω εν τω παλαιώ προγράμματι και τοις προ αυτού ουδαμώς μνημονεύεται.

Σελ. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/114.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Και ως προς την γυμναστικήν δε σπουδαιότατη εισάγεται διά του νέου προγράμματος καινοτομία, διότι και η εν εκάστη τάξει διδακτέα εκ του μαθήματος όλη ορίζεται και προς τη τριωρω καθ' εβδομάδα διδασκαλία του μαθήματος αφιερούται η μεταμεσημβρία της Πέμπτης εις εκδρομάς, ων αι μεν γίνονται προς παιδιάς, αγωνιστικάς ασκήσεις, σκοποβολίαν και εθνικούς χορούς, αι δε, δυνάμεναι να ώσι και ημερήσιαι, προορίζονται προς ποικίλην επί τόπου διδασκαλίαν.

Αι εκδρομαί αύται θα επιρρώσωσι την επί σώματι αγωγήν των ελληνοπαίδων και θα εμπνεύσωσιν, εις τας απαλάς αυτών ψυχάς την αγάπην προς τον υπαιθρον βίον και την εξ αυτών των πραγμάτων μόρφωσιν και θα άποδώσωσι τω έθνει και κατά τους νεωτέρους ημών χρόνους, ως το πάλαι, καλούς καγαθούς Έλληνας πολίτας,

Μετ' αγαστής τέλος προνοίας το νέον πρόγραμμα των σχολείων της μέσης εκπαιδεύσεως προσαρμόζεται κατά μεν το αναφερόμενον εις το ελληνικόν σχολείον τμήμα αυτού προς τας τρεις κατωτέρας τάξεις του Βαρβακείου λυκείου, συνολικώς δε και προς εξάτακτον γυμνάσιον",

Με το πρόγραμμα του 1914 συνδέονται και ορισμένες ρυθμίσεις που αφορούν κυρίως λειτουργικά θέματα των σχολείων αλλά και τη διδασκαλία ορισμένων μαθημάτων. Έτσι α') Με διάταγμα της 9 Ιανουαρίου 1916 ρυθμίστηκε το ημερήσιο ωράριο λειτουργίας όλων των σχολείων της Μ. Ε. β') Με διατάγματα της 25 Δεκεμβρίου 1917, της 15 Σεπτεμβρίου και 17 Δεκεμβρίου 1918 ορίστηκε ειδικό μειωμένο ωράριο διδασκαλίας για τα σχολικά έτη 1917-1918 και 1918-1919 λόγω των εκτάκτων περιστάσεων που επικρατούσαν τότε, γ') Με εγκύκλιο της 8 Οκτωβρίου 1918 ορίστηκε ειδικό ωρολόγιο πρόγραμμα για τα Ελληνικά σχολεία που λειτουργούσαν με μειωμένο διδακτικό προσωπικό, δ') Με διάταξη του νόμου 2476/1920 καθιερώθηκε η λειτουργία ιδιαίτερης τάξης η τάξεων για τις μαθήτριες στο μάθημα της Γυμναστικής, ε') Με διάταγμα της 13 Νοεμβρίου 1925 εφαρμόστηκε νέο αναλυτικό πρόγραμμα σωματικής αγωγής και στρατιωτικής προπαιδεύσεως για τους μαθητές της M.E, στ') Με διάταγμα της 22 Μαρτίου 1929 καθιερώθηκε η διδασκαλία της Υγιεινής σε όλα τα σχολεία του κράτους,81 ενώ για τη διδασκαλία του ίδιου μαθήματος στα Γυμνάσια είχε υπάρξει σχετική ρύθμιση από τις 29 Φεβρουαρίου 1924,

Με το πρόγραμμα του 1914, επίσης, συνδέονται και ορισμένες προκηρύξεις διαγωνισμού για τη συγγραφή διδακτικών βιβλίων με το αντίστοιχο "πρόγραμμα της ποσότητος και οικονομίας της ύλης", όπου μπορεί κανείς να δει

81, Βλ. σχετικά: α') Α101 (τ. Α', σ. 630-631)· β') A1O3, 104, 107 (τ. Α', σ. 634643, 648) και Πίνακες Α40, 41' γ') Α105 (τ. Α', σ. 644-645)· δ') Α109 (τ. Α', σ. 657). ε') Α110 (τ. Α', σ. 658-660)· στ') Α112 (τ. Α', σ. 663-673).

Σελ. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/115.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

αναλυτικά διατυπωμένη τη διδακτέα ύλη μερικών μαθημάτων. Τέτοιες προκηρύξεις είναι: α') Η υπ' αριθ. 31303/29 Αυγούστου 1916. (ΕτΚ, παράρτημα Β', αρ· 149/30 Αυγούστου 1916), που αναφέρεται στη συγγραφή βιβλίων για τα Θρησκευτικά, την Ιστορία, τα Μαθηματικά, την Κοσμογραφία, τη Φυσική Ιστορία, το Συντακτικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και τη Γραμματολογία, β') Η υπ' αριθ. 1475/31 Δεκεμβρίου 1928 (ΕτΚ, τχ. B', αρ. 11/31 Ιανουαρίου 1929) για βιβλία Ιστορίας και Νεοελληνικών Αναγνωσμάτων, γ') Η υπ' αριθ. 8614/10-15 Φεβρουαρίου 1929 (ΕτΚ, αρ. 17, τχ. Β'/ 16 Φεβρουαρίου 1929) για βιβλία Θρησκευτικών και την Καλλιγραφία. δ')

Η υπ' αριθ..6209.3?·22 Δεκεμβρίου 1928 (ΕτΚ, αρ. 34, τχ. Β'/31 Αυγούστου 1929) για βιβλία Γαλλικής γλώσσας, ε') Η υπ' αριθ. 21194/20 Απριλίου 1929 (ΕτΚ, αρ. 44, τχ, Β'/20 Απριλίου 1929) για φιλολογικά και φιλοσοφικά βιβλία: στ') Η υπ' αριθ. 32844/28 Ιουνίου 1929 (ΕτΚ, αρ. 69, τχ, Β'/28 Ιουνίου ;d929) για βιβλία Μαθηματικών, Φυσιογνωστικών και Γεωγραφίας 82,

16. Στους Πίνακες A42, 43 και 44 παρουσιάζεται η εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου διδασκαλίας στο Ελληνικό σχολείο, το Γυμνάσιο και Ελληνικό σχολείο και Γυμνάσιο μαζί αντίστοιχα,83 Τα κυριότερα συμπεράσματα που εξάγονται τη από μελέτη αυτών των πινάκων είναι τα ακόλουθα:

Α') Ελληνικό σχολείο: α') Στα 15 συνολικά προγράμματα που ακολούθησαν,· μετά το πρώτο ολοκληρωμένο του 1836, ο εβδομαδιαίος χρόνος διδασκαλίας, σε 8 παρουσιάζεται μειωμένος, σε 6 αυξημένος και σε 1 (του 1885) παραμένει αμετάβλητος, β') Μειωμένος είναι ο χρόνος κατά φθίνουσα σειρά (από-, τη μεγαλύτερη στη μικρότερη μείωση) στα προγράμματα των ετών: 1906. και 1909 (ώρες 8 ποσοστό 8,7%), 1900 και 1903 (6-6,5%), 1886 (2.- 2,2%), 1867-1884-1896 (1-1,1%)· αυξημένος είναι κατά αύξουσα σειρά ;(από.τη μικρότερη, στη μεγαλύτερη αύξηση) στα προγράμματα των ετών: 1897α .(1-1,1%), 1855 (2-2,2%), 1897β (3-3,3%), "1870-1883" και 1914 (10-10,9%) και 1918.(15-16,3%), γ') Το "άνοιγμα" μεταξύ του μικρότερου (84 ώρες του 1906 και 1909) καί.του μεγαλύτερου (107 ώρες του 1918) εβδομαδιαίου χρόνου είναι 23 ώρες, και μεταξύ του. πρώτου και του τελευταίου είναι 15 ώρες. δ') Η μεγαλύτερη μεταβολή (θετική η αρνητική) του εβδομαδιαίου χρόνου προς τον αμέσως προηγούμενο του σημειώθηκε, κατά φθίνουσα σειρά, στα ακόλουθα προγράμματα: 1914 (+18 ώρες-21.4% ποσοστό).

82. Σημειώνεται ότι όλες αυτές οι προκηρύξεις -εκτός από την πρώτη- ανακλήθησαν "ως προς τα βιβλία τα προοριζόμενα διά τας Α' και Β' τάξεις των εξαταξίων γυμνασίων" με την υπ' αριθ. .43492/31 Αυγούστου 1929 (ΕτΚ, αρ. 99, τχ. Β'/17 Σεπτεμβρίου 1929) υπουργική απόφαση. '

83. Σε όλους τους συγκεντρωτικούς Πίνακες που ακολουθούν, αφετηρία είναι το πρώτο ολοκληρωμένο πρόγραμμα του 1836.

Σελ. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/116.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

"1870-1883" (+11 ώρες -12,1% ποσοστό), 1884 (-11 ώρες-10,9% ποσοστό), 1900 (-9 ώρες-9,5% ποσοστό) και 1918 (+5 ώρες - 4,% ποσοστό)'- στα υπόλοιπα προγράμματα η μεταβολή κυμαίνεται από 0-3 ώρες. ε.') Ο μέσος όρος του εβδομαδιαίου χρόνου για όλα τα προγράμματα είναι 92 1/2 ώρες, ενώ αν εξαιρέσουμε τα τρία προγράμματα που έχουν εβδομαδιαίο χρόνο πάνω από 100 ώρες, ο μέσος όρος για τα υπόλοιπα προγράμματα είναι 90 περίπου ώρες.

Β') Γυμνάσιο: α') Σε αντίθεση προς ό,τι συμβαίνει με το Ελληνικό σχολείο, ο εβδομαδιαίος χρόνος -διδασκαλίας στο Γυμνάσιο είναι αυξημένος σε όλα τα προγράμματα, β') Η αύξηση αυτή κυμαίνεται από 23 ώρες (ποσοστό 24,0% το 1855) μέχρι 44 ώρες (ποσοστό 45,8%) το 1914 και 1918): δηλαδή στο τελευταίο πρόγραμμα του 1914 (καί της τροποποίησης του το 1918) η αύξηση πλησιάζει το 50% του αρχικού εβδομαδιαίου χρόνου, γ') Η μεγαλύτερη θετική μεταβολή του εβδομαδιαίου χρόνου προς τον αμέσως προηγούμενο σημειώθηκε στα ακόλουθα προγράμματα: 1855 (23 ώρες - 24,0% ποσοστό), "1870-1883" (14 ώρες-. 11,7%), 1914 (12 ώρες -9,4%),καί η μεγαλύτερη αρνητική μεταβολή στα προγράμματα: 1900 (9 ώρες-6.- 6%), 1885 (8 ώρες- 6,0%), 1906 (7 ώρες - 5,3%)· στα υπόλοιπα προγράμματα η μεταβολή είναι μικρότερη, δ') Ο μέσος όρος του εβδομαδιαίου χρόνου για όλα τα προγράμματα είναι 129 ώρες (32 ώρες κατά τάξη).

Γ') Ελληνικό σχολείο και Γυμνάσιο: α') Ο εβδομαδιαίος χρόνος διδασκαλίας είναι αυξημένος σε όλα τα προγράμματα, β') Η αύξηση αυτή κυμαίνεται από 23 ώρες (ποσοστό 12,2%) το 1867 μέχρι 59 ώρες (ποσοστό 31,4%) το 1918, οπού η αύξηση πλησιάζει το 1/3 του αρχικού εβδομαδιαίου χρόνου, γ') Η μεταβολή του εβδομαδιαίου χρόνου σε σύγκριση προς τον εκάστοτε προηγούμενο του στα περισσότερα προγράμματα είναι θετική' η θετική αυτή μεταβολή κατά σειρά σημειώνεται στα ακόλουθα προγράμματα: 1914 (30 ώρες -14,2% ποσοστό), 1855 (25 ώρες-13,3% ποσοστό), "1870-1883" (25 ώρες -11,8%) ποσοστό και 1884 (14 ώρες -6,6% ποσοστό)· η μεγαλύτερη αρνητική μεταβολή εμφανίζεται, στα προγράμματα: 1900 (18 ώρες - 8,5% ποσοστό), 1906 (9 ώρες -4,1%) 1885 (7 ώρες ποσοστό-3,1%), δ') Ο μέσος όρος του εβδομαδιαίου χρόνου για όλα τα προγράμματα είναι 221 ώρες (32 ώρες περίπου κατά τάξη).

Η εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου διδασκαλίας αποτυπώνεται στη γραφική παράσταση 1.

17. Στους πίνακες A 45, 46 και 47 παρουσιάζεται συγκεντρωτικά η εξέλιξη του ωρολογίου προγράμματος και η συμμετοχή του κάθε μαθήματος84

84. ΟΙ διάφοροι κλάδοι των μαθημάτων -που καταγράφονται στους αναλυτικούς

Σελ. 116
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/117.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

στα διάφορα προγράμματα. Από την εξέταση των πινάκων αυτών εξάγουμε τα ακόλουθα γενικά συμπεράσματα:

A') Ελληνικό σχολείο: α') Τα περισσότερα μαθήματα απαντούν σε όλα τα προγράμματα, β') Από τα μαθήματα που εμφανίστηκαν στο πρόγραμμα του 1836 και απαλείφθηκαν, οριστικά η προσωρινά, κατά την εξέλιξη των προγραμμάτων είναι τα Φυσικά, τα οποία δεν απαντούν στο πρόγραμμα του 1867, και τα Λατινικά, τα οποία απαλείφθηκαν από το τελευταίο πρόγραμμα του 1914 και την τροποποίηση του του 1918, γ') Ορισμένα μαθήματα εμφανίστηκαν κατά την εξέλιξη των προγραμμάτων: η Γυμναστική εμφανίζεται από το πρόγραμμα "1870-1883"· τα Νέα Ελληνικά σημειώνουν την πρώτη εμφάνιση τους στο πρόγραμμα του 1884 και η Ωδική στο τελευταίο του 1914, όπως και η Υγιεινή, η οποία όμως συμπεριλαμβάνεται στα Φυσικά, δ') Η Κοσμογραφία και τα Φιλοσοφικά δεν διδάσκονται στο Ελληνικό σχολείο' για την Κοσμογραφία πάντως σημειώνουμε ότι παρέχονται στοιχειώδεις γνώσεις της μέσα από τη διδακτέα ύλη του μαθήματος της Γεωγραφίας,

Β') Γυμνάσιο: α') Τα περισσότερα μαθήματα απαντούν σε όλα τα προγράμματα, β') Όλα τα μαθήματα που εμφανίστηκαν στο πρόγραμμα του 1836 εξακολουθούν να υπάρχουν σε όλα τα προγράμματα της περιόδου που εξετάζουμε, γ') Ορισμένα μαθήματα εμφανίστηκαν κατά την εξέλιξη των προγραμμάτων: η Γεωγραφία εμφανίζεται στο πρόγραμμα "1870-1883" και παραμένει μέχρι και το πρόγραμμα του 1896, οπότε και απαλείφεται· η Γυμναστική επίσης απαντά για πρώτη φορά στο πρόγραμμα "1870-1883" και περιλαμβάνεται σε όλα τα επόμενα προγράμματα (οι Στρατιωτικές ασκήσεις περιλαμβάνονται στα προγράμματα από το "1870-1883" μέχρι και το 1886)· τα Νέα Ελληνικά σημειώνουν την "πρώτη" 85 εμφάνιση τους στο πρόγραμμα του 1896, αλλά στα επόμενα 5 προγράμματα απουσιάζουν, οπότε και σταθεροποιούνται πλέον από το πρόγραμμα του 1909· η Κοσμογραφία εμφανίζεται "αυτόνομη" από το πρόγραμμα του 1884, αν και αναφερόταν και στα προηγούμενα προγράμματα ως "φυσικομαθηματική η μαθηματική γεωγραφία"' η πίνακες των επιμέρους προγραμμάτων-, στους συγκεντρωτικούς πίνακες έχουν ενσωματωθεί στον γενικό τίτλο του κάθε μαθήματος. Πάντως ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει υπόψη του και τις ακόλουθες περιπτώσεις: Η Φυσική ιστορία, η Φυσιογνωσία, η Χημεία, η Φυσική Πειραματική και η Υγιεινή έχουν ενσωματωθεί στο μάθημα "Φυσικά", η Καλλιγραφία. Ιχνογραφία, Χειροτεχνία στο μάθημα "Τεχνικά", οι Στρατιωτικές ασκήσεις στο μάθημα "Γυμναστική"' επίσης η σειρά αναγραφής των μαθημάτων στους συγκεντρωτικούς πίνακες στηρίζεται στο πρόγραμμα του 1836, με τις διάφορες κατά καιρούς προσθήκες.

85. Τα εισαγωγικά υποδηλώνουν την αμφιβολία για την εφαρμογή του προγράμματος του 1896.

Σελ. 117
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/118.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Ωδική αναφέρεται για πρώτη φορά στο πρόγραμμα του 1914. δ') Τα Τεχνικά δεν διδάσκονται στο Γυμνάσιο,

Γ') Ελληνικό σχολείο και Γυμνάσιο: α') Τα περισσότερα μαθήματα .απαντούν σε όλα τα προγράμματα, β') Τα μαθήματα του προγράμματος του 1836 εξακολουθούν να υπάρχουν σε ολα τα επόμενα προγράμματα της περιόδου, γ') Ορισμένα μαθήματα εμφανίστηκαν, κατά την εξέλιξη των προγραμμάτων και παρέμειναν ως το τέλος: η Γυμναστική εμφανίζεται στο πρόγραμμα "1870-1883", η Κοσμογραφία και τα Νέα Ελληνικά στο πρόγραμμα του 1884 και η 'Ωδική στο πρόγραμμα του 1914.

18. Οι Πίνακες A48, 49 και 50 παρουσιάζουν την εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου διδασκαλίας κατά μάθημα, τις μεταβολές δηλαδή που υπέστη το κάθε μάθημα ως προς τις ώρες διδασκαλίας του. Από τη μελέτη των Πινάκων αυτών οδηγούμαστε στα ακόλουθα συμπεράσματα:

A') Ελληνικό σχολείο: α') Σέ κανένα μάθημα ο χρόνος διδασκαλίας δεν παρέμεινε αμετάβλητος, β') Τη μικρότερη μεταβολή παρουσιάζουν τα Θρησκευτικά, η Γεωγραφία και τα Λατινικά' στα άλλα μαθήματα σημειώνονται αυξομείωσεις του χρόνου τους κατά διαστήματα (ιδιαίτερα στα Αρχαία και Νέα Ελληνικά), γ') Κατά πρόγραμμα, οι λιγότερες μεταβολές σημειώνονται στα προγράμματα: 1897α και 1918 (ι μάθημα), "1870-1883" και 1906 (2 μαθήματα) και 1867 και 1903 (3 μαθήματα), και οι περισσότερες στα προγράμματα: 1900 (8 μαθήματα), 1884 (9 μαθήματα) και 1914 (10 μαθήματα), δ') 

Τελική αύξηση παρουσιάζουν τα περισσότερα μαθήματα και ιδιαίτερα τα Νέα Ελληνικά, τα Τεχνικά και η Γυμναστική, ενώ τελική μείωση έχουν τα Αρχαία Ελληνικά (22 ώρες -ποσοστό 56,4%), τα Γαλλικά (6 ώρες -ποσοστό 50,0%) -και τα Λατινικά, που αφαιρούνται από το τελευταίο πρόγραμμα,

Β') Γυμνάσιο: α') Μεταβολές στις ώρες διδασκαλίας σημειώθηκαν σε όλα τα μαθήματα, β') Τις λιγότερες μεταβολές παρουσιάζουν η Κοσμογραφία, τα Γαλλικά και η Γυμναστική· τις περισσότερες τα Λατινικά, τα Μαθηματικά, τα Θρησκευτικά, τα Φυσικά και τα Αρχαία Ελληνικά, γ') Κατά πρόγραμμα, οι λιγότερες μεταβολές σημειώνονται στα προγράμματα: 1897β (1 μάθημα), "1870-1883" και 1906 (2 μαθήματα) και 1867 και 1903 (3 μαθήματα), και οι περισσότερες στα προγράμματα: 1900 (8 μαθήματα), 1884 (9 μαθήματα) και 1914 (10 μαθήματα), δ') Τελική αύξηση παρουσιάζουν τα περισσότερα μαθήματα, εκτός από τη Γεωγραφία και τα Θρησκευτικά που παρέμειναν στα ίδια επίπεδα, και τα Λατινικά, που είχαν τελική μείωση 5 ώρες (ποσοστό 26,3%).

Γ') Ελληνικό σχολείο και Γυμνάσιο: α') "Ολα τα μαθήματα παρουσιάζουν μεταβολές στις ώρες διδασκαλίας τους, β') Τις λιγότερες μεταβολές παρουσιάζουν η Κοσμογραφία και η Γυμναστική, ενώ στα υπόλοιπα μαθήματα

Σελ. 118
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/119.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

σημειώνονται μεταβολές σε 6 μέχρι και 10 προγράμματα, γ') Κατά πρόγραμμα, οι λιγότερες μεταβολές σημειώνονται στα προγράμματα: 1918 (1 μάθημα), 1897β (2 μαθήματα) και "1870-1883" (3 μαθήματα)· στα υπόλοιπα προγράμματα μεταβολές σημειώνονται σε 5 μέχρι και 11 μαθήματα, δ') Η τελική εικόνα των μαθημάτων είναι η ακόλουθη: της Γεωγραφίας και των Θρησκευτικών οι αρχικές ώρες παρέμειναν, μειώθηκαν των Αρχαίων Ελληνικών κατά 15 (ποσοστό μείωσης 21,4%), των Λατινικών κατά 8 (ποσοστό μείωσης 36,4%) και των Γαλλικών κατά 2 (ποσοστό μείωσης 10,0%), ενώ όλων των άλλων μαθημάτων αυξήθηκαν από 2 μέχρι και 23 ώρες.

19. Οι Πίνακες A51, 52, 53 περιλαμβάνουν την εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου κατά κατηγορίες μαθημάτων 86 σε ποσοστιαία τοις % κατανομή. Από τη μελέτη των Πινάκων αυτών συμπεραίνουμε τα ακόλουθα:

A') Ελληνικό σχολείο:- α') Τα Φιλολογικά μαθήματα κατέχουν την 1η θέση -στην ιεράρχηση των κατηγοριών- σε όλα τα προγράμματα με ποσοστό που κυμαίνεται από 62,6% το 1867 μέχρι 40,2% το 1918 (διαφορά 22,4%). Το ποσοστό των Φιλολογικών μαθημάτων μέχρι και το πρόγραμμα του 1885 βρίσκεται πάνω από 50% του συνολικού εβδομαδιαίου χρόνου, ενώ από το επόμενο πρόγραμμα του 1886 το ποσοστό αυτό μειώνεται -παρά τις διάφορες αυξομειώσεις και καταλήγει στο 40,2% στο πρόγραμμα του 1918. β') Τα Φυσικομαθηματικά εναλλάσσονται στη 2η και 3η θέση (στη 2η θέση βρίσκονται στα προγράμματα των ετών 1836,1855, "1870-1883", 1884,1897α και 1897β και σε όλα τα άλλα στην 3η). γ') Οι ξένες γλώσσες, εκτός από το πρώτο πρόγραμμα του 1836 όπου το ποσοστό τους είναι πάνω από το 10% και κατέχουν την τέταρτη θέση, σε όλα τα άλλα προγράμματα βρίσκονται στην τελευταία η προτελευταία θέση και με ποσοστό αρκετά χαμηλό (6,6-1,2%). δ') Τα Πρακτικά μαθήματα στα τρία πρώτα προγράμματα κατέχουν την τελευταία θέση με πολύ χαμηλό ποσοστό, αλλά στα υπόλοιπα προγράμματα-με την προσθήκη της Γυμναστικής- στην 3η και 2η θέση με ποσοστό που κυμαίνεται από 12,7-26,2% (η θέση τους είναι αντίστροφη από την αντίστοιχη των

86. Οι κατηγορίες των μαθημάτων είναι οι ακόλουθες: α') Φιλολογικά (Αρχαία Ελληνικά, Νέα Ελληνικά, Λατινικά, Ιστορία, Φιλοσοφικά), β') Φυσικομαθηματικά (Μαθηματικά, Φυσικά, Κοσμογραφία), γ') Ξένες γλώσσες, 8') Πρακτικά (Τεχνικά, Γυμναστική, Ωδική), και ε') Γενικά (Θρησκευτικά, Γεωγραφία). Διευκρινίζουμε εδώ ότι προτιμήσαμε αυτί) τη διαίρεση των μαθημάτων -και όχι εκείνη που χρησιμοποιεί ο Χ. Νούτσος στη μελέτη του Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης και κοινωνικός έλεγχος (1931-1973), Αθήνα 1979-γιατί πιστεύουμε ότι έτσι φαίνεται καλύτερα ο προσανατολισμός των προγραμμάτων.

Σελ. 119
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/120.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Φυσικομαθηματικών.) ε') Τα Γενικά μαθήματα στα τρία πρώτα προγράμματα βρίσκονται στην 3η και 2η θέση, ενώ από το πρόγραμμα "1870-1883" υποχωρούν και παραμένουν στην 4η θέση με ποσοστό αρκετά σταθερό (12,114,2%). στ') Η διαφορά μεταξύ των κατηγοριών μαθημάτων που κατέχουν την 1η .καί 2η θέση κυμαίνεται. από 14% (στο πρόγραμμα του 1918) μέχρι 48,3% (στο πρόγραμμα του 1867).

Η εικόνα αυτή των διαφόρων κατηγοριών μαθημάτων φαίνεται καλύτερα στη γραφική παράσταση 2.

Β') Γυμνάσιο: α') Και εδώ τα Φιλολογικά μαθήματα κατέχουν την 1η Θέση με ποσοστό από 65,5% το 1855 και 1867 μέχρι 49,6% το 1903 (διαφορά 15,9%), ποσοστό δηλ. υψηλότερο από το αντίστοιχο του Ελληνικού σχολείου (μέσος όρος 57,0%). β') Ακολουθούν στη 2η Θέση τα Φυσικομαθηματικά με ποσοστό από 16,0% στο πρόγραμμα "1870-1883" μέχρι 22,1% στα δύο τελευταία προγράμματα (διαφορά 6,1%)· ο μέσος όρος του εβδομαδιαίου χρόνου είναι 19,3% και η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών πρώτων κατηγοριών κυμαίνεται από 29,8% το 1903 μέχρι 47,8% το 1855 (διαφορά μέσου όρου 37,7%). γ') Οι ξένες γλώσσες ως το πρόγραμμα "1870-1883" βρίσκονται στην 3η θέση με ποσοστό περίπου 10% (κατά μέσο όρο), και από το πρόγραμμα του 1884 κατέχουν την 3η η 4η θέση εναλλακτικά η και ισότιμα με τα Πρακτικά μαθήματα με ποσοστό μεταξύ του 9,7% το 1906 και 8,6% σε αρκετά προγράμματα (διαφορά 1,1% και μέσος όρος 9,2%), αρκετά σταθερό δηλαδή, δ') Τα Πρακτικά μαθήματα (δηλ. η Γυμναστική σε όλα τα προγράμματα, εκτός από τα δύο τελευταία οπού προστίθεται η Ωδική), εκτός από το πρώτο πρόγραμμα κατά το οποίο πρωτοεμφανίζονται κατέχοντας την 4η θέση, σε όλα τα άλλα προγράμματα παραμένουν σταθερά στην 3η θέση με ποσοστό κυμαινόμενο από 8,6% το 1896 μέχρι 15,8% το 1900 (διαφορά 7,2%). τη θέση αυτή τη μοιράζονται σε αρκετά προγράμματα με τις ξένες γλώσσες, ενώ ο μέσος όρος του εβδομαδιαίου χρόνου είναι 10,5% υψηλότερος από τον αντίστοιχο των των ξένων γλωσσών, ε') Στην τελευταία θέση βρίσκονται, τα Γενικά μαθήματα με ποσοστό που κυμαίνεται από 4,7% το 1900 μέχρι 7,5% το "1870-1883" (διαφορά 2,8%) και μέσο όρο 5,9%.

Η γραφική παράσταση 3 αποτυπώνει όλη αυτή την εικόνα που αναφέρεται στις κατηγορίες των μαθημάτων στο Γυμνάσιο.

Γ') Ελληνικό σχολειό και Γυμνάσιο: α') Τα Φιλολογικά μαθήματα κατέχουν την 1η Θέση σε όλα τα προγράμματα με ποσοστό -αυξομειούμενο- που κυμαίνεται από 47,4% το 1900 και 1918 μέχρι 64,3% το 1867 (διαφορά 16,9%). Στα περισσότερα προγράμματα ο εβδομαδιαίος χρόνος καταλαμβάνει ποσοστό μεγαλύτερο από το 50% (μέσος όρος 53,6%). β') Τα Φυσικομαθηματικά κατέχουν τη 2η θέση σε όλα τα προγράμματα (εκτός του 1900 που υποχωρούν

Σελ. 120
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/121.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

στην 3η θέση) με ποσοστό -αυξομειούμενο- που κυμαίνεται από 15,0% το "1870-1883" μέχρι 20,3% το 1909 (διαφορά 5,3%). Εξάλλου, η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών πρώτων κατηγοριών μαθημάτων κυμαίνεται από 28,0% το 1918 μέχρι 48,5% το 1867 (μέσος όρος της διαφοράς 35,6%).

γ') Οι ξένες γλώσσες στο πρώτο πρόγραμμα του 1836 βρίσκονται στην 3η θέση (μαζί με τα Γενικά μαθήματα, στα δύο επόμενα προγράμματα υποχωρούν στην 4η θέση (με ταυτόχρονη μείωση του ποσοστού τους) και από το πρόγραμμα του "1870-1883" καταλήγουν στην 5η και τελευταία θέση με ποσοστό μεταξύ 6,1% το 1900 και 8,0% το 1884, Η διαφορά μεταξύ του μικρότερου (6,1%) και του μεγαλύτερου (10,6%) ποσοστού είναι 4,5% και ο μέσος όρος του εβδομαδιαίου χρόνου 7,8%, δ') Τα Πρακτικά μαθήματα στα τρία πρώτα προγράμματα βρίσκονται στην τελευταία θέση με ποσοστό μόλις 2,0% κατά μέσο όρο, αλλά από το πρόγραμμα του "1870-1883" -με την προσθήκη του μαθήματος της Γυμναστικής-προωθούνται στην 3η θέση (και στη 2η του 1900) ενώ και το ποσοστό τους κυμαίνεται από 10,6% μέχρι 19,8% (διαφορά γενική 17,9% και από το "1870-1883" και μετά 9,2%). Ο μέσος όρος του εβδομαδιαίου χρόνου είναι 11,5% (και 13,7% χωρίς τα τρία πρώτα προγράμματα), ε') Τα Γενικά μαθήματα στα τρία πρώτα προγράμματα κατέχουν την 3η θέση και από το πρόγραμμα του "1870-1883" και μετά υποχωρούν και παραμένουν στην 4η θέση με ποσοστό αρκετά σταθερό. (Η διαφορά του ποσοστού, μεταξύ μικρότερου το 1918 και μεγαλύτερου το 1836, είναι 2,5% ενώ o μέσος όρος του εβδομαδιαίου χρόνου είναι 9,1%). στ') Με βάση τον μέσο όρο της διαφοράς που παρουσιάζει ο εβδομαδιαίος χρόνος στις διάφορες κατηγορίες των μαθημάτων, τη μεγαλύτερη "κινητικότητα" σημειώνουν τα Φιλολογικά μαθήματα και τη μικρότερη τα Γενικά μαθήματα.

Η παραπάνω Εικόνα αποτυπώνεται στη γραφική παράσταση 4.

20. Η ιεράρχηση των μαθημάτων κατά πρόγραμμα περιλαμβάνεται στους πίνακες A 4,7, 10,12,15,17,20, 23,26,28,30, 33,35,37 και 39. Από τη μελέτη αυτών των Πινάκων εξάγουμε τα ακόλουθα συμπεράσματα:

A') Ελληνικό σχολείο: α!) Αρκετά μαθήματα κατέχουν την ίδια, μαζί με άλλα, θέση στην εκάστοτε-ιεραρχία, β') Εκτός από τα Αρχαία Ελληνικά, που κατέχουν σταθερά την 1η θέση (στα δύο τελευταία προγράμματα μαζί με τα Νέα Ελληνικά), κανένα άλλο μάθημα δεν βρίσκεται στην ίδια σταθερή θέση σε όλη την εξέλιξη των προγραμμάτων, παρά μόνο τα Λατινικά, που είναι πάντοτε στην τελευταία θέση (στο πρόγραμμα "1870-1883" μαζί με τα Φυσικά και στο πρόγραμμα του 1900 μαζί με τα Γαλλικά), γ') Στη 2η θέση βρίσκονται μία φορά τα Γαλλικά (1836), δέκα φορές τα Μαθηματικά, μόνα τους η μαζί με άλλα, τρεις φορές τα Νέα Ελληνικά (1884, 1896, και

Σελ. 121
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/122.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

το 1903 μαζί με άλλα) και τέσσερις φορές η Γυμναστική (το 1900, και το 1903,1906,1909 μαζί με άλλα), δ') Στην 3η θέση εναλλάσσονται η Γυμναστική (6 φορές), τα Μαθηματικά (5 φορές) τα Θρησκευτικά (2 φορές) και από 1 φορά η Γεωγραφία και τα Τεχνικά, ε') Στις θέσεις 4η-11η βρίσκονται άλλα μαθήματα, αλλά και ορισμένα που κατά την εξέλιξη των προγραμμάτων υποχωρούν από τη 2η και 3η θέση που προσωρινά κατέχουν, στ') Με βάση τον μέσο όρο του εβδομαδιαίου χρόνου, τα μαθήματα ιεραρχούνται ως εξής: 1ο Αρχαία Ελληνικά (31,9%), 2ο Μαθηματικά (11,6%), 3ο Νέα Ελληνικά (10,9%), 4ο Γυμναστική (10,4%), 5ο Ιστορία (6,8%), 6ο α-γ Γεωγραφία, Θρησκευτικά, Τεχνικά (6,7%), 9ο Ξένες γλώσσες (5,8%), 10ο Φυσικά (5,6%), 11ο Ωδική (4,8%) και 12ο Λατινικά (2,5%).

Β') Γυμνάσιο: α') Και εδώ, αρκετά μαθήματα κατέχουν την ίδια, μαζί με άλλα, θέση στην εκάστοτε Ιεραρχία, β') Το μόνο μάθημα που κατέχει σταθερά την ίδια -την 1η- θέση είναι τα Αρχαία Ελληνικά, όπως επίσης και η Κοσμογραφία που βρίσκεται πάντοτε στην τελευταία θέση· όλα τα άλλα μαθήματα δεν έχουν σταθερή θέση και εναλλάσσονται στις διάφορες θέσεις, με τα Λατινικά, τα Μαθηματικά, τη Γυμναστική και τα Γαλλικά στις υψηλότερες συνήθως θέσεις, γ') Τή 2η και 3η θέση κατέχουν, μόνα τους η μαζί με άλλα μαθήματα, τα Λατινικά και Μαθηματικά αρκετές φορές, και λιγότερες τα Γαλλικά, η Γυμναστική και η Ιστορία, δ') Στην τελευταία θέση, εκτός από την Κοσμογραφία, βρίσκονται και τα Φιλοσοφικά και η Γεωγραφία, ε') Με βάση τον μέσο όρο του εβδομαδιαίου χρόνου, η ιεράρχηση των μαθημάτων που διδάσκονται στο Γυμνάσιο είναι η ακόλουθη: 1ο Αρχαία Ελληνικά (33,7%), 2ο Λατινικά (11,3%), 3ο Μαθηματικά (10,9%), 4ο Γυμναστική (10,0%).' 5ο Γαλλικά (9,2%), 6ο Ιστορία (9,0%), 7ο Φυσικά (7,4%), 8ο Θρησκευτικά (5,3%), 9ο Νέα Ελληνικά (3,9%), 10ο 'Ωδική (2,9%), 11ο Γεωγραφία (2,1%) 12ο Φιλοσοφικά (2,0%) και 13ο Κοσμογραφία (1,4%).

Γ') Ελληνικό σχολείο και Γυμνάσιο: α') Σέ αρκετές περιπτώσεις την ίδια θέση στην εκάστοτε ιεραρχία των μαθημάτων κατέχουν δύο η και τρία μαθήματα, β') Τα Αρχαία Ελληνικά κατέχουν σταθερά σε όλα τα προγράμματα την 1η θέση, και μάλιστα με πολύ μεγάλη διαφορά από το 2ο μάθημα, γ') Τή 2η θέση κατέχουν τα Μαθηματικά σε 13 προγράμματα, η Γυμναστική σε 2 (1900 και 1903) και τα Λατινικά στο 1836. δ') Σέ 9 προγράμματα την 3η θέση κατέχει η Γυμναστική, σε 3 τα Μαθηματικά, σε 2 τα Νέα Ελληνικά, ενώ τα Γαλλικά και τα Λατινικά σε 1 πρόγραμμα (1855 και 1867) αντίστοιχα), ε') Στην τελευταία θέση βρίσκονται άλλοτε τα Φιλοσοφικά και άλλοτε η Κοσμογραφία, και μία φορά τα Τεχνικά, στ') Με βάση τον μέσο όρο του εβδομαδιαίου χρόνου, τα μαθήματα ιεραρχούνται ως εξής: 1ο Αρχαία Ελληνικά (33,1%), 2ο Μαθηματικά (10,9%), 3ο Γυμναστική (10,1%), 4ο Ιστορία

Σελ. 122
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/123.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

(8,1%), 5ο Γαλλικά (7,8%), 6ο Λατινικά (7,3%), 7ο Φυσικά (6,6%), 8ο Θρησκευτικά (5,9%), 9ο Νέα Ελληνικά (5,2%), 10ο Ωδική (3,7%), 11ο Γεωγραφία (3,2%), 12ο τεχνικά (3,0%), 13ο Φιλοσοφικά (1,2%) και 14ο Κοσμογραφία (0,7%).

Σελ. 123
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/124.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 124
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/125.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β'

ΒΑΡΒΑΚΕΙΟ ΛYKEIO — ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

Σελ. 125
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/126.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 126
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/127.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΕΣ

Σελ. 127
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/128.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 128
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Γ΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 109
    17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

    ποιητών η και ποικίλων πεζογράφων, πλην αν εν τη προηγουμένη τάξει εγένετο επαρκής εξοικείωσις του μαθητού προς ωρισμένον συγγραφέα η αν πρόκειται περί ερμηνείας επιτροχάδην,

    δ') εισάγεται η επιτροχάδην ερμηνεία, ήτις βαίνουσα εκ παραλλήλου μετά της συστηματικής ερμηνείας ου μόνον την επιπολαιότητα παρά τοις μαθηταίς, ως πότε ενομίσθη, δεν αναπτύσσει, αφ' ου θα παρέχη τας αναγκαιοτάτας διασαφήσεις ο διδάσκων προς κατανόησιν του ερμηνευομένου, αλλά και το γλωσσικόν αίσθημα αυτών ενισχύει, κινούσα και επιθαρρύνουσα την προθυμίαν και το δια.φέρον του μαθητού προς αυτοπροαίρετον εντρύφησιν εις τα προγονικά και πνευματικά έργα εν τε τω οίκω και τη σχολή' και καθ' όλου δε αυτή παρέχει διά της άφθονου αναγνώσεως των αρχαίων συγγραφέων ποικίλας αφορμάς προς τε ψυχικήν των μαθητών τελείωσιν και γνώσιν των ποικίλων απόψεων του προγονικού πολιτισμού και καθόλου του αρχαίου βίου' ο δε σπουδαιότατον, εκ της τοιαύτης αναγνώσεως θα πεισθώσιν οι μαθηταί ότι και εν τω κατόπιν βίω δύνανται άνευ πολλού κόπου οιονδήποτε των Ελλήνων πεζογράφων και ποιητών να μελετώσι και να αρύωνται εξ αυτών ποικίλα ηθικά και κοινωνικά διδάγματα και ωφελήματα, και

    ε') εν τω καθορισμώ του ποσού και της εκλογής των ερμηνευτέων αρχαίων συγγραφέων ελήφθησαν υπ' όψει τα ακόλουθα'

    1) ότι το αττικόν ιδίωμα εκπροσωπεί τον τελειότατον τύπον της αρχαίας ελληνικής γλώσσης,

    2) ο συνεχής εθνικός βίος και η αδιάλειπτος πνευματική ζωή του ελληνικού έθνους, η εκφαινομένη εις τα διάφορα γλωσσικά προϊόντα κατά τον μακραίωνα βίον του ελληνισμού, και

    3) οι διανοιγέντες μετά τα πρόσφατα μεγάλα ημών ευτυχή γεγονότα νέοι του ελληνισμού προς δράσιν εθνικήν ορίζοντες,

    Συμφώνως δε προς ταύτα το μεν άπεδόθη πρωτίστη σημασία εις την διδασκαλίαν, κατ' εξοχήν του αττικού ιδιώματος μετά συχνής αντιπαραβολής προς το νέον ημών ίδίωμα, το δ' έπεξετάθη η προς ερμηνείαν Όλη και επί των μεταγενεστέρων συγγραφέων και δη των θαυμαστών ημών εκκλησιαστικών ποιητών, Ρωμανού, Κοσμά, Κασσιανής κτλ., το δ' ελήφθη φροντίς, ώστε η ερμηνευομένη ύλη να ήνε περιεχομένου φρονηματιστικού, καλαισθητικού και εν γένει ανταποκρινομένου προς τας ενδεικνυομένας νέας του εθνικού πνεύματος κατευθύνσεις.

    - Λεπτομερέστεραι δε μεταβολαί εν τη εκλογή και τη οικονομία της ύλης των ερμηνευομένων συγγραφέων εγένοντο αι εξής·

    Α'. Εν τω ελληνικώ σχολείω.

    Εκ της α' τάξεως αφηρέθησαν διά λόγους παιδαγωγικούς και διά τας πολλάς ως προς τους αρχαρίους γλωσσικάς δυσχερείας αυτών οι αισώπειοι μύθοι