Συγγραφέας:Αντωνίου, Δαυίδ
 
Τίτλος:Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Γ΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:17
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:487
 
Αριθμός τόμων:3ος από 3 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Νομοθεσία
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1833-1929
 
Περίληψη:Στο τρίτομο αυτό βιβλίο, που καλύπτει την περίοδο 1833-1929, ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει τους ιδρυτικούς νόμους των διαφόρων τύπων σχολείων, δημόσιων η αναγνωρισμένων, του εκάστοτε ελεύθερου ελλαδικού χώρου (χωρίς τις κατά καιρούς τροποποιήσεις τους, εκτός από ορισμένες αναγκαίες εξαιρέσεις), τα προγράμματα διδασκαλίας που ίσχυσαν σε όλη αυτήν την περίοδο και εγκυκλίους που έχουν σχέση με τη διδασκαλία μαθημάτων. Η όλη εργασία είναι διαρθρωμένη ως εξής: Προηγείται μία εισαγωγή που αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της Μέσης Εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1833-1929 και ακολουθεί το κύριο σώμα της εργασίας, χωρισμένο σε δύο μέρη: Στο πρώτο –που επιγράφεται «Τα Κείμενα»– παρατίθεται αριθμημένο το υλικό κατά κεφάλαια, ανάλογα με τον τύπο του σχολείου και σε χρονολογική σειρά. Το δεύτερο –με τίτλο «Η Ανάγνωση», χωρισμένο στα ίδια, όπως το πρώτο, κεφάλαια– περιλαμβάνει αναλυτικούς και συγκριτικούς πίνακες των ωρολογίων προγραμμάτων και μια σύντομη Επισκόπηση των Κειμένων και των Πινάκων. Τέλος, παρατίθεται απόλυτος χρονολογικός πίνακας όλων των Κειμένων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθείται συστηματικά η διαμόρφωση και εξέλιξη των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 12.59 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 132-151 από: 490
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/132.gif&w=600&h=39317_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 4, Τροποποιημένο - ως προς τα μαθηματικά -ωρολόγιο πρόγραμμα 1912

Τάξεις

Mαθήματα 1

---

Σύνολο

%

Α

Β

Γ

Δ

E

ΣΤ

Ζ

Ελληνικά [Αρχαία]

9

9

8

10

10

9

8

63

70

27,01

30,0

[Νέα]

3

2

2

---------

-

-

-

7

3,01

Θρησκευτικά

2

2

2

1

1

-

-

8

3,5

Γεωγραφία

2

2

2

2

2

-

-

10

4,3

Ψυχολογία εμπειρική Φιλοσοφικά - - - - -

1

-

1

2

0,9

Λογική

-

-

-

-

-

-

1

1

Ιστορία

2

2

2

3

3

3

2

17

7,3

Γαλλικά

-

3

3

5

5

4

4

24

10,3

Αριθμητική

3

3

3

4

-

-

1

14

6,0

Γεωμετρία

1

ί

1

2

3

3

2

13

5,5

Αναλυτική γεωμετρία

-

-

-

-

-

1

2

3

1,3

Παραστατική γεωμετρία

Μαθηματικά -

-

-

-

-

1

1

2

44

0,9

18,9

Άλγεβρα

-

-

-

-

3

3

2

8

8,4

Τριγωνομετρία

-

-

-

-

-

1

1

2

0,9

Κοσμογραφία

-

-

-

-

-

-

2

2

0,9

Φυσική Ιστορία

2

2

2

2

-

-

8

3,4

Χημεία και ορυκτολογία

• Φυσικά -

-

-

-

-

3

3

6,

22

2,6

9,4

Φυσική

-

2

-

-

3

3

8-

3,4

Καλλιγραφία

3

3

-

-

-

-

-

6

2,6

Ιχνογραφία

2

2

3

3

3

2

1

16

6,8

Γυμναστική και οπλασκία 2

2

2

2

2

. 2

2

14

6,0

Σύνολο 29

33

32

34

34

36

35

233

100,0

1. Η ιεράρχηση των μαθημάτων όπως στον Πίνακα 3.

2. Η Κοσμογραφία θεωρείται κλάδος των Μαθηματικών και όχι της Γεωγραφίας, όπως συνέβαινε στα προηγούμενα προγράμματα. ΠΗΓΕΣ: α) Πίνακας 3' β) B. διάταγμα 21 Αυγούστου 1912: Κείμενο Β 6 (τ. Α', σ. 715-716).

Σελ. 132
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/133.gif&w=600&h=39317_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 5, Ωρολόγιο πρόγραμμα 1922

Μαθήματα1 Α' Θρησκευτικά

Β' Ελληνικά Νέα2

Αρχαία 2

Γ' Ιστορία

Δ' Φιλοσοφικά (= ((Ψυχολογία και Λογική")

Ε' Γαλλικά

1. Αριθμητική

2. Άλγεβρα

3. Γεωμετρία ΣΤ' Μαθηματικά

4. Τριγωνομετρία

5. Παραστατική

6. Αναλυτική Γεωμετρία

Ζ' κοσμογραφία

1. Φυσική Ιστορία

2. Φυσική Πειραματική

3. Χημεία

Θ' Γεωγραφία Ιχνογραφία

IA' Γυμναστική και σκοποβολία

Σύνoλο

Τάξεις

 Σύνολο

A Β · Γ Δ

1. Ιεράρχηση των μαθημάτων: 1 Φυσικά, 2 Μαθηματικά, 3 Αρχαία Ελληνικά, 4 Γαλλικά, 5 Ιχνογραφία, 6 Γυμναστική, 7 Νέα Ελληνικά, 8 Ιστορία, 9 Γεωγραφία, 10α Θρησκευτικά, 10β Κοσμογραφία, 10γ Φιλοσοφικά.

Εάν όμως υπολογίσουμε και το Ελληνικό σχολείο (βλ. A 99, τ. A', σ. 606-628 και Πίνακα A36, εδώ σ. 57), η ιεράρχηση ...χει ως, εξής : Ια Μαθηματικά, 1β Φυσικά, 3 Αρχαία Ελληνικά, 4 Νέα Ελληνικά, 5 Γαλλικά, 6 Γυμναστική, 7 Ιχνογραφία, 8 Ιστορία, 9 Γεωγραφία, 10α Θρησκευτικά, 10β Καλλιγραφία, 12 Ωδική, 13α Κοσμογραφία, 13β Φιλοσοφικά. Για το σύνολο του εβδομαδιαίου χρόνου του προγράμματος του 1922 βλ. εδώ Πίνακα 6.

2. Αναφέρονται ως υποδιαιρέσεις του μαθήματος Ελληνικά Νέα και Αρχαία".

3. Με το B. διάταγμα στις 4 Ιανουαρίου 1926 (Β11, τ. Α΄ σ. 752) στους κλάδους των Φυσικών προστίθεται και η Υγιεινή, που διδάσκεται 1 ώρα την εβδομάδα,

ΠΗΓΗ: Απόφαση 44598/25 Νοεμβρίου 1922: Κείμενο Β10 (τ. A', σ. 723-751).

Σελ. 133
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/134.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 6. Εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου

 

  Πρόγραμμα Σύνολο εβδομαδιαίων ωρών Μεταβολή (±) ως προς το 1886

 Ώρες %

Μεταβολή (±) ως προς το αμέσως προηγούμενο

Ώρες %

 

1886

237

1890

236

—1

-0,4

—1

-0,4

1893

229

—8

-3,4

—7

-3,0

1912

233

—4

-1,7

+4

+ 1,7

1922

251

+14

+ 5,9

+18

+ 7,7

Σελ. 134
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/135.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΆΚΑΣ 7. Εξέλιξη τον εβδομαδιαίου χρόνου των 4 ανωτέρων τάξεων

  Πρόγραμμα Σύνολο εβδομαδιαίων ωρών Μεταβολή (±) ως προς το 1886

 Ώρες %

Μεταβολή (±) ως προς το αμέσως προηγούμενο

Ώρες %

 

1886

138

1890

137

—1

-0,7

—1

-0,7

1893

137

—1

—0,7

1912

139

+1

+ 0,7

+2

+1,5

1922

144

+6

+ 4,3

+5

+3,6

Σελ. 135
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/136.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ, 8, Εξέλιξη του ωρολογίου προγράμματος

Προγράμματα 1886

1890

1893

1912

1922

Μαθήματα1

Ώρες

% Ώρες % Ώρες % Ώρες%

Ώρες %

Αρχαία Ελληνικά

57

24,0

64

27,1

63

27,5

63

27,

0

36

14,3

Νέα Ελληνικά

7

3,0

7

3,0

7

3,0

7

3,

0

27

ιο,7

Θρησκευτικά

6

2,6

9

3,8

8

3,5

8

3,

5

8

3,2

Γεωγραφία

8

3,4

10

4,2

10

4,4

10

4,

3

12

4,8

Φιλοσοφικά

-

-

-

-

2

0,9

2

0,

9

2

0,8

Ιστορία

17

7,2

17

7,2

17

7,4

17

7,

3

17

6,8

Γαλλικά

43

18,1

30

12,7

24

10,5

24

10,

3

22

8,8

Μαθηματικά

43

18,1

39

16,5

38

16,6

42

18,

0

37

14,7

Κοσμογραφία2

2

0,8

2

0,8

2

0,9

2

0,

9

2

0,8

Φυσικά

19

8,0

22

9,4

22

9,6

22

9,

4

37

14,7

Καλλιγραφία

5

2,0

6

2,6

6

2,6

6

2,

6

83

3,2

Ιχνογραφία

16

6,9

16

6,8

16

7,0

16

6,

8

18

7,2

Γυμναστική

14

5,9

14

5,9

14

6,1

14

6,

0

20

8,0

Ωδική

-

-

-

-

-

-

-

--

5

2,0

Σύνoλο

237

100,0

236

100,0

229

100,0

233

100,0

251*

100,0

1. Η σειρά των μαθημάτων όπως εμφανίζονται στα προγράμματα κατά σειρά" δεν αναφέρεται η Υγιεινή (Β11, τ. A', σ. 752, και προηγούμενο Πίνακα).

2. "Ως το 1893 η Κοσμογραφία θεωρείται κλάδος της Γεωγραφίας, στην τροποποίηση του 1912 περιλαμβάνεται στους κλάδους των Μαθηματικών και τέλος στο πρόγραμμα του 1922 αυτονομείται ως μάθημα.

3. Συμπεριλαμβάνονται και οι ώρες της Χειροτεχνίας.

4. Συμπεριλαμβάνεται και το πρόγραμμα του Ελληνικού σχολείου (βλ. A99, τ. Α', σ. 606-628 και Πίνακα A36, εδώ σ. 157).

Σελ. 136
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/137.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 9. Εξέλιξη τον ωρολογίου προγράμματος1 των 4 ανωτέρων τάξεων

Προγράμματα 1 886

1890

1893

1912

1922

Μαθήματα

Ήρες

%

Ώρες

 %

Ώρες

 %

Ώρες % Ώρες

%

Αρχαία Ελληνικά

33

23,9

38

27,

8

37

27,0

37

26,6

19

13,2

Νέα Ελληνικά

-

-

-

-

-

-

-

-

10

7,0

Θρησκευτικά

-

-

3

2,

2

2

1,5

2

1,4

2

1,4

Γεωγραφία

2

1,4

4

2,

9

4

2,9

4

2,9

5

3,5

Φιλοσοφικά

' -

--

-

--

2

1,5

2

1,4

2

1,4

Ιστορία

11

8,0

11

8,

0

11

8,0

11

7,9

8

5,6

Γαλλικά

24

17,4

18

13,

1

18

ι3,ι

18

ι3,ο

16

11,1

Μαθηματικά

34

24,7

28

20,

4

28

20,4

3ο

21,6

27

18,7

Κοσμογραφία

2

1,4

2

1,

5

2

1,5

2

1,4

2

1,4

Φυσικά

15

10,9

16

11,

7

16

ιι,7

16

11,5

3ο

20,8

καλλιγραφία

-

--

-

--

-

-

' -

-

-

-

Ιχνογραφία

9

6,5

9

6,

6

9

6,6

9

6,5

12

8,3

Γυμναστική

8

5,8

8

5,

,8

8

5,8

8

5,8

11

7,6

Ωδική

-

--

-

--

-

-

-

-

-

-

Σύνολο

138

100,0

137

100,

0

137

100,0

139

100,0

144

100,0

1. Βλ. τις σημειώσεις του Πίνακα 8.

Σελ. 137
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/138.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 10, Εξέλιξη τον εβδομαδιαίου χρόνου κατά μάθημα

Μαθήματα

- 1886

1890

1893

1912 1922

Σύνολο

Αρχαία Ελληνικά

57

+ 7

—1

— —27

—21

Νέα Ελληνικά

7

— +20

+20

Θρησκευτικά

6

+3

—1

— —

+2

Γεωγραφία

8

+2

— +2

+4

Φιλοσοφικά

+2

— —

+2

Ιστορία

17

— —

Γαλλικά

43

—13

—6

— — 2

—2ι

Μαθηματικά

43

—4

—1

+4 - 5

—6

Κοσμογραφία

2

— —

Φυσικά

19

+3

— +15

+ 18

Καλλιγραφία

5

+1

— +2

+3

Ιχνογραφία

16

— +2

+2

Γυμναστική

14

— +6

+ 6

Ωδική

— +5

+5

Σύνολο μεταβολής — — 1 —7 +4 +18 +14

Σελ. 138
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/139.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ; 11. Εξέλιξη τον εβδομαδιαίου χρόνου κατά μάθημα των 4 ανωτέρων τάξεων

προγράμματα

1886

1890 1893 1912 1922

Σύνολο

Μαθήματα .

Αρχαία Ελληνικά

33

+ 5 —1 — -18

—14

Νέα Ελληνικά

 +10

: +10

Θρησκευτικά

+3 —1 — —

+2

Γεωγραφία

2

+2 — — +ι

+3

Φιλοσοφικά

— +2 — —

+2

Ιστορία

11

— — — -3

—3

Γαλλικά

24

—6 — — —2

—8

Μαθηματικά

34

—6 — +2 —3

—7

Κοσμογραφία

2

— — — —

Φυσικά

15

+1 — — +14

+15

Καλλιγραφία

— — — —

Ιχνογραφία

9

_ +3

+ 3

Γυμναστική

8

10

 

+ 3

Ωδική

— — — —

Σύνολο μεταβολής

—1 — +2 +5

+6

Σελ. 139
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/140.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 12. Εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου κατά κατηγορίες μαθημάτων (σε ποσοστιαία τοις % κατανομή)

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

πρόγραμμα

Φιλολογικά Φυσικομαθηματικά Ξένες  γλώσσες Πρακτικά Γενικά

1886

34,2'

26,9

18,1

14,8

6,0

1890

37,3

26,7

12,7

15,3

8,0

1893

38,8

27,1

ιο,5

15,7

7,9

1912

38,2

28,3

10,3

15,4

7,8

1922

32,6

30,3

8,8

20,3

8,0

Σελ. 140
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/141.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 13, Εξέλιξη τον εβδομαδιαίου χρόνου των 4 ανωτέρων τάξεων κατά κατηγορίες μαθημάτων (σε ποσοστιαία τοις % κατανομή)

Πρόγραμμα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

 

Φιλολογικά

Φυσικομαθηματικά

Ξένες γλώσσες

Πρακτικά

Γενικά

1886

31.9

37,0

17,4

12,3

1,4

1890

35,8

33,6

13,1

12,4

5,1

1893

36,5

33,6

13,1

12,4

4,4

1912

; 35,9

34,5

13,0

12,3

4,3

1922

27,2

40,9

11,1

15,9

4,9

Σελ. 141
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/142.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ  5

Εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου του Βαρβακείου Λυκείου — Πρακτικών Λυκείων κατά κατηγορίες μαθημάτων

1880 1890 1900 1910 1920 1930

1. Φιλολογικά 2. Φυσικομαθηματικά 3. Ξένες γλώσσες 4. Πρακτικά 5. Γενικά

Σελ. 142
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/143.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ  6

Εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου κατά κατηγορίες μαθημάτων στις τέσσερις ανώτερες τάξεις του Βαρβακείου Λυκείου

1880 1890 1900 1910 1920 1930

1. Φιλολογικά 2. Φυσικομαθηματικά 3. Ξένες γλώσσες 4. Πρακτικά 5. Γενικά

Σελ. 143
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/144.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 144
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/145.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΙΙ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

10

Σελ. 145
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/146.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 146
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/147.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

1. Συγχρόνως με το ιδρυτικό του Βαρβακείου Λυκείου Β. διάταγμα της 6 Οκτωβρίου 18861 δημοσιεύτηκε και υπουργική απόφαση που όριζε το πρόγραμμα των διδακτέων μαθημάτων. 2 Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό, από τα διδακτέα μαθήματα λείπουν τα Λατινικά, τα Φιλοσοφικά και τα Θρησκευτικά από τις τέσσερις ανώτερες τάξεις3 (που ήταν αντίστοιχες με τις τάξεις του Γυμνασίου). Από τα μαθήματα που διδάσκονται., τα Ελληνικά, κατέχοντας την 1η θέση στην ιεραρχία των μαθημάτων, καλύπτουν περισσότερο από το 1/4 του συνολικού εβδομαδιαίου χρόνου, ακολουθούν τα Μαθηματικά και η Γαλλική γλώσσα, που το καθένα πλησιάζει το 1/5 του εβδομαδιαίου χρόνου, ενώ όλα τα υπόλοιπα μαθήματα καλύπτουν κάτι περισσότερο από το 1/3 των ωρών διδασκαλίας με την ακόλουθη σειρά: Φυσικά, Ιστορία, 'Ιχνογραφία, Γυμναστική, Γεωγραφία, Θρησκευτικά, Καλλιγραφίο1, Κοσμογραφία'.

Ως προς τη διδακτέα Όλη των μαθημάτων παρατηρούμε τα ακόλουθα: α') Στα περισσότερα μαθήματα είναι σχεδόν όμοια με εκείνη του προγράμματος του Ελληνικού σχολείου και Γυμνασίου.4 β') Σε ορισμένα η ύλη συρρικνώνεται (π.χ. Ιστορία) η εκτείνεται (π.χ. Γεωγραφία) στις διάφορες τάξεις, γ') Η Κοσμογραφία αποτελεί κλάδο της Γεωγραφίας, ενώ στο "κλασικό" πρόγραμμα καταγράφεται ως ανεξάρτητο μάθημα, δ') Εκείνο όμως που αποτελεί καινοτομία είναι ότι σε κάθε μάθημα προτάσσεται -για πρώτη φορά- ο σκοπός της διδασκαλίας του, πράγμα που στα "κλασικά" προγράμματα πρωτοπαρουσιάζεται το 1897.

Εδώ κρίνεται σκόπιμο να γίνει μία σύγκριση του προγράμματος αυτού του Βαρβακείου Λυκείου με το πρόγραμμα του ίδιου χρόνου για το Ελληνικό σχολείο και το Γυμνάσιο. Η σύγκριση λοιπόν δίνει την ακόλουθη εικόνα: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος του προγράμματος του Βαρβακείου Λυκείου είναι αυξημένος κατά 13 ώρες (ποσοστό 5,8%), οι οποίες κατανέμονται ως έξης:'9 στις τρεις πρώτες τάξεις και 4 στις τέσσερις ανώτερες τάξεις, β') Αυξημένες παρουσιάζονται οι ώρες των εξής μαθημάτων: της Γαλλικής γλώσσας κατά 26, των Μαθηματικών κατά 19, των Τεχνικών (Καλλιγραφίας, Ιχνογραφίας

1. Βλ. Β1 (τ. Α', σ. 677-684).

2. Βλ. Β2 (τ. A', σ. 685-694) και Πίνακα ΒΙ,

3. Βλ. σχετικά με το μάθημα των θρησκευτικών: Ιωάννης Β. Κογκούλης, Το μάθημα των θρησκευτικών ατή Μέση Εκπαίδευση (1833-1932). Συμβολή στην Ιστορία της Νεοελληνικής εκπαίδευσης, Θεσσαλονίκη 1985, σ. 63-64, 83-84.

4. Βλ. Α66 (τ. Α', σ. 291-297) και Πίνακα ΑΙ8.

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/148.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

κατά 15 και των Φυσικών κατά 5. γ') Αντίθετα μειωμένες είναι οι ώρες των Ελληνικών (Αρχαίων και Νέων) κατά 18, της Γυμναστικής και των Στρατιωτικών ασκήσεων κατά 7, των Θρησκευτικών κατά 5 και της Ιστορίας κατά 2.

Κατά κατηγορίες μαθημάτων παρουσιάζεται η ακόλουθη εικόνα:

Βαρβάκειο Λύκειο Ελληνικό σχολείο και Γυμνάσιο Κατηγορίες μαθημάτων

Ώρες

Αρχαία Ελληνικά

Νέα Ελληνικά

Ιστορία

1 Μαθηματικά

B. Φυσικομαθηματικά Ι Φυσικά

Κοσμογραφία Γ΄ Ξένη γλώσσα

Δ. Τεχνικά (Καλλιγραφία, Ιχνογραφία) 21 8,9 6 2,7

Από τον παραπάνω πίνακα γίνεται σαφές ότι: α') Υπάρχει μία αρκετά "σημαντική αύξηση των ωρών των μαθημάτων εκείνων που συντελούν στην "αυτάρκη σπουδήν των θετικών επιστημών" (φυσικομαθηματικών, τεχνικών, ξένης γλώσσας) και προετοιμάζουν τους υποψήφιους για το Πολυτεχνείο και τις Στρατιωτικές Σχολές.5 β') Τα Φιλολογικά μαθήματα εξακολουθούν και εδώ-να κατέχουν την πρώτη θέση (στο σύνολο τους καλύπτουν το 1/3 των ωρών, ενώ ειδικά τα Αρχαία Ελληνικά μόνα τους καλύπτουν το 1/4). Το τελευταίο αυτό φυσικά δεν είναι περίεργο, αφού ο κλασικισμός αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων γενικώς των προγραμμάτων της εποχής.

2. Το δεύτερο πρόγραμμα του Βαρβακείου Λυκείου δημοσιεύτηκε το 1890.6 Συγκρίνοντας το πρόγραμμα αυτό με το αμέσως προηγούμενο παρατηρούμε τα εξής: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος παραμένει σχεδόν αμετάβλητος (μείωση μόνο 1 ώρα), β') Ανακατανέμονται οι ώρες διδασκαλίας των μαθημάτων, έτσι που να μειώνονται οι ώρες των Γαλλικών και των Μαθηματικών και να αυξάνονται -κατά περίεργο τρόπο- οι ώρες των Ελληνικών και

5. Βλ. Εισαγωγή: B2 (τ. Α', σ. 21-22).

6. Βλ. Β4 (τ. A', σ. 697-704) και Πίνακα Β2.

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/149.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

των Θρησκευτικών (των τελευταίων με την προσθήκη, διδασκαλίας τους στις Δ' και Ε' τάξεις), γ') Αυξημένες εμφανίζονται, και οι ώρες των Φυσικών που ισοφαρίζουν σχεδόν τη μείωση των Μαθηματικών.

Ως προς το αναλυτικό πρόγραμμα παρατηρούμε τα ακόλουθα: α') Η διδακτέα ύλη των Αρχαίων Ελληνικών είναι περισσότερη και με ανακατανομή κατά τάξεις, β') Στα Θρησκευτικά προστίθεται η Χριστιανική Ηθική και η Εκκλησιαστική Ιστορία, γ') Η όλη της Γεωγραφίας έχει ανακατανεμηθεί εντελώς διαφορετικά από το πρόγραμμα του 1886. δ') Στις δύο πρώτες τάξεις οι "ασκήσεις εις το ομιλείν την Γαλλικήν" δεν "διδάσκονται σε ιδιαίτερες ώρες. ε') Η προσθήκη της Αριθμητικής στην τελευταία τάξη αφορά επανάληψη της θεωρητικής αριθμητικής, και η προσθήκη της Γεωμετρίας στην Γ' τάξη αφορά τους ορισμούς, ενώ από την τελευταία τάξη αφαιρείται το τμήμα της Ευθύγραμμης Τριγωνομετρίας με τις εφαρμογές της. στ') Η Άλγεβρα στην Δ' τάξη διδάσκεται μετά το τέλος της Γεωμετρίας (ενώ στο πρόγραμμα του 1886- προβλέπονταν; -ιδιαίτερες ώρες), και αναλυτικότερα στις δύο επόμενες τάξεις, ζ') Η διδασκαλία της Φυσικής στην Γ' τάξη γίνεται "περιληπτικώς και στοιχειωδώς".

3. Δυο είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του προγράμματος του 1893:7 Η εμφάνιση του μαθήματος των Φιλοσοφικών (Ψυχολογίας και Λογικής) και η περαιτέρω μείωση των .ωρών της Γαλλικής γλώσσας (μείωση 6 ώρες). Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος, εξάλλου, παρουσιάζει μία μικρή μείωση (3%), ενώ κατά τα άλλα ισχύουν σε γενικές γραμμές οι παρατηρήσεις του προηγούμενου προγράμματος.

Αλλά και η διδακτέα ύλη των περισσότερων μαθημάτων παραμένει σχεδόν αμετάβλητη, εκτός από τις ακόλουθες-κυρίως-' περιπτώσεις: α') Κατανέμεται "ορθολογικότερα" η ύλη της Ιστορίας σε όλες τις τάξεις, ενώ απουσιάζουν οι "βίοι επιφανών ανδρών" και "σκηνογραφίαι της αρχαίας και νέας ελληνικής ιστορίας" του προηγούμενου προγράμματος. · β') Τα Γαλλικά δεν διδάσκονται στην A' τάξη και είναι πιο απλοποιημένα στις δύο επόμενες τάξεις, γ') Από τους κλάδους των Μαθηματικών, μειώνεται η Αριθμητική, και η Γεωμετρία στην τελευταία τάξη επιμερίζεται με την προσθήκη της 'Αναλυτικής γεωμετρίας, ενώ εμφανίζεται και η Τριγωνομετρία, δ') Η σπουδαιότερη όμως αλλαγή εμφανίζεται στα Αρχαία Ελληνικά, οπού από την Δ' τάξη δίνονται οδηγίες για τον τρόπο διδασκαλίας αρκετά "πρωτοποριακές" για την εποχή τους.

Τέλος, επισημαίνουμε τις αλλαγές που σημειώνονται στο πρόγραμμα της "τάξεως επαναλήψεως" σε σύγκριση με εκείνο του 1887:8 καταργείται

7. Βλ. Β5 (τ. Α', σ. 705-714) και Πίνακα Β3.

8. Βλ. Β3 (τ. Α', σ. 695-696).

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/150.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

η διδασκαλία των Ελληνικών και της Ιστορίας, αυξάνονται οι ώρες των Μαθηματικών (+1) και των Γαλλικών (+1) και προστίθενται Χημεία (ώρες 3) και Φυσική (ώρα 1), ενώ ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος παραμένει ίδιος (ώρες 25).

4. Ενώ σύμφωνα με το -τροποποιημένο κατά το 18939- άρθρο 7 του ιδρυτικού διατάγματος τα πρόγραμμα "κανονίζεται ανά πάσαν τριετίαν" παρά την έρευνά μας δεν εντοπίσαμε -ως τη μεταρρύθμιση του 1920- άλλο πρόγραμμα, εκτός από ένα του 1912, που αναφέρεται όμως μόνο στις ώρες; των Μαθηματικών. Σύμφωνα λοιπόν μ' αυτό,10 οι ώρες των Μαθηματικών αυξάνονται κατά 4, στην ουσία όμως μόνο κατά 2, διότι οι 2 ώρες της Κοσμογραφίας που θεωρείται τώρα κλάδος των Μαθηματικών- αφαιρούνται από τη Γεωγραφία.

5. Τα τελευταίο πρόγραμμα της περιόδου που εξετάζουμε είναι του 1922. Το πρόγραμμα αυτό 11 έχει το ιδιαίτερο γνώρισμα ότι δεν αναφέρεται -όπως τα προηγούμενα- μόνο σε ένα σχολείο, το Βαρβάκειο Λύκειο, αλλά και στα "προς τούτο ομότιμα" Πρακτικά Λύκεια που ιδρύονται σύμφωνα με το άρθρο 8 του Ν. 2244/1920 "Περί μεταρρυθμίσεως του Βαρβακείου Λυκείου".12 Ακόμα, το πρόγραμμα αναφέρεται σε τετρατάξιο Λύκειο,, το οποίο δέχεται μαθητές, ύστερα από εισαγωγικές εξετάσεις, με απολυτήριο Ελληνικού σχολείου.

Από την άποψη, λοιπόν, του ωρολογίου προγράμματος παρατηρούμε τα ακόλουθα: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος έχει κατανεμηθεί εξίσου και στις τέσσερις τάξεις, β') ΤΟ μάθημα της Κοσμογραφίας αυτονομείται από τα Μαθηματικά, γ') Μειώνονται αισθητά οι ώρες των Αρχαίων Ελληνικών και αυξάνονται των Νέων Ελληνικών, δ') Αυξημένες είναι οι ώρες των Φυσικών, τα όποια μάλιστα στην ιεράρχηση των μαθημάτων περνούν στην πρώτη θέση, ε') Καταργείται το μάθημα της Καλλιγραφίας' επιπλέον, από το 1926 προστίθεται ως κλάδος των Φυσικών και η Υγιεινή.13

9. Βλ. B1, [2] (τ. Α', σ. 684).

10. Βλ. B6 (τ. Α', σ. 715-716) και Πίνακα B4. Υπενθυμίζουμε εδώ την προκήρυξη διαγωνισμού για τη συγγραφή διδακτικών βιβλίων Μέσης Εκπαίδευσης και το αντίστοιχο "πρόγραμμα της ποσότητος και οικονομίας της ύλης των διδακτικών βιβλίων της μέσης εκπαιδεύσεως..." που δημοσιεύτηκε το 1907, οπού γίνεται λόγος και για βιβλία του Βαρβακείου Λυκείου' βλ. σχετικά στο κείμενο Α91 (τ. Α', σ. 457-523) και την παρ. 14 της Επισκόπησης του Α' κεφαλαίου (εδώ, σ. 105).

11. Βλ. B10 (τ. Α', σ. 723-751) και Πίνακα Β5.

12. Βλ. B9 (τ. Α', 'σ. 719-722).

13. Βλ. Β11 (τ. Α', σ. 752).

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/151.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Ως προς το αναλυτικό πρόγραμμα, παρατηρούμε ότι επιβεβαιώνεται; και εδώ μία τάση που επισημάνθηκε και στα προγράμματα "κλασικής" κατεύθυνσης: κάθε νέο πρόγραμμα περιγραφεί, τη "διδακτέα όλη" των μαθημάτων περισσότερο αναλυτικά και λεπτομερειακά.

Τέλος, ως προς το περιεχόμενο της διδακτέας ύλης υπάρχει πολύ μικρή σχέση τόσο με το προηγούμενο της ίδιας κατεύθυνσης όσο και με το πρόγραμμα "κλασικής" κατεύθυνσης του 1914.

6. Στο σημείο αυτό κρίνουμε ότι είναι σκόπιμο να κάνουμε μία σύγκριση του προγράμματος αυτού εδώ με το πλησιέστερο του πρόγραμμα Γυμνασίου "κλασικής" κατεύθυνσης, που είναι εκείνο το τροποποιημένο του 1914.14 Από τη σύγκριση λοιπόν αυτή εξάγονται τα ακόλουθα συμπεράσματα: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος του Λυκείου είναι ελαφρώς αυξημένος (κατά 4 ώρες) από εκείνον του Γυμνασίου, β') Σαφώς αυξημένες είναι οι ώρες εκείνων των κατηγοριών μαθημάτων- που επιβεβαιώνουν τον χαρακτηρισμό των Λυκείων ως "πρακτικών" (Φυσικομαθηματικών, Ξένων γλωσσών. Ιχνογραφίας κτλ.), ενώ το αντίστροφο -φυσικά- συμβαίνει με εκείνες που χρωματίζουν το "κλασικό" Γυμνάσιο, γ') Η διαφορά μεταξύ των δύο κυριότερων κατηγοριών μαθημάτων (Φυσικομαθηματικών - Φιλολογικών) είναι μεγαλύτερη στο πρόγραμμα του Γυμνασίου (17,8%) από εκείνην των Λυκείων (15,1%), πράγμα που σημαίνει ότι τα Φιλολογικά μαθήματα εξακολουθούν και στο πρόγραμμα των Λυκείων να κατέχουν υψηλό ποσοστό· τέλος, δ') Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρηση ότι τα Νέα Ελληνικά διδάσκονται περισσότερες ώρες στα Λύκεια (+4).

7. Εξετάζοντας την εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου, όπως καταγράφεται στους Πίνακες Β6 (για τις 7 τάξεις) και B7 (για τις 4 ανώτερες), παρατηρούμε τα εξής: α') Σε όλα τα προγράμματα (για 7 τάξεις) ο εβδομαδιαίος χρόνος είναι αρκετά υψηλός (κατά τάξη κυμαίνεται από 33-36 ώρες), β') "Ως το πρόγραμμα του 1912 σημειώνεται μία τάση μείωσης, η όποια όμως στο πράγραμμα του 1922 μετατρέπεται σε αύξηση (τελικό ποσοστό αύξησης 5,9%). γ') Στα προγράμματα των 4 ανωτέρων τάξεων, ως το 1912 ο εβδομαδιαίος χρόνος παραμένει σχεδόν σταθερός (αλλά και εδώ υψηλός), και μόνο στο τελευταίο πρόγραμμα, του 1922 παρουσιάζει κάποια αύξηση (ώρες 6, ποσοστό

8. Στόν Πίνακα B8 παρουσιάζεται συγκεντρωτικά η εξέλιξη του ωρολογίου προγράμματος και η συμμετοχή του κάθε μαθήματος στα διάφορα

14. Βλ. A99 (τ. A', σ. 606-628) και πίνακα A36 (εδώ, σ. 57).

Σελ. 151
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Γ΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 132
    17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

    ΠΙΝΑΚΑΣ 4, Τροποποιημένο - ως προς τα μαθηματικά -ωρολόγιο πρόγραμμα 1912

    Τάξεις

    Mαθήματα 1

    ---

    Σύνολο

    %

    Α

    Β

    Γ

    Δ

    E

    ΣΤ

    Ζ

    Ελληνικά [Αρχαία]

    9

    9

    8

    10

    10

    9

    8

    63

    70

    27,01

    30,0

    [Νέα]

    3

    2

    2

    ---------

    -

    -

    -

    7

    3,01

    Θρησκευτικά

    2

    2

    2

    1

    1

    -

    -

    8

    3,5

    Γεωγραφία

    2

    2

    2

    2

    2

    -

    -

    10

    4,3

    Ψυχολογία εμπειρική Φιλοσοφικά - - - - -

    1

    -

    1

    2

    0,9

    Λογική

    -

    -

    -

    -

    -

    -

    1

    1

    Ιστορία

    2

    2

    2

    3

    3

    3

    2

    17

    7,3

    Γαλλικά

    -

    3

    3

    5

    5

    4

    4

    24

    10,3

    Αριθμητική

    3

    3

    3

    4

    -

    -

    1

    14

    6,0

    Γεωμετρία

    1

    ί

    1

    2

    3

    3

    2

    13

    5,5

    Αναλυτική γεωμετρία

    -

    -

    -

    -

    -

    1

    2

    3

    1,3

    Παραστατική γεωμετρία

    Μαθηματικά -

    -

    -

    -

    -

    1

    1

    2

    44

    0,9

    18,9

    Άλγεβρα

    -

    -

    -

    -

    3

    3

    2

    8

    8,4

    Τριγωνομετρία

    -

    -

    -

    -

    -

    1

    1

    2

    0,9

    Κοσμογραφία

    -

    -

    -

    -

    -

    -

    2

    2

    0,9

    Φυσική Ιστορία

    2

    2

    2

    2

    -

    -

    8

    3,4

    Χημεία και ορυκτολογία

    • Φυσικά -

    -

    -

    -

    -

    3

    3

    6,

    22

    2,6

    9,4

    Φυσική

    -

    2

    -

    -

    3

    3

    8-

    3,4

    Καλλιγραφία

    3

    3

    -

    -

    -

    -

    -

    6

    2,6

    Ιχνογραφία

    2

    2

    3

    3

    3

    2

    1

    16

    6,8

    Γυμναστική και οπλασκία 2

    2

    2

    2

    2

    . 2

    2

    14

    6,0

    Σύνολο 29

    33

    32

    34

    34

    36

    35

    233

    100,0

    1. Η ιεράρχηση των μαθημάτων όπως στον Πίνακα 3.

    2. Η Κοσμογραφία θεωρείται κλάδος των Μαθηματικών και όχι της Γεωγραφίας, όπως συνέβαινε στα προηγούμενα προγράμματα. ΠΗΓΕΣ: α) Πίνακας 3' β) B. διάταγμα 21 Αυγούστου 1912: Κείμενο Β 6 (τ. Α', σ. 715-716).