Συγγραφέας:Αντωνίου, Δαυίδ
 
Τίτλος:Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Γ΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:17
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:487
 
Αριθμός τόμων:3ος από 3 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Νομοθεσία
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1833-1929
 
Περίληψη:Στο τρίτομο αυτό βιβλίο, που καλύπτει την περίοδο 1833-1929, ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει τους ιδρυτικούς νόμους των διαφόρων τύπων σχολείων, δημόσιων η αναγνωρισμένων, του εκάστοτε ελεύθερου ελλαδικού χώρου (χωρίς τις κατά καιρούς τροποποιήσεις τους, εκτός από ορισμένες αναγκαίες εξαιρέσεις), τα προγράμματα διδασκαλίας που ίσχυσαν σε όλη αυτήν την περίοδο και εγκυκλίους που έχουν σχέση με τη διδασκαλία μαθημάτων. Η όλη εργασία είναι διαρθρωμένη ως εξής: Προηγείται μία εισαγωγή που αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της Μέσης Εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1833-1929 και ακολουθεί το κύριο σώμα της εργασίας, χωρισμένο σε δύο μέρη: Στο πρώτο –που επιγράφεται «Τα Κείμενα»– παρατίθεται αριθμημένο το υλικό κατά κεφάλαια, ανάλογα με τον τύπο του σχολείου και σε χρονολογική σειρά. Το δεύτερο –με τίτλο «Η Ανάγνωση», χωρισμένο στα ίδια, όπως το πρώτο, κεφάλαια– περιλαμβάνει αναλυτικούς και συγκριτικούς πίνακες των ωρολογίων προγραμμάτων και μια σύντομη Επισκόπηση των Κειμένων και των Πινάκων. Τέλος, παρατίθεται απόλυτος χρονολογικός πίνακας όλων των Κειμένων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθείται συστηματικά η διαμόρφωση και εξέλιξη των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 12.59 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 145-164 από: 490
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/145.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΙΙ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

10

Σελ. 145
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/146.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 146
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/147.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

1. Συγχρόνως με το ιδρυτικό του Βαρβακείου Λυκείου Β. διάταγμα της 6 Οκτωβρίου 18861 δημοσιεύτηκε και υπουργική απόφαση που όριζε το πρόγραμμα των διδακτέων μαθημάτων. 2 Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό, από τα διδακτέα μαθήματα λείπουν τα Λατινικά, τα Φιλοσοφικά και τα Θρησκευτικά από τις τέσσερις ανώτερες τάξεις3 (που ήταν αντίστοιχες με τις τάξεις του Γυμνασίου). Από τα μαθήματα που διδάσκονται., τα Ελληνικά, κατέχοντας την 1η θέση στην ιεραρχία των μαθημάτων, καλύπτουν περισσότερο από το 1/4 του συνολικού εβδομαδιαίου χρόνου, ακολουθούν τα Μαθηματικά και η Γαλλική γλώσσα, που το καθένα πλησιάζει το 1/5 του εβδομαδιαίου χρόνου, ενώ όλα τα υπόλοιπα μαθήματα καλύπτουν κάτι περισσότερο από το 1/3 των ωρών διδασκαλίας με την ακόλουθη σειρά: Φυσικά, Ιστορία, 'Ιχνογραφία, Γυμναστική, Γεωγραφία, Θρησκευτικά, Καλλιγραφίο1, Κοσμογραφία'.

Ως προς τη διδακτέα Όλη των μαθημάτων παρατηρούμε τα ακόλουθα: α') Στα περισσότερα μαθήματα είναι σχεδόν όμοια με εκείνη του προγράμματος του Ελληνικού σχολείου και Γυμνασίου.4 β') Σε ορισμένα η ύλη συρρικνώνεται (π.χ. Ιστορία) η εκτείνεται (π.χ. Γεωγραφία) στις διάφορες τάξεις, γ') Η Κοσμογραφία αποτελεί κλάδο της Γεωγραφίας, ενώ στο "κλασικό" πρόγραμμα καταγράφεται ως ανεξάρτητο μάθημα, δ') Εκείνο όμως που αποτελεί καινοτομία είναι ότι σε κάθε μάθημα προτάσσεται -για πρώτη φορά- ο σκοπός της διδασκαλίας του, πράγμα που στα "κλασικά" προγράμματα πρωτοπαρουσιάζεται το 1897.

Εδώ κρίνεται σκόπιμο να γίνει μία σύγκριση του προγράμματος αυτού του Βαρβακείου Λυκείου με το πρόγραμμα του ίδιου χρόνου για το Ελληνικό σχολείο και το Γυμνάσιο. Η σύγκριση λοιπόν δίνει την ακόλουθη εικόνα: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος του προγράμματος του Βαρβακείου Λυκείου είναι αυξημένος κατά 13 ώρες (ποσοστό 5,8%), οι οποίες κατανέμονται ως έξης:'9 στις τρεις πρώτες τάξεις και 4 στις τέσσερις ανώτερες τάξεις, β') Αυξημένες παρουσιάζονται οι ώρες των εξής μαθημάτων: της Γαλλικής γλώσσας κατά 26, των Μαθηματικών κατά 19, των Τεχνικών (Καλλιγραφίας, Ιχνογραφίας

1. Βλ. Β1 (τ. Α', σ. 677-684).

2. Βλ. Β2 (τ. A', σ. 685-694) και Πίνακα ΒΙ,

3. Βλ. σχετικά με το μάθημα των θρησκευτικών: Ιωάννης Β. Κογκούλης, Το μάθημα των θρησκευτικών ατή Μέση Εκπαίδευση (1833-1932). Συμβολή στην Ιστορία της Νεοελληνικής εκπαίδευσης, Θεσσαλονίκη 1985, σ. 63-64, 83-84.

4. Βλ. Α66 (τ. Α', σ. 291-297) και Πίνακα ΑΙ8.

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/148.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

κατά 15 και των Φυσικών κατά 5. γ') Αντίθετα μειωμένες είναι οι ώρες των Ελληνικών (Αρχαίων και Νέων) κατά 18, της Γυμναστικής και των Στρατιωτικών ασκήσεων κατά 7, των Θρησκευτικών κατά 5 και της Ιστορίας κατά 2.

Κατά κατηγορίες μαθημάτων παρουσιάζεται η ακόλουθη εικόνα:

Βαρβάκειο Λύκειο Ελληνικό σχολείο και Γυμνάσιο Κατηγορίες μαθημάτων

Ώρες

Αρχαία Ελληνικά

Νέα Ελληνικά

Ιστορία

1 Μαθηματικά

B. Φυσικομαθηματικά Ι Φυσικά

Κοσμογραφία Γ΄ Ξένη γλώσσα

Δ. Τεχνικά (Καλλιγραφία, Ιχνογραφία) 21 8,9 6 2,7

Από τον παραπάνω πίνακα γίνεται σαφές ότι: α') Υπάρχει μία αρκετά "σημαντική αύξηση των ωρών των μαθημάτων εκείνων που συντελούν στην "αυτάρκη σπουδήν των θετικών επιστημών" (φυσικομαθηματικών, τεχνικών, ξένης γλώσσας) και προετοιμάζουν τους υποψήφιους για το Πολυτεχνείο και τις Στρατιωτικές Σχολές.5 β') Τα Φιλολογικά μαθήματα εξακολουθούν και εδώ-να κατέχουν την πρώτη θέση (στο σύνολο τους καλύπτουν το 1/3 των ωρών, ενώ ειδικά τα Αρχαία Ελληνικά μόνα τους καλύπτουν το 1/4). Το τελευταίο αυτό φυσικά δεν είναι περίεργο, αφού ο κλασικισμός αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων γενικώς των προγραμμάτων της εποχής.

2. Το δεύτερο πρόγραμμα του Βαρβακείου Λυκείου δημοσιεύτηκε το 1890.6 Συγκρίνοντας το πρόγραμμα αυτό με το αμέσως προηγούμενο παρατηρούμε τα εξής: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος παραμένει σχεδόν αμετάβλητος (μείωση μόνο 1 ώρα), β') Ανακατανέμονται οι ώρες διδασκαλίας των μαθημάτων, έτσι που να μειώνονται οι ώρες των Γαλλικών και των Μαθηματικών και να αυξάνονται -κατά περίεργο τρόπο- οι ώρες των Ελληνικών και

5. Βλ. Εισαγωγή: B2 (τ. Α', σ. 21-22).

6. Βλ. Β4 (τ. A', σ. 697-704) και Πίνακα Β2.

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/149.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

των Θρησκευτικών (των τελευταίων με την προσθήκη, διδασκαλίας τους στις Δ' και Ε' τάξεις), γ') Αυξημένες εμφανίζονται, και οι ώρες των Φυσικών που ισοφαρίζουν σχεδόν τη μείωση των Μαθηματικών.

Ως προς το αναλυτικό πρόγραμμα παρατηρούμε τα ακόλουθα: α') Η διδακτέα ύλη των Αρχαίων Ελληνικών είναι περισσότερη και με ανακατανομή κατά τάξεις, β') Στα Θρησκευτικά προστίθεται η Χριστιανική Ηθική και η Εκκλησιαστική Ιστορία, γ') Η όλη της Γεωγραφίας έχει ανακατανεμηθεί εντελώς διαφορετικά από το πρόγραμμα του 1886. δ') Στις δύο πρώτες τάξεις οι "ασκήσεις εις το ομιλείν την Γαλλικήν" δεν "διδάσκονται σε ιδιαίτερες ώρες. ε') Η προσθήκη της Αριθμητικής στην τελευταία τάξη αφορά επανάληψη της θεωρητικής αριθμητικής, και η προσθήκη της Γεωμετρίας στην Γ' τάξη αφορά τους ορισμούς, ενώ από την τελευταία τάξη αφαιρείται το τμήμα της Ευθύγραμμης Τριγωνομετρίας με τις εφαρμογές της. στ') Η Άλγεβρα στην Δ' τάξη διδάσκεται μετά το τέλος της Γεωμετρίας (ενώ στο πρόγραμμα του 1886- προβλέπονταν; -ιδιαίτερες ώρες), και αναλυτικότερα στις δύο επόμενες τάξεις, ζ') Η διδασκαλία της Φυσικής στην Γ' τάξη γίνεται "περιληπτικώς και στοιχειωδώς".

3. Δυο είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του προγράμματος του 1893:7 Η εμφάνιση του μαθήματος των Φιλοσοφικών (Ψυχολογίας και Λογικής) και η περαιτέρω μείωση των .ωρών της Γαλλικής γλώσσας (μείωση 6 ώρες). Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος, εξάλλου, παρουσιάζει μία μικρή μείωση (3%), ενώ κατά τα άλλα ισχύουν σε γενικές γραμμές οι παρατηρήσεις του προηγούμενου προγράμματος.

Αλλά και η διδακτέα ύλη των περισσότερων μαθημάτων παραμένει σχεδόν αμετάβλητη, εκτός από τις ακόλουθες-κυρίως-' περιπτώσεις: α') Κατανέμεται "ορθολογικότερα" η ύλη της Ιστορίας σε όλες τις τάξεις, ενώ απουσιάζουν οι "βίοι επιφανών ανδρών" και "σκηνογραφίαι της αρχαίας και νέας ελληνικής ιστορίας" του προηγούμενου προγράμματος. · β') Τα Γαλλικά δεν διδάσκονται στην A' τάξη και είναι πιο απλοποιημένα στις δύο επόμενες τάξεις, γ') Από τους κλάδους των Μαθηματικών, μειώνεται η Αριθμητική, και η Γεωμετρία στην τελευταία τάξη επιμερίζεται με την προσθήκη της 'Αναλυτικής γεωμετρίας, ενώ εμφανίζεται και η Τριγωνομετρία, δ') Η σπουδαιότερη όμως αλλαγή εμφανίζεται στα Αρχαία Ελληνικά, οπού από την Δ' τάξη δίνονται οδηγίες για τον τρόπο διδασκαλίας αρκετά "πρωτοποριακές" για την εποχή τους.

Τέλος, επισημαίνουμε τις αλλαγές που σημειώνονται στο πρόγραμμα της "τάξεως επαναλήψεως" σε σύγκριση με εκείνο του 1887:8 καταργείται

7. Βλ. Β5 (τ. Α', σ. 705-714) και Πίνακα Β3.

8. Βλ. Β3 (τ. Α', σ. 695-696).

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/150.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

η διδασκαλία των Ελληνικών και της Ιστορίας, αυξάνονται οι ώρες των Μαθηματικών (+1) και των Γαλλικών (+1) και προστίθενται Χημεία (ώρες 3) και Φυσική (ώρα 1), ενώ ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος παραμένει ίδιος (ώρες 25).

4. Ενώ σύμφωνα με το -τροποποιημένο κατά το 18939- άρθρο 7 του ιδρυτικού διατάγματος τα πρόγραμμα "κανονίζεται ανά πάσαν τριετίαν" παρά την έρευνά μας δεν εντοπίσαμε -ως τη μεταρρύθμιση του 1920- άλλο πρόγραμμα, εκτός από ένα του 1912, που αναφέρεται όμως μόνο στις ώρες; των Μαθηματικών. Σύμφωνα λοιπόν μ' αυτό,10 οι ώρες των Μαθηματικών αυξάνονται κατά 4, στην ουσία όμως μόνο κατά 2, διότι οι 2 ώρες της Κοσμογραφίας που θεωρείται τώρα κλάδος των Μαθηματικών- αφαιρούνται από τη Γεωγραφία.

5. Τα τελευταίο πρόγραμμα της περιόδου που εξετάζουμε είναι του 1922. Το πρόγραμμα αυτό 11 έχει το ιδιαίτερο γνώρισμα ότι δεν αναφέρεται -όπως τα προηγούμενα- μόνο σε ένα σχολείο, το Βαρβάκειο Λύκειο, αλλά και στα "προς τούτο ομότιμα" Πρακτικά Λύκεια που ιδρύονται σύμφωνα με το άρθρο 8 του Ν. 2244/1920 "Περί μεταρρυθμίσεως του Βαρβακείου Λυκείου".12 Ακόμα, το πρόγραμμα αναφέρεται σε τετρατάξιο Λύκειο,, το οποίο δέχεται μαθητές, ύστερα από εισαγωγικές εξετάσεις, με απολυτήριο Ελληνικού σχολείου.

Από την άποψη, λοιπόν, του ωρολογίου προγράμματος παρατηρούμε τα ακόλουθα: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος έχει κατανεμηθεί εξίσου και στις τέσσερις τάξεις, β') ΤΟ μάθημα της Κοσμογραφίας αυτονομείται από τα Μαθηματικά, γ') Μειώνονται αισθητά οι ώρες των Αρχαίων Ελληνικών και αυξάνονται των Νέων Ελληνικών, δ') Αυξημένες είναι οι ώρες των Φυσικών, τα όποια μάλιστα στην ιεράρχηση των μαθημάτων περνούν στην πρώτη θέση, ε') Καταργείται το μάθημα της Καλλιγραφίας' επιπλέον, από το 1926 προστίθεται ως κλάδος των Φυσικών και η Υγιεινή.13

9. Βλ. B1, [2] (τ. Α', σ. 684).

10. Βλ. B6 (τ. Α', σ. 715-716) και Πίνακα B4. Υπενθυμίζουμε εδώ την προκήρυξη διαγωνισμού για τη συγγραφή διδακτικών βιβλίων Μέσης Εκπαίδευσης και το αντίστοιχο "πρόγραμμα της ποσότητος και οικονομίας της ύλης των διδακτικών βιβλίων της μέσης εκπαιδεύσεως..." που δημοσιεύτηκε το 1907, οπού γίνεται λόγος και για βιβλία του Βαρβακείου Λυκείου' βλ. σχετικά στο κείμενο Α91 (τ. Α', σ. 457-523) και την παρ. 14 της Επισκόπησης του Α' κεφαλαίου (εδώ, σ. 105).

11. Βλ. B10 (τ. Α', σ. 723-751) και Πίνακα Β5.

12. Βλ. B9 (τ. Α', 'σ. 719-722).

13. Βλ. Β11 (τ. Α', σ. 752).

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/151.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Ως προς το αναλυτικό πρόγραμμα, παρατηρούμε ότι επιβεβαιώνεται; και εδώ μία τάση που επισημάνθηκε και στα προγράμματα "κλασικής" κατεύθυνσης: κάθε νέο πρόγραμμα περιγραφεί, τη "διδακτέα όλη" των μαθημάτων περισσότερο αναλυτικά και λεπτομερειακά.

Τέλος, ως προς το περιεχόμενο της διδακτέας ύλης υπάρχει πολύ μικρή σχέση τόσο με το προηγούμενο της ίδιας κατεύθυνσης όσο και με το πρόγραμμα "κλασικής" κατεύθυνσης του 1914.

6. Στο σημείο αυτό κρίνουμε ότι είναι σκόπιμο να κάνουμε μία σύγκριση του προγράμματος αυτού εδώ με το πλησιέστερο του πρόγραμμα Γυμνασίου "κλασικής" κατεύθυνσης, που είναι εκείνο το τροποποιημένο του 1914.14 Από τη σύγκριση λοιπόν αυτή εξάγονται τα ακόλουθα συμπεράσματα: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος του Λυκείου είναι ελαφρώς αυξημένος (κατά 4 ώρες) από εκείνον του Γυμνασίου, β') Σαφώς αυξημένες είναι οι ώρες εκείνων των κατηγοριών μαθημάτων- που επιβεβαιώνουν τον χαρακτηρισμό των Λυκείων ως "πρακτικών" (Φυσικομαθηματικών, Ξένων γλωσσών. Ιχνογραφίας κτλ.), ενώ το αντίστροφο -φυσικά- συμβαίνει με εκείνες που χρωματίζουν το "κλασικό" Γυμνάσιο, γ') Η διαφορά μεταξύ των δύο κυριότερων κατηγοριών μαθημάτων (Φυσικομαθηματικών - Φιλολογικών) είναι μεγαλύτερη στο πρόγραμμα του Γυμνασίου (17,8%) από εκείνην των Λυκείων (15,1%), πράγμα που σημαίνει ότι τα Φιλολογικά μαθήματα εξακολουθούν και στο πρόγραμμα των Λυκείων να κατέχουν υψηλό ποσοστό· τέλος, δ') Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρηση ότι τα Νέα Ελληνικά διδάσκονται περισσότερες ώρες στα Λύκεια (+4).

7. Εξετάζοντας την εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου, όπως καταγράφεται στους Πίνακες Β6 (για τις 7 τάξεις) και B7 (για τις 4 ανώτερες), παρατηρούμε τα εξής: α') Σε όλα τα προγράμματα (για 7 τάξεις) ο εβδομαδιαίος χρόνος είναι αρκετά υψηλός (κατά τάξη κυμαίνεται από 33-36 ώρες), β') "Ως το πρόγραμμα του 1912 σημειώνεται μία τάση μείωσης, η όποια όμως στο πράγραμμα του 1922 μετατρέπεται σε αύξηση (τελικό ποσοστό αύξησης 5,9%). γ') Στα προγράμματα των 4 ανωτέρων τάξεων, ως το 1912 ο εβδομαδιαίος χρόνος παραμένει σχεδόν σταθερός (αλλά και εδώ υψηλός), και μόνο στο τελευταίο πρόγραμμα, του 1922 παρουσιάζει κάποια αύξηση (ώρες 6, ποσοστό

8. Στόν Πίνακα B8 παρουσιάζεται συγκεντρωτικά η εξέλιξη του ωρολογίου προγράμματος και η συμμετοχή του κάθε μαθήματος στα διάφορα

14. Βλ. A99 (τ. A', σ. 606-628) και πίνακα A36 (εδώ, σ. 57).

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/152.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

προγράμματα. Από την εξέταση του πίνακα αυτού εξάγονται τα ακόλουθα συμπεράσματα: α') Έκτος από τα Φιλοσοφικά, που πρωτοεμφανίζονται, στο πρόγραμμα του 1893, όλα τα άλλα μαθήματα έχουν συνεχή παρουσία από το πρώτο μέχρι το τελευταίο πρόγραμμα, β') ' H παρουσία της Ωδικής στο πρόγραμμα του 1922 οφείλεται στη διδασκαλία της στο Ελληνικό Σχολείο, το πρόγραμμα του οποίου συμπεριλαμβάνεται στον εβδομαδιαίο χρόνο του προγράμματος του 1922.

Ως προς την εξέλιξη του ωρολογίου προγράμματος και τη συμμετοχή του" κάθε μαθήματος στα προγράμματα των 4 ανωτέρων τάξεων - όπως καταγράφονται στον Πίνακα Β9 - παρατηρούμε τα εξής: α') Από τα μαθήματα σε όλα τα προγράμματα απουσιάζει η Καλλιγραφία, που περιορίζεται στις- κατώτερες τάξεις, όπως επίσης και η Ωδική (βλ. αμέσως προηγούμενη παράγραφο). β') Τα Νέα Ελληνικά - ως κλάδος του" μαθήματος των Ελληνικών - 15 δεν υπάρχουν παρά μόνο στο τελευταίο πρόγραμμα του 1922, και μάλιστα με αυξημένο αριθμό ωρών από ό,τι στις κατώτερες τάξεις, γ') Τα Θρησκευτικά εμφανίζονται για πρώτη φορά στο πρόγραμμα του 1890 και έκτοτε παραμένουν σε όλα τα επόμενα προγράμματα. To ίδιο συμβαίνει και με -τα Φιλοσοφικά που πρωτοεμφανίζονται στο πρόγραμμα του 1893. δ') Όλα τα άλλα μαθήματα υπάρχουν συνεχώς σε όλα τα προγράμματα.

9. Οι μεταβολές κάθε μαθήματος κατά την εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου καταγράφονται στους Πίνακες Β10 και Β11. Σύμφωνα με τον πρώτο πίνακα: α') Ο χρόνος μένει αμετάβλητος στην Ιστορία και την Κοσμογραφία. β') Τελική αύξηση παρουσιάζουν κατά σειρά τα μαθήματα: Νέα Ελληνικά (20 ώρες). Φυσικά (18), Γυμναστική (6), Ωδική (5), Γεωγραφία (4), Καλλιγραφία (3), Θρησκευτικά και Ιχνογραφία (2). γ') Τελική μείωση παρουσιάζουν κατά σειρά τα μαθήματα: Αρχαία Ελληνικά και Γαλλικά (21 ώρες), Μαθηματικά (6 ώρες), δ') Οι περισσότερες μεταβολές σημειώνονται στο πρόγραμμα του 1922.

Εξάλλου, σύμφωνα με τον Πίνακα Β11 (για τις 4 ανώτερες τάξεις): α') Ο χρόνος μένε., αμετάβλητος μόνο στην Κοσμογραφία, ενώ στα άλλα μαθήματα σημειώνονται μεταβολές, κυρίως στα προγράμματα του 1890 και του 1922. β') Τελική αύξηση παρουσιάζουν κατά σειρά τα μαθήματα: Φυσικά (15 ώρες). Γεωγραφία - Γυμναστική - Ιχνογραφία (3 ώρες), γ') Αντίθετα, τελική μείωση παρουσιάζουν κατά σειρά τα μαθήματα: Αρχαία Ελληνικά (14 ώρες). Γαλλικά (8), Μαθηματικά (7), και Ιστορία (3).

15. Υπενθυμίζουμε ότι το μάθημα των Νέων Ελληνικών αυτονομήθηκε με το Β. διάταγμα "περί εγγραφών, εξετάσεων κτλ. εν τοις σχολείοις της μέσης εκπαιδεύσεως" της 29 Δεκεμβρίου 1923. (Βλ. και υποσημ. 79 της Επισκόπησης του A' κεφαλαίου, εδώ, σ. 107- 108).

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/153.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

10. Ως προς την ιεράρχηση των μαθημάτων, με βάση τους Πίνακες Β12 και Β13 -όπου τα μαθήματα έχουν ομαδοποιηθεί-,16 παρατηρούμε τα ακόλουθα: α') Τα Φιλολογικά και τα Φυσικομαθηματικά μαθήματα κατέχουν σε όλα τα προγράμματα την 1η και 2η θέση αντίστοιχα, με άνοιγμα της μεταξύ τους διαφοράς κατά πρόγραμμα 7,3% - 10,6% - 11,7% - 9,9%- 2,3%, πράγμα που σημαίνει ότι μόνο στο τελευταίο πρόγραμμα έχουμε αισθητή μείωση των Φιλολογικών μαθημάτων (5,6%), την όποια όμως δεν την κερδίζουν ολόκληρη τα Φυσικομαθηματικά, αλλά περισσότερο τα Πρακτικά μαθήματα, β') Στην 3η θέση βρίσκονται τα Πρακτικά μαθήματα (εκτός από το πρώτο πρόγραμμα, οπού κατέχουν την 4η θέση), τα οποία ως το 1912 παρουσιάζουν κάποια σταθερότητα, αλλά στο τελευταίο πρόγραμμα αυξάνουν το ποσοστό τους κατά 5 μονάδες, γ') Στην 4η θέση (εκτός από το πρώτο πρόγραμμα όπου κατέχουν την 3η Θέση) βρίσκονται οι Ξένες γλώσσες με συνεχή τάση μείωσης του ποσοστού τους, και στην 5η και τελευταία τα Γενικά μαθήματα.

Οι παραπάνω παρατηρήσεις ισχύουν για τον εβδομαδιαίο χρόνο των 7 τάξεων (Πίνακας Β12). Με βάση όμως τον Πίνακα B13 παρατηρούμε ότι: α') Τα Φιλολογικά και Φυσικομαθηματικά μοιράζονται την 1η Θέση· έτσι, τα Φιλολογικά κατέχουν την 1η θέση στα προγράμματα 1890, 1893, 1912 και τα Φυσικομαθηματικά στα προγράμματα 1886 και 1922, αλλά το άνοιγμα της μεταξύ τους διαφοράς είναι μικρότερο από το προηγούμενο (5,1%- 2,2% 2,9% - 1,4%) και μόνο στο τελευταίο πρόγραμμα είναι μεγαλύτερο (13,7%), όπου τα Φυσικομαθηματικά με το ποσοστό που κατέχουν (40,9%) χαρακτηρίζουν τα Λύκεια ως "Πρακτικά", β') Στην 3η Θέση βρίσκονται οι Ξένες γλώσσες (που μετά από μία αισθητή μείωση του ποσοστού τους σταθεροποιούνται στο 13%), εκτός από το τελευταίο πρόγραμμα, οπού ύστερα και από νέα μείωση περνούν στην 4η θέση. γ') Τα Πρακτικά μαθήματα βρίσκονται στην 4η θέση με μικρή διαφορά από τις Ξένες γλώσσες, εκτός από το τελευταίο πρόγραμμα, όπου αυξάνοντας το ποσοστό τους περνούν στην 3η θέση. δ') Τέλος, στην 5η και τελευταία θέση βρίσκονται τα Γενικά μαθήματα.

Η εικόνα αυτή των διαφόρων κατηγοριών μαθημάτων φαίνεται καλύτερα στις γραφικές παραστάσεις 5 και 6.

Τέλος, ως προς την ιεράρχηση μεμονωμένα των μαθημάτων -όπως έχει καταγραφεί σε κάθε Πίνακα προγράμματος- διαπιστώνουμε ότι μέχρι και το πρόγραμμα του 1912 η ιεράρχηση παραμένει σταθερά η ίδια, και μόνο στο πρόγραμμα του 1922 παρουσιάζεται με νέα μορφή.

16. Τα μαθήματα έχουν ομαδοποιηθεί ως εξής: α') Φιλολογικά (Αρχαία Ελληνικά, Νέα Ελληνικά, Ιστορία, Φιλοσοφικά), β') Φυσικομαθηματικά (Μαθηματικά, Φυσικά, Κοσμογραφία), γ') Ξένες γλώσσες, δ') Πρακτικά (Καλλιγραφία, Ιχνογραφία, Γυμναστική, Ωδική), και ε') Γενικά (Θρησκευτικά, Γεωγραφία).

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/154.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/155.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ' 

ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΑ

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/156.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/157.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΕΣ

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/158.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/159.gif&w=600&h=39317_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Ωρολόγιο πρόγραμμα Διδασκαλείων αρρένων 1878

α/α

Μαθήματα 1

A

Τάξεις

Β

Γ

Σύνολο

%

1

Θρησκευτικά

3

3

3

9

7,0

Μεθοδική και διδακτική επί το πρακτικώτερον

-

3

-

3

Υποδειγματική διδασκαλία

-

2

-

2

2

Παιδαγωγικά

Ασκητική των μαθητών εν τη διδακτική

-

2

-

2

21

16,3

Θεωρία της Παιδαγωγικής

-

-

2

2

Ιστορία συνοπτική της Παιδαγωγίας

-

-

2

2

Διδακτικά (=

Ασκητική διδασκαλία εν τω προτύπω...)

-

-

10

10

3

Φιλοσοφικά

-

3

-

3

2,3

4

Ελληνικά

[Αρχαία] Ελληνικά

[Νέα] Ελληνικά

8 3

8

3

10

3

26

9.

35

20,2

7,0

27,2

5

Ιστορία

3

g

_

6

4,6

6

Γεωγραφία

2

2

-

4

3,1

Φυσική

2

2

3

7

7

Χημεία

Φυσιογνωστικά

-

-

2

2

14

10,9

Σωματολογία

καί Βοτανική

-

2

-

2

Ζωολογία

3

-

-

3

8

Αριθμητική

Μαθηματικά

3

-

3

8

6,2

Γεωμετρία

2

3

-

5

9

Μουσική

Μουσική

3

2

2

7

12

9,3

Οργανική

2

2

1

5

10

Καλλιγραφία

2

2

-

4

9

7,0

. Ιχνογραφία

}

2

1

2

5

1. Ιεράρχηση των μαθημάτων: 1 Ελληνικά, 2 Παιδαγωγικά, 3 Φυσιογνωστικά, 4 Μουσική, 5α Θρησκευτικά, 5β Καλλιγραφία και Ιχνογραφία, 7 Μαθηματικά, 8 Ιστορία, 9α Γεωγραφία, 9β Γυμναστική, 11 Φιλοσοφικά, 12α Κηπουρική (= Γεωπονικά), 12β Υγιεινή. Βλ. και παρακάτω, υποσημ. 45 της Επισκόπησης.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/160.gif&w=600&h=39317_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 (συνέχεια)

α/α

Μαθήματα

Τάξεις

Σύνολο

%

A

Β

Γ ,

11

Γυμναστική

1

2

1

4

3,1

Γυμναστική και Κηπουρική

(2)2

-

-

12

Κηπουρική

1

1

-

2

1,5

13

Υγιεινή

-

-

2

2

1,5

Σύνολο

4ο

46

43

129

100,0

2. Oι 2 αυτές ώρες κατανέμονται ανά 1 στη Γυμναστική και την Κηπουρική. ΠΗΓΗ : Β. διάταγμα 25 Μαΐου 1878: Κείμενο Γ12 (τ. Β', σ. 61-63).

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/161.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

161

ΠΙΝΑΚΑΣ 2. Ωρολόγιο πρόγραμμα Διδασκαλείου

Θεσσαλονίκης

1877

α/α

Μαθήματα 1

Τάξεις

Σύνολο %

Α

Β

Γ

1

Θρησκευτικά

3

3

2

8

6,3

2

Φιλοσοφικά

3

3

2

8

6,3

3

Παιδαγωγικά

3

3

4

10

7,9

4

Ελληνικά

7

6

5

18

14,2

5

Μαθηματικά

4

4

2

10

7,9

6

Φυσική

2

2

2

6

7

Φυσική Ιστορία

Φυσιογνωστικά -

3

2

5

14

11,0

8

Χημεία

-

-

1

1

9

Σωματολογία

2

-

-

2

10

Κοσμογραφία

-

-

1

1

0,8

11

Γεωγραφία

2

2

-

4

3,1

12 13

Γενική ιστορία Ελληνική ιστορία

Ιστορία 2 2

2

2

2 2

6

6

12

9,4

'Ωδική 3

3

3

Ί

14

Μουσική Τετράχορδον 2

2

2

6

18

14,2

Αρμονική 1

1

1

3

15

Ιχνογραφία

2

2

7

11

8,7

16

Καλλιγραφία

2

1

1

4

3,1

17

Γυμναστική

4

3

2

9

7,1

Σύνολο 44

42

41

127

100,0

1. Ιεράρχηση των μαθημάτων: 1α Ελληνικά, 1β Μουσική, 3 Φυσιογνωστικά, 4 Ιστορία, 5 Ιχνογραφία, 6α Μαθηματικά, 6β Παιδαγωγικά, 8 Γυμναστική, 9α Θρησκευτικά, 9β Φιλοσοφικά, 11α Γεωγραφία, 11β Καλλιγραφία, 13 Κοσμογραφία.

ΠΗΓΗ: Κανονισμός του εν Θεσσαλονίκη Διδασκαλείου: Κείμενο Γ12 [1] (τ. Β', σ. 64-79).

11

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/162.gif&w=600&h=39317_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 3. Ωρολόγιο πρόγραμμα διδασκαλείων αρρένων 1879 (=τροποποίηση του προγράμματος του 1878)

Μαθήματα 1;

Α

Τάξεις Β

Γ

Σύνολο %

1

Θρησκευτικά

3

3

3

9

7,0

Μεθοδική και διδακτική επί το πρακτικώτερον

- .

3

-

3

,

Υποδειγματική διδασκαλία

_

2

-

2

2

Παιδαγωγικά

Ασκητική των μαθητών εν τη διδακτική

2

-

2

21

16,4

Θεωρία της Παιδαγωγικής

-

-

2

2

Ιστορία συνοπτική της Παιδαγωγίας

. -

~

2

2

Διδακτικά (= Ασκητική διδασκαλία εν τω προτύπω)

-

-

10

10

3

Φιλοσοφικά

_

3

-

3

2,4

4 Ελληνικά

[Αρχαία] Ελληνικά

8

8

10

26

35

27,4

[Νέα] Ελληνικά

3

3

3

9

5 Ιστορία

3

3

-

6

4,7

6

Γεωγραφία

2

2

-

4

3,1

Φυσική

-

3

4

7

7

Χημεία

: Φυσιογνωστικά

-

-

2

2

14

10,9

Σωματολογία και Βοτανική - Υγιεινή

-

2

-

2

Ζωολογία

3

-

-

3

Αριθμητική

3

-

-

3

8

Γεωμετρία

Μαθηματικά

2

3

-

5

9

7,0

Μαθηματική

Γεωγραφία

-

-

1

1

9

Μουσική

Μουσική

3

2

2

7

12

9,4

Οργανική

2

. 2

1

5

10

Καλλιγραφία

2

2

-

4

9

7,0

Ιχνογραφία

2

1

2

5

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/163.gif&w=600&h=39317_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

11

Γυμναστική

1

.2

1

4

3,1

Γυμναστική και Κηπουρική

(2) 2

-

-

12

'Κηπουρική

1

1

-

2

1,6

:

Σύνoλo

38

47

43

128

100,0

1. Ιεράρχηση των μαθημάτων: l Ελληνικά, 2 Παιδαγωγικά, 3 Φυσιογνωστικά, 4 Μουσική, 5α Θρησκευτικά, 5β Καλλιγραφία και Ιχνογραφία, 5γ Μαθηματικά, 8 Ιστορία, 9α Γεωγραφία, 9β Γυμναστική, 11 Φιλοσοφικά, 12 Κηπουρική.

2. Οι .2 αυτές ώρες κατανέμονται ανά 1 στη Γυμναστική και την Κηπουρική. ΠΗΓΕΣ: α) Πίνακας 1' β) Β. διάταγμα 16 Ιουλίου 1879: Κείμενο Γ15 (τ. Β', σ. 93).

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/164.gif&w=600&h=39317_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 4. Ωρολόγιο πρόγραμμα Διδασκαλείων αρρένων 1886

α/α

Μαθήματα1

A

Τάξεις Β

Γ

Σύνολο %

Ερμηνεία συγγραφέων Αρχαία Ελληνικά

6

6

6

18

18,1

1

Ελληνικά

Θέματα και εκθέσεις ιδεών

2

2

2

6

27 6,1

27,2

Ανάγνωσις νεωτέρων Ελλήνων λογογράφων και

ποιητών... [Νέα Ελληνικά]

3

-

-

3

3,0

Ιστορία της παιδαγωγίας...

-

1

-

1

2

Παιδαγωγικά

θεωρία της παιδαγωγικής και μεθοδολογία

-

-

2

2

12

12,1

Ιστορία της νεωτέρας παιδαγωγίας...

-

-

1

1

Διδακτική

-

-

' 8

8

3

Μαθηματικά

Αριθμητική

3

-

-

3

5

5,1

Στοιχεία Γεωμετρίας

-

2

-

2

4

Φυσική

Φυσιογνωστικά

2

2

1

5

8

8,1

φυσική Ιστορία

2

1

-

3

5

Θρησκευτικά

2

2

1

5

5,1

6

' Φιλοσοφικά

-

2

-

2

2,0

.7

Ιστορία;

, 2

32

32

82

8 Ι2 0,1

8

Καλλιγραφία 'και Ιχνογραφία

2

2

-

4

5

5,1

Ιχνογραφία

-

-

1

1

9

Μουσική Ωδική

3

2

2

7

12

12,1

Οργανική

2

2

1

5

10

Κηπουρικής και δενδροκομίας πρακτικαί γνώσεις - -

1

1

1,0

Σελ. 164
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Γ΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 145
    17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

    ΙΙ

    ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

    10