Συγγραφέας:Αντωνίου, Δαυίδ
 
Τίτλος:Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Γ΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:17
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:487
 
Αριθμός τόμων:3ος από 3 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Νομοθεσία
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1833-1929
 
Περίληψη:Στο τρίτομο αυτό βιβλίο, που καλύπτει την περίοδο 1833-1929, ο συγγραφέας έχει συγκεντρώσει τους ιδρυτικούς νόμους των διαφόρων τύπων σχολείων, δημόσιων η αναγνωρισμένων, του εκάστοτε ελεύθερου ελλαδικού χώρου (χωρίς τις κατά καιρούς τροποποιήσεις τους, εκτός από ορισμένες αναγκαίες εξαιρέσεις), τα προγράμματα διδασκαλίας που ίσχυσαν σε όλη αυτήν την περίοδο και εγκυκλίους που έχουν σχέση με τη διδασκαλία μαθημάτων. Η όλη εργασία είναι διαρθρωμένη ως εξής: Προηγείται μία εισαγωγή που αναφέρεται στην οργάνωση και δομή της Μέσης Εκπαίδευσης κατά την περίοδο 1833-1929 και ακολουθεί το κύριο σώμα της εργασίας, χωρισμένο σε δύο μέρη: Στο πρώτο –που επιγράφεται «Τα Κείμενα»– παρατίθεται αριθμημένο το υλικό κατά κεφάλαια, ανάλογα με τον τύπο του σχολείου και σε χρονολογική σειρά. Το δεύτερο –με τίτλο «Η Ανάγνωση», χωρισμένο στα ίδια, όπως το πρώτο, κεφάλαια– περιλαμβάνει αναλυτικούς και συγκριτικούς πίνακες των ωρολογίων προγραμμάτων και μια σύντομη Επισκόπηση των Κειμένων και των Πινάκων. Τέλος, παρατίθεται απόλυτος χρονολογικός πίνακας όλων των Κειμένων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθείται συστηματικά η διαμόρφωση και εξέλιξη των σχολείων της Μέσης Εκπαίδευσης.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 12.59 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 238-257 από: 490
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/238.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Β΄. ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΑ ΘΗΛΕΩΝ

1. Το πρώτο πρόγραμμα1 του "Διδασκαλείου" της Φ,Ε. περιλαμβάνεται στον πρώτο επίσημο Κανονισμό του 1842.2 Βασικό γνώρισμα του προγράμματος αυτού είναι ο μεγάλος αριθμός ωρών που αφιερώνονται στη διδασκαλία της (αρχαίας) ελληνικής γλώσσας (43:109 η ποσοστό 39,4%). Όπως παρατηρεί η Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου "το γεγονός δείχνει ότι και στην εκπαίδευση των κοριτσιών επικράτησε από νωρίς το αρχαϊστικό ρεύμα που αποτελούσε, ολόκληρο το 19ο αιώνα, κύριο χαρακτηριστικό του υπόλοιπου εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας".3 Εκείνο που πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι ά., συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος είναι πολύ μεγαλύτερος από τον αναγραφόμενο, αν υπολογίσουμε και τις ώρες των Χειροτεχνημάτων "τας λοιπάς εργασίμους ώρας", Εξάλλου, αυτό επιβεβαιώνεται και από ένα .πρόγραμμα του 1849, κατά το οποίο μάλιστα τα Γαλλικά διδάσκονται από την A' τάξη.4 Γενικά πάντως, από τη συνολική εικόνα του προγράμματος διαπιστώνουμε την επικράτηση της διδασκαλίας τόσο των Αρχαίων Ελληνικών όσο και των ειδικών και πρακτικών

________

1. Για τα χρόνια πριν από το 1842 και ειδικότερα για το διάστημα που η φοίτηση στο ανώτερο σχολείο ήταν διετής και τριετής προβλέπονταν τα εξής σχετικά με τα μαθήματα: "Τα δε εις το ανώτερον σχολείον παραδιδόμενα μαθήματα θέλουν είσθαι τα εξής: Ελληνική γλώσσα αρχαία και ιστορία, γύμνασις εις την καθομιλουμένην. Γεωγραφία, Ιερά ιστορία και κατήχησις. Αριθμητική, Γραμματική, Ιχνογραφία, Καλλιγραφία και Χειροτεχνήματα (ράψιμον, πλέξιμον και κεντήματα). Μετέπειτα Θέλουν προστεθή και η Μουσική και η Γαλλική γλώσσα, ίσως δε και η ψαθοπλεκτική (των γυναικείων καπέλλων, κανίστρων κ.λπ.)"· βλ. Εγκαθίδρυσις του Σχολείου των κορασίων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, Αθήνα 1837, σ. 14-15· πβ. και Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου, Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893), Αθήνα 1986, σ. 89 (δπου όμως παραλείπεται η Γεωγραφία). Εξάλλου, σύμφωνα με είδηση που είναι δημοσιευμένη στην εφημ. Ο Ελληνικός Ταχυδρόμος (ετ. Γ' 1838, αρ. 45, Κυριακή 26 Ιουνίου 1838, σ. 428), κατά τις εξετάσεις "εις το υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συστηθέν σχολείον των Κορασίων, και διατηρούμενον προς εκπαίδευσιν των μελλουσών να μετέλθωσι το διδασκαλικόν επάγγελμα" της Κυριακής 16 Ιουνίου 1838, "αι μαθήτριαι του σχολείου τούτου έξητάσθησαν εις την Ελληνικήν Γραμματικήν, την Καλλιγραφίαν, την Κατηχησιν, την Αριθμητικήν, την Ελληνικήν Ιστορίαν, την Ιχνογραφίαν, την Γεωγραφίαν, την Μουσικήν, και διάφορα εργόχειρα οίον, ραπτικήν, κέντισμα, άνθη κήρινα κτλ.".

2. Βλ. Γ2 (τ. Β', σ,, 23-25) και Πίνακα Γ19.

3. Ό.π. [υποσημ. 1], σ. 91-92.

4. Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου, ο.π. [υποσημ. 1], σ. 93-96.

Σελ. 238
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/239.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

μαθημάτων που κατά την επικρατούσα τότε κοινωνική άποψη θεωρούνταν κατάλληλα για τη γυναίκα.

2. Το επόμενο πρόγραμμα του 1851 αναφέρεται, σε δετές Διδασκαλείο.5 Ως χαρακτηριστικά του προγράμματος αυτού 6 μπορούμε να σημειώσουμε: α') τη μείωση του εβδομαδιαίου χρόνου κατά τάξη σε σύγκριση προς το προηγούμενο πρόγραμμα, πράγμα που επιφέρει μικρή μόνο αύξηση του συνολικού εβδομαδιαίου χρόνου παρά την προσθήκη μιας ακόμη τάξης· β') την προώθηση στις πρώτες θέσεις της σειράς των μαθημάτων των τριών "κλάδων" των Θρησκευτικών γ') την αλλαγή της ονομασίας της Ωδικής σε Φωνητική μουσική και της Φυσιογραφίας και Φυσικής σε Φυσιογραφία μόνο* δ') την προσθήκη του μαθήματος της Οικιακής Οικονομίας, που διδάσκεται στην E' τάξη μαζί με τα Χειροτεχνήματα "τας λοιπάς εργασίμους ώρας"· ε') την αύξηση ωρών που παρουσιάζουν η Αριθμητική (που εκτείνεται σε όλες τις τάξεις) και τα Γαλλικά που υπερδιπλασιάζονται, και αντίθετα τη μείωση των ωρών των Αρχαίων Ελληνικών (που εξακολουθούν ωστόσο να κατέχουν την πρώτη θέση στην ιεράρχηση των μαθημάτων), των Φυσιογνωστικών (που περιορίζονται στις δύο τελευταίες τάξεις), της Μουσικής και της Καλλιγραφίας - Ιχνογραφίας·7 στ') τη διασπορά της διδακτέας όλης αρκετών μαθημάτων σε περισσότερες τάξεις· ζ') τη συνοπτική μορφή της διδακτέας ύλης των Αρχαίων Ελληνικών' η') τη νέα διδακτέα ύλη της Φυσιογραφίας και θ') τον επαναληπτικό χαρακτήρα Ορισμένων μαθημάτων στην E' τάξη.

3. Το πρόγραμμα του 1870s παρουσιάζει ενδιαφέρον από πολλές πλευρές: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος είναι αυξημένος σε σύγκριση με το πρόγραμμα του 1851 κατά 21 ώρες (ποσοστό 17,6%). β') Εμφανίζονται νέα μαθήματα: Φυσική Πειραματική, Κοσμογραφία, Παιδαγωγικά,9 Γυμναστική.10 γ') Αυξημένες είναι οι ώρες των Γαλλικών,11 που μάλιστα διδάσκονται από

5. Η δετής διάρκεια του Διδασκαλείου 'ίσχυσε ως το 1881.

6. Βλ. Γ3 (τ. B', σ. 26-28) και Πίνακα Γ20.

7. Για τις αυξήσεις και μειώσεις των ωρών κατά μάθημα τόσο σε αυτό όσο και στα άλλα προγράμματα βλ. Πίνακα Γ34.

8. Βλ. Γ8 (τ. B', σ. 44-47) και Πίνακα Γ21.

9. Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου, ο.π. [υποσημ. 1], σ. 162.

10. Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου, ο.π. [υποσημ. 1], σ. 96 και 190-192.

11. Τα Γαλλικά είχαν καθιερωθεί στην Α' τάξη από το σχολικόν έτος 1858-59 σύμφωνα με μαρτυρία του εισηγητή A. Μελά: "Η διδασκαλία της γαλλικής γλώσσης επεξετάθη και εις τας πέντε τάξεις των εσωτερικών, θεωρηθείσα αναγκαία και χρήσιμος εις πάσαν καλώς ανατεθραμμένην Ελληνίδα" (περ. Πανδώρα, τ. ΙΑ', 1860-61, αρ. 248 [15 Ιουλίου 18601, σ· 195, όπου και άλλες πληροφορίες για το πρόγραμμα).

Σελ. 239
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/240.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

την A' τάξη, της Ιστορίας, της Ωδικής, ενώ αντίθετα μειωμένες είναι των Μαθηματικών και των Θρησκευτικών, δ') Η Οικιακή Οικονομία διδάσκεται σαν ανεξάρτητο μάθημα στην Ε' τάξη, ε') Παρατηρούνται ανακατατάξεις ως προς τη διδασκαλία μερικών μαθημάτων: η Κατήχησις διδάσκεται, σε δύο τάξεις -(Γ', Δ') και η Χριστιανική Ηθική περιορίζεται στην τελευταία, η Ιστορία διδάσκεται, από την A' τάξη, όχι όμως και στην Ε', η Καλλιγραφία επεκτείνεται και στη Β' τάξη, ενώ η Ιχνογραφία διδάσκεται στην Γ' και η Σκιαγραφία στην Δ', και η 'Ωδική αρχίζει από την Α' τάξη. Γενικά το πρόγραμμα του 1870 δείχνει τις μεταβολές που επήλθαν μετά την αναγνώριση από το Κράτος του σχολείου αυτού ως Διδασκαλείου το 1861.12

4. Το επόμενο πρόγραμμα του εσωτερικού Διδασκαλείου του σχολικού έτους 1876-7713 έχει άμεση σχέση με το πρόγραμμα το γενικό που περιλαμβάνεται, στον Κανονισμό του 187714 και παρουσιάζει ενδιαφέρον, διότι από τη μια καταγράφει τις συγκεκριμένες ώρες κατά τις όποιες διδάσκονται τα Χειροτεχνήματα ("Έργόχειρον" τα αναφέρει) -στοιχείο που μπορούμε να το' αξιοποιήσουμε και για τα προηγούμενα προγράμματα- και από την άλλη περιγράφει αναλυτικά τη διδακτέα όλη των μαθημάτων, πράγμα που δεν γίνεται στο πρόγραμμα του 1877.

Ως προς τις διαφορές που παρουσιάζουν τα δύο αυτά προγράμματα παρατηρούμε τα εξής: α') Τα Μαθηματικά, Φυσιογνωστικά, Καλλιγραφία και Ιχνογραφία στο πρόγραμμα του 1877 παρουσιάζοντα., αυξημένα κατά 2 ώρες το καθένα, β') Η Γεωγραφία, Ιστορία και Οικιακή Οικονομία παρουσιάζουν μείωση κατά 1 ώρα το καθένα και η Ωδική κατά 3. γ') Η Γυμναστική, ενώ κατά το πρόγραμμα του 1877 διδάσκεται σε όλες τις τάξεις από 1 ώρα, στο πρόγραμμα 1876-77 διδάσκεται στις 4 πρώτες τάξεις "καθ' ορισθησομένας ημέρας και ώρας"· και δ') η καταγραφή 5 ωρών κατά τάξη για τα Χειροτεχνήματα στο πρόγραμμα 1876-77.

Έτσι, συνυπολογίζοντας και τις ώρες της Γυμναστικής και των Χειροτεχνημάτων, μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος παρουσίαζε., πολύ μικρή αύξηση στο πρόγραμμα του 1877.

Ως προς το προηγούμενο πρόγραμμα του 1870, το πρόγραμμα του 1877 παρουσιάζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: α') O συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος είναι αυξημένος κατά 13 ώρες (ποσοστό 9,3%). β') Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στην Καλλιγραφία και Ιχνογραφία (10 ώρες) και τα Παιδαγωγικά

12. Βλ. Εισαγωγή·. Γ15 (τ. A', σ. 34) και Γ6-7 (τ. Β', σ. 40-43).

13. Βλ. Γ9 (τ. Β'; σ. 48-52) και πίνακα Γ22.

14. Βλ. Γ10 '(τ. Β', σ. 53-56) και Πίνακα Γ23.

Σελ. 240
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/241.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

(3 ώρες), γ') Αυξημένα επίσης κατά 2 ώρες είναι και, τα Μαθηματικά και Φυσιογνωστικά, αλλά η αύξηση αυτή εξουδετερώνεται από τη μείωση κατά 2 των ωρών της Γυμναστικής και κατά 1 των Ελληνικών και της Ωδικής.

Το πρόγραμμα αυτό του 1877 το συγκρίνει με το σχεδόν σύγχρονο του πρόγραμμα του Διδασκαλείου των αρρένων του 1878,15 η Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου, η οποία συγκεφαλαιώνοντας παρατηρεί σχετικά με το Διδασκαλείο των θηλέων: "Ο κατάλογος των μαθημάτων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας δείχνει καθαρά το διπλό σκοπό του σχολείου αυτού, ότι δηλαδή επιδιώκει να δώσει, μαζί με την καθαρά επαγγελματική και κάποια γενικότερη μόρφωση στις μαθήτριές του: μαζί με τη δασκάλα να μορφώσει και την "οικοδέσποινα". To σχολείο δηλαδή συνεχίζει να λειτουργεί με κοινό πρόγραμμα μαθημάτων για τις δύο κατηγορίες των μαθητριών του και αποτελεί έτσι επαγγελματικό και σχολείο γενικής παιδείας μαζί".16

Επίσης, το πρόγραμμα αυτό του Διδασκαλείου της Φ.Ε. μπορεί να συγκριθεί με το αντίστοιχο του Ζαππείου Παρθεναγωγείου Κωνσταντινουπόλεως, το οποίο αναγνωρίστηκε ως "ισοβάθμιον τω εν Αθήναις Αρσακείω Διδασκαλείω" το 1879· μάλιστα το υπουργικό έγγραφο αναγνώρισης απερίφραστα γνωματεύει ότι "εν τω Ζαππείω διδάσκονται τω όντι κύκλος μαθημάτων ευρύτερος και πληρέστερος των εν τω Αρσακείω Διδασκαλείω διδασκομένων".17

Και πράγματι, τόσο από την άποψη του εβδομαδιαίου χρόνου, όσο και κυρίως από την άποψη των διδασκομένων μαθημάτων και του περιεχομένου τους είναι σαφής η υπεροχή του προγράμματος του Ζαππείου Παρθεναγωγείου και κατά συνέπεια αντικειμενική η διαπίστωση του Υπουργού Παιδείας.

5. Το επόμενο πρόγραμμα του σχολικού έτους 1882-83 αναφέρεται σε Διδασκαλείο με 6 τάξεις,18 όπως αυτό διαμορφώθηκε ύστερα από το διάταγμα της 24 Απριλίου 1881 που καθόριζε τη διδασκαλία των παιδαγωγικών μαθημάτων στα Διδασκαλεία της Φ,Ε.19 Τα κυριότερα χαρακτηριστικά του προγράμματος αυτού20 είναι τα ακόλουθα: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος -συμπεριλαμβανομένων και των ωρών του Εργόχειρου κινείται στα ίδια σχεδόν επίπεδα με του προηγούμενου προγράμματος, β') Από τα μαθήματα του

15. Βλ. Γ12 (τ. B', σ. 61-63) και Πίνακα ΓΙ.

16. Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου, ο.π. [υποσημ. 1], σ. 152-155.

17. Βλ. Γ14, όπου και το πρόγραμμα του Ζαππείου Παρθεναγωγείου του 1885 (τ. Β', σ. 85-92).

18. Για τη διαφοροποίηση που παρουσιάζει η χρονική διάρκεια του Διδασκαλείου βλ. Εισαγωγή: Γ15-17 (τ. A', σ. 34-3S).

19. Βλ. Γ17 (τ. Β', σ. 96-99).

2ο. Βλ. Γ21 (τ. Β', σ. 105-109) και πίνακα Γ24.

16

Σελ. 241
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/242.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

προηγούμενου προγράμματος απουσιάζει η Γυμναστική, η οποία όμως προφανώς θα διδασκόταν σε ιδιαίτερες ώρες. γ') Τα Χειροτεχνήματα (-"Εργόχειρου") εμφανίζονται, με συγκεκριμένο, και μάλιστα υψηλό ποσοστό, δ') Μεγάλη αύξηση εμφανίζουν τα Παιδαγωγικά γενικά (θεωρία και ασκήσεις) σύμφωνα με το διάταγμα του 1881. ε') Αύξηση σημαντική εμφανίζουν και τα Φυσιογνωστικά, τα όποια διδάσκονται, σε όλες τις τάξεις και όχι μόνο στις δύο τελευταίες, όπως συνέβαινε με το προηγούμενο πρόγραμμα, στ') Η διδακτέα ύλη περιγράφεται αρκετά αναλυτικά.

6. Το πρόγραμμα του επόμενου σχολικού έτους 1S83-8421 αναφέρεται σε Διδασκαλείο με 5 πάλι, τάξεις και κινείται, στα ίδια σχετικά επίπεδα με tò προηγούμενο, αλλά με τις εξής ιδιαίτερες επισημάνσεις: α') ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος είναι, αναλογικά υψηλότερος· β') επανεμφανίζεται η Γυμναστική, και μάλιστα με αυξημένες κατά πολύ τις ώρες διδασκαλίας της σε σύγκριση με προηγούμενα προγράμματα· και γ') ως προς τη διδακτέα ύλη, είναι όμοια με του προηγούμενου προγράμματος, με προσαρμογή των τάξεων κατά σειρά ύστερα από την αφαίρεση της Α' τάξεως του (δηλαδή η Β' τάξη του 1882-83 γίνεται η A' του 1883-84 κ.ο.κ.).

7. Tο πρόγραμμα του σχολικού έτους 1S87-8822 αναφέρεται σε Διδασκαλείο με 4 τάξεις, όπως είχε διαμορφωθεί από το σχολικό έτος 1884-85. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά του προγράμματος αυτού είναι τα εξής: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος είναι αναλογικά μειωμένος από το προηγούμενο. β') Τα περισσότερα μαθήματα εμφανίζουν επίσης μείωση του ποσοστού συμμετοχής τους στο εβδομαδιαίο χρόνο, ενώ αύξηση παρουσιάζουν κυρίως τα Ελληνικά και τα Φυσικομαθηματικά, γ') Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι οδηγίες για τις γραπτές εκθέσεις που συνοδεύουν το πρόγραμμα και που από το επόμενο σχολικό έτος 1888-89 επεκτείνονται και στον τρόπο διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας.23

Οι ίδιες τάσεις παρατηρούνται και σε επόμενα προγράμματα, όπως φαίνεται, από τον Πίνακα Γ27.

8. To πρόγραμμα του σχολικού έτους 1892-9324 είναι το τελευταίο για τη μορφή που είχε ως τότε το Διδασκαλείο και δεν παρουσιάζει ουσιώδεις

21. Βλ. Γ23 (τ. Β', σ. 112-115) και Πίνακα Γ25.

22. Βλ. Γ29 (τ. Β', σ. 131-136) και Πίνακα Γ26.

23. Βλ. Γ32 (τ. Β', σ. 143-146).

24. Βλ. Γ35 (τ. Β', σ. 155-159) και Πίνακα Γ28.

Σελ. 242
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/243.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

διαφορές τόσο από το πρόγραμμα του 1887-88 όσο και από τα επόμενα, εκτός από μια τάση που είχε αρχίσει να διαγράφεται, από τα προηγούμενα χρόνια, την σταδιακή δηλαδή αύξηση του εβδομαδιαίου χρόνου.

9· Το πρόγραμμα του 1893 αναφέρεται σε Διδασκαλεία με 2 τάξεις και έχει άμεση σχέση με το πρόγραμμα του εννεαταξίου πλήρους Παρθεναγωγείου.25 Τα κυριότερα χαρακτηριστικά του προγράμματος αυτού είναι τα ακόλουθα: α') Στην ουσία είναι το πρόγραμμα των δύο τελευταίων τάξεων του προηγούμενου τετραταξίου Διδασκαλείου με ιδιαίτερη έμφαση στα Παιδαγωγικά και Φιλοσοφικά μαθήματα που καταλαμβάνουν περίπου το 30% -του συνολικού εβδομαδιαίου χρόνου · (άλλωστε και στον πρόλογο του διατάγματος, με το οποίο καθιερώνεται το πρόγραμμα, περιγράφεται σαφέστατα και πολύ χαρακτηριστικά ο σκοπός της εκπαίδευσης των Ελληνίδων νεανίδων και διδασκαλισσών"), β') Από τα μαθήματα του προηγούμενου προγράμματος απουσιάζουν τα Γαλλικά, η Κοσμογραφία και η Οικιακή Οικονομία που διδάσκονται στο Παρθεναγωγείο, γ') Από τα μαθήματα που διδάσκονται αύξηση παρουσιάζουν κυρίως τα Παιδαγωγικά, Θρησκευτικά και η Μουσική, δ') Ως προς τη διδακτέα ύλη, αξιοσημείωτη είναι η κατά εξαντλητικό τρόπο αναλυτική περιγραφή της.

10. Το πρόγραμμα του 189726 αναφέρεται σε Διδασκαλεία με 3 τάξεις, ρύθμιση που έμεινε σταθερή ως την ίδρυση των πολυταξίων Διδασκαλείων το 1924. Τα βασικά χαρακτηριστικά του προγράμματος αυτού είναι τα ακόλουθα: α') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος κινείται στα ίδια -αναλογικά- επίπεδα με του προηγούμενου προγράμματος, β') Επανεμφανίζονται τα Γαλλικά και η Κοσμογραφία, ενώ η Καλλιγραφία συνενώνεται με την Ιχνογραφία, γ') Τα μαθήματα που παρουσίαζαν αύξηση στο προηγούμενο πρόγραμμα, εμφανίζουν τώρα αισθητή μείωση, δ') Η Ψυχολογία αποδεσμεύεται από τη συνδιδασκαλία της με τα Παιδαγωγικά,

11. To 1902 δημοσιεύεται νέο πρόγραμμα 27 που τα κυριότερα χαρακτηριστικά του είναι τα ακόλουθα: α') Τα μαθήματα κατατάσσονται σε τρεις ενότητες: "εγκύκλιος παίδευσις, παιδαγωγική παίδευσις, τεχνική παίδευσις και πρακτική", β') Το πρόγραμμα αναφέρεται στα μαθήματα των δύο πρώτων ενοτήτων, ενώ για τα μαθήματα της τρίτης ενότητας αφήνεται η κατάρτιση του προγράμματος στο Διοικητικό Συμβούλιο της Φ.Ε. γ') Τα μαθήματα είναι τα

25. Βλ. Γ37 (τ. Β', σ. 168-179) και Πίνακα Γ29.

26. Βλ. Γ40 (τ. Ε', σ. 188-190) και Πίνακα Γ30.

27. Βλ. Γ46 (τ. Β', σ. 210-215) και πίνακα Γ31.

Σελ. 243
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/244.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ίδια, εκτός από την Κοσμογραφία η οποία έχει απαλειφθεί, ενώ έχει προστεθεί και η Ιστορία της Τέχνης (ως "κλάδος" των Ελληνικών) και επανεμφανιστεί η Οικιακή Οικονομία στην τρίτη ενότητα, δ') Ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος -χωρίς βέβαια τις ώρες των Τεχνικών μαθημάτων- είναι σχεδόν 'ίδιος με του προηγούμενου προγράμματος, ε') Ως προς το χρόνο των διαφόρων μαθημάτων, αυξημένος εμφανίζεται, στα Φιλοσοφικά, Ελληνικά, Μαθηματικά και Γεωγραφία, ενώ μειωμένος είναι των Παιδαγωγικών " και Φυσιογνωστικών. στ') Σε αντίθεση με το προηγούμενο πρόγραμμα, η διδακτέα ύλη περιγράφεται αρκετά αναλυτικά.

Έντονη κριτική στο πρόγραμμα αυτό άσκησε ο Δ. Γληνός το 1913 στη Γενική εισηγητική Έκθεση των Νομοσχεδίων Τσιριμώκου,28 ενώ το Διοικητικό Συμβούλιο της Φ.Ε. σε υπόμνημα του προς το Υπουργείο Παιδείας το 1912, ανάμεσα στα αλλά, προτείνει: "Είνε ανάγκη λοιπόν να περιληφθώσι κατά το προσήκον μέτρον εν τω προγράμματι αι πρακτικαί γνώσεις, όσαι ευκταίον κρίνεται να διοχετευθώσιν εις το γυναικείον δημοτικόν σχολείον, το εφεξής προορισμόν έχον ου μόνον την διδασκαλίαν των γραμμάτων, αλλά και την αγάπην προς την φύσιν να διεγείρη και την επιτηδειότητα προς την οικιακήν χειροτεχνίαν να αναπτύσση, χειροτεχνίαν ουχί περιωρισμένην εντός των αχρήστων ως τα πολλά έργων της επιδείξεως αλλά εξαπλουμένην επί των παραγωγωγικών τοιούτων, και αναλόγων, ως είρηται, προς τας συνθήκας των εκασταχού σχολείων".29

12. Τα επόμενα προγράμματα, από το 1914 μέχρι το 1929, περιλαμβάνονται στην ενότητα A (Διδασκαλεία αρρένων), όπου και έχουν σημειωθεί ορισμένες σχετικές παρατηρήσεις.30

13. Εξετάζοντας την εξέλιξη του εβδομαδιαίου χρόνου, όπως καταγράφεται στον Πίνακα Γ32, παρατηρούμε τα εξής: Στα πρώτα κυρίως προγράμματα άλλα και σ5 εκείνο του 1902 δεν μπορούμε να υπολογίσουμε επακριβώς τον εβδομαδιαίο χρόνο εξαιτίας της μη αναγραφής του χρόνου των Τεχνικών μαθημάτων,

28. Βλ. το τεύχος Εκπαιδευτικά Νομοσχέδια υποβληθέντα κατά την Β' Σύνοδον της ΙΘ' περιόδου εις την Βουλήν υπό Ιωάννου Δ. Τσιριμώκου, Υπουργού επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Αθήνα 1913, σ. 14-16' επίσης Φίλιππος Ήλιου (επιμ.), Δημήτρης Γληνός: Άπαντα. Τόμος Β' 1910-1914, Αθήνα 1983, σ. 213217.

29. Βλ. "Υπόμνημα του Διοικητικού Συμβουλίου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας εν Αθήναις 1 Ιουλίου 1912" στον τόμο: Τα υπό του Διοικητικού Συμβουλίου της εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας πεπραγμένα κατά το έτος 1911-1912, Αθήνα 1913, σ. 20.

30. Βλ. σχετικά Γ62, 91-98 (τ. Β', σ. 260-265, 375-417) και Πίνακες Γ9, 12-13, καθώς και παραπάνω, Επισκόπηση: Α9 και 12.

Σελ. 244
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/245.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

και επομένως ισχύουν οι παρατηρήσεις που έχουν γίνει προηγουμένως στην εξέταση των επιμέρους προγραμμάτων, αλλά και εκείνες που έχουν σημειωθεί στην παρ. 13 της ενότητας A' της Επισκόπησης.

14. Στον Πίνακα Γ33 παρουσιάζεται συγκεντρωτικά η εξέλιξη του ωρολογίου προγράμματος και η συμμετοχή του κάθε μαθήματος στα διάφορα προγράμματα: α') Τα περισσότερα μαθήματα απαντούν σε όλα τα προγράμματα. β') Από τα μαθήματα που περιλαμβάνονται στο πρώτο πρόγραμμα τα Γαλλικά απουσιάζουν από το πρόγραμμα του 1893. γ') Ορισμένα μαθήματα εμφανίστηκαν κατά την εξέλιξη των προγραμμάτων: έτσι, κατά σειρά, το 1870 εμφανίστηκαν τα Παιδαγωγικά, η Κοσμογραφία (που απουσιάζει προσωρινά από τα προγράμματα του 1893 και 1902) και η Γυμναστική (που απουσιάζει προσωρινά από το πρόγραμμα του 1882-1883), το 1882-83 τα Φιλοσοφικά, το 1914 η Υγιεινή και Νοσηλευτική και τα Γεωπονικά, και το 1924 η Πολιτειακή αγωγή.

15. Στον Πίνακα Γ34 φαίνονται οι μεταβολές κάθε μαθήματος, οι οποίες όμως δύσκολα μπορούν να κωδικοποιηθούν εξαιτίας της διαφορετικής μορφής που είχαν κατά καιρούς τα Διδασκαλεία. Πάντως με τη βοήθεια του Πίνακα Γ32 μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη κάθε μαθήματος. Η γενική εικόνα, λοιπόν, είναι ότι κανένα μάθημα δεν παρουσιάζει σταθερότητα και ότι το ποσοστό συμμετοχής του στον συνολικό εβδομαδιαίο χρόνο παρουσιάζει αυξομειώσεις.

16. Ως προς την ιεράρχηση των μαθημάτων, με βάση τον Πίνακα Γ35 όπου τα μαθήματα έχουν ομαδοποιηθεί-,31 παρατηρούμε τα ακόλουθα: α') Τα Φιλολογικά μαθήματα, ξεκινώντας από ποσοστό 45,8% κατέχουν την 1η θέση ως το 1902 (εκτός των ετών 1883-84, 1893, 1897 που υποχωρούν στη 2η) με μείωση του ποσοστού τους, το οποίο όμως επανέρχεται σχεδόν το 1902, ενώ από το 1914 και μετά βρίσκονται στη δεύτερη θέση με αρκετά χαμηλό ποσοστό (η τελική μείωση του ποσοστού είναι 19,8%). β') Τα Πρακτικά μαθήματα, ξεκινώντας από τη 2η θέση και υποχωρώντας στο αμέσως επόμενο πρόγραμμα στην 4η, επανέρχονται σ' αυτήν και αφού το 1897 περνούν στην πρώτη θέση (το 1893 στην 3η), υποσκελίζουν τα Φιλολογικά ως το τέλος αυξάνοντας ταυτόχρονα το ποσοστό τους, που έχει τελική αύξηση 13,6%. γ') Τα Παιδαγωγικά ξεκινώντας το 1870 με πολύ χαμηλό ποσοστό εναλλάσσονται στην 3η και 4η θέση στα πρώτα προγράμματα με την Ξένη γλώσσα και έπειτα με τα Φυσικομαθηματικά

31. Βλ. την ομαδοποίηση για τα Διδασκαλεία αρρένων, ενότητα A, υποσημ. 45.

Σελ. 245
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/246.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

εκτός από την "έκρηξη" του 1893, οπού υψώνονται στην 1η θέση, και τη 2η θέση του 1902' η τελική αύξηση του ποσοστού τους είναι 8%, αφού ενδιάμεσα έφτασε το 25%. δ') Τα Φυσικομαθηματικά, εκτός από την αισθητή μείωση τους το 1893, οπού υποχωρούν στην τελευταία θέση, κινούνται μεταξύ του 10-13% ως το 1914 και μόνο στα προγράμματα του 1924 παρουσιάζουν αισθητή αύξηση, ε') Η Ξένη γλώσσα, ενώ στα πρώτα προγράμματα κατέχει τη 2η και 3η θέση με ποσοστό πάνω από 10%, μετά το 1897. στ') Τα Γενικά μαθήματα ακολουθούν σχεδόν παράλληλη πορεία με την Ξένη γλώσσα καταλήγοντας στην 5η θέση.

Η εικόνα αυτή των διαφόρων κατηγοριών μαθημάτων φαίνεται καλύτερα στη γραφική παράσταση 8.

Τέλος, ως προς την ιεράρχηση μεμονωμένα των μαθημάτων -όπως έχει καταγραφεί σε κάθε Πίνακα προγράμματος- σημειώνουμε τα ακόλουθα: α') Τα Ελληνικά κατέχουν σταθερά την 1η Θέση σε όλα τα προγράμματα, εκτός του 1893 οπού υποχωρούν στη 2η. β') Στη 2η Θέση βρίσκονται ως το 1883-84 τα Γαλλικά, στο επόμενο πρόγραμμα τα Χειροτεχνήματα και από το 1892-93 και μετά τα Παιδαγωγικά, τα Οποί" μάλιστα το 1893 περνούν στην 1η θέση. γ') Στις υπόλοιπες Θέσεις εναλλάσσονται διάφορα μαθήματα (Αριθμητική, Χειροτεχνήματα, Μουσική, Φυσιογνωστικά κ.ά,). δ') Αρκετά μαθήματα κατέχουν την ίδια, μαζί με άλλα, θέση στην εκάστοτε ιεραρχία, κυρίως στις χαμηλότερες θέσεις.

Σελ. 246
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/247.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Γ'.  ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

1. Για το Διδασκαλείο Νηπιαγωγών της Ενώσεως των Ελληνίδων και για το διάστημα 1897-1900 κατά το οποίο λειτούργησε ως μονοετές δεν έχουμε συγκεκριμένο ωρολόγιο και αναλυτικό πρόγραμμα. Έχουμε όμως ορισμένα στοιχεία για τα διδασκόμενα σ' αυτό μαθήματα:

α') Το διάταγμα της 11 Ιουνίου 1898,1 το οποίο καθορίζει σε ποια μαθήματα εξετάζονταν οι υποψήφιες νηπιαγωγοί για να πάρουν επίσημο δίπλωμα νηπιαγωγού. Σύμφωνα λοιπόν με το άρθρο 3 του διατάγματος, "αι επί πτυχίω νηπιαγωγού υποψήφιοι εξετάζονται εις τας γενικάς αρχάς της παιδαγωγικής, εις την θεωρίαν της μεθόδου Fröbel, 2 εις την υγιεινήν και την νοσηλείαν των παίδων, και ιδία εις τα εν τοις παιδικοίς κήποις διδασκόμενα,3 ήτοι πραγματογνωσίαν, άσματα, ρυθμικά παίγνια, εργασίας και παιδιάς".

β') Η Καλλιρρόη Παρρέν, στον απολογισμό του έργου της "Ενώσεως των Ελληνίδων" κατά τον πρώτο χρόνο της δράσεως της, αναφερόμενη στο Διδασκαλείο των Νηπιαγωγών γράφει τα εξής: "Διδασκαλείον Νηπιαγωγών και. Παιδονόμων μετ' Οικοτροφείου. Από α'. Σεπτεμβρίου 1897 εν οικία Ισχομάχου οδ. Καποδιστρίου αρ. 28 (οδ. Πατησίων) Διευθύντρια Ουρανία Λέκα. Διδασκόμενα Μαθήματα· 1) Θεωρία της Νηπιαγωγικής Μεθόδου. 2) Τεχνικά και καλλιτεχνικά μαθήματα. 3) Παίγνια και εργασίαι Νηπιαγωγείων. 4) Γυμναστική και Ρυθμικά παίγνια. 5) Άσματα Νηπιαγωγείων. 6) Υγιεινή και Νοσηλευτική των παίδων. 7) Κοπτική. 8) Πράξις εν τοις Νηπιαγωγείοις".4 Η ίδια για το σχολ. έτος 1898-99 γράφει: "[...] και μέχρι τέλους Οκτωβρίου [1898] αι μαθήτριαι ήσαν ήδη είκοσι, ων πέντε οίκοτροφοι, 6 ημίτροφοι και 9 εξωτερικαί, διαιτωμεναι μεν εις το Παρθεναγωγείον της Ελβετίδος Κας Τρίττεν και επιβλεπόμεναι υπό της Διευθυντρίας του Διδασκαλείου Κας Ουρ. Λέκα, διδασκόμεναι δε υπό καθηγητών και διδασκάλων τα εξής μαθήματα: Γενικήν

1. Βλ. Γ43 (τ. Β', σ. 197-198).

2. Για τον Friedrich Fröbel (1782-1852) και το παιδαγωγικό του σύστημα βλ. Π. Κυριαζοπούλου-Βαληνάκη, Νηπιαγωγική, τ. A', Αθήνα 1977, σ. 49-74.

3. Για το πρόγραμμα των νηπιαγωγείων βλ. το B. διάταγμα της 30 Απριλίου 1896, ΕτΚ, αρ. 68, τχ. Α'/23 Μαΐου 1896.

4. Λογοδοσία της Ενώσεως των Ελληνίδων κατά το Α' αυτής έτος συνταχθείσα υπό Καλλιρρόης Παρρέν, Γεν. Γραμματέως της Ενώσεως των Ελληνίδων. Έτος 1897, Αθήνα 1898, σ. 78.

Σελ. 247
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/248.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Παιδαγωγικήν, θεωρίαν της Φροεβελιανής μεθόδου, Πραγματογνωσίαν, Υγιεινήν, Θεωρίαν των Φροεβελιανών παιγνίων και εργασιών, Ιχνογραφίαν και Ζωγραφικήν, Τεχνικας και καλλιτεχνικάς εργασίας, ραπτικήν και κοπτικήν ασπρορρούχων και φορεμάτων, Ωδικήν, Ρυθμικά παίγνια και τα της Γυμναστικής, ανοργανον και ενόργανον γυμναστικήν, ιστορίαν και Παιδαγωγίαν της γυμναστικής, φυσικήν και ανθρωπολογίαν. Πρακτικας δ' εφαρμογάς διδασκαλίας καθ' εκάστην εν τε τω Νηπιαγωγείω και εν τω γυμναστηρίω· έτι δε την Γαλλικήν ανά μίαν ώραν καθ' έκάστην".5

2. Για το χρονικό διάστημα 1900-1908, κατά το οποίο το Διδασκαλείο αποτελούνταν από 2 ενιαύσιες τάξεις, έχουμε τα ακόλουθα στοιχεία ως προς τα διδασκόμενα μαθήματα:

α') Στο άρθρο 4 του διατάγματος της 2 Ιουνίου 1904, με το οποίο αναγνωρίζεται το Διδασκαλείο των Νηπιαγωγών, αναγράφονται τα διδασκόμενα μαθήματα που είναι, "η ψυχολογία, η διδακτική, η παιδαγωγική, η Θεωρία της μεθόδου του Φροιβέλου, η υγιεινή ιδία των παίδων και τα εν τοις παιδικοίς κήποις διδασκόμενα, ήτοι πραγματογνωσία, ωδική, ρυθμικά παίγνια, χειροτεχνία και παιδιαί, κατανεμόμενα εις τας δύο αυτού τάξεις".6

β') Στη λογοδοσία του Εκπαιδευτικού Τμήματος της "Ενώσεως των Ελληνίδων" για τα έτη 1901-1902 καταγράφονται στοιχεία για το διδακτικό προσωπικό του Διδασκαλείου, καθώς και για τα διδασκόμενα μαθήματα.7

3. Με την προσθήκη και τρίτης τάξης στο Διδασκαλείο των Νηπιαγωγών της "Ενώσεως των Ελληνίδων" το 1908, δημοσιεύεται νέο πρόγραμμα και για τις τρεις τάξεις, οπού περιγράφεται με αρκετές λεπτομέρειες η διδακτέα ύλη των διαφόρων μαθημάτων.8 Το κύριο βάρος "πέφτει" στη διδασκαλία του Φροεβελιανού συστήματος, στη Γυμναστική, τη Μουσική και στα Τεχνικά Καλλιτεχνικά μαθήματα, ενώ ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος διδασκαλίας είναι αρκετά υψηλός.

4. Μετά την ίδρυση κρατικών Διδασκαλείων νηπιαγωγών και την αναγνώριση ως ισοτίμου του ομοίου της "Ενώσεως των Ελληνίδων" με το Β. Ν.

5. Ό.π. [υποσημ. 4], σ. 225-226. Επισημαίνεται ότι συμπεριλαμβάνονται και τα μαθήματα της τάξεως των Γυμναστριών (βλ. σχετικά παρακάτω, ενότητα Ε, παρ. 7).

6. Βλ. Γ47 (τ. B', σ. 216-217).

7. Ένωσις Ελληνίδων, Λογοδοσία τον Εκπαιδευτικού τμήματος: 1901 και 1902, Αθήνα 1903, σ. 32 κ.ε.

8. Βλ. Γ48 (τ. Β', σ. 218-224) και Πίνακα Γ36.

Σελ. 248
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/249.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

διάταγμα της 26 Αυγούστου 1914, 9 δημοσιεύτηκε το πρώτο "επίσημο" πρόγραμμα.10 Τα κυριότερα χαρακτηριστικά του προγράμματος αυτού είναι τα ακόλουθα: α') Ο εβδομαδιαίος χρόνος κατά τάξη είναι πολύ υψηλός (7 ώρες ημερήσια διδασκαλία), β') Η διδακτέα ύλη των μαθημάτων περιγράφεται, αρκετά αναλυτικά, γ') Σύμφωνα με το διάταγμα της 8 Ιουνίου 1915,11 τα Νηπιαγωγικά διαιρούνται σε επιμέρους μαθήματα στα οποία και βαθμολογούνται χωριστά οι μαθήτριες (A' τάξη: α') Ψυχολογία, β') Φρεβελιανό σύστημα· Β' τάξη: α') Φρεβελιανό σύστημα, β') Διδακτική, γ') Πρακτική διδασκαλία), όπως επίσης και η Καλλιγραφία και Ιχνογραφία.

5. Το 1919 δημοσιεύτηκε το πρόγραμμα του ανώτερου τμήματος του Διδασκαλείου των νηπιαγωγών Καλλιθέας, στο οποίο γίνονταν δεκτές ύστερα από εξετάσεις πτυχιούχοι νηπιαγωγοί και διδασκάλισσες.12 Σε σύγκριση με το πρόγραμμα του κατώτερου τμήματος, το πρόγραμμα αυτό: α') έχει μικρότερο εβδομαδιαίο χρόνο· β') από τα μαθήματα έχει προστεθεί η Γαλλική γλώσσα και έχουν αφαιρεθεί τα Θρησκευτικά, Φυσιογνωστικά, Οικιακή Οικονομία, Υγιεινή και Γυμναστική, δίνεται δηλαδή μεγαλύτερη βαρύτητα στα μαθήματα ειδικότητας και στη μεθοδολογία τους,

6. Τέλος, το 1920, ύστερα από τη μετατροπή των Διδασκαλείων των νηπιαγωγών σε τριτάξια,13 δημοσιεύτηκε νέο πρόγραμμα.14 Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει τα ίδια μαθήματα, με τη διαφορά ότι η διδακτέα ύλη απλώνεται σε τρεις τάξεις, των οποίων ο εβδομαδιαίος χρόνος είναι μικρότερος (μέσος όρος κατά τάξη 35 ώρες).

9. Βλ. άρθρα 9 και 10 του διατάγματος, στο Γ58 (τ. Β', σ. 250-255)· βλ. επίσης Γ6θ (τ. Β', σ. 258). πβ. και Γ77 (τ. Β', σ. 316-326).

10. Βλ. Γ63 (τ. Β', σ. 266-269) και Πίνακα Γ37.

11. Βλ. υποσημ. 2 του Πίνακα Γ37.

12. Βλ. Γ74,76 (τ. Β', σ. 3o5-3o7,312-315), και πίνακα Γ38.

13. Βλ. Γ8ο (τ. Β', σ. 335-336).

14. Βλ. Γ82 (τ. Β', σ. 344-349) και Πίνακα Γ39

Σελ. 249
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/250.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Δ΄ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

1. Το πρώτο πρόγραμμα που δημοσιεύτηκε, μετά την ψήφιση του ιδρυτικού νόμου 572/1914,1 είναι της A' τάξεως για το σχολικό έτος 1915-16.2 Στην ουσία πρόκειται για ωρολόγιο πρόγραμμα, αφού δεν αναφέρεται τίποτε σχετικό με τη διδακτέα όλη, προφανώς όμως η έλλειψη αυτή αναπληρωνόταν από το κείμενο του νόμου, όπου περιγράφονταν τα διδακτέα μαθήματα. ,

2. Τον επόμενο χρόνο -1916-- δημοσιεύτηκε ολοκληρωμένο πρόγραμμα του Διδασκαλείου, συμπεριλαμβανομένης και της A' τάξεως.3 Στο πρόγραμμα αυτό ο εβδομαδιαίος χρόνος είναι ισομερώς κατανεμημένος στις τρεις τάξεις, ενώ η διδακτέα ύλη κάθε μαθήματος περιγράφεται, εξαντλητικά. Εξάλλου, στο πρόγραμμα της A' τάξεως έχουν προστεθεί νέα μαθήματα (Ανάγνωση γαλλικών βιβλίων τεχνολογικού περιεχομένου, Σιδηρουργία, Τεχνικά σχέδια) και έχουν διαφοροποιηθεί οι ώρες διδασκαλίας των άλλων μαθημάτων.

3. Ένα χρόνο αργότερα, το 1917, δημοσιεύτηκε διάταγμα με τροποποιήσεις στο προηγούμενο πρόγραμμα.* Οι τροποποιήσεις αφορούσαν: α') την προσθήκη στη Β' τάξη του μαθήματος "Ειδική διδακτική των τεχνικών μαθημάτων" (ώρες 3) και β') τη μείωση των ωρών των Διδακτικών ασκήσεων της Γ' τάξεως από 8 σε 6. Έτσι, ο συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος αυξάνει κατά 1 ώρα, ενώ ο χρόνος της Β' τάξεως γίνεται 39 ώρες και της Γ' 34.

4. Το 1920 με το νόμο 2242 το Διδασκαλείο Τεχνικής Εκπαιδεύσεως μετασχηματίζεται σε τετραταξιο,5 και δημοσιεύεται το σχετικό εκτελεστικό διάταγμα.6 Σύμφωνα μ' αυτό, "το αναλυτικόν και ωρολόγιον πρόγραμμα των διδακτέων μαθημάτων και των ασκήσεων καταρτίζεται υπό του συλλόγου των διδασκόντων. Υπόκειται δε εις την έγκρισιν του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου,

1. Βλ. Γ65 (τ. Β', σ. 271-276)· πβ. και Γ77 (τ. Β', σ. 316-326).

2. Βλ. Γ68 (τ. Β', σ. 28Ο-289) και Πίνακα Γ40.

3. Βλ. Γ6Ο (τ. Β', σ. 29Ο-297) και Πίνακα Γ41.

4. Βλ. Γ7Ο (τ. Β', σ. 298) και Πίνακα Γ42.

5. Βλ. Γ78 (τ. Β', σ. 327-330). Σημειώνεται ότι η Λ' τάξη το" τετραετούς Διδασκαλείου είχε λειτουργήσει από το σχολικό ε'τος 1919-1920.

6. Βλ. Γ83 (τ. Β', σ. 350-353).

Σελ. 250
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/251.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

όπερ δύναται, και να τροποποιήση αυτό" (παρ. 3, άρθρου 5 του διατάγματος). Εξάλλου, στις παρ. 1 και 2 του ίδιου άρθρου δίνεται, το γενικό πλαίσιο της διδασκαλίας των μαθημάτων, των οποίων οι διδακτικές ώρες κυμαίνονται από 2-6 ώρες εβδομαδιαίως.

Με βάση, λοιπόν τις προηγούμενες διατάξεις κατασκευάσαμε τον Πίνακα Γ43, ο οποίος δείχνει την κατανομή των μαθημάτων στις 4 τάξεις, χωρίς φυσικά τις ώρες διδασκαλίας τους, αφού τέτοιες δεν αναφέρονται στο διάταγμα.

5. Κατά το σχολικό έτος 1922-23 με το Β. διάταγμα της 22 Οκτωβρίου 19227·" αφαιρέθηκαν από τα διδασκόμενα στο Διδασκαλείο μαθήματα όλα τα γενικά μαθήματα (Ελληνικά, Ιστορία, Φυσικομαθηματικά, Υγιεινή, Ωδική και Γυμναστική) και από τα ειδικά μαθήματα η Στενογραφία και η Κοπτική γυναικεία χειροτεχνία, με την αιτιολογία ότι "δύνανται, λαμβανομένου υπ' όψιν του σκοπού του Διδασκαλείου, να χαρακτηρισθώσιν ως δευτερεύοντα μαθήματα".

6. -To'1923 με το-Ν, διάταγμα της 2 Ιουνίου8 το Διδασκαλείο της Τεχνικής Εκπαιδεύσεως μετασχηματίστηκε σε εξατάξιο και· μετονομάστηκε σε,Τεχνικό Διδασκαλείο,9 πρόγραμμα όμως δεν δημοσιεύτηκε ως την κατάργηση του το 1926. Προφανώς κι αφού ως την κατάργηση του λειτούργησαν μόνο οι τρεις πρώτες τάξεις εφαρμόστηκαν οι προηγούμενες διατάξεις, Το μόνο πρόγραμμα που "δημοσιεύτηκε είναι εκείνο των δύο ενιαυσίων τμημάτων, της μετεκπαιδεύσεώς των διδάσκαλων των τεχνικών μαθημάτων και της συμπληρώσεως της τεχνικής μορφώσεως των πτυχιούχων δημοδιδασκάλών (Β. διάταγμα της 15 Δεκεμβρίου 1923 -ΕτΚ, αρ. 20, τχ, A731 Ιανουαρίου 1924), το οποίο όμως εξ αντικειμένου αποκλείουμε από τη συλλογή.

7. Βλ. Γ85 (τ. Β', σ. 355-356).

8. Βλ. Γ87 (τ. Β', σ. 360-363).

9. Βλ. σχετικές λεπτομέρειες στην Εισαγωγή: Γ24 (τ. Α', σ. 38-39)

Σελ. 251
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/252.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

Ε'.  ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ

1. Το πρώτο πρόγραμμα είναι της προσωρινής σχολής γυμναστών που λειτούργησε το θέρος του 1884. Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό,1 οι σπουδαστές παρακολουθούσαν σε εβδομαδιαίο χρόνο 30 ωρών Θεωρητικά μαθήματα σε ποσοστό 40% και ασκούνταν πρακτικά σε ποσοστό 60%.

2. Το 1893 δημοσιεύτηκε διάταγμα με το οποίο -βάσει του νόμου AXH'/ 1887 "περί του κεντρικού γυμναστηρίου"2- προβλεπόταν η ίδρυση ειδικής γυμναστικής σχολής, διάρκειας ενός και μισού σχολικού έτους, καθώς και τα διδακτέα μαθήματα,3 η σχολή όμως αυτή δε λειτούργησε. Τα προβλεπόμενα μαθήματα ήταν : Ιστορία της γυμναστικής. Παιδαγωγία της γυμναστικής, Πειραματική φυσική. Φυσιολογία, Ανατομία και Υγιεινή, περιγραφή των γυμναστικών μηχανημάτων, καθώς και πρακτικές ασκήσεις.

3. Το 1897 λειτούργησε η Ιδρυμένη από το 1893 ειδική γυμναστική σχολή, με νέο όμως κανονισμό - πρόγραμμα,* κατά πολύ πλουσιότερο από εκείνο του 1893. Η διδασκαλία ήταν θεωρητική και πρακτική· η πρακτική κατελάμβανε το μεγαλύτερο ποσοστό του εβδομαδιαίου χρόνου,

4. Τον επόμενο χρόνο -1898- δημοσιεύτηκε νέος κανονισμός- πρόγραμμα της ειδικής γυμναστικής σχολής, 5 με τα ίδια μαθήματα αλλά με αυξημένο τον εβδομαδιαίο χρόνο διδασκαλίας.

5. Με το διάταγμα της 10 Αυγούστου 1899 καθορίστηκε το πρόγραμμα της Σχολής των Γυμναστών (που είχε ιδρυθεί με το νόμο ,ΒΧΚΑ'/1899). Το πρόγραμμα αυτό6 σε γενικές γραμμές κινείται στο ίδιο περίπου πλαίσιο του προηγούμενου προγράμματος, με τις ακόλουθες διαφοροποιήσεις: α') Απουσιάζουν τα μαθήματα της Πειραματικής φυσικής και των Στρατιωτικών ασκήσεων.

1. Βλ. Γ25 (τ. Β', σ. 118-120) και Πίνακα Γ44.

2. Βλ. Γ30 (τ. Β', σ. 137-138).

3. Βλ. Γ38 (τ. Β', σ. 180-185).

4. Βλ. Γ41 (τ. Β', σ. 191-193) και πίνακα Γ45.

5. Βλ. Γ44 (τ. Β', σ. 199-202) και πίνακα Γ46.

6. Βλ. Γ45α (τ. Β', σ. 2ο5-2θ9) και πίνακα Γ47.

Σελ. 252
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/253.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

β') Η Κολυμβητική διδάσκεται από την αρχή. γ') Οι ασκήσεις αποκτούν ιδιαίτερή βαρύτητα, και δ') ο εβδομαδιαίος χρόνος είναι κάπως αυξημένος, και αν υπολογίσουμε και τις, ώρες. των δοκιμαστικών ασκήσεων (που δεν αναφέρονται ακριβώς), τότε έχουμε ακόμη μεγαλύτερη αύξηση του εβδομαδιαίου χρόνου.

: 6. Το 1909 με το νόμο ,ΓΥΛΗ"7 -που τροποποιούσε το νόμο ,ΒΧΚΑ'/ 1899- ορίστηκαν νέα μαθήματα για τη Σχολή Γυμναστών, και τον επόμενο χρόνο δημοσιεύτηκε νέος οργανισμός - πρόγραμμα της Σχολής,8 με το οποίο δόθηκε, βαρύτητα στη λεγόμενη σουηδική γυμναστική.

7. Για το πρόγραμμα της τάξης των γυμναστριών του Εκπαιδευτικού Τμήματος της "Ενώσεως Ελληνίδων" που Ιδρύθηκε το 1897 έχουμε τα ακόλουθα στοιχεία:

α') Το διάταγμα της 30 Μαΐου 1898, με το οποίο καθορίζονται τα σχετικά με τις εξετάσεις υποψηφίων γυμναστριών^ ορίζει τα μαθήματα στα οποία εξετάζονται: οι υποψήφιες, που είναι: από τα θεωρητικά, η ιστορία της γυμναστικής, η παιδαγωγία·, της- γυμναστικής, η υγιεινή, η φυσική και η φυσιολογία, και από τα πρακτικά^η άσκηση των ίδιων των υποψηφίων στην ανόργανη και ενόργανη γυμναστική και η διδασκαλία από τις υποψήφιες μικρών μαθητριών στις παιδιές και γυμναστικές ασκήσεις με άσματα.9

β') Στον απολογισμό του έργου της "Ενώσεως Ελληνίδων" κατά τον πρώτο χρόνο της δράσεως της, η Καλλιρρόη Παρρέν γράφει για την τάξη των γυμναστριών: "Διδασκόμενα μαθήματα. Γυμναστική άνευ και μετά οργάνων. Γυμναστική Ρυθμική μετά οργάνων. Γυμναστική των παιδιών, ρυθμικά παίγνια, θεωρητικά μαθήματα. Ιστορία της Γυμναστικής, Ανθρωπολογία και Υγιεινή. "Άσματα Γυμναστικής και Ρυθμικών παιγνίων".10

γ') Στον απολογισμό του Εκπαιδευτικού Τμήματος της "Ενώσεως των Ελληνίδων", για τα έτη 1901 και 1902 γράφονται-τα ακόλουθα:

Η τάξις των γυμναστριών απετελείτο κατά το 1901 εκ 40 μαθητριών και κατά το 1902 εκ 46 μαθητριών. Εδιδάχθησαν δε κατά τα σχολικά έτη 1901 και 1902 λίαν επιτυχώς υπό του Κου Ζούττερ. Από του Σεπτεμβρίου

7. Βλ. Γ50 (τ. Β', σ. 227-228).

8. Βλ. Γ52 (τ. Β', σ. 233-237) και Πίνακα Γ48.

9. Βλ. το άρθρο του διατάγματος, στο Γ42 (τ. Β', σ. 194-196). 10. Αογοδοσία της Ενώσεως των Ελληνίδων κατά το Α' αυτής έτος συνταχθείσα υπό Καλλιρρόης Παρρέν, Γεν. Γραμματέως της Ενώσεως των Ελληνίδων. "Ετος 1897, Αθήνα 1898, σ. 79. Τα ΐδια μαθήματα αναφέρονται και σε ένα οίρΟρο με τον τίτλο "Αι γυμνάστριαι της Ενώσεως των Ελληνίδων", δημοσιευμένο στην Εφημερίδα των Κυριών, έτ.. IB', αρ.. 535, 7 Ιουνίου 1898, σ. 4.

Σελ. 253
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/254.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

όμως 1902 ανέλαβε την τάξιν των γυμναστριών o επί διετίαν εν Γερμανία και Σουηδία την γυμναστικήν των θηλέων ιδιαιτέρως μελετήσας γυμναστής Κος Ι. Χρυσαφής, όστις ετροποποίησε τας εν τη τάξει ταύτη ασκήσεις κατά το σύστημα της Σουηδικής γυμναστικής, Συνεπεία τούτου εγκατελείφθησαν εντελώς τα τέως κατά την γυμναστικήν των θηλέων εν χρήσει όργανα, αι κορύναι δηλαδή; οι αλτήρες και οι κοντοί, επεκράτησαν αι ελεύθεραι ασκήσεις, δι' ων, αντί πάσης βιαίας 'στρατιωτικής και αθλητικής ασκήσεως, κατορθούται απ' εναντίας δι' -ελαφρών και πλαστικών κινήσεων και στάσεων η αρμονική διάπλασις και επίρρωσις του γυναικείου σώματος, άνευ καταστροφής της φυσικής αυτού χάριτος. Το Σουηδικόν σύστημα εισήγαγεν από του Σεπτεμβρίου 1902 και ο Κος Ζούττερ εις τας τάξεις του γυμναστηρίου.

Αι μαθήτρια., της τάξεως των γυμναστριών, πλην των ανωτέρω ασκήσεων, εδιδάχθησαν και αυτήν την διδασκαλίαν της γυμναστικής, ην κατ' αμφότερα τα έτη ταύτα κατά τας εξετάσεις αυτών εξήσκησαν εν τω Λαϊκώ Νηπιαγωγείω εις τα παιδία της τάξεως του Προτύπου. Ενώ δε κατά το 1901 ησκήθησαν και εδίδαξαν ενώπιον της εξεταστικής επιτροπής χάριν του εις το πτυχίον του Νηπιαγωγού εγγραφόμενου βαθμού της γυμναστικής, κατά το σχολικόν έτος 1901-1902 προητοιμάσθησαν και Θεωρητικώς διά τας επί πτυχίω γυμνάστριας εξετάσεις. Προς τούτο εδιδάχθησαν και Θεωρητικά μαθήματα, ήτοι υπό του Κου A. Κουρτίδου την ιστορίαν της γυμναστικής και υπό των Ιατρών Κων M. Καλαποθάκη και A. Κατσίγρα την υγιεινήν και την φυσιολογίαν".11

δ') Σύμφωνα με τον Εσωτερικό κανόνισμα του Εκπαιδευτικού τμήματος της Ενώσεως των Ελληνίδων του 1908, το ωρολόγιο πρόγραμμα της τάξης των γυμναστριών ρυθμίστηκε ως εξής:

Θεωρητική διδασκαλία (Υγιεινή, Ανθρωπολογία, Φυσική, Ιστορία της Γυμναστικής και Παιδαγωγική της Γυμναστικής) ώρες 6 την εβδομάδα. Ωδική (άσματα Γυμναστικής και ρυθμικών παιγνίων) ώρες 3 την εβδομάδα. Πρακτικές ασκήσεις ώρες 6 την εβδομάδα. Ασκήσεις ρυθμικών παιγνίων ώρες 2 την εβδομάδα.

8. Το 1918 με το νόμο 140612 η Σχολή των Γυμναστών μετασχηματίστηκε σε τριτάξιο Διδασκαλείο της Γυμναστικής, Όπως σημειώνει ο Φιλ. Καρβελάς, διευθυντής του, "ηυξήθησαν τα μαθήματα προστεθέντος του προσκοπισμού, της μηχανικής των κινήσεων, της ορθοπεδικής και μαλάξεως, ηυξήθησαν 

11. Ένωσις Ελληνίδων, Λογοδοσία του Εκπαιδευτικού τμήματος: 1901 και 1902, 'Αθήνα' 1903, σ. 22-23. Βλ. και παραπάνω, ενότητα Γ, παρ. 1.

12. Βλ. Γ72 και 77 (τ. Β', σ. 300-303 και 316-326).

Σελ. 254
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/255.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

αι ώραι διδασκαλίας και ελειτούργησε συγχρόνως ίδιον τμήμα θηλέων προς καταρτισμόν επίσης καλών γυμναστριών".13

Το Διδασκαλείο της Γυμναστικής λειτούργησε ως τριτάξιο μέχρι το 1920, όποτε και μετασχηματίστηκε σε διτάξιο14 (μέχρι το σχολικό έτος 1928-29).

Σχετικά με την ύπαρξη συγκεκριμένου ωρολογίου και αναλυτικού προγράμματος του Διδασκαλείου της Γυμναστικής μέχρι, το τέλος της περιόδου που εξετάζουμε, και η έρευνα και οι διάφορες μαρτυρίες15 συγκλίνουν στην άποψη ότι δεν υπήρξε επίσημο κείμενο τέτοιου προγράμματος. Έτσι, τα μόνα επίσημα κείμενα που μας δίνουν ένα περίγραμμα λειτουργίας του Διδασκαλείου είναι τα διατάγματα που αναφέρονται στον τρόπο με τον Οποίο προάγονται και απολύονται, οι μαθητές του Διδασκαλείου. Τα διατάγματα αυτά είναι: της 24 Ιουνίου 1919 -που κανόνιζε τα σχετικά με την προαγωγή και απόλυση των μαθητών και των μαθητριών κατά το σχολικό έτος 1918-1919, της 24 Ιουνίου 1920 -που ρύθμιζε τα θέματα τα σχετικά με την προαγωγή και απόλυση των μαθητών του Διδασκαλείου, και το όμοιο της 4 Ιουνίου 1923,16

Με βάση λοιπόν αυτά τα διατάγματα, κατασκευάσαμε δύο Πίνακες: α') τον Γ49 -που δείχνει τα διδασκόμενα και εξεταζόμενα μαθήματα στο τμήμα αρρένων του τριτάξιου Διδασκαλείου17 και β') τον Γ 50 -που δείχνει την κατανομή των μαθημάτων και στα δύο τμήματα του διτάξιου Διδασκαλείου, όπου τα περισσότερα μαθήματα διδάσκονται στη Β' και τελευταία τάξη, και επομένως ο εβδομαδιαίος χρόνος διδασκαλίας θα ήταν κατά πολύ μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο της A' τάξεως.

13. Φιλ. Καρβελάς, "Σύντομος ιστορική επισκόπησις του Διδασκαλείου της Γυμναστικής και η λειτουργία αυτού κατά το σχολικόν έτος 1929-1930", στον τόμο: Διδασκαλείον Γυμναστικής. Επετηρίς 1929-30, Αθήνα (1930), σ. 11.

14. Βλ. Γ84 (τ. Β', σ. 354).

15. Μαρτυρία του Τρ. Καρατασάκη, πρώην Γενικού Επιθεωρητή ΜΕ και μαθητή -το 1927- του Διδασκαλείου της Γυμναστικής. "Ισως, πάντως, στο Αρχείο του Διδασκαλείου να υπάρχει κάτι σχετικό, αλλά παρά την αναζήτηση μας δεν μπορέσαμε να το εντοπίσουμε

ακόμη.

16. Βλ. Γ81 και 86 (τ. Β', σ. 337-344 και 357-359).

17. Στα διδασκόμενα και εξεταζόμενα κατά το σχολικό έτος 1918-19 μαθήματα δεν περιλαμβάνονται η "Ορθοπεδική και θεραπευτική γυμναστική, τρίψις και κινησιοθεραπεία" και ο "Προσκοπισμός" που περιλαμβάνονται στο διάταγμα του 1920.

Σελ. 255
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/256.gif&w=600&h=91517_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΣΤ'. ΕΙΔΙΚΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΑ

Η προσπάθεια που έγινε κατά καιρούς να "ειδικοποιηθούν" τα Διδασκαλεία με τη δημιουργία Υποδιδασκαλείων για το προσωπικό των μουσουλμανικών σχολείων. Διδασκαλείου για τη μόρφωση των καθηγητών της Γαλλικής Γλώσσας και Αγροτικών Διδασκαλείων δεν υλοποιήθηκε ποτέ και έτσι τα σχετικά κείμενα περιλαμβάνονται, στη συλλογή εδώ "για την ιστορία".1

1. Βλ. λεπτομέρειες στην Εισαγωγή και στα κείμενα Γ75, 77, 79, 80 (τ. Β', σ. 308-311, 316-326,331-334,335-336).

Σελ. 256
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/30/gif/257.gif&w=600&h=915 17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ'

ΡΙΖΑΡΕΙΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΙΕΡΑΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ (ΣΧΟΛΕΣ)

17

Σελ. 257
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. Γ΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 238
    17_Γ. Αντωνίου, Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης

    Β΄. ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΑ ΘΗΛΕΩΝ

    1. Το πρώτο πρόγραμμα1 του "Διδασκαλείου" της Φ,Ε. περιλαμβάνεται στον πρώτο επίσημο Κανονισμό του 1842.2 Βασικό γνώρισμα του προγράμματος αυτού είναι ο μεγάλος αριθμός ωρών που αφιερώνονται στη διδασκαλία της (αρχαίας) ελληνικής γλώσσας (43:109 η ποσοστό 39,4%). Όπως παρατηρεί η Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου "το γεγονός δείχνει ότι και στην εκπαίδευση των κοριτσιών επικράτησε από νωρίς το αρχαϊστικό ρεύμα που αποτελούσε, ολόκληρο το 19ο αιώνα, κύριο χαρακτηριστικό του υπόλοιπου εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας".3 Εκείνο που πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι ά., συνολικός εβδομαδιαίος χρόνος είναι πολύ μεγαλύτερος από τον αναγραφόμενο, αν υπολογίσουμε και τις ώρες των Χειροτεχνημάτων "τας λοιπάς εργασίμους ώρας", Εξάλλου, αυτό επιβεβαιώνεται και από ένα .πρόγραμμα του 1849, κατά το οποίο μάλιστα τα Γαλλικά διδάσκονται από την A' τάξη.4 Γενικά πάντως, από τη συνολική εικόνα του προγράμματος διαπιστώνουμε την επικράτηση της διδασκαλίας τόσο των Αρχαίων Ελληνικών όσο και των ειδικών και πρακτικών

    ________

    1. Για τα χρόνια πριν από το 1842 και ειδικότερα για το διάστημα που η φοίτηση στο ανώτερο σχολείο ήταν διετής και τριετής προβλέπονταν τα εξής σχετικά με τα μαθήματα: "Τα δε εις το ανώτερον σχολείον παραδιδόμενα μαθήματα θέλουν είσθαι τα εξής: Ελληνική γλώσσα αρχαία και ιστορία, γύμνασις εις την καθομιλουμένην. Γεωγραφία, Ιερά ιστορία και κατήχησις. Αριθμητική, Γραμματική, Ιχνογραφία, Καλλιγραφία και Χειροτεχνήματα (ράψιμον, πλέξιμον και κεντήματα). Μετέπειτα Θέλουν προστεθή και η Μουσική και η Γαλλική γλώσσα, ίσως δε και η ψαθοπλεκτική (των γυναικείων καπέλλων, κανίστρων κ.λπ.)"· βλ. Εγκαθίδρυσις του Σχολείου των κορασίων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, Αθήνα 1837, σ. 14-15· πβ. και Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου, Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893), Αθήνα 1986, σ. 89 (δπου όμως παραλείπεται η Γεωγραφία). Εξάλλου, σύμφωνα με είδηση που είναι δημοσιευμένη στην εφημ. Ο Ελληνικός Ταχυδρόμος (ετ. Γ' 1838, αρ. 45, Κυριακή 26 Ιουνίου 1838, σ. 428), κατά τις εξετάσεις "εις το υπό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συστηθέν σχολείον των Κορασίων, και διατηρούμενον προς εκπαίδευσιν των μελλουσών να μετέλθωσι το διδασκαλικόν επάγγελμα" της Κυριακής 16 Ιουνίου 1838, "αι μαθήτριαι του σχολείου τούτου έξητάσθησαν εις την Ελληνικήν Γραμματικήν, την Καλλιγραφίαν, την Κατηχησιν, την Αριθμητικήν, την Ελληνικήν Ιστορίαν, την Ιχνογραφίαν, την Γεωγραφίαν, την Μουσικήν, και διάφορα εργόχειρα οίον, ραπτικήν, κέντισμα, άνθη κήρινα κτλ.".

    2. Βλ. Γ2 (τ. Β', σ,, 23-25) και Πίνακα Γ19.

    3. Ό.π. [υποσημ. 1], σ. 91-92.

    4. Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου, ο.π. [υποσημ. 1], σ. 93-96.