Συγγραφέας:Καλαφάτη, Ελένη
 
Τίτλος:Τα σχολικά κτίρια της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (1821-1929)
 
Υπότιτλος:Από τις προδιαγραφές στον προγραμματισμό
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:8
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1988
 
Σελίδες:288
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Πρωτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1821-1929
 
Περίληψη:Οι όροι της γέννησης του σχολικού κτιρίου ως εξειδικευμένου χώρου και η ανάδειξη του σε «νέα εκδήλωση του δημοσίου βίου» αποτελεί το αντικείμενο αυτής της μελέτης. Στο πρώτο μέρος της μελέτης, εξετάζεται αφενός πώς το πρόβλημα του σχολικού χώρου διατυπώνεται σε σχέση με την εγκαθίδρυση ενός εθνικού σχολικού συστήματος και την ομοιόμορφη οργάνωση των σχολείων στη βάση μιας συγκεκριμένης μεθόδου διδασκαλίας, και αφετέρου πώς μορφοποιείται η λύση του σε σχέση με τις νέες πρακτικές και αντιλήψεις. Στο δεύτερο μέρος σκιαγραφείται η εξέλιξη του ζητήματος των σχολικών εγκαταστάσεων στην Ελλάδα.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 58.29 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 219-238 από: 372
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/219.gif&w=600&h=9158. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ 

ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΚΤΙΡΙΟ "ΝΕΑ ΕΚΔΗΛΩΣΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΒΙΟΥ"

Το 1928 η σύγχρονη αντίληψη της έννοιας του σχολικού κτιρίου έχει συγκροτηθεί σε όλα της τα στοιχεία. Από τις πρώτες προδιαγραφές του 1830, που καθόριζαν τα χαρακτηριστικά ενός χώρου που προοριζόταν να στεγάσει μια διακριτή κοινωνική πρακτική -τη μεθοδική εκπαίδευση των παιδιών που οργανωμένη από το εθνικό αστικό κράτος-, φτάσαμε στη δημιουργία ενός εξειδικευμένου μηχανισμού με αποκλειστικό έργο την παραγωγή και την κατανομή των σχολικών κτιρίων στο σύνολο της χώρας.

Πολλοί παράγοντες επηρέασαν αυτήν την εξέλιξη, και πριν απ' όλα η διαφοροποίηση της ίδιας της δραστηριότητας που στεγάζουν τα σχολικά κτίρια: από διάχυτη πρακτική, το σχολείο γίνεται θεσμός στην υπηρεσία του έθνους και οι δάσκαλοι, δημόσιοι υπάλληλοι που πληρώνονται μετά το 1920 από το κράτος. Το 1928 το 80% των παιδιών σχολικής ηλικίας περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους, και για έξι ολόκληρα χρόνια, σε σχολεία ομοιόμορφα οργανωμένα, ενώ η κεντρική διοίκηση μπορεί σε κάθε στιγμή να γνωρίζει πόσοι μαθητές διαβάζουν τί και σε ποια βιβλία,

Η γενίκευση και η ομοιογενοποίηση της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, όραμα των πρώτων εθνοσυνελεύσεων στα χρόνια της Επανάστασης, έχει γίνει πραγματικότητα, Η εξειδίκευση και η προτυποποίηση του σχολικού χώρου αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτής της εξέλιξης, Η κρατική παρέμβαση αναπτύσσεται όλο και περισσότερο σ' αυτήν τη λογική. Πρόκειται για τάση που εγγράφεται στα πλαίσια των γενικότερων μεταβολών της νεοελληνικής κοινωνίας στο τελευταίο τρίτο του 19ου αι. Οι κοινωνικές σχέσεις γίνονται ολοένα και πιο περίπλοκες, ενώ η σημασία των δημόσιων υπηρεσιών εντείνεται. Ήδη από το 1880 το κράτος παραμερίζει τις τοπικές αρχές και δεν τους επιτρέπει να συμμετέχουν στις πρωτοβουλίες που παίρνει  τις επιβάλλει απλώς και τις υποχρεώνει να τις χρηματοδοτήσουν αυξάνοντας έτσι την κυριαρχία του. Ο νόμος του 1912, για την οργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, θεσμοθετεί την κοινότητα ως διοικητική ενότητα πολύ λιγότερο εκτεταμένη από τους παλαιούς δήμους και με σημαντικά λιγότερες αρμοδιότητες. Εξαφανίζονται έτσι τα "μικρά κράτη" για τα όποια μιλούσε ο Σπηλιωτάκης.

Την ίδια εποχή άλλωστε το κράτος επιχειρεί την ενοποίηση του εθνικού

Σελ. 219
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/220.gif&w=600&h=9158. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

χώρου με θετικές παρεμβάσεις. Ο σιδηρόδρομος και το σχολείο είναι τα κυριότερα μέσα αυτής της ενοποίησης. Δέν είναι ίσως τυχαίο το γεγονός ότι το 1889, όταν συζητούνται τα νομοσχέδια Θεοτόκη -που στοχεύουν μεταξύ άλλων στη δημιουργία ενός Ορθολογικού και ομοιογενούς σχολικού χάρτη στη βάση της αρχής του ελάχιστου πληθυσμού που εξυπηρετείται από το σχολείο-, οι σελίδες της Εφημερίδος των Συζητήσεων της Βουλής κατανέμονται ανάμεσα στη συζήτηση' για τις γραμμές του σιδηροδρόμου, για τα ζητήματα τα σχετικά με τη δημόσια εκπαίδευση και για τη δημιουργία μιας εθνικής αστυνομίας. Η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται άλλωστε το 1985, Και ίσως δεν είναι επίσης τυχαίο το γεγονός ότι η πρώτη απόπειρα για τη συγκρότηση κρατικού προγράμματος κατασκευής σχολικών κτιρίων συνδέεται με την προσπάθεια κατάργησης των τελωνειακών ζωνών των δήμων και την ενοποίηση του τελωνειακού χώρου του κράτους.

Από την άποψη αυτή είναι θεμελιακή η σημασία της περιόδου 1895-1911. Όλα αυτά τα νεοκλασικά σχολεία που είναι διασκορπισμένα 'στο σύνολο του εθνικού εδάφους, γίνονται η εικόνα της ομοιογενοποίησής του, της κυριαρχίας της κεντρικής εξουσίας, του καινοτομικού χαρακτήρα των μεταβολών που γνωρίζει η νεοελληνική κοινωνία, και αυτό ακόμη και στις περιοχές που δεν φτάνει ο σιδηρόδρομος.

Το πρωτοβάθμιο σχολείο αποτελεί λοιπόν το πρώτο -και το μόνο μέχρι σήμερα- μεγάλο πρόγραμμα διάδοσης εξοπλιστικών κτιρίων, ομοιόμορφα προτυποποιημένων τόσο στη χρήση όσο και στην αρχιτεκτονική τους. Ο μορφολογικός τοπικισμός των ετών 1911-1928 παραμένει ανώδυνος για την ενιαία εικόνα του σχολείου, εφόσον η παραγωγή του προγραμματίζεται και ελέγχεται από μια κρατική υπηρεσία, και η τυποποίηση του χώρου και της χρήσης του έχει επιτευχθεί, και μέσα από αυτά έχει επιτευχθεί κυρίως η τυποποίηση των συμπεριφορών των παιδιών που φοιτούν και διαμορφώνονται μέσα σ' αυτό το κτίριο στα περιθώρια του ενεργού βίου.

Γιατί το στοιχείο που παραμένει σταθερό και αμετάβλητο κατά τη διάρκεια όλης της περιόδου που εποπτεύσαμε είναι η αντίληψη που θέλει το σχολικό χώρο στήριγμα και μέσο για την εγχάραξη συμπεριφορών και νοοτροπιών. Αλληλοδιδακτικός χώρος που διαμορφώνει μέσα από την κίνηση, συνδιδακτικός χώρος που βασίζεται στην ακινησία και στο βλέμμα, όλα αυτά τα πρότυπα και οι κανονισμοί, στην πλειοψηφία τους μεταφράσεις -αλλά καμιά μεταφορά δεν είναι δυνατή χωρίς την ύπαρξη στο χώρο υποδοχής μιας κοινωνικής ομάδας που να βρίσκει σ' αυτήν το συμφέρον της και να μπορεί να αναλάβει τη διαχείριση της- παρουσιάζουν ένα κοινό σημείο: στη λογική τους η μονάδα που επαναλαμβάνεται είναι το παιδί. Η εξατομίκευση του περνά από τη σχετική του θέση στην απρόσωπη ιεραρχία που η παιδαγωγική σχέση επιβάλλει και ο σχολικός χώρος υλοποιεί.

Σελ. 220
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/221.gif&w=600&h=915 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Σελ. 221
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/222.gif&w=600&h=915 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 222
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/223.gif&w=600&h=915 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ

(έκδοση 1830) 

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 64-65

Σελ. 223
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/224.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ

(έκδοση 1830) 

 

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 66-67

Σελ. 224
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/225.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ

(έκδοση 1830) 

 

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 68-69

15

Σελ. 225
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/226.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ

(έκδοση 1830) 

 

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 70-71

Σελ. 226
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/227.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ

(έκδοση 1830) 

 

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 72-73

Σελ. 227
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/228.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ

(έκδοση 1830) 

 

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 74-75

Σελ. 228
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/229.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ

(έκδοση 1830) 

 

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 76-77

Σελ. 229
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/230.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ

(έκδοση 1830) 

 

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 78-79

Σελ. 230
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/231.gif&w=600&h=915 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ 

ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ A' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ (έκδοση 1830)

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 4-5

Σελ. 231
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/232.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ A' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ (έκδοση 1830)

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 6-7

Σελ. 232
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/233.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ A' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ (έκδοση 1830)

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 8-9

Σελ. 233
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/234.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ A' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ (έκδοση 1830)

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 10-11

Σελ. 234
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/235.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ A' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ (έκδοση 1830)

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 12-13

Σελ. 235
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/236.gif&w=600&h=393 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ A' ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΤΟΥ ΚΟΚΚΩΝΗ (έκδοση 1830)

ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΣΕΛΙΔΕΣ 14-15

Σελ. 236
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/237.gif&w=600&h=915 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Σελ. 237
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/18/gif/238.gif&w=600&h=915 8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 238
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Τα σχολικά κτίρια της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (1821-1929)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 219
    8. Καλαφάτη, Σχολικά κτίρια

    ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ 

    ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΚΤΙΡΙΟ "ΝΕΑ ΕΚΔΗΛΩΣΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΒΙΟΥ"

    Το 1928 η σύγχρονη αντίληψη της έννοιας του σχολικού κτιρίου έχει συγκροτηθεί σε όλα της τα στοιχεία. Από τις πρώτες προδιαγραφές του 1830, που καθόριζαν τα χαρακτηριστικά ενός χώρου που προοριζόταν να στεγάσει μια διακριτή κοινωνική πρακτική -τη μεθοδική εκπαίδευση των παιδιών που οργανωμένη από το εθνικό αστικό κράτος-, φτάσαμε στη δημιουργία ενός εξειδικευμένου μηχανισμού με αποκλειστικό έργο την παραγωγή και την κατανομή των σχολικών κτιρίων στο σύνολο της χώρας.

    Πολλοί παράγοντες επηρέασαν αυτήν την εξέλιξη, και πριν απ' όλα η διαφοροποίηση της ίδιας της δραστηριότητας που στεγάζουν τα σχολικά κτίρια: από διάχυτη πρακτική, το σχολείο γίνεται θεσμός στην υπηρεσία του έθνους και οι δάσκαλοι, δημόσιοι υπάλληλοι που πληρώνονται μετά το 1920 από το κράτος. Το 1928 το 80% των παιδιών σχολικής ηλικίας περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους, και για έξι ολόκληρα χρόνια, σε σχολεία ομοιόμορφα οργανωμένα, ενώ η κεντρική διοίκηση μπορεί σε κάθε στιγμή να γνωρίζει πόσοι μαθητές διαβάζουν τί και σε ποια βιβλία,

    Η γενίκευση και η ομοιογενοποίηση της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, όραμα των πρώτων εθνοσυνελεύσεων στα χρόνια της Επανάστασης, έχει γίνει πραγματικότητα, Η εξειδίκευση και η προτυποποίηση του σχολικού χώρου αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτής της εξέλιξης, Η κρατική παρέμβαση αναπτύσσεται όλο και περισσότερο σ' αυτήν τη λογική. Πρόκειται για τάση που εγγράφεται στα πλαίσια των γενικότερων μεταβολών της νεοελληνικής κοινωνίας στο τελευταίο τρίτο του 19ου αι. Οι κοινωνικές σχέσεις γίνονται ολοένα και πιο περίπλοκες, ενώ η σημασία των δημόσιων υπηρεσιών εντείνεται. Ήδη από το 1880 το κράτος παραμερίζει τις τοπικές αρχές και δεν τους επιτρέπει να συμμετέχουν στις πρωτοβουλίες που παίρνει  τις επιβάλλει απλώς και τις υποχρεώνει να τις χρηματοδοτήσουν αυξάνοντας έτσι την κυριαρχία του. Ο νόμος του 1912, για την οργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, θεσμοθετεί την κοινότητα ως διοικητική ενότητα πολύ λιγότερο εκτεταμένη από τους παλαιούς δήμους και με σημαντικά λιγότερες αρμοδιότητες. Εξαφανίζονται έτσι τα "μικρά κράτη" για τα όποια μιλούσε ο Σπηλιωτάκης.

    Την ίδια εποχή άλλωστε το κράτος επιχειρεί την ενοποίηση του εθνικού