Συγγραφέας:Παπαδάκη, Λία
 
Τίτλος:Το εφηβικό πρότυπο και η Δελφική Προσπάθεια του Άγγελου Σικελιανού
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:28
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1995
 
Σελίδες:159
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1900-1951
 
Περίληψη:Στη μελέτη αυτή εξετάσθηκε το έργο του Σικελιανού στο σύνολό του (λυρικό, δραματικό, θεωρητικό) προκειμένου να διερευνηθεί η σχετική με την εφηβεία και τη νεότητα ιδεολογία που το διαπνέει, σε μια κρίσιμη περίοδο του νεότερου Ελληνισμού (1900-1951), όταν οι εξωτερικοί καθορισμοί και οι εσωτερικές ανεπάρκειες αναζητούσαν επίμονα την ανανέωσή του "με την πνοήν της μητρικής Ελλάδος, την πνοήν της αιωνίας νεότητος". Αυτή η παραθετική ταύτιση της ουσίας της διαχρονικής ελληνικής παράδοσης με τις δυναμικές μιας ανακυκλούμενης νεότητας αποτελεί τον άξονα της προβληματικής του βιβλίου, η συγγραφή του οποίο έχει αφετηρία την υπόθεση ότι η συχνή εκμετάλλευση των εφηβικών αρετών από τον Σικελιανό δεν συνιστά μονάχα την αναγκαστική θητεία ενός ποιητή στη συμβατική αισθητική θεματολογία της εποχής του, αλλά κυρίως στοχεύει στη διάδοση μιας συστηματικής μαθητείας στα ιδανικά της ελληνικής αρχαιότητας, που καλούνταν να μεσολαβήσουν λυτρωτικά στην αναγέννηση της σύγχρονης Ελλάδας αλλά και του κόσμου ολόκληρου.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.43 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 107-126 από: 162
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/107.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Η «ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΗ» ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ

Οι Δελφικές Εορτές

Οι Δελφικές Εορτές εγκαινίασαν εντυπωσιακά τη Δελφική Προσπάθεια. Αποτέλεσαν την πρώτη συστηματική διοργάνωση πολυεκδηλώσεων σε δεδομένο αρχαιολογικό χώρο στη νεότερη Ελλάδα. Περιλάμβαναν θεατρικές παραστάσεις, γυμνικούς αγώνες, συναυλίες εκκλησιαστικής μουσικής και έκθεση λαϊκής χειροτεχνίας, και αφορούσαν όλες τις χρονικές φάσεις του ελληνικού πολιτισμού, αρχαίου, βυζαντινού, σύγχρονου λαϊκού. Στην πρόθεση του Σικελιανού «δεν αντιπροσωπεύανε τη νοσταλγικήν αποκατάσταση ενός μεγάλου αισθητικού κεφαλαίου, [...] αλλά τη δημιουργία ενός γνήσιου πλαισίου μορφολογικού, που να επιτρέπει ευθύς αμέσως τη συνθετική μεταφορά, σ' ένα κοινό πνευματικόν επίπεδο, παγκόσμιων προβλημάτων».97

Η επιλογή της Ελληνικής Εστίας για τη διοργάνωσή τους είχε για στόχο «η ίδια η Ελλάδα ν' αντικρίσει ξαφνικά τον εαυτό της, συνθεμένο ως σε κρουστάλλινο καθρέφτη, κι ο έξω κόσμος να γυρίσει προς τη σύγχρονη πνευματικήν Ελλάδα, μ' ένα διάφορο παρ' όσο δεν απόδειχνε ώσμε τότε σεβασμό».98

Ο Σικελιανός αναγνωρίζει την «κολοσσιαία ηθοπλαστική και δημιουργική σημασία με την οποίαν εσφράγισαν την υπέρτερη έννοια της εορτής ή τελετής οι Αρχαίοι», αλλά πλάι σ' αυτούς κατονομάζει και τις «μεγαλύτερες και μάλλον αγωνιώσες σύγχρονες 

———————————————

97. Πεζός Λόγος Β', 27 («Η προσπάθειά μου στους Δελφούς — Τα πραγματικά κίνητρα», 1926).

98. Πεζός Λόγος Β', 421 («Η Δελφική Ιδέα» [τελευταία ομιλία], 1936).

Σελ. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/108.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ψυχές» που εξέφραζαν την ανάγκη για γιορτές, δηλαδή "τη συγκεκριμένη δημιουργία νέων πνευματικών συμβόλων, νέων πνευματικών συνδέσμων, ικανών να θέσουν τα στηρίγματα μιας νέας ομαδικής αισθαντικότητας του κόσμου, και μ' αυτό να ξαναδώσουν στο Ρυθμό, στην Τέχνη και στο Λόγο την αιωνία τους και καθολικήν αποστολή". Ανάμεσά τους πρωτοστατεί ο Νίτσε που θεωρούσε το ξαλάφρωμα με γιορτές "απολύτρωση από τη στενή ηθική".99 Τέτοιο χαρακτήρα όμως θα ήταν δυνατό να έχουν μονάχα αυθόρμητες λαϊκές γιορτές, κι όχι το προγραμματισμένο κοσμικό πανηγύρι που επιχείρησαν ο Άγγελος και η Εύα Σικελιανού. Μια πρόχειρη έστω ματιά στον αθηναϊκό τύπο, που τους αφιέρωσε ατέλειωτες στήλες, δείχνει ότι ακόμα και γι' αυτούς που μετέχουν στη μυσταγωγική ατμόσφαιρα και επαινούν το "Φοιβόληπτο ζεύγος", το όλο εγχείρημα διατηρεί την υφή της κοσμικής παραδοξότητας. Αντίθετα, το ευρωπαϊκό κοινό, προετοιμασμένο ψυχολογικά από το αναβιωτικό κύμα της "μεσογειακής τέχνης", είναι πανέτοιμο να δεχτεί την αναβίωση του αρχαίου ελληνικού θεάτρου στην ίδια την κοιτίδα του. Αν οι συντελεσμένες Δελφικές Εορτές αποκτούσαν λοιπόν κάποια ιδιαίτερη σημασία, αυτή είχε να κάνει με το ότι ένα ανυποψίαστο ελληνικό κοινό ποικίλης προέλευσης παρακολούθησε την αναπαράσταση ενός αρχαίου έργου σ' ένα αρχαίο θέατρο και πίστεψε πως ακόμα κι η σύγχρονή του λαϊκή παράδοση μπορούσε να γίνει αντικείμενο διεθνούς ενδιαφέροντος. Η μόνη εμπειρία αναβιωτικής πρότασης αντίστοιχης εμβέλειας ήταν η διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα το 1896. Η αναβίωση των αγώνων ήταν πιο εύκολα νοητή από τη θεατρική αναβίωση, ενώ τα πνευματικά αιτούμενα της Δελφικής Προσπάθειας φάνταζαν ουτοπικά.

Οι θεατρικές παραστάσεις

Για τον Σικελιανό, «το θέατρο, στην αγνή καταγωγή και αποστολή του, ήταν μόνο κάθε τόσο τόπος ανοιχτής θρησκευτικής λατρείας,

———————————————

99. Πεζός Λόγος Β', 57-58 ("Οι γενικές πνευματικές γραμμές της Δελφικής Προσπάθειας", 1927).

Σελ. 108
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/109.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

προτού γίνει, πολλαπλασιαζόμενο και χρησιμοποιούμενο ως θέαμα, [...] η καταστροφή ακριβώς και η αντίφαση της θεμελιώδους του θρησκευτικοκοινωνικής Αρχής και η αιτία του μεγαλύτερου πνευματικού, ηθικού και αισθητικού [...], μέσα σε όλη την Ελλάδα, εκφυλισμού».100

Οι παραστάσεις των Δελφών στοχεύουν στην αναβίωση αυτού του «μεγάλου θεάτρου», της θρησκευτικής ουσίας, όπως εκφράζεται στην Αισχύλεια Τραγωδία. Το εναρκτήριο έργο που επιλέχτηκε ήταν ο Προμηθέας Δεσμώτης του Αισχύλου, ενώ στις δεύτερες Εορτές προστέθηκαν και οι Ικέτιδες. Οι επιλογές αυτές είχαν απόλυτα παιδευτικό και συμβολικό χαρακτήρα.

Η κεντρική έννοια του Προμηθέα Δεσμώτη είναι, κατά τον Σικελιανό:

«Η συνειδητή εξαγορά του ανθρωπίνου γένους από την κατάρα της πολιτικής και της στενά θεοκρατικής διακυβέρνησής του, και η τελική συνειδητή του συμφιλίωση και σύμπραξη με την πραγματική δημιουργικήν ιεραρχία κι αιτία —μ' αυτή την ίδια κοσμική εναρμονικήν αρχή, της οποίας η Βία, το Κράτος ή ο Ερμής είναι οι αυθαίρετοι εντολοδόχοι και ερμηνείς— και την οποία συμφιλίωση δεν είναι δυνατό να την κερδίσει μοναχά με την Τιτανικήν αντίσταση ή την προφητική του δύναμη, αλλά και μ' ολόκληρη τη Μύησή του στα Μυστήρια αυτού και του άλλου κόσμου· και στην τελική και νικητήρια έξοδό του μες απ' όλες τις κατάβαθες οπού περιέχουνε δοκιμασίες, ως το σημείο της ιερής και αδιατάρακτης στο τέλος επαφής της καθαρής ψυχής με τον αιώνιο Λόγο, της τεράστιας επαφής που οι Ελευσίνιοι Ιεροφάντες εκαλούσανε Επιφανία ή Εποπτεία, και που δίνει πια στον άνθρωπο τη δύναμη να υπερνικά εσωτερικά τη μοίρα και να δημιουργεί γαλήνια την τριγύρα του ανθρώπινη εξέλιξη της ζωής».101

———————————————

100. Πεζός Λόγος Β', 114-115 («Η πνευματική βάση της Δελφικής Προσπάθειας», 1927).

101. Στο ίδιο, 112.

Σελ. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/110.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Ο τρόπος που επιλέχτηκε για να ενσαρκωθεί η αρεία αυτή αντίληψη για την τέχνη ήταν να τοποθετηθεί "στο κέντρο της ένα αιώνιο και παγκόσμιο Σύμβολο (όπως είναι ο Αισχύλειος Προμηθέας)".102

Με την επιλογή του Προμηθέα, ο Σικελιανός προσπαθεί να επανορθώσει τον "παραδεγμένο παραλογισμό" που κυριαρχούσε στην παραδοσιακή αποτίμηση των μεγάλων τραγικών συγγραφέων, θεωρεί ότι "δεν υπάρχει ζήτημα εσωτερικής εξέλιξης" στην τραγωδία, σαν να αποτελεί τάχα "γεγονός ενιαίας υπόστασης και αφετηρίας [..,] που αρχινά με τον Αισχύλο, τελειοποιείται με τον Σοφοκλή και εκφυλίζεται στο τέλος με τον Ευριπίδη".

Αντίθετα, πιστεύει ότι η σωστή προσέγγιση πρέπει να υποδείξει ότι οι τρεις τραγικοί αναχωρούν μες από τρία όλως διάφορα ως προς την πνευματική και δημιουργική ουσία τους κέντρα: «το ένα "επικό, θρησκευτικό και κοσμικό", το δεύτερο "αστικό" (στην αγνή και όχι διεφθαρμένη αυτής της λέξης σημασία), και το τρίτο "σκεπτικιστικό, ατομικιστικό, μεικτό"».103

Για τούτο επιλέγει τον Αισχύλο, ο οποίος αναβιώνει στην πανάρχαιη μυσταγωγική παράδοση μεταφέροντάς την "μες στο μέσο από την εκκλησία του Δήμου".104 Ο Μύθος πρέπει να παρέχει στους ποιητές "σαφή και θετικά στοιχεία για μια κλιμακωτή διάταξη των Μυστηρίων της ανθρώπινης ψυχής και για την κατανόηση των αληθινών δυνάμεών της".105 Οι Ικέτιδες "παριστάνουν τη συνάντηση δύο λαών, του Αιγυπτιακού και του Ελληνικού, όχι απάνω σ' ένα επίπεδο πολιτικό, αλλά στο καθάριο επίπεδο θρησκευτικότητας και ανθρωπισμού καθολικών".106 Στην πράξη, η επιλογή αυτή εξυπηρετούσε την ανάδειξη του γυναικείου χορού της Εύας και την εκδήλωση ευγνωμοσύνης στους αιγυπτιώτες χορηγούς των Β' Εορτών.

———————————————

102. Πεζός Λόγος Β', 374 ("Η Δελφική Ένωση: ένα προανάκρουσμα", 1931).

103. Πεζός Λόγος Β', 104 ("Η πνευματική βάση της Δελφικής Προσπάθειας", 6ο άρθρο, 1927).

104. Στο ίδιο, 109.

105. Πεζός Λόγος Β', 390 ("Η ζωή και το έργο του Πινδάρου", 1932).

106 Πεζός Λόγος Β', 224 ("Δελφικές Εορτές", 1930).

Σελ. 110
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/111.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Το κεντρικό θρησκευτικό δράμα "Το Σεπτήρια"

Οι πρώτες Δελφικές Εορτές θα τελειώσουν με τα Σεπτήρια, τον συμβολικό χορό που αναπαριστά τη μάχη του Απόλλωνα με τον Πύθωνα. Για το σκοπό αυτό είχαν μετακληθεί ειδικά από την Αμερική οι χορευτές Τανάγρα και Βάσσος Κανέλλας, που συνέχιζαν τη χορευτική παράδοση της Isadora Duncan. Τα Σεπτήρια αποτελούν το αρχέτυπο δημιουργικό ρυθμιστικό παράδειγμα του καθαυτό ελληνικού αρχαίου χορού.107 Αυτό "το κεντρικό φανερό θρησκευτικό δράμα του αρχαίου ελληνικού κόσμου", ο Σικελιανός το περιγράφει ως εξής:

«κάθε οχτώ χρόνους, προς τον ένατο -ιερό του Απόλλωνα αριθμό- μας λέει ο Πλούταρχος, στήνονταν μια καλύβα ("καλιάς") στ' αλώνια των Δελφών. Αυτή η καλύβα, λέει, έμοιαζε μάλλον με βασιλικό παλάτι, παρά με την κατοικία ενός φιδιού. Ένας έφηβος, του οποίου κι οι δύο γονείς έπρεπε να 'ναι ζωντανοί, οδηγούνταν από ένα δρόμο που οριζόντανε από πριν και τον φώτιζαν δαδοφόροι. Μόλις έφτανε στην καλύβα, έβαζε φωτιά, αναποδογύριζεν ένα τραπέζι που ήτανε μπροστά της, και οι άνθρωποι οπού λάβαιναν μέρος φεύγανε, χωρίς από την ώρα κείνη να γυρίσουν πίσω τους να ιδούν. Μαζί μ' αυτούς και το παιδί αναχωρούσε για τα Τέμπη, ενήστευε για κάμποσο καιρό, έπειτα έτρωγε και ξαναγύριζε με λιτανεία επίσημη, στεφανωμένο δάφνη, στους Δελφούς, για να εκφράσει πλέον μιμητικά, χορευτικά, την πάλη που υποδήλωνε όλη η πρώτη του εκείνη εμφάνιση και δράση κατά του φιδιού».108

Ο Χορός γινότανε με τη συνοδεία του Όρθιου Σκοπού ή Πυθικού Νόμου, και συμβόλιζε τη νίκη του Απολλώνιου ή Δωρικού πνεύματος πάνω στον ζωικό νόμο. Η επιλογή του εφήβου συμπύκνωνε όλη τη δύναμη του συμβολισμού του.

———————————————

107. Πεζός Λόγος Β', 315 ("Το πρόβλημα της Μουσικής και του Χορού στο Αρχαίο Δράμα", 1931).

108. Στο ίδιο, 317.

Σελ. 111
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/112.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Οι Δελφικοί Αγώνες

Η προκήρυξη των αγώνων του 1927 δηλώνει τις προθέσεις της διοργάνωσης: "να επαναφέρουμε το Πνεύμα των Αγώνων, από το βιομηχανικό επίπεδο όπου έχει καταπέσει, στο επίπεδο της πλήρους ηθικής αυθορμησίας απ' όπου έχει αναχωρήσει".109 Η διατύπωση αυτής της πρόθεσης δηλώνει έμμεσα και την κριτική τοποθέτηση του Άγγελου και της Εύας απέναντι στην παράλληλη αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, που είχε εξελιχθεί σε διεθνή θεσμό.

Η πρότασή τους ερχόταν σε σύγκρουση με τις εκσυγχρονιστικές αντιλήψεις για τον αθλητισμό που προπαγάνδιζαν οι επίσημοι φορείς. Η Εύα, ήδη από το 1924, απευθύνει αίτηση προς το "Σεβαστόν Υπουργείον των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως" για την παραχώρηση του Σταδίου των Δελφών,

"όπως συναφώς προς την παράστασιν του Προμηθέως [...] κατορθωθεί κατά τον αυτόν χρόνον η δημιουργία επιτόπιων αγώνων, σκοπούντων να δ[είξωσι] διά της συμπράξεως και μόνης κατ' αρχάς της ορεινής του Παρνασσού νεολαίας (Δελφών, Αραχώβης, Άνω Αγόριανης, Σουβάλας κλπ.) έν κλασσικόν κεφάλαιον της καθαράς αγωνιστικής περιόδου, της οποίας την παράδοσιν διατηρεί εν όλη αυτής τη λαμπρότητι σύμπας μεν ο Ελληνικός λαός ουδαμού της Ελληνικής γης τοσούτον αρτίως όσον ο κατεξοχήν ανδρογυνικός λαός του Παρνασσού.

Την επίβλεψιν και αυστηράν ρύθμισιν του απλού όσον και επιβλητικού από πάσης απόψεως κεφαλαίου θέλει αναλάβη ή ο κάλλιστος μεταξύ των εν Ελλάδι γυμναστών είτε άλλος ιδιαιτέρως καλούμενος έξωθεν διά τον σκοπόν αυτόν. Η εμφάνισις ενός τοιούτου ακεραίου καθ' αυτό αγωνιστικού και ουχί απλώς αθλητικού πέρατος θέλει χρησιμεύση ως υπέροχος αφορμή εξαπλώσεως των αγώνων ανά πάσαν την Ελλάδα και αποτελεσματικού

———————————————

109. Πεζός Λόγος Β', 26 ("Δελφικοί Αγώνες", 1927· "Προκήρυξη", 1926).

Σελ. 112
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/113.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ενδιαφέροντος πλείστων ευγενών ξένων προς εμπέδωσιν αυτών".110

Η άδεια δόθηκε, αλλά η Εύα αντιμετώπισε πολλές δυσκολίες. Διηγείται στην Αυτοβιογραφία της:

«Η προετοιμασία των αγώνων αποδείχθηκε αρκετά δύσκολη. Την εποχή εκείνη, διευθυντής όλων των αθλητικών δραστηριοτήτων της Ελλάδας στο Υπουργείο Παιδείας ήταν ένας πιστός θαυμαστής της σουηδικής γυμναστικής.111 Την πρώτη φορά που πήγα στο γραφείο του, μου έδειξε μια φωτογραφία ενός δημόσιου χώρου στη Σουηδία, διαμορφωμένου για το είδος των ασκήσεων που θαύμαζε. Ήταν χωρισμένος σε τετράγωνα, σαν μια τεράστια σκακιέρα, και σε κάθε τετράγωνο βρισκόταν ένας άνδρας. Στο κέντρο υπήρχε μια σκαλωσιά που στήριζε ένα παρόμοιο τετράγωνο, πάνω στο οποίο στεκόταν επίσης ένας άνδρας. Αυτός ο κεντρικός άνδρας, ορατός από όλα τα άλλα τετράγωνα, ήταν ο δάσκαλος, του οποίου την κάθε κίνηση μιμούνταν αυτόματα οι χιλιάδες μηχανικές κούκλες από κάτω. Αν σήκωνε το χέρι του ή το πόδι του, τότε όλα τα άλλα χέρια και πόδια, σ' όλα τα άλλα τετράγωνα, σηκώνονταν σαν συγχρονισμένα ρολόγια και ακριβώς στην ίδια γωνία. Αυτή η φωτογραφία αντιπροσώπευε το ιδανικό που ο Έλληνας υπεύθυνος αθλητισμού αγωνιζόταν να επιβάλει σ' όλη τη νεολαία της Ελλάδας.

Του ανέφερα το σχέδιό μας για το αρχαίο στάδιο στους Δελφούς. Άκουσε ευγενικά και είπε ότι θα έδινε εντολή στους υφισταμένους του να με βοηθήσουν. Έφυγα χαρούμενη. Πέρασε ένας μήνας και δεν έγινε τίποτε. Ξαναπήγα στο γραφείο

———————————————

110. Μουσείο Μπενάκη, Αρχείο Εύας Σικελιανού.

111. Πρόκειται για τον Ιωάννη Χρυσάφη (1873-1932), από τους πρωτοπόρους εισηγητές της σουηδικής γυμναστικής στην Ελλάδα. Διετέλεσε από το 1919 διευθυντής του τμήματος Σωματικής Αγωγής του Υπουργείου Παιδείας και ήταν εκπρόσωπος της Ελλάδας στην Επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων.

8

Σελ. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/114.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

του με αποτέλεσμα να δοκιμάσω μια ακριβή επανάληψη της πρώτης μου επίσκεψης. Με δέχτηκε ευγενικά, αλλά προφασίστηκε άγνοια κάθε προηγούμενης συζήτησης. Μου έδειξε τη σουηδική φωτογραφία και μου έδωσε νέες υποσχέσεις για συνεργασία. Και πάλι περίμενα ένα μήνα χωρίς αποτέλεσμα. Προσπάθησα ακόμη μία φορά, θυμίζοντάς του τις προηγούμενες επισκέψεις μου και τις υποσχέσεις του, αλλά δεν διέκρινα απόκριση στα μάτια του. Πήρα μόνο περισσότερες υποσχέσεις και τελικά κατάλαβα ότι το σχέδιό του ήταν να με αφήσει να ελπίζω στη συνεργασία του, έως ότου θα ήταν πολύ αργά να οργανώσουμε το είδος των αθλητικών αγώνων που σχεδιάζαμε. Κατέφυγα στο "μέσον", πράγμα που ήταν αποτελεσματικό, αλλά και μεγάλη απώλεια χρόνου.

Με τη βοήθεια φίλων, το αθλητικό πρόγραμμα άρχισε με μία μόνο εξαίρεση: τον Πυρρίχιο χορό. Είχα τριάντα πανοπλίες σφυρηλατημένες στο χέρι: θώρακες, κράνη, μικρά ξίφη και ακόντια, αντιγραμμένα από αρχαία πρότυπα από το Εθνικό Μουσείο. Ήταν υπέροχα και ανυπομονούσα να δω τους άντρες να χορεύουν με τη βαριά αυτή αρματωσιά, που θα περιόριζε τις κινήσεις. Δεν θα υπήρχαν χαρίεντα πηδήματα ή πιρουέττες. Αλλά ο υπεύθυνος αθλητισμού ήταν άκαμπτος. Δεν έδωσε ούτε μία υπόσχεση για τον Πυρρίχιο. Απλώς αρνήθηκε να τον υποστηρίξει. Τότε ήρθε ένας φίλος να με σώσει, ένας ταλαντούχος αρχιτέκτονας, ονόματι Γεώργιος Κοντολέων. Ανέλαβε να συγκεντρώσει τριάντα άνδρες και να τους διδάξει το χορό. Αυτός όμως αντιμετώπισε άλλες δυσκολίες. Οι άνδρες συγκεντρώθηκαν, αλλά δεν μπορούσε κανείς να βασιστεί πάνω τους. Βρήκαν την άσκηση πολύ σκληρή και έτσι έπρεπε συνεχώς να τους αντικαθιστούμε και να αρχίζουμε πάλι από το μηδέν.

Η ημέρα των Γιορτών πλησίαζε και ήταν τόσο απελπισμένος ο Κοντολέων που νόμισε ότι θα αναγκαζόμαστε να τα παρατήσουμε. Τελικά κάποιος πρότεινε να απευθυνθούμε στο στρατό. Να πάρουμε αγόρια που το στρατιωτικό καθήκον θα

Σελ. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/115.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

τους ανάγκαζε να έρχονται στα μαθήματα. Αισθανόμουν και εγώ απελπισμένη, αλλά πήγα να δω τον Διοικητή του Α' Σώματος Στρατού112 που στρατοπέδευε τότε στην Αθήνα. Δεν γνώριζα τον Στρατηγό και ήμουν μάλλον φοβισμένη. Δεν έβλεπα γιατί θα έπρεπε να δεχθεί αυτό που θα του ζητούσα. Ήταν καταδεκτικός και ευθύς στις απαντήσεις του. Ούτε εξηγήσεις, ούτε πειθώ χρειάστηκαν. Μου είπε να στείλω τον κ. Κοντολέοντα να διαλέξει τους άνδρες και ότι μπορούσα να έχω όσους ήθελα. Ο ίδιος ο Στρατηγός ήρθε στη Γιορτή και είδε τον Πυρρίχιο χορό. Μου έστειλε κατόπιν ένα γράμμα λέγοντας ότι αν οργανώναμε και άλλη Γιορτή, θα μπορούσα να πάρω ολόκληρο το Α' Σώμα.

Αυτή η αναζήτηση ανδρών για να χορέψουν τον Πυρρίχιο, ήταν και η πρώτη μου γνωριμία με τους αξιωματικούς του Ελληνικού Στρατού. Λίγο μετά ακολούθησε και η δεύτερη. Είχαν συγκεντρωθεί πολλά μικροθέματα που εξαρτιόνταν από τον Υπουργό Στρατιωτικών. Χρειαζόμουν πολλές σκηνές, αρκετά φορτηγά για να κουβαλήσουν όλα τα εξαρτήματα για τη Γιορτή, από το λιμάνι της Ιτέας ως τους Δελφούς, περισσότερους άνδρες για το στάδιο, παλιές μπάλες κανονιών για να αποδώσουν τον κεραυνό στο τέλος του έργου, και ίσως και άλλα πράγματα που τώρα έχω ξεχάσει. Ο υπουργός κ. Μαζαράκης,113 τον οποίο δεν είχα ξαναδεί πριν, καθόταν στο κέντρο του δωματίου πίσω από ένα μεγάλο γραφείο που είχε ένα ημικύκλιο από ηλεκτρικά κουδούνια πίσω από το στυπόχαρτό του. Ήμουν και πάλι αποκαρδιωμένη και αρκετά φοβισμένη. Σε 

———————————————

112. Ο Κωνσταντίνος Μανέτας (1879-1960), με σημαντική πολεμική δράση στους βαλκανικούς και στη Μικρά Ασία, πήρε μέρος σε πολλά στρατιωτικά κινήματα. Απομακρύνθηκε για ένα μήνα από τη διοίκηση του Α' Σώματος Στρατού τον Γενάρη του 1927 ως υποκινητής πραξικοπήματος εις βάρος του Λαϊκού Κόμματος.

113. Ο Αλέξανδρος Μαζαράκης-Αινιάν (1874-1943), διακεκριμένος στρατιωτικός, από τους πρωτεργάτες του Μακεδονικού αγώνα, διετέλεσε υπουργός Στρατιωτικών στις κυβερνήσεις Ζαΐμη (Δεκ. 1926 - Ιούλ. 1928).

Σελ. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/116.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

άλλα υπουργεία είχα συναντήσει αυτό που συχνά φαινόταν σαν υπεκφυγή, ποτέ εγκάρδια συνεργασία. Και αυτό ήταν αρκετά φυσικό, γιατί προσπαθούσα να κάνω κάτι που σωστά θεωρούσαν, από κάθε άποψη, πολύ ριψοκίνδυνο. Έκαναν απλώς το καθήκον τους και πρόσεχαν. Κανείς δεν έφταιγε. Είχα όμως κουραστεί και είπα στον κ. Μαζαράκη τι χρειαζόμουν. Μου απάντησε χτυπώντας όλα τα ηλεκτρικά κουδούνια, το ένα μετά το άλλο. Αμέσως μια σειρά αξιωματικών μπήκε στο δωμάτιο. Τον χαιρέτησαν και μετά στάθηκαν προσοχή. Κατόπιν γύρισε σε μένα και μου είπε:

- Μαντάμ, αυτοί οι κύριοι είναι οι υπεύθυνοι των τομέων από τους οποίους ζητάτε βοήθεια. Δώσατε παρακαλώ τις διαταγές σας.

Αυτή η στιγμή της ασυνήθιστης ευγένειας ήταν για μένα μία από τις σημαντικότερες της πρώτης Γιορτής. Και είχε τη συνέχειά της στη δεύτερη».114

Οι αγώνες του 1927 έγιναν δεκτοί με ενθουσιασμό. Οι επιλεγμένοι νεαροί στρατιώτες αναπαρίσταναν ζωντανά την εξωτερική τουλάχιστο όψη του αθλητικού προτύπου, όπως το αντιλαμβανόταν ο Σικελιανός. Παράλληλα, στα παραδοσιακά αγωνίσματα έπαιρναν μέρος αυτοσχέδιοι αθλητές της ευρύτερης περιοχής.

Όμως στις Β' Δελφικές Εορτές, η διοργάνωση των Αγώνων παρουσίασε και πάλι προβλήματα:

«Ο ίδιος υπεύθυνος Αθλητισμού στο Υπουργείο Παιδείας έδινε πάλι υποσχέσεις, αλλά με όχι τόσο καλή θέληση όπως πριν. Μια μέρα μίλησα σχετικά σ' έναν φίλο, μέλος της Βουλής.

— Γιατί δεν ζητάς, με συμβούλευσε, όλους τους αθλητές του Στρατού; Πήγαινε στον Υπουργό Στρατιωτικών.

Αυτό μου φαινόταν κάπως υπερβολικό να το κάνω μόνη μου. Πρότεινα στον κ. Μπενάκη να συγκεντρώσει ολόκληρη την

———————————————

114. Εύα ΙΙάλμερ-Σικελιανού, Ιερός Πανικός, Εισαγωγή - μετάφραση - σχόλια: John P. Anton, Αθήνα 1992, σ. 127-128.

Σελ. 116
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/117.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

επιτροπή και να ζητήσει μία ακρόαση. Το πέτυχε. Όλοι στριμωχτήκαμε στο γραφείο του Υπουργού. Ο κ. Μπενάκης άρχισε να μιλάει για το Δελφικό Έργο, αλλά αμέσως ο Υπουργός τον διέκοψε. Αυτή τη φορά Υπουργός ήταν ο κ. Σοφούλης,115 που έβλεπα για πρώτη φορά.

— Ο Στρατός γνωρίζει, είπε, τι έχουν κάνει για την Ελλάδα ο Άγγελος και η Εύα Σικελιανού. Δεν είχε παρά να καθορίσει η ίδια κάποια ώρα και να έρθει να μου πει τι θέλει.

Ένιωσα ταυτόχρονα αμηχανία και έξαλλη χαρά. Πάλι ο Στρατός! Γιατί;

Όταν πήγα να τον δω, δεν ήταν τίποτε που να ζήτησα και να μην το έδωσε: αθλητές, στρατιώτες, σκηνές, τροφή, ταξιδιωτικά έξοδα, τα πάντα για ένα μήνα! Ο Στρατός ανέλαβε ολόκληρη την ευθύνη για το Στάδιο.»116

Η διοργάνωση των Αγώνων του 1930 ήταν πιο εντυπωσιακή από την πρώτη. Η επίσημη φωτογράφος των Εορτών Nelly απαθανάτισε τα ημίγυμνα νεανικά κορμιά των αθλητών με τρόπο που να υποδηλώνεται η επιβίωση του αρχαίου κάλλους. Ο ενθουσιασμός των χορευτών του Πυρρίχιου, διακεκριμένων μελών της αθηναϊκής νεολαίας, από την εμπειρία της συμμετοχής τους στους Δελφικούς Αγώνες φανερώνεται με τη δημιουργία ένωσης με την επωνυμία ΔΕΛΦΙΚΟΙ, την επαύριο των Εορτών. Κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για την αυθόρμητη δήλωση συμπαράστασης και στα υπόλοιπα σχέδια πρακτικής υποδομής που αναγγέλθηκαν την ίδια στιγμή στον τύπο. Παραθέτω το σχετικό έγγραφο:117

———————————————

115. Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης (1860-1949), διακεκριμένος πολιτικός και αρχαιολόγος, ήταν σε θέση να εκτιμήσει τα αιτήματα της Εύας. Διατέλεσε υπουργός Στρατιωτικών από το 1928 έως το 1930.

116. Ιερός Πανικός, σ. 146-147.

117. Έγγραφα Δελφικών Εορτών. Δωρεά Η. Ησαΐαα στο Ιστορικό Αρχείο του Μουσείου Μπενάκη, αρ. εισ. 195.

Σελ. 117
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/118.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΜΥΗΜΕΝΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΔΕΑΝ

"ΔΕΛΦΙΚΟΙ"

Σκοπός: Η συγκέντρωσις και η κοινή προσπάθεια διά την εξάπλωσιν της αγάπης προς την αρχαίαν Ελληνικήν ζωήν.

Μέσα: Συγκεντρώσεις, διαλέξεις, εκδρομαί, επισκέψεις κατ' έτος εις τους Δελφούς, επιδείξεις κλπ.

Μέλη: Παν πρόσωπον προτεινόμενον υπό τριών τουλάχιστον "Δελφικών" και εγκρινόμενον υπό της Διοικούσης Επιτροπής ονομάζεται μέλος και καταβάλλει διά συνδρομήν Δραχμάς δέκα μηνιαίως.

Διοίκηαις: Μόνιμος Διοικούσα Επιτροπή οι κ.κ. Μ. Μελάς, Η. Ησαΐας και Α. Γιαννακόπουλος, και μόνιμος ταμίας ο κ. Γ Λιβαδάς.

Υποχρεώσεις: Απόλυτος υπακοή εκάστου μέλους εις τας αποφάσεις της Δ.Ε. Αδικαιολόγητος ανυπακοή επιφέρει την αποβολήν και την αφαίρεσιν του τίτλου και του σήματος κατόπιν αποφάσεως των ιδρυτών. Έκαστον μέλος οφείλει αλληλέγγυον ηθικόν σύνδεσμον και συνδρομήν προς όλα τα λοιπά Δελφικά μέλη.

Σήμα: Χορευτής πυρρίχιου εις την κομβιοδόχην.

Ύμνος: Εμβατήριον Τυρταίου "Άγε τω Σπάρτας" κλπ.

Εν Αθήναις τη 23 Μαΐου 1930

Οι κάτωθι υπογεγραμμένοι, ιδρυταί της ομάδος "Δελφικοί":

Μ. Μελάς, οδός Ρηγίλλης 24

Η. Ησαΐας, οδός Πανεπιστημίου 53

Α. Γιαννακόπουλος, οδός Σπευσίππου 68

Γ. Λιβαδάς, οδός Σπετσών 81

Ν. Ρέγκλης, οδός Χαλκοκονδύλη 39

Κ. Ανδρίτσος, οδός Περγάμου 6

Μ. Νικολαΐδης, οδός Ερεσσού 21

Β. Παπαδόπουλος, οδός Ιππολύτου 7

Κ. Καλιαμπέτσος, οδός Σταδίου 49 ή Πιπίνου 115

Κ. Σταυρίδης, οδός Θήρας 73

Κ. Αδοσίδης, Ψυχικό

Σελ. 118
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/119.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Δεν γνωρίζω την τύχη αυτής της ομάδας. Πάντως ο ενθουσιασμός των στρατιωτικών και η βούλησή τους να προασπίσουν τη Δελφική Ιδέα εκδηλώθηκε και αργότερα. Οι άνθρωποι αυτοί, που βγαίναν από έναν μακρόχρονο και ατελέσφορο πόλεμο, φαίνεται ότι αναζητούσαν ένα διαφορετικό νόημα στον πατριωτισμό τους, που παρέπαιε ανάμεσα στην έξαρση και τον εκφυλισμό.

Από την Αυτοβιογραφία και πάλι της Εύας Σικελιανού παρακολουθούμε την εξέλιξη του ενδιαφέροντος του Στρατού:

«Τα πράγματα είχαν ησυχάσει. Ζούσα σε ένα μικρό σπίτι στα προάστια, με έναν μεγάλο κήπο. Η ζωή ήταν ειρηνική. Μια μέρα άκουσα ένα χτύπημα στην αυλόπορτα. Ήταν ένας αξιωματικός σταλμένος από τη Θράκη, εικοσιπέντε ώρες ταξίδι, από το στρατηγό Βλάχο, αρχηγό του Ελληνικού Στρατού στα σύνορα της Θράκης και της Μακεδονίας. Μπορούσαμε να πάμε επάνω στη Θράκη; Θα μπορούσαμε να τους δανείσουμε όλον τον εξοπλισμό του Δελφικού Σταδίου; Θα ήθελε να μιλήσει ο Άγγελος στους αξιωματικούς των συνοριακών δυνάμεων της Ελλάδας; Ο Στρατός επιθυμούσε να θεσπίσει αγώνες προς τιμή μας.

Πάλι ο στρατός! Και όπως πριν, με τέλειο αυθορμητισμό. Δεν γνωρίζαμε τον στρατηγό Βλάχο, ούτε τον αξιωματικό που στάλθηκε να μας προσκαλέσει. Τι ήταν γι' αυτούς αυτή η απρόβλεπτη, άσχετη προσέλκυση μιας δύναμης που φαινόταν επιφανειακά αντίθετη με το λόγο της αποστολής τους; Οι Δελφοί δέθηκαν με την προσπάθεια να κάνουν τους λαούς να κατανοούν ο ένας τον άλλον, να διασχίζουν εθνικά σύνορα με αγάπη στα μάτια τους. Ο στρατός είναι αφιερωμένος στη διάδοση του φόβου και της δυσπιστίας, στη συνεχή εξάσκηση για την αποτελεσματικότητα της καταστροφής. Παρ' όλα αυτά, από την αρχή ακόμα, ο στρατός ήταν η μόνη οργανωμένη ενότητα στην Ελλάδα που ανταποκρίθηκε αστραπιαία στη Δελφική Ιδέα. Ήταν σαν να αποτελούσε ήδη ένα κομμάτι της εσωτερικής τους συνείδησης, κάτι σαν κεραυνοβόλος έρωτας. Ποτέ δεν έκαναν

Σελ. 119
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/120.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ερωτήσεις, ποτέ δεν στοχάστηκαν. Απλώς ενέργησαν. Και η ενέργειά τους ήταν τόσο αυθόρμητη, τόσο απρόσωπη και από τόσο πολλά διαφορετικά σημεία, που κανείς νιώθει τον πειρασμό να ψάξει να μάθει τι κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα. Ίσως να είναι το εξής: Όλοι οι άνδρες στο στρατιωτικό επάγγελμα σκέφτονται το θάνατο διαφορετικά απ' ό,τι τον βλέπουν όλοι οι άλλοι. Ο θάνατος δεν είναι γι' αυτούς κάτι που πρέπει να αποφεύγεται ή κάτι που πρέπει κανείς να αναβάλει όσο το δυνατόν περισσότερο, αλλά κάτι που πρέπει να δεχόμαστε αδίστακτα, και ακόμη να το επιδιώκουμε κάποτε. Ο βίαιος θάνατος μπορεί να ονομαστεί και αντικείμενο της ζωής τους. Παραμένει πάντα μια πιθανότητα στην εσώτερη συνείδησή τους. Για το λόγο αυτό, είναι λιγότερο επιρρεπείς από τους άλλους σε μικροθέματα, και είναι κάπως αδέσμευτοι, γιατί έχουν μεταφέρει τη δέσμευσ'η τους από τα προσωπικά πλεονεκτήματα σε μια μεγαλύτερη ενότητα που είναι η "πατρίδα". Και παρ' όλο που αυτή η ενότητα είναι ακόμη πολύ μικρή, είναι ένα ιδανικό για το οποίο ζούνε τα μέλη του στρατού, χωρίς να σκέπτονται το θάνατο. Αυτό τους καθιστά ικανούς για μια πλατύτερη "μη δέσμευση".

Επιπλέον, οι στρατιωτικοί είχαν την εμπειρία του πολέμου, και πολλοί τουλάχιστον αρκετή. Είναι ίσως οι πιο απόλυτα τρυφεροί άνθρωποι του κόσμου, όποτε έχουν την ευκαιρία να αφήσουν ελεύθερη την τρυφερότητά τους, όποτε δηλαδή, το καθήκον και η αξιοπρέπειά τους δεν στέκονται εμπόδιο. Αλλά όσο και να είναι το καθήκον και η αξιοπρέπεια "ελάσσονες" αρετές, παραμένουν εν τούτοις αρετές, και προσφέρονται περισσότερο απ' όλες τις άλλες για να προχωρήσει κανείς προς τις "μείζονες" αρετές. [...] Αν είναι, δηλαδή, κανείς εθνικιστής στην Ελλάδα, αναγκάζεται αμετάκλητα να είναι και υπερεθνικιστής. Αυτός ο υπερεθνικισμός της Δελφικής Προσπάθειας ήταν που έκανε τους αξιωματικούς του Ελληνικού Στρατού να νιώσουν αμέσως άνετα, και ήταν ακόμη πιο ενδιαφέρον γιατί, από την πλευρά τους, συνέβη εντελώς αυθόρμητα.

Σελ. 120
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/121.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Ως στρατιωτικούς, η αποδοχή του θανάτου, ως μόνιμης πιθανότητας, τους είχε απαλλάξει από μικρές προσωπικές φιλοδοξίες και τους έκανε να προσκολληθούν στην Ελλάδα σαν το μόνο τους ιδανικό. Αλλά κάτι υποσυνείδητο μέσα τους, που μπορεί να ήταν πολύ δυνατό, συνέδεσε την Ελλάδα με κάτι πέρα από αυτήν. Αμέσως αναγνώρισαν τη Δελφική Προσπάθεια σαν βαθιά ελληνική. Δεν υπάρχει τίποτε σ' αυτήν που να αντιτίθεται στο καθήκον τους ή στην αξιοπρέπειά τους. Η ανυποψίαστη καλοσύνη τους πρόβαλε πια ελεύθερη. Ήταν σαν να είχαν βρει τον άλλον τους εαυτό. Δεν ήξεραν ότι ο υπερεθνικισμός είναι ένα βαθιά ελληνικό χαρακτηριστικό, που κάποτε αναπτύχθηκε συνειδητά και θα μπορούσε να ανθίσει και πάλι (και αυτό ήταν το θέμα της ομιλίας του Άγγελου προς όλους τους αξιωματικούς της Θράκης και της Μακεδονίας που είχαν διαταχτεί να παρακολουθήσουν) και ότι αυτό αποτελεί σήμερα ένα από τα πράγματα που κάνουν την Ελλάδα τέτοια που αξίζει να πολεμά και να πεθαίνει κανείς γι' αυτή.»118

Η ομιλία είχε τον τίτλο: «Ο Δελφικός Πυρήν φορεύς της παγκοσμίου πνευματικής θελήσεως», και για χάρη των στρατιωτικών ανακοινώθηκε σε καθαρεύουσα. Στο κάλεσμα που δέχτηκε ο Σικελιανός αισθάνθηκε να δικαιώνονται οι προσπάθειές του.

«Διότι ιδού τέλος η άλκιμος ελληνική νεότης, η οποία προς στιγμήν ενεψυχώθη υποσυνείδητος από το πνεύμα της Δελφικής Προσπαθείας και εγένετο εν μέρει δέκτης της βαθείας αναγεννητικής της εντολής, με εκάλεσαν αυθορμήτως να καταστήσω ενώπιον των πεφωτισμένων στελεχών της εναργή την εντολήν αυτήν και τας πηγάς από τας οποίας απέρρευσε αύτη μέχρι εμού, και δι' εμού προς την νεότητα ταύτην, διοχετευθείσα το πρώτον εις αυτήν υπό την πυκνώς συντεθειμένην και συμβολικήν αγωνιστικήν αυτής μορφήν.»119

———————————————

118. Ιερός Πανικός, 151-153.

119. Πεζός Λόγος Ε', 308.

Σελ. 121
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/122.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Το καινούριο κάλεσμα είχε σαν αποτέλεσμα τη συγγραφή του Διθύραμβου του Ρόδου, που ήταν εμπνευσμένος από τη θρακική παράδοση. Το έργο εκτελέστηκε τελικά στην Αθήνα κι όχι στον φυσικό του χώρο, τη Θράκη, όπως προοριζότανε.

Το Δελφικό Πανεπιστήμιο

Επιστέγασμα της Δελφικής Προσπάθειας αποτελεί ο σχεδιασμός του Δελφικού Πανεπιστημίου. Ο Σικελιανός θεωρεί ότι η Ελλάδα έχει φτάσει στην "τελεσιουργό" εποχή των μεγάλων νοερών περιόδων, που αντιστοιχεί στην αντρική ηλικία. Επηρεάζεται από τη θεωρία του Strada,120 που πιστεύει πως: «Η φυσιολογική, η ηθική και η ιστορική ηλικία των διαφόρων λαών δεν είναι διόλου η ίδια, αλλ' ενώ άλλοι ευρίσκονται στην εποχή του "σπέρματος", υπάρχουν άλλοι που διατρέχουνε την ηλικία του "αίματος", ενώ άλλοι είναι φθασμένοι στην πνευματική τους ηλικία, κι ενώ τέλος είναι κάποιοι που, ικανοί στο να συνθέσουν και τις τρεις αυτές δυνάμεις (χάρις βέβαια στα αρτιότερα της σκέψης και της δράσης τους στελέχη), ασφαλώς επιφορτίζονται για τούτο με πιο σύνθετα προβλήματα και ακόμα με μια κάποια συνθετότερην ευθύνη και μια ξέχωρη στον κόσμο αποστολή».121

Γι' αυτό και η Δελφική Έκκληση απευθύνεται σ' αυτούς που αγγίζουνε συνειδητά την ώριμη πνευματική τους ηλικία. "Αληθινά, δεν πρόκειται πια να διεγείρουμε μέσα στον Άνθρωπο τις πρώιμες μέθες μιας οιασδήποτε εφηβότητας, ούτε στο πνεύμα του, ούτε στο κορμί του, δεν πρόκειται να τον ερεθίσουμε όπως ερεθίζουν τα κυνηγετικά ζώα προς λείες φανταστικές, ούτε ν' αναρριπίσουμε μέσα του τις πλάνες ντροπιασμένων γερατειών."122

———————————————

120. Ο Jules de la Rue, επονομαζόμενος Strada (1821-1902), μεγαλοφάνταστος γάλλος φιλόσοφος και ποιητής, οραματιζόταν την ίδρυση μιας ευρωπαϊκής συνομοσπονδίας.

121. Πεζός Λόγος Β',131 ("Δελφικό Πανεπιστήμιο (Προσχέδιο)", 1929).

122. Πεζός Λόγος Β', 228 ("Δελφική Έκκληση 1930").

Σελ. 122
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/123.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

«Το σχέδιό μας για το Δελφικό Πανεπιστήμιο, που, βασισμένο στα συνθετικά ιδανικά της Ανθρωπότητας, θα προσπαθήσει, ασκώντας στη σύγχρονη διανοητική μήτρα κάποια πίεση δημιουργική, να λυτρώσει αγάλι-αγάλι μέσαθέ της τύπους αγωγής και μόρφωσης παγκόσμιους, ελεύθερους και απ' τους αυταρχισμούς, και από τους πολιτικούς και τους πνευματικούς συμβατισμούς οπού εκφυλίζουν και εκφαυλίζουνε το Γένος».123 Ο στόχος του ήταν να αποτελέσει ένα εναλλακτικό πρότυπο σε σχέση με το υπαρκτό «Ελληνικό Πανεπιστήμιο», που κι ως το 1945 ακόμη παρέμενε «το υπερπαραγωγικό Εργοστάσιο όλης της συγκαιρινής μας Νεοελληνικής Μετριότητας και Μετριοκρατίας, εντελώς ανίκανο (εκτός λίγων, μετρημένων στο ένα χέρι, εξαιρέσεων) να υψωθεί όχι μόνο στις καθολικές πνευματικές ιστορικές του ευθύνες, αλλά στα στοιχειώδη άμεσα εθνικά και ηθικά του χρέη».124

Σε επίπεδο πρακτικής οργάνωσης, το Δελφικό Πανεπιστήμιο θα περιλάμβανε την ίδρυση του Δελφικού Ωδείου και της Κοινωνιολογικής Σχολής των Δελφών, και θα αναλάμβανε την τακτική διοργάνωση διαλέξεων και συνεδρίων, διαρκούς εμποροβιοτεχνικής έκθεσης, καθώς και των Δελφικών Εορτών.

———————————————

123. Στο ίδιο, 223.

124. Πεζός Λόγος Ε', 73 («Ξεκινώντας από το σημερινό κεντρικό εθνικοπνευματικό πρόβλημα προς κάποιες άμεσα επιβαλλόμενες προβλέψεις», 1945).

Σελ. 123
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/124.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΔΕΛΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ

Παρά την εντυπωσιακή επιτυχία των Δελφικών Εορτών και την αφύπνιση της αρχαιολατρικής συνείδησης σ' ένα ευρύ και ανομοιογενές κοινό, οι εγγενείς αδράνειες του νεοελληνικού κράτους απέτρεψαν τη θεσμοποίησή τους. Η οικονομική χορηγία για τις Πρώτες Δελφικές Εορτές του 1927 είχε βαρύνει αποκλειστικά την Εύα Σικελιανού, που οδηγήθηκε σε χρεοκοπία κι έφυγε στην Αμερική, προσπαθώντας μάταια να διαφωτίσει το αμερικάνικο κοινό για τη σημασία της Δελφικής Ιδέας και να πετύχει χρηματοδότηση. Τελικά η λύση δόθηκε στο Παρίσι με τη δυναμική παρέμβαση του Αντώνη Μπενάκη, ο οποίος συγκρότησε επιτροπή εγγυητών για τις Δεύτερες Δελφικές Εορτές του 1930. Με την επιρροή του στον Βενιζέλο, κατάφερε να τις εντάξει στο πρόγραμμα των επετειακών εορτασμών για τα εκατόχρονα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας. Όμως η Επιτροπή ενδιαφερόταν πιο πολύ για την τουριστική εκμετάλλευση του τόπου και του θεάματος, και παραγκώνιζε την πνευματική διάσταση της προσπάθειας. Αντίθετα, ο Σικελιανός ενδιαφερόταν κυρίως για το Δελφικό Πανεπιστήμιο που στόχευε στην «κοινωνική αναμόρφωση». Ήταν φυσικό ένας θεσμός στην ουσία της σύλληψής του ανατρεπτικός για κάθε κατεστημένη πολιτική να μη βρει κρατική κατανόηση και υποστήριξη. Το πρότυπο του Σικελιανού, το ανατολικό Πανεπιστήμιο του Ταγκόρ1 στην Ινδία, κατάφερε να λειτουργήσει σε συνδυασμό με τη μεγάλη «ηθική Επανάσταση» του

———————————————

1. Rabindranath Tagore, «Une Université Orientale», Feuilles de l'Inde 1 (1928), σ. 11-34.

Σελ. 124
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/125.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Γκάντι. Όμως η μεσοπολεμική νεοελληνική δημοκρατία δεν διέθετε ούτε στο ελάχιστο την παιδευτική προπαρασκευή που θα μπορούσε να στεγάσει έναν παρόμοιο ρυθμιστικό θεσμό.

Εντυπωσιακό επίτευγμα αποτέλεσε, παρ' όλα αυτά, η ψήφιση νόμου "Περί συστάσεως Δελφικού Οργανισμού" στις 3 Νοεμβρίου του 1934, που οφειλόταν αποκλειστικά στον προσωπικό ζήλο τόσο του Σικελιανού όσο και του τότε υπουργού Παιδείας Ιωάννη Μακρόπουλου. Στο νόμο εξαγγέλλονταν οι Τρίτες Δελφικές Εορτές για το 1936, που όμως δεν πραγματοποιήθηκαν, καθώς και η ίδρυση στους Δελφούς όχι Πανεπιστημίου αλλά Πνευματικού Κέντρου. Ο νόμος αδρανοποιήθηκε και εξαιτίας της αλλαγής του πολιτικού σκηνικού στην Ελλάδα. Στο μεταξύ η Εύα, σε απελπιστική οικονομική κατάσταση, είχε ήδη φύγει για την Αμερική με την προοπτική να μεταφέρει εκεί την παράσταση του Ορφικού Διθυράμβου, που είχε σκηνοθετήσει στο υπαίθριο θέατρο του Φιλοπάππου. Παρά τις επίμονες προσπάθειές της, δεν ξαναγύρισε στην Ελλάδα παρά το 1952. Το 1951 έγινε η τελευταία σοβαρή προσπάθεια για αναβίωση των Δελφικών Εορτών στο πλαίσιο του Σχεδίου Μάρσαλ, με χρηματοδότηση της Economic Cooperation Administration Mission to Greece. Οι δύο εμπνευστές δέχονται, αφού εξασφαλίσουν πλήρη ελευθερία κινήσεων. Ξεπερνούν τις επιφυλάξεις τους, κυρίως κάτω από την πίεση του χρόνου. Βρίσκονται κι οι δύο σε προχωρημένη ηλικία και είναι ίσως η τελευταία ευκαιρία τους να ξανασμίξουν σε μια κοινή δημιουργική προσπάθεια. Όμως, ύστερα από μια σειρά άτυχες συγκυρίες, η Εύα δεν προφταίνει να δει τον Άγγελο. Επιστρέφει στην Ελλάδα ένα χρόνο μετά το θάνατό του. Παρακολουθεί τις Τρίτες Δελφικές Εορτές, που δεν έχει καταφέρει να διοργανώσει η ίδια, και πεθαίνει λίγες μέρες μετά. Με τον τρόπο αυτό λήγει άδοξα η Δελφική Προσπάθεια, αποδεικνύοντας ότι δεν υπήρξε παρά ένα αποκλειστικά ιδιωτικό όραμα, που στις καλύτερες στιγμές του κατάφερε να αγκαλιάσει ένα ευρύ κοινό, γεμίζοντας τις κερκίδες ενός μεγάλου θεάτρου.

Η τουριστική εκμετάλλευση του αρχαίου θεάτρου επιτεύχθηκε με αρκετή καθυστέρηση και επιβλήθηκε μέσα από τους φεστιβαλικούς

Σελ. 125
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/126.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

θεσμούς.2 Όμως η αναβίωση περιορίστηκε στη θεατρική της αναπαράσταση. Τα αρχαία ιδανικά ενεκρώθησαν και δεν απέμεινε παρά «η θλίψις της ηττηθείσης Νεότητος»,3 που δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τη διάρκειά της.

———————————————

2. Με προεξάρχον το Φεστφάλ της Επιδαύρου από το 1954.

3. Πεζός Λόγος Α', 26 («Ο Τυπάλδος», 1910).

Σελ. 126
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Το εφηβικό πρότυπο και η Δελφική Προσπάθεια του Άγγελου Σικελιανού
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 107
    28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

    Η «ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΗ» ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ

    Οι Δελφικές Εορτές

    Οι Δελφικές Εορτές εγκαινίασαν εντυπωσιακά τη Δελφική Προσπάθεια. Αποτέλεσαν την πρώτη συστηματική διοργάνωση πολυεκδηλώσεων σε δεδομένο αρχαιολογικό χώρο στη νεότερη Ελλάδα. Περιλάμβαναν θεατρικές παραστάσεις, γυμνικούς αγώνες, συναυλίες εκκλησιαστικής μουσικής και έκθεση λαϊκής χειροτεχνίας, και αφορούσαν όλες τις χρονικές φάσεις του ελληνικού πολιτισμού, αρχαίου, βυζαντινού, σύγχρονου λαϊκού. Στην πρόθεση του Σικελιανού «δεν αντιπροσωπεύανε τη νοσταλγικήν αποκατάσταση ενός μεγάλου αισθητικού κεφαλαίου, [...] αλλά τη δημιουργία ενός γνήσιου πλαισίου μορφολογικού, που να επιτρέπει ευθύς αμέσως τη συνθετική μεταφορά, σ' ένα κοινό πνευματικόν επίπεδο, παγκόσμιων προβλημάτων».97

    Η επιλογή της Ελληνικής Εστίας για τη διοργάνωσή τους είχε για στόχο «η ίδια η Ελλάδα ν' αντικρίσει ξαφνικά τον εαυτό της, συνθεμένο ως σε κρουστάλλινο καθρέφτη, κι ο έξω κόσμος να γυρίσει προς τη σύγχρονη πνευματικήν Ελλάδα, μ' ένα διάφορο παρ' όσο δεν απόδειχνε ώσμε τότε σεβασμό».98

    Ο Σικελιανός αναγνωρίζει την «κολοσσιαία ηθοπλαστική και δημιουργική σημασία με την οποίαν εσφράγισαν την υπέρτερη έννοια της εορτής ή τελετής οι Αρχαίοι», αλλά πλάι σ' αυτούς κατονομάζει και τις «μεγαλύτερες και μάλλον αγωνιώσες σύγχρονες 

    ———————————————

    97. Πεζός Λόγος Β', 27 («Η προσπάθειά μου στους Δελφούς — Τα πραγματικά κίνητρα», 1926).

    98. Πεζός Λόγος Β', 421 («Η Δελφική Ιδέα» [τελευταία ομιλία], 1936).