Συγγραφέας:Χαρίτος, Χαράλαμπος
 
Τίτλος:Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Α΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:20
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:400
 
Αριθμός τόμων:1ος από 2 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα, Βόλος
 
Χρονική κάλυψη:1908-1914
 
Περίληψη:Θέμα του βιβλίου αυτού είναι η ιστορία του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου του Βόλου, του σχολείου που ίδρυσε ο Δήμος Παγασών (Βόλου) εγκρίνοντας την εισήγηση του Δημητρίου Ι. Σαράτση και του οποίου διευθυντής υπήρξε ο Αλέξανδρος Π. Δελμούζος. Ουσιαστικά ο συγγραφέας ασχολείται με τη χρονική περίοδο της εξαετίας 1908-1914, με την εποχή δηλαδή κατά την οποία ιδρύθηκε και λειτούργησε το Σχολείο του Βόλου και δημιουργήθηκε –μετά τη διακοπή της λειτουργίας του– ο θόρυβος εναντίον των δημιουργών του, καθώς και εναντίον των στελεχών του Εργατικού Κέντρου της πόλης, γνωστός ως υπόθεση των «Αθεϊκών» του Βόλου, με κατάληξη τη Δίκη του Ναυπλίου. Ο δεύτερος τόμος περιέχει ένα απάνθισμα αντιπροσωπευτικών κειμένων της εποχής, που αφορούν στην ίδρυση, τη λειτουργία και τη δικαστική δίωξη του Παρθεναγωγείου. Περιλαμβάνονται εκεί η Εισηγητική Έκθεση για την ίδρυση του Σχολείου και η σχετική απόφαση του Δήμου Παγασών, δύο από τους δημόσιους απολογισμούς του διδακτικού έργου, η αλληλογραφία των πρωταγωνιστών του Σχολείου, η απόφαση για την κατάργησή του και το Κατηγορητήριο που διατυπώθηκε εναντίον τους, και στο τέλος καταχωρίζονται δείγματα από την απήχηση που είχε η λειτουργία του Σχολείου στην κοινή γνώμη και τις μαθήτριές του.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 18.29 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 143-162 από: 402
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/143.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Ε. ΤΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ Α.Δ.Π.

Όπως έχει αναφερθεί, την εξασφάλιση του κατάλληλου διδακτικού προσωπικού είχε αναλάβει ο Δημ. Σαράτσης, ως βασικό στέλεχος της αρμόδιας Εφορείας του Σχολείου. Ο ίδιος στην Εισηγητική του Έκθεση πρόβλεπε για τη λειτουργία των τριών τάξεων ότι χρειάζονταν δύο διδάκτορες του Πανεπιστημίου: μία (υπέθετε πως θα ήταν γυναίκα) της φιλοσοφικής και μία των φυσικών επιστημών· ακόμη μία πτυχιούχο της γαλλικής γλώσσας. Επειδή o αριθμός των απαιτουμένων καθηγητών του υπό ίδρυση Σχολείου φαινόταν ανεπαρκής, εξηγούσε: "Πραγματικώς δε αι τρεις αύται θα επαρκέσουν, εάν κατανείμουν εξ ίσου τας ώρας του προγράμματος, αι οποίαι. (εξαιρουμένων των τεχνικών μαθημάτων) δεν υπερβαίνουν τας 90 καθ' εβδομάδα και διά τας τρεις τάξεις". Και διευκρίνιζε: "Δια να γίνη όμως τούτο πρέπει η διδασκάλισσα της γαλλικής να αναλάβη και τινά δευτερεύοντα μαθήματα της 3ης τάξεως, όπου αι μαθήτριαι θα είναι αρκετά προχωρημέναι διά να εννοώσιν αυτά διδασκόμενα γαλλιστί. Τούτο πλην της ωφελείας εις την ξένην γλώσσαν, θα φέρη και τον ισολογισμόν του προϋπολογισμού..."1.

Παρά τις προθέσεις όμως του Σαράτση, η γαλλίδα καθηγήτρια, που ανέλαβε τη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας την πρώτη χρονιά, η δ. Verguet δίδαξε μόνο τα γαλλικά, πράγμα που ανάγκασε την πρόσληψη και άλλων καθηγητών για τα ειδικά δευτερεύοντα μαθήματα (οικοκυρικά, ζωγραφική, γυμναστική και μουσική). Έτσι ο αρχικός σχεδιασμός τροποποιήθηκε. Εξάλλου και οι θέσεις του διευθυντή-φιλολόγου και του φυσικομαθηματκού ανατέθηκαν, παρά τις αρχικές προβλέψεις, σε άντρες καθηγητές. Νέες προσλήψεις, εξαιτίας της απόλυσης ορισμένων καθηγητών και λόγω της αύξησης των διδακτικών ωρών -με την πρόσθεση νέων τάξεων-, μετέβαλαν τον αριθμό των διδασκόντων στο Α.Δ.Π. κατά τη δεύτερη και την τρίτη χρονιά της λειτουργίας του.

——————————————

1. Βλ. εδώ, τ. Β', σ. 25.

Σελ. 143
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/144.gif&w=600&h=915 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΕΙΚΟΝΑ

8. Μαθήτριες και καθηγητές του Παρθεναγωγείου (Άνοιξη 1910)

Η αρχική επίσης πρόθεση του Σαράτση ν' αποκτήσει το Σχολείο μόνιμο διδακτικό προσωπικό δεν τελεσφόρησε, επειδή δεν υπήρξε ανάλογη προθυμία ενδιαφερομένων. Η προκήρυξη για την πρόσληψη των καθηγητών έγινε από τις στήλες του τοπικού και του αθηναϊκού τύπου. Η αναζήτηση του κατάλληλου προσώπου για τη θέση του διευθυντή κατέληξε, με τη μεσολάβηση και την ενθουσιαστική σύσταση από τον καθηγητή Νικ. Πολίτη, με τον οποίο ο Σαράτσης συνδεόταν οικογενειακά, στο νέο παιδαγωγό, που πριν από λίγους μήνες είχε επιστρέψει από σπουδές στη Γερμανία, τον Αλέξανδρο Δελμούζο. Όπως και σ' άλλο σημείο της μελέτης αυτής υπογραμμίζεται, η παρουσία του Δελμούζου —αν και τυχαία— σ' αυτή τη θέση και η συνεργασία του με το Σαράτση αποτέλεσε ένα βασικό στοιχείο της ιδιαιτερότητας του βολιώτικου Σχολείου στη νεοελληνική εκπαίδευση.

Οι υπόλοιποι καθηγητές που δίδαξαν στο Α.Δ.Π. υπήρξαν

Σελ. 144
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/145.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

οι παρακάτω· η αξιολογική καταμέτρηση της προσφοράς τους στη διαμόρφωση του παιδαγωγικού συστήματος του Α.Δ.Π. θα επιχειρηθεί σ' επόμενες σελίδες.

Ι. ΦΙΛΟΛΟΓΟΙ:

1) Σπυρ. Φιλιππίδης (1877-1930), από τις Πινακάτες Πηλίου. Σχολάρχης του Ελληνικού σχολείου Αργαλαστής (1902-1905), καθηγητής (από το 1912) και Γυμνασιάρχης του Γυμνασίου αρρένων Βόλου (1921-1923)· στο τέλος της σταδιοδρομίας του έγινε Γεν. Επιθεωρητής Μ. Εκπαίδευσης στη Θράκη και τη Λαμία, Στο Α.Δ.Π. δίδαξε τη δεύτερη χρονιά (1909-10) το μάθημα της ιστορίας στη Β' τάξη. Ανήκε, όπως και o παρακάτω αναφερόμενος Κ. Σφάγκος, σε κύκλο εκπαιδευτικών, που με την καθοδήγηση του Δελμούζου μελετούσαν τα ελληνικά εκπαιδευτικά προβλήματα. Στη Δίκη του Ναυπλίου κατέθεσε ως μάρτυρας υπεράσπισης.

2) Πηνελ. Χριστάκου. Γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1878. Από τις πρώτες πτυχιούχους ελληνίδες της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου [εγγράφηκε το 1896 και ανακηρύχτηκε διδάκτωρ (=πτυχιούχος) το 1904]. Πριν έρθει στο Βόλο υπήρξε διευθύντρια του Ανωτάτου Παρθεναγωγείου Θεσσαλονίκης (1904-1907). Στο Α.Δ.Π. δίδαξε την τρίτη χρονιά (1910-11) στις A' και Β' τάξεις τα φιλολογικά και τα θρησκευτικά μαθήματα. Υπήρξε η κεντρική ηρωίδα του επεισοδίου με τον Επίσκοπο Γερμανό (10.2.1911), που αποτέλεσε την αφορμή του Διωγμού. Μετά το κλείσιμο του Α.Δ.Π., υπήρξε συνεργάτης του Εκπαιδευτικού Ομίλου στην Αθήνα. Το 1919 υπήρξε συνιδρύτρια του «Σοσιαλιστικού Ομίλου Γυναικών». Τελευταία δραστηριότητά της ήταν η θέση της διευθύντριας του Αχιλλοπούλειου Παρθεναγωγείου στο Κάιρο.

ΙΙ. ΦΥΣΙΚΟΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ:

1) Δημήτριος Τσαμασφύρος (1871-1956). Γεννήθηκε στη Σκιάθο. Πήρε πτυχίο του Φυσικού τμήματος του Πανεπιστημίου το 1894. Υπηρέτησε ως καθηγητής στο Βόλο, τη Σκιάθο, την Καρδίτσα και την Αθήνα. Στο Α.Δ.Π. δίδαξε μαθηματικά και φυσικές επιστήμες και κατά τα τρία έτη της λειτουργίας του·

10

Σελ. 145
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/146.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

κατά την τρίτη χρονιά μόνο στην Γ' τάξη. Παράλληλα υπηρετούσε στο Β' Ελληνικό σχολείο Βόλου. Θεωρήθηκε από το Δελμούζο ένας από τους πιο ικανούς συνεργάτες του. Αποκαλυπτική υπήρξε η κατάθεσή του στη Δίκη του Ναυπλίου για το διδακτικό έργο του Σχολείου. Υπηρέτησε στη Μέση Εκπαίδευση ως Γεν. Επιθεωρητής Φυσικών (από το 1923) και ως Εκπαιδευτικός Σύμβουλος (1926-1933). Έγραψε διδακτικά βιβλία για τα φυσιογνωστικά μαθήματα.

2) Γεώργ. Βανάκος. Φυσικός. Προσλήφθηκε και δίδαξε στο Α.Δ.Π. την τελευταία χρονιά (1910-11) στις δύο μικρότερες τάξεις φυσικά και μαθηματικά, και στη Γ' τάξη τα φυσικά. Δε μας είναι γνωστές περισσότερες πληροφορίες από την πριν και την μετέπειτα δράση του. Πάντως στο Βόλο υπήρξε ένας από τους στόχους των πολεμίων, που υπέθεταν ότι δίδασκε κατά τρόπο προκλητικό και "χυδαίο" στις μαθήτριες.

III. ΓΑΛΛΙΚΩΝ:

1 ) Η γαλλίδα δ. Verguet δίδαξε το μάθημα την πρώτη μόνο χρονιά, ενώ παράλληλα δίδασκε στη σχολή της Alliance του Βόλου. Οι εντυπώσεις του Δελμούζου από τη μέθοδο διδασκαλίας της δεν ήταν καθόλου ενθουσιαστικές, γεγονός που πιθανότατα την απομάκρυνε από το Α.Δ.Π.

2) Η γαλλίδα επίσης J. Seurin, προσλήφθηκε στο Α.Δ.Π. το 1909 και δίδαξε σ' όλες τις τάξεις κατά τη δεύτερη και την τρίτη χρονιά. Είχε πτυχίο που επέτρεπε τη διδασκαλία και άλλων δευτερευόντων μαθημάτων, όπως χειροτεχνία, ιχνογραφία, γυμναστική, πράγμα που επέτρεψε την εξοικονόμηση διδακτικού προσωπικού και αντίστοιχων εξόδων και ικανοποίησε την αρχική επιθυμία του Σαράτση. Τη δεύτερη χρονιά έπαιξε το ρόλο της υποδιευθύντριας του Σχολείου και υπήρξε μία από τις ενσαρκώτριες του μεταρρυθμιστικού προγράμματος που ίσχυσε στο Α.Δ.Π. Μετά το κλείσιμό του παρέμεινε στο Βόλο, παντρεύτηκε αργότερα τον έλληνα Ν. Στρατή και πήγε μαζί του στο Παρίσι.

Σελ. 146
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/147.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

IV. ΜΟΥΣΙΚΗΣ:

Μόνιμος συνεργάτης του Δελμούζου όλα τα χρόνια λειτουργίας του Α.Δ.Π. και καθηγητής της μουσικής-ωδικής στις τρεις τάξεις του, υπήρξε ο Βασ. Κόντης. Τον ίδιο καιρό, και αργότερα, ήταν καθηγητής και διευθυντής του Ωδείου Βόλου, και για μεγάλο διάστημα καθηγητής μουσικής του Γυμνασίου αρρένων Βόλου. Στην κατάθεσή του στη Δίκη του Ναυπλίου περιγράφει με τρόπο αποκαλυπτικό τη μέθοδο διδασκαλίας στο Α.Δ.Π. και το βαθμό συνεργασίας του με το Δελμούζο. Υπήρξε επίσης, ο Κόντης, ο οργανωτής της χορωδίας του Εργατικού Κέντρου Βόλου.

V. ΟΙΚΟΚΥΡΙΚΩΝ:

Ευφροσύνη Κουτσοπούλου, πτυχιούχος της Οικοκυρικής και Επαγγελματικής σχολής της Ενώσεως των Ελληνίδων. Από τους κλάδους του μαθήματος δίδαξε την κοπτική-ραπτική στην A' τάξη, την πρώτη μόνο χρονιά. Η διδακτική της μέθοδος δεν ικανοποίησε το Δελμούζο. Εξάλλου η παρουσία της Seurin τις επόμενες χρονιές κάλυψε τις διδακτικές ανάγκες του μαθήματος.

VI. ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ:

Δάσκαλος της ιχνογραφίας κατά την πρώτη χρονιά στην A' τάξη του Α.Δ.Π. ήταν o ζωγράφος Ιω. Πούλακας, καθηγητής του σχεδίου επίσης στο Β' Σχολαρχείο και την Εμπορική σχολή του Βόλου. Αν και υπήρξε ένας από τους πιο ικανούς ζωγράφους (θαλασσογράφους) του Βόλου, η διδασκαλία του στο Α.Δ.Π. δεν κέρδισε την εμπιστοσύνη του Δελμούζου. Τη διδασκαλία του μαθήματος συνέχισε τις επόμενες χρονιές η γαλλίδα Seurin.

VII.ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ;

Και στο μάθημα αυτό η γαλλίδα υποδιευθύντρια κάλυψε τις διδακτικές ανάγκες τις δύο τελευταίες χρονιές. Την πρώτη μόνο χρονιά επιστρατεύθηκε o δημοδιδάσκαλος Κων. Σφάγκος, που ταυτόχρονα υπηρετούσε στο Α' δημοτικό σχολείο αρρένων του Βόλου. Ο ίδιος δίδαξε στην Α' τάξη το μάθημα της Γεωγραφίας. Στο τέλος της σταδιοδρομίας του έγινε κι αυτός επιθεωρητής. Ανήκε στον κύκλο των φίλων του Δελμούζου.

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/148.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

VIII. ΥΓΙΕΙΝΗΣ:

O γιατρός και μέλος της Εφορείας του Α.Δ.Π. Δημ. Σαράτσης, δίδαξε στη Β' τάξη το μάθημα της υγιεινής και νοσηλευτικής.

Παρά την αρχική πρόβλεψη του Σαράτση, o φυσικός Γεώργ. Σφέτσιος δεν υπηρέτησε ποτέ στο Α.Δ.Π. Αντίθετα, αν και δεν αναφέρεται καθόλου από το Δελμούζο, σύμφωνα με πληροφορία του Σαράτση και τον δημοσιευμένο απολογισμό της β' χρονιάς από το μέλος της Εφορείας του Α.Δ.Π. A. Κοκωσλή, η Αν. Ραζή, η ιδρύτρια του Ωδείου Βόλου, φαίνεται ότι δίδαξε για ορισμένες ώρες το μάθημα της μουσικής κατά το έτος 1909-101.

Η λειτουργία του Α.Δ.Π. ως ιδιωτικού εκπαιδευτικού ιδρύματος έδινε τη δυνατότητα στην Εφορεία του να επιλέγει το καταλληλότερο κατά περίπτωση διδακτικό προσωπικό. Η διάθεση των ιδρυτών του Σχολείου να λειτουργήσει αυτό ως πρότυπο σχολείο προϋπέθετε την πρόσληψη καθηγητών, που διέθεταν αυξημένα προσόντα, αλλά και που θα είχαν την πρόθεση να εντάξουν τη διδασκαλία τους στη μέθοδο και το πνεύμα που αντιπροσώπευε το Α.Δ.Π. Η αναζήτηση τέτοιας ποιότητας διδακτικού προσωπικού δεν κατέληξε πάντα στη συνεργασία με τους ικανότερους. Ο μέτριος μισθός και η επαρχιακή θέση φαίνεται πως απέτρεψε πολλούς από τους αξίους και με προοδευτικές διαθέσεις καθηγητές του κέντρου να δεχτούν τη θέση στο Βόλο2. Η αποκλειστική

——————————————

1. Το όνομα του Γ. Σφέτσιου υπάρχει στην Ειδοποίηση, που δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες του Βόλου (λ.χ. εφημ. Πρόμαχος, 4.10.1908). Το όνομα της Αν. Ραζή αναφέρεται από τον Σαράτση σ' επιστολή στην εφημ. Κήρυξ, ;-10-1909, και από την Αγλ. Κοκωσλή (εφημ. Θεσσαλία, 15.6.1910).

2. Στην Αλληλογραφία Σαράτση-Δελμούζου συζητιούνται -με την πιθανότητα να προσληφθούν- τα ονόματα: της γαλλίδας Zahud (αντ' αυτής προτιμήθηκε η Seurin), της Εύας Θεοδωρίδου (δασκάλας τότε στη Μερσίνα της M. Ασίας), του Σ. Αλιμπέρτη (μαθηματικού), του Ν. Χατζηδάκι (μαθηματικού)· αντ' αυτών προσλήφθηκε o Γ. Βανάκος, του Λ. Σουρέα (του γνωστού λογοτέχνη και εκπαιδευτικού K. Παρορίτη), και μερικών ακόμα.

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/149.gif&w=600&h=915 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

με το Α.Δ.Π. συνεργασία των Βανάκου και Χριστάκου φαίνεται ότι εξυπηρετούσε τα βιοποριστικά τους ενδιαφέροντα, κι όχι σε μεγαλεπήβολα σχέδια συμμετοχής τους στην αναμόρφωση της παιδείας. Η περίπτωση Δελμούζου είναι μοναδική και οφείλεται σε προσωπικές και χρονικές συγκυρίες.

Έτσι απέμενε να προσληφθούν στο Α.Δ.Π. καθηγητές από όσους υπηρετούσαν στα άλλα (δημόσια) σχολεία του Βόλου και μπορούσαν να διαθέσουν σ' αυτό διδακτικές ώρες, όταν δεν ήταν απασχολημένοι στη δημόσια υπηρεσία τους. Τελικά προτιμήθηκαν καθηγητές του Βόλου κατά την κρίση του Δελμούζου και με τη σύμφωνη γνώμη του Σαράτση. Το κίνητρο του επιμισθίου ήταν αυτό, που παρακίνησε τους περισσότερους. Η αναγκαστική προτίμηση σε ορισμένους μόνο απέκλεισε άλλους, που μνησικακώντας έγιναν οι πρώτοι πολέμιοι του Σχολείου (περίπτωση των θεολόγων Γ. Σούτη και Θ. Ζωγράφου).

ΣΤ. ΟΙ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ ΤΟΥ Α.Δ.Π.

Το αρχείο του βολιώτικου Παρθεναγωγείου, που περιείχε τα τεκμήρια της σχολικής ζωής (βιβλία γενικού ελέγχου, μαθητολόγιο, πρακτικό συνεδριάσεων του διδακτικού προσωπικού, μαθητικά τετράδια και βιβλία, εποπτικά όργανα διδασκαλίας, κλπ. ), έχει χαθεί, είτε γιατί όσα ο ίδιος ο Δελμούζος κρατούσε στο προσωπικό του αρχείο έχουν διασπαθιστεί, είτε γιατί τα επίσημα βιβλία του Α.Δ.Π., που ως το 1971 είχαν διασωθεί στο αρχείο του Γυμνασίου θηλέων Βόλου, δεν υπάρχουν πια1.

——————————————

Τέλος σε μια έξαρση αισιοδοξίας του, ο Δελμούζος αναφέρει τα ονόματα των Μαν. Τριανταφυλλίδη, Δημ. Γληνού και Ελ. Γιανίδη, ως πιθανών συνεργατών στο Σχολείο του Βόλου [πβ. Χαρ. Γ. Χαρίτος, «Το διδακτικό προσωπικό του Παρθεναγωγείου του Βόλου», περιοδ. Ώρες (Βόλου), τεύχ. 14, Μάρτιος 1987, σ. 52-55, και εδώ, τ. Β΄, σ. 123].

1. Σύμφωνα με το νόμο, το αρχείο ιδιωτικής σχολής που διακόπτει τη λειτουργία της, παραδίνεται στον αρμόδιο επιθεωρητή προς φύλαξη και

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/150.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Μία από τις συνέπειες αυτής της απώλειας είναι η άγνοια του πλήρους καταλόγου των μαθητριών του Σχολείου. Επομένως η έρευνα για τον εντοπισμό του αριθμού και των ονομάτων (και λοιπών στοιχείων) των μαθητριών στηρίζεται αναγκαστικά σε έμμεσες πηγές και ενδείξεις, δηλ. στα κείμενα του Δελμούζου και του Σαράτση, τα έντυπα της εποχής και την προφορική μαρτυρία των μαθητριών που επιζούν.

Το πρώτο εύλογο πρόβλημα παρουσιάζεται με την αναζήτηση του αριθμού των μαθητριών που φοίτησαν στο Α.Δ.Π., κατά τη διάρκεια των τριών σχολικών ετών που αυτό λειτούργησε. Έτσι, κατά το σχολικό έτος 1908-09, πρώτη χρονιά της λειτουργίας του, το Α.Δ.Π. είχε μόνο μία (την πρώτη) τάξη. Οι πληροφορίες για τον αριθμό των μαθητριών της πρώτης αυτής τάξης ποικίλλουν. Ο ίδιος ο Δελμούζος δίνει κάθε φορά, που αναφέρεται στην πρώτη τάξη, διαφορετικούς αριθμούς1. Ο πιθανότερος αριθμός των μαθητριών της A' τάξης την πρώτη χρονιά είναι τριάντα πέντε (35), που όμως κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους μειώθηκε, επειδή ορισμένοι γονείς απέσυραν τις θυγατέρες τους. Ο αριθμός των μαθητριών αυτών μειώθηκε ακόμη περισσότερο, όταν την επόμενη χρονιά (1909-10) εγγράφησαν

——————————————

έκδοση τίτλων. Στην περίπτωση του Α.Δ.Π. δύο τουλάχιστο βιβλία από το αρχείο του (Γενικός Έλεγχος και Μαθητολόγιο) περιήλθαν στην κυριότητα του Γυμνασίου Θηλέων Βόλου. Σύμφωνα με προφορική μαρτυρία του Γυμνασιάρχη, της περιόδου 1967-1971 κ. Κ. Λαδογιάννη, ο ίδιος ανέσυρε από σωρούς σκουπιδιών -κατά τη διάρκεια μιας μετακόμισης του σχολείου αυτού- τα βιβλία του Α.Δ.Π. και τα τοποθέτησε στο αρχείο-βιβλιοθήκη του 1ου Γυμνασίου Θηλέων Βόλου (σήμερα 3ο Λύκειο Βόλου). Στη βιβλιοθήκη του ίδιου σχολείου υπήρχε και μια σειρά τόμων χορικών αρχαίων τραγωδιών, που είχαν μελοποιηθεί από τον καθηγητή μουσικής του Α.Δ.Π., Β. Κόντη, προς χρήση των μαθητριών. Επιτόπιες προσωπικές έρευνες στο αρχείο του σχολείου -με την άδεια των λυκειαρχών- απέδειξαν την απουσία των παραπάνω βιβλίων, γεγονός που σημαίνει την οριστική (;) απώλεια του αρχείου του βολιώτικου Παρθεναγωγείου, της εγκυρότερης πηγής για τα στοιχεία των μαθητριών, που φοίτησαν σ' αυτό.

1. Αναφέρονται οι αριθμοί: 25, 30, 34, 36 και 40 μαθητριών.

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/151.gif&w=600&h=915 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

στη Β' τάξη μόνο είκοσι (20), ενώ οι ίδιες μαθήτριες κατά το σχολικό έτος 1910-11, που αποτέλεσαν την Γ' τάξη, έμειναν μόλις 12 ή λιγότερες. Αντίστοιχα μικρός αριθμός μαθητριών παρακολούθησε τις Α' και Β' τάξεις κατά τα σχολικά έτη 1909-10 και 1910-11, ώστε ο συνολικός αριθμός των μαθητριών, που φοίτησαν στο Α.Δ.Π. κατά τα τρία χρόνια της λειτουργίας του, να μην ξεπερνά τις 50-60.

Το δεύτερο πρόβλημα, που παρουσιάζει η ανυπαρξία έγκυρου αρχείου του βολιώτικου Σχολείου, είναι η άγνοια του πλήρους καταλόγου των ονομάτων μαθητριών, που εγγράφησαν και φοίτησαν σ' αυτό, καθώς και τα υπόλοιπα στοιχεία τους (πατρώνυμο, επάγγελμα πατέρα, έτος φοίτησης, ενδεχόμενη βαθμολογία κλπ. ).

Στον πίνακα που ακολουθεί, γίνεται προσπάθεια να συγκεντρωθούν τα γνωστά ονόματα μαθητριών. Επιχειρείται δηλ. να ανασυνταχτεί το χαμένο, ίσως οριστικά, μητρώο των μαθητριών του Σχολείου. Στον πίνακα περιέχονται: α) το ονοματεπώνυμο των μαθητριών κατ' αλφαβητική σειρά· β) το όνομα του πατέρα ή του κηδεμόνα· γ) το επάγγελμα του· δ) η τάξη που φοιτούν στα τρία χρόνια λειτουργίας του Σχολείου. Στη στήλη των παρατηρήσεων καταγράφονται οι γνωστές από την έρευνα συμπληρωματικές πληροφορίες για τις περισσότερες μαθήτριες του Σχολείου. Σημειώνεται, λ.χ., αν και πότε διέκοψε τη φοίτηση1, τα ψευδώνυμα που χρησιμοποίησε ο Δελμούζος, όταν παραθέτει στο έργο του Το κρυφό σκολειό αποσπάσματα από εκθέσεις και άλλα κείμενα των μαθητριών του2 και σε ορισμένες περιπτώσεις 

——————————————

1. Αξιοσημείωτοι είναι και οι λόγοι για τους οποίους ορισμένες μαθήτριες διέκοψαν τη φοίτηση τους στο Σχολείο. Βλ. εδώ, σ. 133-134.

2. H αποκρυπτογράφηση των ψευδωνύμων που χρησιμοποιεί o Δελμούζος στο Κρυφό σκολειό, όταν παραθέτει αποσπάσματα από κείμενα μαθητριών του (πβ. A. Δελμούζου, Το κρυφό σκολειό, ό.π., σ. 319-320), έγινε κατορθωτή, όταν ανακαλύψαμε στα κατάλοιπα Δελμούζου (Βιβλιοθήκη Δήμου Άμφισσας) ένα πρόχειρο σημείωμα του ίδιου με ενδείξεις στοιχείων για ορισμένες μαθήτριες.

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/152.gif&w=600&h=393 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΠΙΝΑΚΑΣ I

Μαθήτριες του Ανωτέρου Δημοτικού Παρθεναγωγείου Βόλου

α/α

Ονοματεπώνυμο 

Όνομα πατέρα ή κηδεμόνα

Επάγγελμα

πατέρα

Τάξη

Παρατηρήσεις

1908-09

1909-10

1910-11

1.

Αγγελίδου Άρτεμις

Παναγιώτης

Α'

Β'

Γ'

ψευδ. «Άρτεμις Π.»/

επών. συζύγου Σπύρου

2.

Αγγελοπούλου1

Α'

Β'

3.

Αγγελόπουλου Μαλβίνα

Γ. Βασαρδάνης (κηδ.)

γιατρός

Α'

4.

Αδαμίδου Φαίδρα2

Βασίλειος

αλευροβιομηχανος

Α'

Β'

Γ'

ψευδ. «Μαρία Σχ.»/

επών. συζύγου Κούτρα

5.

Αντωνοπούλου3

Κωνσταντίνος

δικηγόρος

6.

Βαρούχ Ευτυχία

Νεσίμ

εμποροϋπάλληλος

Α'

Β'

ισραηλίτισσα/διέκοψε 1910

7.

Βότση Ελένη

Σωτήριος

Α'

Β'

8.

Εράνου Βασιλική

Γεώργιος

έμπορος

Α'

Β'

διέκοψε Φεβρ. 1911

9.

Γιαννόπουλου Ιφιγένεια

Δημήτριος

κτηματίας

Α'

Β'

10.

Γιαρέντη .Κλεοπάτρα

Δημήτριος

υπάλληλος

Α'

Β'

ορφανή

11.

Δημητριάδου Βαλσαμή

Α'

ψευδ. «Ζωή Β.»

12.

Δοξάκη Κατίνα

Ανδρονίκη (αδελφή-

Α'

κηδεμόνας)

13.

Δούκα Βασιλική

Δημήτριος

ιδιοκτ. βουστάσ.

Α'

επών. συζύγου Κόττα

14.

Δροσοπούλου Μαρίκα

Γεώργιος

έμπορος

Α'

Β'

15.

Εγγλέζου Ελένη

Δημήτριος

Α'

16.

Εγγλέζου Σοφία

Δημήτριος

Α'

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/153.gif&w=600&h=393 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

17.

Ζίφου Φιλίτσα

Ιωάννης

δικηγόρος

Α'

18.

Θεοδωρίδου Δήμητρα

Θεόδωρος

Α'

Β'

ψευδ. «Ελένη Ψ.»/επων. συζύγου Τσουδερού

19.

Θεοφανίδου Περσεφόνη

Δημήτριος

δικαστικός

Α'

Β'

Γ'

ψευδ. «Σοφία K.»

20.

Ιωαννίδου Σεβαστή

Ιωάννης

δικηγόρος

Α'

επών. συζ. Χατζάκου

21.

Καμέσα Βασιλική

Γεώργιος

δερματέμπορος

Α'

Β'

ψευδ. «Φανή Η.»

22.

Καραμανώλη Μαρία

Κωνσταντίνος

συμβολαιογράφος

Α'

B'

23.

Κλάρα -

Κωνσταντίνος

προϊστάμενος

Α'

διέκοψε το 1910

καπνοκοπτηρ.

24.

Κλέντζερη Ανθή

Μαριγώ (μητέρα-

Α'

Β'

Γ'

ορφανή

κηδεμόνας)

25.

Κουκιάδου Σμαράγδα

Ευστάθιος

Α'

Β'

επών. συζύγου Χιωτέλη

26.

Κυριακοπούλου Μαρίκα

Χαράλαμπος

έμπορος

Α'

Β'

Γ'

ψευδ. «Λίνα Π.»/επών.

συζύγου Κατσακάκη

27.

Λερωμένου Ελένη

Νικόλαος

κτηματίας

Α'

Β'

Γ'

ψευδ. «Φαίδρα Δ.»/επών. συζύγου Μπαδράβου

28.

Λευή Ευτυχία (Εύα)

Μωυσής

έμπορος

Α'

Β'

ισραηλίτισσα/διέκοψε 1910

29.

Λυκιαρδοπούλου Αγγελ.

Κωνσταντίνος

κτηματίας

Α'

Β'

30.

Μαλαμίδου —

Γεώργιος

φαρμακοποιός

Α'

διέκοψε Φεβρ. 1909

31.

Μαρκίδου Άρτεμις

Δημοσθένης

γιατρός

Α'

32.

Μεγαλίδου Αθηνά

Παναγιώτης

δ/ντής υποκ/τος Εθν. Τραπέζης

Α'

Β'

ψευδ. «Ιφιγένεια Ξ.»

33.

Μεγαλίδου Μερόπη

Παναγιώτης

» »

Α'

Β'

34.

Μήτσιου —

Κωνσταντίνος

έμπορος

Α'

διέκοψε Νοέμβρ. 1908

35.

Μιχοπούλου Σοφία

Απόστολος

έμπορος

Α'

επών. συζ. Χριστοδούλου

36.

Μπαχαριά Μαρία

Αναστάσιος

υπάλληλος

Α'

Β'

Γ'

ψευδ. «Ανθή Φ.»

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/154.gif&w=600&h=393 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

α/α

Ονοματεπώνυμο

Όνομα πατέρα ή κηδεμόνα

Επάγγελμα

πατέρα

Τάξη

Παρατηρήσεις

1908-09

1909-10

1910-11

37.

Ναουμίδου Ασπασία

Τασαίος

κτηματίας

— 

A'

B'

επών. συζ. Χονδροδήμου

38.

Οικονομίδου Ελένη

Αλέξανδρος

αλευροπώλης

Α'

Β'

Γ'

ψευδ. «Αθηνά Ρ.»

39.

Παγούδη Ελένη

(ορφανή)

Α'

Β'

επών. συζύγου Σκουζέ

40.

Πάντου Σοφία

Αθανάσιος

έμπορος

Α'

επών. συζύγου Γκόλια

41.

Παπαδημητρίου Ασημίνα

Πολύχρονος

έμπορος

Α'

Β'

42.

Παπαδημητρίου Ευανθία 

Πολύχρονος

έμπορος

— 

Α'

επών. συζύγου Σκρέτα

43.

Παπακωνσταντίνου

Α' 

Β'

Μαρίκα

 

44.

Παπανικολάου Σταματίνα

Νικόλαος

δικαστικός

Α'

Β'

διέκοψε το 1910

45.

Πυργιαλή Ασημίνα

Άγγελος

γιατρός

Α'

Β'

46.

Σαμαρτζή Σοφία

Θεόδωρος

-

Α'

Β'

47.

Σπηλιωτοπούλου Αλκμήνη 

Γεώργιος

κτηματίας

-

Α'

B'

48.

Φιλιππίδου Αλεξάνδρα

Αργύρης

κτηματίας

__

Α'

B'

ψευδών. «Βασιλική Ν.»

49.

Φιλιππίδου Ευτέρπη

Αργύρης

κτηματίας

A'

Β'

Γ'

50.

Χατζηαναγνώστου

Αλέξανδρος

φαρμακοποιός

Α'

διέκοψε το 1909

Μαρία

51.

Χίου Μαρίκα (;)

Βασίλειος

μεσίτης

Α' 

52.

Χρυσοχού Καλλιόπη

Λεωνίδας

έμπορος

Α'

Β'

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/155.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

δηλώνεται το επώνυμο συζύγου. Είναι φανερό ότι η τελευταία αυτή στήλη δεν περιέχει επαρκή στοιχεία, παρά μόνο αυτά που ο συντάκτης του πίνακα κατόρθωσε να συγκεντρώσει.

Θεωρείται τέλος εύλογη η πληροφορία ότι το σύνολο σχεδόν των αναφερομένων ως μαθητριών του Α.Δ.Π. δε βρίσκεται πια στη ζωή. Ελάχιστες επιζούν σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας. Στο δεύτερο τόμο της εργασίας μου περιέχονται αποσπάσματα από μαγνητοφωνημένες συνεντεύξεις με ορισμένες από τις παλιές μαθήτριες του βολιώτικου Σχολείου.

Ζ. ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

Βασικός τομέας της λειτουργίας του Α.Δ.Π. υπήρξε το πρόγραμμα διδασκαλίας (ωρολόγιο και αναλυτικό). Ο καταρτισμός του ωρολογίου και του αναλυτικού προγράμματος, όπως και αλλού δηλώνεται, υπήρξε έργο του Σαράτση, ως εμπνευστή και

——————————————

← (Πίνακας Ι)

1. Αναφέρεται από το Δελμούζο στο παραπάνω σημείωμα. Είναι διαφορετική από την επόμενη Μαλβίνα Αγγελοπούλου· γι' αυτό και τα στοιχεία της είναι ελλιπή.

2. Ο δημοσιογράφος Γ. Φάτσης παραθέτει μια συνέντευξή του, που πήρε από την κ. Φαίδρα Αδαμίδου-Κούτρα (μαθήτρια του Α.Δ.Π.), στην εφημ. Το Βήμα, Τρ. 2.3.1976, όπου εκθέτει σ' ένα ωραίο αφήγημα τις αναμνήσεις της γηραιάς συνομιλητρίας του. Κάπου της αποδίδει το χαρακτηρισμό "η πεισματάρα Φαίδρα", χαρακτηρισμό που ο Δελμούζος σημειώνει στο Κρυφό σκολειό στις σ. 102-103. Πρόκειται όμως για παρεξήγηση του δημοσιογράφου. Η "Φαίδρα Δ." του Δελμούζου είναι το ψευδώνυμο της μαθήτριας Ελένης Λερωμένου (αρ. 27). Αντίθετα η μαθήτρια Φαίδρα Αδαμίδου είχε το ψευδώνυμο: "Μαρία Σχ.", και η σχολική δράση της περιγράφεται στο Κρυφό σκολειό. Ο Δελμούζος τη θεωρεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εξέλιξης του παιδικού χαρακτήρα, που δίνει το μέτρο της επίδρασης του συστήματος του Α.Δ.Π. στις τροφίμους του. (Πβ Α. Δελμούζου, ό.π., σ. 43, 49, 69,74, 98, 124, 133, 142 κ.ά.).

3. Αναφέρεται μόνο μία φορά σ' επιστολή του Δελμούζου (βλ. εδώ, τ. Β'), γι' αυτό και τα στοιχεία της είναι ελλιπή.

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/156.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

δημιουργού του Σχολείου, και του Δελμούζου ως αρμόδιου παιδαγωγού. Το πρόγραμμα -καθώς και η μεθοδολογία της διδασκαλίας- σχεδιάστηκαν αρχικά από τους ίδιους τους δημιουργούς του Σχολείου και εφαρμόστηκαν στην πράξη ανάλογα με τις εμπνεύσεις και τις ανάγκες της τρίχρονης διδασκαλίας. Οι αρχικές προτάσεις ανήκουν στο Σαράτση, η επεξεργασία των δεδομένων στο Δελμούζο και το τελικό προϊόν, η συνισταμένη δηλαδή των σχεδίων και της πρακτικής, ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας των δύο ανδρών. Η εφαρμογή του προγράμματος και η μέθοδος διδασκαλίας είχαν ανατεθεί αποκλειστικά στο Δελμούζο.

To πρόγραμμα, που καταρτίστηκε για να εφαρμοστεί στο Α.Δ.Π., διέφερε σε μεγάλο βαθμό από τα αντίστοιχα προγράμματα των ομοιόβαθμων σχολείων της χώρας. Οι δημιουργοί του Σχολείου δε δεσμεύτηκαν από τα επίσημα προγράμματα· έτσι στο πρόγραμμα του Α.Δ.Π. παρατηρούνται διαφορές ως προς το είδος των μαθημάτων, τις αφιερούμενες σ' αυτά ώρες διδασκαλίας, όπως άλλωστε και ως προς το περιεχόμενο και το ύφος της διδασκαλίας. Οι ιδιαιτερότητες του βολιώτικου Σχολείου και στον τομέα αυτό αποκαλύπτουν το μεταρρυθμιστικό χαρακτήρα του. Οι πηγές -κυρίως τα δημοσιεύματα του Σαράτση και του Δελμούζου- δεν παρέχουν σαφή εικόνα για την ακριβή ποσότητα ωρών των διδαχθέντων μαθημάτων στις τρεις τάξεις του Α.Δ.Π. Μερικές πληροφορίες αλληλοσυγκρούονται. Στους παρατιθέμενους Πίνακες II και III γίνεται προσπάθεια να ανασυνταχθεί το Ωρολόγιο πρόγραμμα, που ίσχυε στο Σχολείο. Αντίστοιχα ελλιπείς εμφανίζονται και οι πληροφορίες για το Αναλυτικό πρόγραμμα των μαθημάτων. Η ασάφεια νομίζουμε ότι οφείλεται στο γεγονός ότι δεν έχουν δημοσιευτεί από τους συντελεστές της λειτουργίας του βολιώτικου Σχολείου οι οριστικοί πίνακες των προγραμμάτων. Τα μαθήματα διακρίνονταν σε "θεωρητικά", η διδασκαλία των οποίων γινόταν τις πρωινές ώρες, και σε "πρακτικά-τεχνικά", που διεξάγονταν τις απογευματινές ώρες. Ένα απόγευμα της εβδομάδας (συνήθως της Τετάρτης) γινόταν ο καθιερωμένος περίπατος, και το απόγευμα του Σαββάτου ήταν

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/157.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ

Το Ωρολόγιο Πρόγραμμα μαθημάτων του Α.Δ.Π.

Μαθήματα

Τάξη Α'

Τάξη Β'

Τάξη Γ'

Κοινές

Θρησκευτικά

2

2

1

Ελληνικά1

7

5

6

Ιστορία

2

2

2

Ιστορία Τέχνης

1

1

Μαθηματικά

2

2

2

Φυσικά-Φυσιογνωστικά

3

3

3

Γεωγραφία

2

2

2

Γαλλικά

5

5

5

Ιχνογραφία-Ζωγραφική

2

2

3

Μουσική

2

1

1

1

Γυμναστική

2

Οικοκυρικά

3

2

3

Υγιεινή-Νοσηλευτική

1

Σύνολο

30

28

29

3

1. Στη διδασκαλία των Ελληνικών περιλαμβάνονται: α. Αρχαία Ελληνικά από το πρωτότυπο 1 ώρα σε κάθε τάξη και β. Γλωσσική διδ/λία, Νεοελληνικά κείμενα, Εκθέσεις και Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση 6 ώρες στην Α' τάξη, 4 ώρες στη Β' τάξη και 5 ώρες στη Γ' τάξη.

ΙΙηγές:

α. Α. Δελμούζος, Το Κρυφό Σκολειό, ό.π.

β. του ίδιου: ανέκδοτα χειρόγραφα σημειώματα.

γ. εφημ. Θεσσαλία (Βόλου), φ.φ. 12, 15 και 18.9.1901, 19.2.1911, 8.3.1911, 27.8.1911.

ελεύθερο· όχι σπάνια πάντως και το απόγευμα τούτο γίνονταν περίπατοι, πάντα με εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Η διδασκαλία των πρωινών «θεωρητικών» μαθημάτων διαρκούσε 45 λεπτά. Τα διαλείμματα διαρκούσαν 10-15 λεπτά· το δεύτερο πρωινό διάλειμμα ήταν μεγαλύτερης διάρκειας, για να γίνονται οι γυμναστικές ασκήσεις και το παιχνίδι. Οι απογευματινές απασχολήσεις δε φαίνεται να είχαν καθορισμένη διάρκεια.

Στη συνέχεια γίνεται προσπάθεια να συντεθούν οι πληροφορίες

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/158.gif&w=600&h=393 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙΙ

Προγράμματα (ωρολόγια) σχολείων Μ. Εκπαίδευσης

Μαθήματα      Α.Δ.Π. «Ελληνικό» Ανώτ. Παρθ. Σχέδιο Σχέδιο
    (αρρένων) (Ζ'-Η' τάξ.) Σαράτση Εκπ. Ομίλ.
  ώρες % ώρες % ώρες % ώρες % ώρες %
Θρησκευτικά 5 5 6 7 4 5,5 3 3 13 4 3
Αρχαία Ελληνικά 3 3 22 26 12 16 7 3 3 17 13 20
Νεοελληνικά 15 16 2 8 10 6 8 8 14 13 14    
Ιστορία 6 6 6 7 4 5,5 6 6 11 9
Μαθηματικά 6 6 9 11 6 8 7 7 15 8 6
Φυσικά 9 10 3 6 7 4 5,5 9 8 16 17 13 21
Γεωγραφία 6 6 6 7 4 5,5 9 2 2 5 4 22
Λατινικά 1 1
Γαλλικά 15 16 4 5 6 8 18 17 20 16
Ιχνογραφία 7 7 7 8 4 5,5 4 4 17 7½ 6
Ωδική-Μουσική 5 5 4 4 5,5 9 8 7½ 6
Γυμναστική 6 6 5 9 11 6 8 10 9 8 12 9
Οικοκυρικά 9 10 6 14 19 11 18 17 18 11 9
Υγιεινή-Νοσηλευτική 2 2 4 3 23
Χορός 3 3 19
Ιστορία Τέχνης 2 2 3 2
Σύνολο 94 1   84   74   107 12   127  

 

 

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/159.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

——————————————

← (Πίνακας ΙII)

1. Στο πρόγραμμα περιλαμβανόταν κι ένας απογευματινός περίπατος κάθε βδομάδα (Τετάρτη ή Σάββατο) για κάθε τάξη χωριστά ή όλο το Σχολείο μαζί. Το γεγονός αυτό, νομίζουμε, εξηγεί την ασυμφωνία στο άθροισμα των ωρών του εβδομαδιαίου προγράμματος, που σημειώνει o Δελμούζος (βλ. Το κρυφό σκολειό, σ. 35), όπου σημειώνεται ότι οι ώρες διδασκαλίας στην Α' τάξη ήταν 32 κάθε βδομάδα και αντίστοιχα 33 στη Β' και στη Γ' τάξη. Είναι ευνόητο ότι στο Α.Δ.Π. το ωρολόγιο πρόγραμμα του πίνακα εφαρμόστηκε μ' αυτή τη μορφή μόνο κατά το σχολ. έτος 1910-11, αφού μόνο αυτή τη χρονιά λειτούργησαν και οι τρεις τάξεις του.

2. Στο μάθημα ανήκε και η διδασκαλία κλασικών (αρχαιοελληνικών) κειμένων σε νεοελληνική μετάφραση.

3. Περιλαμβάνονται οι κλάδοι: Φυσική πειραματική και Χημεία (Β' και Γ' τάξεις), Ζωολογία-Βοτανική (Α' τάξη) και Βιολογία (Α' και Γ' τάξεις).

4. Μία ώρα απ' αυτές αφιερωνόταν σε κοινή διδασκαλία των τριών τάξεων.

5. Το μάθημα γινόταν από κοινού στις τρεις τάξεις. Οι ώρες ήταν ακανόνιστες, αφού γυμναστικές ασκήσεις και ελεύθερα παιχνίδια διεξάγονταν σε μεγαλύτερης διάρκειας διάλειμμα κάθε μέρα.

6. Τελικά το μάθημα της "νοικοκυροσύνης" (όπως το 'λεγε ο Σαράτσης περιλάμβανε: Κοπτική-Ραπτική και Υγιεινή-Νοσηλευτική. Οι κλάδοι του μαθήματος Κηπουρική και Χειροτεχνία δε διδάχτηκαν συστηματικά, ενώ η Μαγειρική καθόλου.

7. Στο ωρολόγιο πρόγραμμα γράφεται: "Ελλ. Γραμματική", ενώ στο αναλυτικό: "Ελληνικά". Στη Ζ' τάξη προβλέπεται "ανάγνωσις και ερμηνεία" κειμένων: Ξενοφώντα ("Οικονομικός"), Χρυσοστόμου, M. Βασιλείου, Λουκιανού, Πλουτάρχου και Ισοκράτη. Ως Γραμματική εννοείται της Αττικής διαλέκτου, ετυμολογικό και συντακτικό. Στην Η' τάξη προβλέπεται διδασκαλία κειμένων: Ξενοφώντα ("Κύρου παιδεία" και "Απομνημονεύματα"), Ισοκράτη και Λυσία· επίσης μία ραψωδία της "Οδύσσειας".

8. Για τις ώρες αυτές προβλέπεται σύνταξη εκθέσεως ιδεών και γραμματικές -συντακτικές ασκήσεις. Δε μνημονεύεται κανένα κείμενο νεότερου συγγραφέα.

9. Στο πρόγραμμα προστίθεται και "Κοσμογραφία".

10. Στο πρόγραμμα προστίθεται και: "Παιδιαί".

11. Στις ώρες αυτές ανήκουν, κατά το πρόγραμμα, τα μαθήματα: "Οικιακή Οικονομία και Παιδαγωγική (ώρες 4), Χειροτεχνήματα και Τεχνικαί εργασίαι (ώρες 10)".

12. Στη δημοσίευση του παραπάνω προγράμματος υποσημειώνεται: "To πρόγραμμα τούτο δύναται να μεταβληθή κατά τας ενδείξεις της προσεχούς πείρας" Πράγματι η επέμβαση του Δελμούζου (και άλλοι παράγοντες)

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/160.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

——————————————

τροποποίησαν το ποσό των ωρών και επέφεραν κάποιες ουσιώδεις ή όχι μεταβολές.

13. Στο πρόγραμμα διευκρινίζεται: "ερμηνεία Ευαγγελίου".

14. Περιέχονται: "Νεοελληνική γλώσσα και φιλολογία και εκθέσεις ιδεών".

15. Περιέχονται: "Αριθμητική πρακτική και λογιστική και Γεωμετρία".

16. Περιέχονται: "Φυσική ιστορία (Ζωολογία-Βοτανική) και Φυσική πειραματική".

17. Συμπεριλαμβάνονται: "Καλλιγραφία και Ζωγραφική".

18. Αναλυτικά: Οικιακή οικονομία, ώρες 3, Παιδαγωγική, ώρες 1, Κοπτική-χειροτεχνήματα, ώρες 6, Ραπτική, ώρες 8.

19. Η αναφορά του "χορού" ως μαθήματος προκάλεσε πολλά σχόλια.

20. Στο πρόγραμμα θεωρείται ενιαίο το μάθημα των "Ελληνικών", που περιλαμβάνει: αρχαία ελληνικά σε μετάφραση, νεοελληνικά κείμενα, γραμματική και εκθέσεις.

21. Στο μάθημα περιλαμβάνονται οι κλάδοι: Βοτανική-Ζωολογία (ώρες 6 για τις Α' και Β' τάξεις). Ανθρωπολογία-Υγιεινή (ώρες 2 για τη Γ' τάξη), Χημεία (ώρες 2 για τις Α' και Β' τάξεις), Ορυκτολογία-Γεωλογία (1 ώρα για τη Γ' τάξη) και Φυσική (ώρες 6 στις τρεις ανώτερες τάξεις).

22. Στη Δ' τάξη διδασκόταν 1 ώρα Κοσμογραφία.

23. Μόνο στη Δ' τάξη Βρεφοκομία-Παιδολογία και Νοσηλευτική

Πηγές:

α) [Α,Δ.Π.]: βλ. Πίνακα IΙ.

β) ["Ελληνικό"]: Β.Δ./5 Οκτωβρίου 1906, "Περί κανονισμού του προγράμματος των εν τοις ελληνικοίς σχολείοις και γυμνασίοις διδακτέων μαθημάτων", ΕτΚ, αρ. 244, τεύχ. Α', 28.10.1906. [Δ. Αντωνίου, Τα προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τ. 1ος, IAEN Γ. Γραμ. Ν. Γενιάς, Αθήνα 1987, σ. 456].

γ) [Ανώτ. Παρθ.]: "Ωρολόγιον πρόγραμμα Ζης και Ηης τάξεως Ανωτέρου Παρθεναγωγείου - συνοδά τω από 6 Ιουλίου 1902 Β.Δ." (χειρόγραφο από το Αρχείο Σαράτση). Το πλήρες ωρολόγιο και αναλυτικό πρόγραμμα των Ανωτέρων Παρθεναγωγείων δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, αρ. 155, τεύχ. α' της 23ης Αυγ. 1902.

δ) [Σχέδιο Σαράτση]: "Πρόγραμμα Ανωτέρου Δημοτικού Παρθεναγωγείου" - εφημ. Πρόμαχος (Βόλου), φ. 20.9.1908.

ε) [Σχέδιο Εκπ. Ομίλου]: "Πρόγραμμα Δημοτικού Σχολείου, Ανωτέρου Παρθεναγωγείου και Διδασκαλείου κοριτσιών", στο "Υπόμνημα του Εκπ. Ομίλου προς το Κ.Ε.Σ. της Δημοτ. Εκπ/σεως", Δελτίο του Εκπ. Ομίλου, τ. Β' (1912), σ. 252.

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/161.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

για το περιεχόμενο και τις μεθόδους διδασκαλίας των μαθημάτων του Α.Δ.Π. Χωριστά κατά μάθημα:

α) προσδιορίζεται ο σκοπός της διδασκαλίας του και οι ειδικοί στόχοι του προγράμματος και της διδακτέας ύλης·

β) καταγράφεται το ωρολόγιο πρόγραμμα κάθε μαθήματος ή κλάδου·

γ) αναλύεται με τις δυνατές λεπτομέρειες το περιεχόμενο των μαθημάτων που διδάχτηκαν στις τρεις τάξεις του Σχολείου, και

δ) περιγράφεται η μέθοδος διδασκαλίας, που εφάρμοσε σε κάθε μάθημα ο Δελμούζος (ή που ζήτησε να εφαρμόσουν οι συνεργάτες τους), ανάλογα με τη φύση του μαθήματος, την προπαίδεια των μαθητριών, τα μέσα που είχε στη διάθεσή του και την επίδραση της διδασκαλίας στις συγκεκριμένες μαθήτριες και τον κοινωνικό περίγυρο.

Στην επόμενη ενότητα, με διεισδυτικότερη αναφορά στα καθέκαστα στοιχεία του προγράμματος και με τη χρήση πινάκων, που περιέχουν τα διδασκόμενα μαθήματα (και το σύνολο των ωρών διδασκαλίας για καθένα) στο Α.Δ.Π. και ομοιόβαθμα σχολεία της ίδιας εποχής, επιχειρείται η συγκριτική μελέτη του προγράμματος του Α.Δ.Π. (όπως σχεδιάστηκε και όπως εφαρμόστηκε) σε σχέση με τα αντίστοιχα προγράμματα των άλλων σχολείων. Η σύγκριση και οι παρατηρήσεις που τη συνοδεύουν θα βοηθήσουν στην εξαγωγή κάποιων συμπερασμάτων (άρα και στην κατάδειξη της ιδιαιτερότητας ή της πρωτοπορίας του Α.Δ.Π.) σχετικά με τα προγράμματα και το περιεχόμενο-μεθόδους διδασκαλίας.

1. Θρησκευτικά

α) σκοπός: Ο σκοπός της διδασκαλίας του μαθήματος των θρησκευτικών, ενταγμένος στο γενικότερο πνεύμα και σκοπούς διδασκαλίας του Α.Δ.Π., διέφερε ελαφρά από τις αντίστοιχες προθέσεις διδασκαλίας στα άλλα σχολεία. Παρά το ότι κοινό θέμα ήταν η εξιστόρηση του βίου και της διδασκαλίας του Χριστού, εδώ ειδικότερα «οι μαθήτριες έπρεπε να ζήσουν το απλό μεγαλείο της

11

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/162.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Θείας μορφής και ν' αλλάξη την ψυχή τους το κρυστάλλινο βάθος της διδαχής Του"1. Η γνώση της ορθόδοξης πίστης υπήρξε για το Σαράτση τουλάχιστον, o "κυριώτερος σκοπός [...] για να καταπολεμήση την προπαγανδιστικήν Σχολήν των Καλογραιών..."2.

β) ωρολόγιο πρόγραμμα: Το συνηθισμένο ποσό ωρών, που τα αντίστοιχα σχολεία διέθεταν για το μάθημα των θρησκευτικών (ιερών), ήταν δύο ώρες τη βδομάδα σε κάθε τάξη3.

Οι δύο ώρες τη βδομάδα διατηρήθηκαν και στο πρόγραμμα του Α.Δ.Π. παρά τον αρχικό σχεδιασμό του προγράμματος από το Σαράτση, που, στο δημοσιευμένο ωρολόγιο και αναλυτικό πρόγραμμα, πρόβλεπε για κάθε τάξη μία ώρα τη βδομάδα4. Φαίνεται ότι επικράτησε νεότερη σκέψη και το πρόγραμμα του μαθήματος προσαρμόστηκε στα καθιερωμένα. Έτσι, στις δύο πρώτες τάξεις ίσχυε το δίωρο, ενώ στην τρίτη τάξη το μάθημα διδασκόταν άλλοτε μία κι άλλοτε δύο ώρες τη βδομάδα.

γ) αναλυτικό πρόγραμμα: Η πρώτη δημοσίευση του προγράμματος του Α.Δ.Π. περιείχε για το μάθημα την "Ερμηνείαν εκ των κατά Ματθαίον, Μάρκον και Λουκάν Ευαγγελίων" για την πρώτη τάξη, και την "Ερμηνείαν εκ των τριών Ευαγγελίων - συνέχεια" για τη δεύτερη5. Ειδικά όμως για το μάθημα των θρησκευτικών ο Δελμούζος δημοσίευσε στο Σαν παραμύθι τη διδακτέα ύλη αναλυτικά, για να καταρρίψει τη μομφή ανυπαρξίας του μαθήματος στο πρόγραμμα του Σχολείου. Γνωρίζουμε επομένως αναλυτικά

——————————————

1. Α. Δελμούζος, ό.π., σ. 145.

2. Από την κατάθεση του Δ. Σαράτση σε δίκη εναντίον του Δ. Κούρτοβικ "επί εξυβρίσει", εφημ. Θεσσαλία, 27.8.1911.

3. Στοιχεία για το ωρολόγιο και αναλυτικό πρόγραμμα των άλλων σχολείων της εποχής στο: Σ. Τζουμελέα-Π. Παναγόπουλου, Η εκπαίδευσή μας στα τελευταία 100 χρόνια, ό.π., σ. 73 κ.π.

4. Το ωρολόγιο πρόγραμμα του Α.Δ.Π. δημοσιεύτηκε από το Σαράτση στην εφημ. Πρόμαχος, φ. της 20.9.1908. Το αναλυτικό πρόγραμμα των δύο πρώτων τάξεων δημοσιεύτηκε στην εφημ. Θεσσαλία, φφ. των 12, 15 και 18 Σεπτεμβρίου 1909.

5. Εφημ Θεσσαλία 12.9.1909.

Σελ. 162
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Α΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 143
    20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

    Ε. ΤΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ Α.Δ.Π.

    Όπως έχει αναφερθεί, την εξασφάλιση του κατάλληλου διδακτικού προσωπικού είχε αναλάβει ο Δημ. Σαράτσης, ως βασικό στέλεχος της αρμόδιας Εφορείας του Σχολείου. Ο ίδιος στην Εισηγητική του Έκθεση πρόβλεπε για τη λειτουργία των τριών τάξεων ότι χρειάζονταν δύο διδάκτορες του Πανεπιστημίου: μία (υπέθετε πως θα ήταν γυναίκα) της φιλοσοφικής και μία των φυσικών επιστημών· ακόμη μία πτυχιούχο της γαλλικής γλώσσας. Επειδή o αριθμός των απαιτουμένων καθηγητών του υπό ίδρυση Σχολείου φαινόταν ανεπαρκής, εξηγούσε: "Πραγματικώς δε αι τρεις αύται θα επαρκέσουν, εάν κατανείμουν εξ ίσου τας ώρας του προγράμματος, αι οποίαι. (εξαιρουμένων των τεχνικών μαθημάτων) δεν υπερβαίνουν τας 90 καθ' εβδομάδα και διά τας τρεις τάξεις". Και διευκρίνιζε: "Δια να γίνη όμως τούτο πρέπει η διδασκάλισσα της γαλλικής να αναλάβη και τινά δευτερεύοντα μαθήματα της 3ης τάξεως, όπου αι μαθήτριαι θα είναι αρκετά προχωρημέναι διά να εννοώσιν αυτά διδασκόμενα γαλλιστί. Τούτο πλην της ωφελείας εις την ξένην γλώσσαν, θα φέρη και τον ισολογισμόν του προϋπολογισμού..."1.

    Παρά τις προθέσεις όμως του Σαράτση, η γαλλίδα καθηγήτρια, που ανέλαβε τη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας την πρώτη χρονιά, η δ. Verguet δίδαξε μόνο τα γαλλικά, πράγμα που ανάγκασε την πρόσληψη και άλλων καθηγητών για τα ειδικά δευτερεύοντα μαθήματα (οικοκυρικά, ζωγραφική, γυμναστική και μουσική). Έτσι ο αρχικός σχεδιασμός τροποποιήθηκε. Εξάλλου και οι θέσεις του διευθυντή-φιλολόγου και του φυσικομαθηματκού ανατέθηκαν, παρά τις αρχικές προβλέψεις, σε άντρες καθηγητές. Νέες προσλήψεις, εξαιτίας της απόλυσης ορισμένων καθηγητών και λόγω της αύξησης των διδακτικών ωρών -με την πρόσθεση νέων τάξεων-, μετέβαλαν τον αριθμό των διδασκόντων στο Α.Δ.Π. κατά τη δεύτερη και την τρίτη χρονιά της λειτουργίας του.

    ——————————————

    1. Βλ. εδώ, τ. Β', σ. 25.