Συγγραφέας:Χαρίτος, Χαράλαμπος
 
Τίτλος:Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Α΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:20
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:400
 
Αριθμός τόμων:1ος από 2 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα, Βόλος
 
Χρονική κάλυψη:1908-1914
 
Περίληψη:Θέμα του βιβλίου αυτού είναι η ιστορία του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου του Βόλου, του σχολείου που ίδρυσε ο Δήμος Παγασών (Βόλου) εγκρίνοντας την εισήγηση του Δημητρίου Ι. Σαράτση και του οποίου διευθυντής υπήρξε ο Αλέξανδρος Π. Δελμούζος. Ουσιαστικά ο συγγραφέας ασχολείται με τη χρονική περίοδο της εξαετίας 1908-1914, με την εποχή δηλαδή κατά την οποία ιδρύθηκε και λειτούργησε το Σχολείο του Βόλου και δημιουργήθηκε –μετά τη διακοπή της λειτουργίας του– ο θόρυβος εναντίον των δημιουργών του, καθώς και εναντίον των στελεχών του Εργατικού Κέντρου της πόλης, γνωστός ως υπόθεση των «Αθεϊκών» του Βόλου, με κατάληξη τη Δίκη του Ναυπλίου. Ο δεύτερος τόμος περιέχει ένα απάνθισμα αντιπροσωπευτικών κειμένων της εποχής, που αφορούν στην ίδρυση, τη λειτουργία και τη δικαστική δίωξη του Παρθεναγωγείου. Περιλαμβάνονται εκεί η Εισηγητική Έκθεση για την ίδρυση του Σχολείου και η σχετική απόφαση του Δήμου Παγασών, δύο από τους δημόσιους απολογισμούς του διδακτικού έργου, η αλληλογραφία των πρωταγωνιστών του Σχολείου, η απόφαση για την κατάργησή του και το Κατηγορητήριο που διατυπώθηκε εναντίον τους, και στο τέλος καταχωρίζονται δείγματα από την απήχηση που είχε η λειτουργία του Σχολείου στην κοινή γνώμη και τις μαθήτριές του.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 18.29 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 33-52 από: 402
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/33.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Η πολιτική, τέλος, ακτινοβολία του Βενιζέλου και του κόμματός του δέσποσε και στην πολιτική ζωή της πόλης, ενώ άρχισαν να υποδηλώνουν την παρουσία τους οι σοσιαλιστικές ιδέες με την πολιτική δράση των Σπ. Μουσούρη και Κων. Ζάχου, και με τη συνδικαλιστική δραστηριότητα των μελών του Εργατικού Κέντρου του Βόλου.

2. Οικονομική ζωή

Στο πλαίσιο των γενικών μεταβολών της ελληνικής οικονομίας τοποθετείται η θέση της βολιώτικης οικονομικής ζωής, στις τρεις δεκαετίες μετά την απελευθέρωση. Χαρακτηριστικά δίνει την εικόνα της πόλης ο δημοτικός σύμβουλος Δ. Σταμάτης, στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Παγασών της 7ης Δεκεμβρίου 1904, διακρίνοντας τρεις εποχές: "...α' περίοδος (1883-1886) περίοδος ευτυχίας διά την πόλιν, εις ην έρρευσεν ο πλούτος - β' περίοδος (1886-1893), περίοδος δυστυχίας, το εμπόριον ενεκρώθη [...]- γ' περίοδος (1893-1904), ήρξατο προϊούσα η αύξησις της πόλεως, το εμπόριον και η βιομηχανία έφθασαν εις ανθηροτάτην κατάστασιν· ευ σχούσης της πόλεως, το εμπόριον των σιτηρών, η βιομηχανία των αλεύρων και καπνών ετελειοποιήθη, ανοικοδόμησις πολλών και μεγάλων οικοδομών εγένετο, ως και πλείστη συρροή του κόσμου..."1.

Κατά την περίοδο αυτή μπαίνουν οι βάσεις της βιομηχανικής ανάπτυξης της πόλης, που επρόκειτο να διαδραματίσει σοβαρότατο ρόλο στην οικονομική της πρόοδο. Από το 1868 λειτούργησε στο Βόλο ο πρώτος ατμόμυλος, πρωτοπόρος στη βιομηχανική υποδομή. Το 1883 ιδρύθηκε το πρώτο μηχανουργείο. Το 1894

——————————————

Καρτάλης (από 17.3.1882 ως 30.9.1891) -Αλέξ. Τοπάλης (από 1.10.1891 ως 30.11.1895) - Ιωάν. (Χατζη)Αργύρης (από 1.12.1895 ως 30.11.1899) - Νικ. Γεωργιάδης (από 1.12.1899 ως 30.9.1907) - Ιωάν. Καρτάλης (από 1.10.1907 ως 31.8.1908) και Κων. Γκλαβάνης (από 1.9.1908 ως 24.10.1925).

1. "Πρακτικά του Δ Σ. Δήμου Παγασών", τ. 9ος (1900-1904), συνεδρία ΛH' της 7.12.1904, σ. 425-426.

3

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/34.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ο Βόλος είχε δεκατρία ατμοκίνητα εργοστάσια: πέντε ατμόμυλους, τρία σιδηρουργεία, τρία βυρσοδεψεία, ένα μηχανουργείο σιδηροδρόμων κι ένα χαλυβουργείο1.

Στα 1900 οι σημαντικότερες βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες ήταν: ελαιουργεία, αλευρόμυλοι, βυρσοδεψεία, μηχανουργεία και σιδηρουργεία, αγγειοπλαστεία, καθεκλοποιεία, κηροπλαστεία, μεταξουργεία, καπνεργοστάσια, εριουργεία, ποτοποιεία κλπ. Την ίδια χρονιά στον Οδηγό του Βόλου κατονομάζονται δεκαοχτώ εργοστασιάρχες του Βόλου. Στα 1911 λειτουργούν: πέντε υφαντουργεία, δύο νηματουργεία, βερνικοποιεία, εργοστάσιο καρφοβελώνων, χυτήρια σιδήρου, βυρσοδεψεία, αμαξοποιεία, αλευροποιεία, εργοστάσια ζυμαρικών, εργοστάσιο φωταερίου και καπνεργοστάσια επεξεργασίας, κοπής και κατασκευής τσιγάρων2.

Η ίδρυση και λειτουργία πολλών βιομηχανιών και η δυνατότητα απασχόλησης στον τόπο τους, έφερε πίσω στο Βόλο πολλούς εργάτες -ιδιαίτερα μετά το 1905-, που τα προηγούμενα χρόνια είχαν καταφύγει για εξεύρεση εργασίας στην Αίγυπτο και την Ευρώπη. Παράλληλα ανακόπτεται το κύμα της μετανάστευσης.

——————————————

1. Τα παλαιότερα εργοστάσια, που ιδρύθηκαν και συνέχισαν τη λειτουργία τους ως τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας, ήταν τα: Μηχανουργείο και μηχανοκατασκευές Ν. Ροδίτη (1886= έτος ίδρυσης), σιδηροβιομηχανία Μ. Σταματόπουλου (1883), βιομηχανία μεταλλικών κατασκευών Κ. Παπαρρήγα (1889), μηχανοβιομηχανία Π. Δημάδη και Ι. Κανίκη, σιδηροβιομηχανία αδελφών Γκλαβάνη και M. Καζάζη (1895), καπνοβιομηχανία Ν. Ματσάγκου (1890), Κλωστοϋφαντουργεία Αδαμόπουλου-Χατζηνικολάου, υφαντουργείο αδελφών Σ. Παπαγεωργίου (1905), κλωστοϋφαντουργείο Πέτσιου-Μιχαλόπουλου, βιομηχανία μωσαϊκών Β. Μεφσούτ, υφαντουργείο Λεβιάθαν (1909), εργοστάσιο φωταερίου (1895).

2. Οι πληροφορίες για τις βιομηχανίες και την οικονομική ζωή του Βόλου λαμβάνονται κυρίως από τα: α) Οδηγός Βόλου-Νομού Μαγνησίας, Στατιστικόν τμήμα Εμπορικού Συλλόγου Βόλου, 1901 β) Εμπορικός οδηγός Βόλου - Πηλίου - Αλμυρού, υπό Κ. Χρηστοπούλου, εν Βόλω 1911· γ) Άθω Τριγκώνη, Χρονικά του Βόλου, Βόλος 1984· δ) Γ. Κορδάτου, Ιστορία επαρχίας Βόλου και Αγιάς, και ε) Δ. Τσοποτού, "Επαρχία Βόλου", Θεσσαλικά Χρονικά (1935).

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/35.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Το εργατικό δυναμικό για τις βιοτεχνίες και τις βιομηχανίες του Βόλου εξευρίσκεται ανάμεσα στους πολλούς Πηλιορείτες και Θεσσαλούς που έρχονται στην πόλη κυρίως ως βιομηχανικοί εργάτες. Ανάμεσα σ' αυτούς και πολλές γυναίκες, Στα 1897 σημείωνε ο A. Φιλαδελφεύς: "Μόνον το Πήλιον δύναται να προμηθεύσει 2-3 χιλιάδας κορασίων και γυναίκας διά την βιομηχανίαν, εάν δε τα καπνά ευδοκιμούν εν Θεσσαλία, τούτο συμβαίνει και διά του εδάφους τας αρετάς, αλλά κυρίως διά την εύκολον στρατολογίαν γυναικείων χειρών"1.

Δε διαθέτουμε αξιόπιστες πληροφορίες για τον ακριβή αριθμό των εργαζομένων στα εργοστάσια του Βόλου, και πολύ περισσότερο για τη δυναμικότητα καθεμιάς βιομηχανίας. Γνωρίζουμε πάντως, από δημοσιευμένο στατιστικό πίνακα, ότι το 1909 οι εργάτες του Βόλου έφταναν τις 7000 και ότι ο καθένας τους εργαζόταν 11-12 ώρες τη μέρα, παίρνοντας μεροκάματο 2-3 δραχμές2.

Το λιμάνι του Βόλου αποτελούσε πάντα πόλο έλξης εμποροναυτιλιακών δραστηριοτήτων και συγχρόνως το μοναδικό θεσσαλικό κέντρο εξαγωγής και εισαγωγής των προϊόντων της γης και της βιομηχανίας. Το 1886 κατασκευάστηκαν τα πρώτα λιμενικά έργα· το 1894 είχαν τελειώσει οι βασικές λιμενικές εγκαταστάσεις και το 1900 χρησιμοποιούνται ήδη στο λιμάνι βραχίονας 250 μ. μήκους και 60 μ. πλάτους, και λιμενίσκος 200 μ. μήκους και 100 μ. πλάτους, ενώ το κρηπίδωμα της παραλίας φτάνει τα 1000 μ. μήκους και 40 μ. πλάτους. Την ίδια χρονιά ασκούν δικαιοδοσίες στο λιμάνι η Λιμενική Επιτροπή, το Λιμεναρχείο με προσωπικό οκτώ άνδρες και το Τελωνείο με 17 υπαλλήλους και φύλακες3.

——————————————

1. Α. Φιλαδελφεύς, "Ακτίνες εκ της Θεσσαλίας", (Αθήναι 1897, σ. 44), στο: Γ. Κορδάτος, ο.π., σ. 975.

2. "Έκθεσις Εργατικών Κέντρων, Αθήναι 1911", στο: Κ. Μοσκώφ, Η εθνική και κοινωνική συνείδηση στην Ελλάδα, σ. 225.

3. Πληροφορίες από τα έργα που αναγράφονται στη σημ. 2, σ. 34.

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/36.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Το 1900 επίσης το λιμάνι του Βόλου "αριθμεί 170 ιστιοφόρα (πλοία) άτινα εκτελούν την διά του Παγασητικού κόλπου συγκοινωνίαν"1. Την ίδια χρονιά από το λιμάνι έγιναν εξαγωγές δημητριακών, λαδιού και ελαιών, φρούτων, ζώων, δερμάτων, καπνού και κουκουλιών αξίας εικοσιπέντε εκατομμυρίων δραχμών, ενώ μόνο το καπνοκοπτήριο Βόλου τον ίδιο χρόνο είχε εισπράξεις ενός εκατομμυρίου δραχμών2.

Την ίδια εποχή οκτώ ατμοπλοϊκές εταιρείες και εννιά πρακτορεία ασφαλιστικών εταιρειών αναπτύσσουν δραστηριότητα στην πόλη. Οι εισπράξεις του Τελωνείου Βόλου το 1904 έφτασαν τα 2,5 εκατομμύρια. Ενδεικτικό ακόμη είναι ότι κατά το πρώτο τρίμηνο του 1905 κινήθηκαν από το λιμάνι του Βόλου 62 εμπορικά πλοία, χωρητικότητας 33.181 τόννων. Το 1911 στα λιμενικά έργα θα προστεθεί λιμενοβραχίονας "σχήματος μηνοειδούς, μήκους 500 μ. και πλάτους 2 μ., ασφαλίζων το πλείστον μέρος του λιμένος"3 και θα γίνει προέκταση, με επιχωματώσεις, της οδού Ιάσονος μέχρι το ναό του Αγίου Κωνσταντίνου. Την ίδια χρονιά τα πρακτορεία των ασφαλιστικών εταιρειών γίνονται 13 και τα ατμοπλοϊκά πρακτορεία 18.

Στις δομικές μεταλλαγές, που συμβαίνουν στην Ελλάδα την τελευταία 20ετία του περασμένου αιώνα, ανήκει ο πολλαπλασιασμός των πιστωτικών, ασφαλιστικών και τραπεζικών ιδρυμάτων. Στην περίπτωση του Βόλου η ίδρυση το 1881 της "Προνομιούχου Τραπέζης Ηπειροθεσσαλίας" με αρχικό κεφάλαιο είκοσι εκατομμυρίων αποτελεί εξαιρετικό γεγονός, αν μάλιστα πάρουμε υπόψη ότι μόλις το 1883 το κεφάλαιο της Τράπεζας ανέβηκε στα 30 εκατομμύρια. Αργότερα η Τράπεζα αυτή θα συγχωνευτεί με την Εθνική. Αξιόλογη και καθαρά βολιώτικη υπήρξε η Τράπεζα Δ. Κοσμαδόπουλου, που ιδρύθηκε το 1885 και που συνέχισε τις εργασίες της ως τη μεγάλη οικονομική κρίση του 1930. Παράλληλα

——————————————

1. Οδηγός Βόλου -Νομού Μαγνησίας, ό.π., σ. 17.

2. Στο ίδιο.

3. Στο ίδιο, σ. 6.

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/37.gif&w=600&h=915 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

στο Βόλο του 1900 λειτουργούσαν υποκαταστήματα της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος, της Τραπέζης Αθηνών και της Βιομηχανικής Τραπέζης. Το 1911 θα προστεθεί μια ακόμη βολιώτικη, η Τράπεζα των Βαρούχ, Σολομών και Λεβή.

Ενδεικτικό γεγονός της εμπορικής κίνησης στην πόλη είναι η διοργάνωση κάθε χρόνο της εμποροπανήγυρης και ζωοπανήγυρης στην πλατεία Στρατώνων (Ρ. Φεραίου) και στο αλίπεδο Μπουρμπουλίθρας αντίστοιχα, στο διάστημα 6-12 Αυγούστου. Η σύσταση της εμποροπανήγυρης του Βόλου εγκρίθηκε με Διάταγμα της 29.9.1893, και διατηρείται ως τις μέρες μας.

Αξιόλογη παρουσιάζεται και η πρόοδος των συγκοινωνιακών μέσων στο Βόλο και την επαρχία του. Αν εξαιρέσουμε τη θαλάσσια συγκοινωνία, που γινόταν από το λιμάνι του Βόλου πριν και μετά την ενσωμάτωσή του στο Ελληνικό κράτος, τα σημαντικότερα συγκοινωνιακά έργα έγιναν αμέσως μετά την απελευθέρωση, με εύλογο σκοπό να ενώσουν την υπόλοιπη Ελλάδα με τα νεοαποκτημένα εδάφη και να προωθήσουν τα ελληνικά οικονομικά και άλλα συμφέροντα. Ειδικότερα το θεσσαλικό σιδηροδρομικό δίκτυο μπήκε σε λειτουργία τρία μόλις χρόνια μετά την απελευθέρωση1. Στις 24.4.1884 εγκαινιάστηκε η γραμμή Βόλου-Λάρισας και το 1888 η γραμμή Βόλου-Τρικάλων-Καλαμπάκας. Στο νομό Μαγνησίας το σιδηροδρομικό δίκτυο Πηλίου εγκαινιάστηκε το 1895 με τη λειτουργία της μικρής γραμμής Βόλου-Λεχωνίων, που το 1903 επεκτάθηκε ως τις Μηλιές, εξυπηρετώντας τα χωριά του κεντρικού Πηλίου. Η σιδηροδρομική αυτή γραμμή για αρκετά χρονιά υπήρξε η μόνη που έφερνε σ' επαφή τους κατοίκους και τα προϊόντα του Πηλίου με το Βόλο. Η οδική σύνδεση του Βόλου με τα χωριά του Πηλίου θα καθυστερήσει πολύ, παρά τις έντονες διαμαρτυρίες των ενδιαφερομένων και τις ενέργειες των τοπικών πολιτικών παραγόντων. Στο Πήλιο άρχισαν να κατασκευάζονται αυτοκινητόδρομοι μετά το 1920, οπότε συστήθηκε το Ταμείο 

——————————————

1. Οι θεσσαλικοί σιδηρόδρομοι ιδρύθηκαν επί πρωθυπουργίας Χαρ. Τρικούπη, σύμφωνα με το νόμο ΑΜΗ' της 22.6.1882.

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/38.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Οδοποιίας. Πάντως η "αστική" συγκοινωνία στην πόλη γινόταν ως τη δεύτερη δεκαετία του αιώνα με ιππήλατα λεωφορεία, κατά μήκος της οδού Δημητριάδος. Τέλος, η ατμοπλοϊκή συγκοινωνία του Βόλου με τον Πειραιά, τη Θεσσαλονίκη και άλλα λιμάνια του εσωτερικού και του εξωτερικού γινόταν με καθημερινά δρομολόγια πλοίων.

Την ακμή της πόλης σ' όλους τους τομείς μπορεί ν' αποδείξει και η διακύμανση του πληθυσμού της. Έτσι, ενώ η πρώτη μετά την απελευθέρωση απογραφή του 1881 σημείωνε 4987 κατοίκους στο Βόλο, στα 1889 ο πληθυσμός έφτασε τους 11.029 κατοίκους, το 1896 τους 16.788 και το 1911 οι κάτοικοι της πόλης ήταν 23.319. Η ίδια τάση συνεχίστηκε, ώστε το 1920 οι κάτοικοι του Βόλου φτάνουν τους 30.046.

Το αγροτικό πρόβλημα της Θεσσαλίας και η οξύτητα που πήρε στις αρχές του αιώνα μας ήταν φυσικό να βρίσκει ανταπόκριση μεταξύ των κατοίκων του Βόλου. Πολλοί από τους ιδιοκτήτες-γαιοκτήμονες των τσιφλικιών της θεσσαλικής ενδοχώρας ήταν εγκατεστημένοι στο Βόλο και από την πόλη αυτή εκπορεύονταν οι αποφάσεις για την τύχη των ακτημόνων. Εξάλλου πολλοί από τους κολλήγους της Θεσσαλίας, που εγκατέλειπαν την αφόρητη ζωή του κάμπου, έβρισκαν καταφύγιο και απασχόληση στη πόλη, πολλαπλασιάζοντας το προλεταριάτο της βιομηχανοποιημένης οικονομίας του Βόλου. Στο Βόλο κατέληγαν τα προϊόντα του κάμπου κι απ' εδώ γινόταν η διακίνηση τους προς την υπόλοιπη Ελλάδα. Αλλά και στο Βόλο ανδρώθηκαν οι διαμαρτυρίες κατά της σκληρότητας των τσιφλικούχων και των οργάνων επιβολής και διατήρησης της τάξης. Το αίτημα της αποκατάστασης των ακτημόνων και της απαλλοτρίωσης των τσιφλικιών της Θεσσαλίας καλλιεργήθηκε στην πόλη αυτή· και στο Βόλο γράφτηκαν οι πρώτες σελίδες διαμαρτυρίας και οι προτάσεις αποκατάστασης των κολλήγων. Την εντύπωση αυτή δίνουν τα δημοσιεύματα του βολιώτικου τύπου και οι "προδρομικές" φωνές του Ν. Γεωργιάδη και του Σοφ. Τριανταφυλλίδη1. Ιδιαίτερα ο τελευταίος

——————————————

1. Ο Σοφ. Τριανταφυλλίδης υπήρξε μια πολυσχιδής και πολυσήμαντη

Σελ. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/39.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

από το 1900 στηλίτευε την εκμετάλλευση του Θεσσαλού αγρότη και διακήρυσσε την ανάγκη να πάρει το κράτος μια σειρά μέτρων για την ανακούφιση των αγροτών, "Εξακολουθεί η υποχρέωσις του Κράτους", έγραφε το 1906, "όπως καταστήσει ιδιοκτήτας τους ακτήμονας Θεσσαλούς, Η φρόνησις μάλιστα επιβάλλει όπως εις την αποκατάστασιν των κολλίγων μη αντενεργώσιν οι ιδιοκτήται των τσιφλικιών, των οποίων η απαλλοτρίωσις πρέπει να προηγηθή"1.

Τα γεγονότα της 6ης Μαρτίου 1910 είχαν τεράστια απήχηση στο λαό του Βόλου. Από την πόλη είχε ξεκινήσει ο σιδηροδρομικός συρμός που μετέφερε το στρατιωτικό απόσπασμα, που διατάχθηκε να αντιμετωπίσει τους διαμαρτυρόμενους αγρότες. Και

——————————————

προσωπικότητα. Καταγόταν από την Τραπεζούντα του Πόντου. Φοιτητής ήρθε και πολέμησε στο Πήλιο, κατά τη θεσσαλική επανάσταση του 1878. Μετά την προσάρτηση εγκαταστάθηκε στο Βόλο, όπου δικηγόρησε· ως δικηγόρος υπήρξε σπουδαίος και ως ρήτορας άφθαστος. Η πολιτική του δράση άρχισε στο Βόλο γύρω στα 1900, οπότε έβγαλε την καθημερινή εφημερίδα Πανθεσσαλική, που κυκλοφόρησε ως το 1912. Η εφημερίδα αυτή στάθηκε σταθμός στη θεσσαλική ιστορία, αφού καθοδήγησε ενεργετικά το αγροτικό κίνημα και προετοίμασε θεωρητικά το Κιλελέρ (βλ. Γ. Παναγιώτου, "Ο τύπος του Βόλου", Αρχείο Θεσσαλικών Μελετών, τ. Ε', 1979, σ. 175-176). Ο Τριανταφυλλίδης ήταν ο ιδρυτής του φιλαγροτικού κόμματος των Φιλελευθέρων, που είχε μικρή μόνο απήχηση στην περιφέρεια του Βόλου και στη θεσσαλική ενδοχώρα. Το πρόγραμμά του ήταν μεταρρυθμιστικό και αντιπολιτευτικό των άλλων μεγαλοαστικών σχηματισμών της επαρχίας.

Ο Τριανταφυλλίδης εκλέχτηκε μια φορά (το 1910) βουλευτής Βόλου. Μετά το 1913 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. (Πβ. Γ. Κορδάτος, ό.π., σ. 994-995).

Πολύ κολακευτική, εξάλλου, ήταν η γνώμη του Δ. Σαράτση για τη δραστηριότητα του Τριανταφυλλίδη. "Υπήρξε", έλεγε, "ο γεννήτωρ όλων των νέων ανδρών της επαρχίας μας, ο πανσόφους τους αλιείς αναδείξας..." Βλ. Η Δίκη του Ναυπλίου, στενογραφημένα πρακτικά, β' έκδοση, Διόνυσος, Αθήνα 1976 [= πανομοιότυπη έκδοση της πρώτης, εκδότης Γ. Βασιλείου, Αθήνα 1915], σ. 297.

1. Σ. Τριανταφυλλίδης, Οι κολλίγοι της Θεσσαλίας, β' έκδ., Στοχαστής, 1974, σ. 118.

Σελ. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/40.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

την επομένη των αιματηρών επεισοδίων στο Κιλελέρ, στο Βόλο έγινε το μεγάλο συλλαλητήριο των εργατικών τάξεων. Οργανωμένο το συλλαλητήριο από το Εργατικό Κέντρο του Βόλου, είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση ψηφίσματος διαμαρτυρίας για τα γεγονότα και αίτημα την απόδοση δικαιοσύνης στους θεσσαλούς αγρότες1.

Σημαντικό, τέλος, γεγονός της περιόδου αυτής, σχετικό με το αγροτικό πρόβλημα της Θεσσαλίας, υπήρξε η σύγκληση στο Βόλο του Β' Πανελλήνιου Αγροτικού Συνεδρίου, στις 9-14 Σεπτεμβρίου 1912. Στο Συνέδριο αυτό αντιπροσωπεύτηκαν όλες οι (αντίθετες) απόψεις των πολιτικών παραγόντων της χώρας, εκτός από τους ίδιους τους αγρότες. Ακούστηκαν οι κυβερνητικές θέσεις από τον υπουργό A. Μιχαλακόπουλο, οι απόψεις των εκπροσώπων των τσιφλικούχων Δ. Τσοποτού, Π. Πολίτη, Γ. Ζωγράφου, οι φιλαγροτικές τοποθετήσεις των πολιτευτών Δ. Μπούσδρα, Σ. Σπυρομήλιου, Θ. Φίλιου, Σ. Τριανταφυλλίδη κ.ά., και τα επιχειρήματα των σοσιαλιστών Κ. Ζάχου, A. Βαμβέτου και A. Παπαναστασίου2. Τα συμπεράσματα για το ελληνικό αγροτικό ζήτημα υπήρξαν οπωσδήποτε θετικά, αλλά δε δόθηκαν πολιτικές λύσεις στα προβλήματα. Και κυρίως αναβλήθηκε η λήψη απόφασης, που να ικανοποιεί το αίτημα των αγροτών της Θεσσαλίας να διανεμηθούν οι γαίες στους ακτήμονες.

3. Πνευματική κίνηση

Σ' ένα τόπο, όπως η περιοχή του Βόλου, καθώς ανασυντάσσεται και σταθεροποιείται η αστική τάξη, όπως σ' ολόκληρη την Ελλάδα την ίδια εποχή, δημιουργούνται νέες συνθήκες οικονομικής,

——————————————

1. Περιγραφή των εκδηλώσεων της 7ης Μαρτίου στο Βόλο και το κείμενο του ψηφίσματος στις εφημερίδες της επομένης. (Πβ. εφημ. Σκριπ της 8.3.1910: αναδημοσιεύει ο Γ. Καρανικόλας, Κιλελέρ, ό.π., σ. 73-74).

2 Βλ. Γ. Κορδάτος, Ιστορία..., ό.π., σ. 1006-1008, και του ίδιου, Ιστορία του αγροτικού κινήματος στην Ελλάδα, Μπουκουμάνης, δ' έκδ., Αθήνα 1973, σ. 130.

Σελ. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/41.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

κοινωνικής και πνευματικής ζωής. Ιδιαίτερα η πολιτισμική άνοδος της πόλης βρίσκει στέρεο έδαφος στις κοινωνικές μεταλλαγές, που πραγματοποιούνται στο χώρο αυτό. Η πνευματική άνθηση του Βόλου, κατά τη διάρκεια των πρώτων δεκαετιών μετά την απελευθέρωση του, αντικατοπτρίζεται στη δραστηριότητα ατόμων ή ομάδων, που διαμορφώνουν την καλλιτεχνική, επιστημονική, λογοτεχνική και γενικότερα την πνευματική φυσιογνωμία της πόλης.

Αν η καλλιτεχνική, και γενικότερα η ψυχαγωγική, ανατροφή του λαού αποτελεί τεκμήριο της κοινωνικής του παιδείας, μπορούμε να βεβαιώσουμε πως στο Βόλο, κατά την περίοδο που εξετάζουμε, τοποθετήθηκαν οι βάσεις μιας καλλιτεχνικής παράδοσης, που και στις μέρες μας διαφοροποιεί το κοινό του Βόλου απέναντι στις υπόλοιπες θεσσαλικές πόλεις. Η λειτουργία στο Βόλο ψυχαγωγικών κέντρων, θεατρικών παραστάσεων και μουσικών εκδηλώσεων είναι αποδείξεις της αισθητικής καλλιέργειας, που οφείλεται στην πρόοδο του αστικού πνεύματος· η επαρχιακή ατμόσφαιρα, πηγή μιζέριας για τους πολλούς, "ποικίλλεται" από τέτοιες ευκαιρίες προς τους λίγους, και σχηματίζεται έτσι ένα ευήκοο κοινό των καλλιτεχνικών ρευμάτων.

Οι πρώτες θεατρικές παραστάσεις δόθηκαν στο Βόλο από αθηναϊκούς θιάσους, όπως των Δ. Αλεξιάδη, Π. Βονασέρα και Ε. Βούλγαρη. Μετά την απελευθέρωση και ως τις αρχές του 20ού αιώνα, οι πιο γνωστοί θίασοι που ήρθαν στο Βόλο, ήταν των αδελφών Ταβουλάρη, του N. Λεκατσά, του Κ. Χρηστομάνου και του Θ. Οικονόμου. Το ρεπερτόριο των θιάσων που έρχονταν να δώσουν παραστάσεις στο Βόλο, ήταν αντάξιο της εποχής. Οι αθηναϊκές επιλογές και οι επιρροές του γαλλικού θεάτρου μεταφυτεύονται στην "καταδεκτική" επαρχία. Επικρατεί το ρομαντικό δράμα, το ηθογραφικό κωμειδύλλιο, οι φαρσοκωμωδίες και οι επιθεωρήσεις, που αναμφισβήτητα έτερπαν το κοινό. Αξίζει πάντως να εντοπίσουμε το ενδιαφέρον μας στις παραστάσεις αρχαιοελληνικού δραματολογίου και των σαιξπηρικών έργων, που αποτελούσαν το κλασικό ρεπερτόριο των θιάσων κάποιας

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/42.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ποιότητας1. Ως θεατρική αίθουσα χρησιμοποιήθηκε, κατά τα πρώτα χρόνια της ιστορίας της πόλης (μερικά δηλ. χρόνια πριν από την απελευθέρωση), η αποθήκη Κ. Τοπάλη, στην οδό Κενταύρων, και ως αίθουσες θερινών παραστάσεων, το "Κέντρο του Αποστόλη", στην ανατολική πλευρά της Εξωραϊστικής, άλλο στο τέρμα της οδού Κενταύρων και τρίτο στη διασταύρωση των οδών Ορμινίου και Ερμού, Μεταπελευθερωτικά λειτούργησαν: το θέατρο "Ορφεύς", στην τομή της σιδηροδρομικής γραμμής και της οδού Λαρίσης, το θέατρο "Απόλλων", όπου το σημερινό Τελωνείο, το θέατρο "Αθήναιον", στη συνοικία Παλαιού Λιμεναρχείου κ.ά. Κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα λειτούργησαν ως αίθουσες θεατρικών (και άλλων) παραστάσεων, το "Θέατρον Πολυθέαμα" στην παραλιακή οδό Αργοναυτών, το θέατρο "Νέα Ζωή", το πρώην "του Αποστόλη" και το θερινό θέατρο Σπάλα2,

Ιδιαίτερος λόγος πρέπει να γίνει για το Δημοτικό Θέατρο του Βόλου. Ήταν χτισμένο στην αρχή της πλατείας Στρατώνων (P. Φεραίου) και αποτελούσε μικρογραφία ιταλικής Όπερας, κτήριο νεοκλασικού ρυθμού· εγκαινιάστηκε στις 2.2.1897, επί δημαρχίας A. Τοπάλη. Εκεί δίνονταν οι περισσότερες και οι πιο αξιόλογες παραστάσεις για πολλές δεκαετίες3.

——————————————

1. Πβ. Γ. Παναγιώτου, "Παραστάσεις αρχαίου δράματος στο Βόλο", Αρχείο Θεσσαλικών Μελετών, τ. A', 1972, σ. 124-130. Του ίδιου, "Σαιξπηρικά του Βόλου", εφημ. Ταχυδρόμος (Βόλου), 10,17, 24.9.1978. πληροφορίες για τις θεατρικές παραστάσεις στο Βόλο περιέχει το δημοσίευμα: Μ. Μ. Παπαϊωάννου, "Θεατρικά χρονικά του Βόλου", εφημ. Θεσσαλία (Βόλου), 1.8.1952.

2. Πληροφορίες για την καλλιτεχνική κίνηση του Βόλου στα: α) A. Τριγκώνης. Χρονικά του Βόλου, ό.π, σ. 68-74 και 81-85· β) Οδηγός Βόλου, ό.π.· γ) Εμπορικός οδηγός Βόλου..., όπ.· δ) Γ. Παναγιώτου, "Σαιξπηρικά του Βόλου", ό.π.· ε) εφημερίδες της εποχής, και στ) Ο Βόλος και το Πήλιο (ομαδική προσπάθεια δασκάλων της A' εκπαιδ. περιφέρειας Μαγνησίας), 1959, σ. 190-201.

3. Πολύ χαρακτηριστικός είναι ο Κανονισμός λειτουργίας του Δημοτικού Θεάτρου Βόλου. Το μοναδικό αντίγραφο του βρίσκεται σήμερα στα γραφεία του Τ.Ε.Ε. - Τμήμα Βόλου.

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/43.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Οι ευκαιρίες ψυχαγωγίας για τους Βολιώτες ήταν πολλές στην επαρχιακή τους πόλη1. Η "υψηλή" κοινωνία είχε τη δυνατότητα να συχνάζει στις Λέσχες· το 1900 λειτουργούσαν δύο και το 1905 έγιναν τρεις.

Διάφορα ρεσιτάλ με έργα κλασικής μουσικής που έδιναν στα υπαίθρια παραλιακά κέντρα όμιλοι ιταλών ή αυστριακών μουσικών, είτε σε ειδικές συγκεντρώσεις στα σπίτια των προξένων Ιταλίας Μπόρελ και Αυστρίας Μαρίτσιεχ, έτερπαν τους αστούς, που μπορούσαν να τ' απολαύσουν.

Η πρώτη επίσημη μουσική εκδήλωση έγινε στο Βόλο τον Ιούνιο του 1896 "υπέρ των γυναικοπαίδων της Κρήτης". Το 1901 με πρωτοβουλία των Β. Περβανά και Δ. Σαράτση ιδρύθηκε η "Μουσική Εταιρεία", που ανέθεσε τη διεύθυνση της σχολής της, στα 1904, στην Αννέτα Ραζή· εκείνη προσκάλεσε

——————————————

1. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις της βολιώτικης ψυχαγωγίας ας αναφερθούν:

α) Ο γιορτασμός του Καρναβαλιού του 1909, που διοργάνωσαν οι τοπικές συντεχνίες και περιλάμβανε 62(!) σατιρικά άρματα (περιγραφή και ρεπορτάζ στην εφημ. Πανθεσσαλική της 10ης Φεβρουαρίου 1909).

β) Η παράσταση της επιθεώρησης "Το πανόραμα του Βόλου" των Κ. Νταϊφά - Π. Σταματίου, που πρωτοπαρουσιάστηκε από το θίασο της Β. Στεφάνου στο θέατρο "Πολυθέαμα", στις 27.7.1911. Η επιθεώρηση, που περιλάμβανε μουσικά ιντερμέδια, γραμμένα από το Β. Κόντη, σατίριζε πρόσωπα και καταστάσεις της κοινωνικής ζωής του Βόλου. [Πβ. Παπ. ( = Χρ. Παπαζήσης), "Ίδια γεύση", εφημ. Ταχυδρόμος της 18.3.1973· του ίδιου, "Τα παλιά χρόνια", ό.π., φ. της 20 3.1973· και Ν. Κολιού, "Παλιά ωδεία-παλιοί τραγουδισταί", εφημ. Θεσσαλία της 1.7.1976].

Αξίζει να σημειωθεί ότι και στις δύο περιπτώσεις αντικείμενο σάτιρας υπήρξε το Παρθεναγωγείο του Βόλου· ένα από τα άρματα του Καρναβαλιού του 1909 σατίριζε τις μαθήτριες του Α.Δ.Π., και μάλιστα το άρμα αυτό πήρε το ... πέμπτο βραβείο(!) από την ελλανόδικο επιτροπή. Και στην επιθεώρηση του 1911 (παιγμένη λίγους μόνο μήνες μετά την κατάργηση του Σχολείου) μερικά από τα σατιρικά τραγούδια αφορούσαν τη διδασκαλία στο Α.Δ.Π. ! (Κ. Νταϊφάς - Π. Σταματίου, Το Πανόραμα του Βόλου. Επιθεώρησις θεατρική εις πράξεις 3 και με 22 τραγούδια, εν Βόλω, εκ του τυπογραφείου της εφημ. "Θεσσαλία", 1911).

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/44.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

τον ίδιο χρόνο το Βασ. Κόντη, μετέπειτα καθηγητή στο Α.Δ.Π. Στα 1905 η Αν. Ραζή, σύζυγος πλέον του A. Τσολάκη, ίδρυσε το "Ωδείο Βόλου", όπου συνεργάστηκε πάλι o Κόντης1. Το Ωδείο οργάνωνε, εκτός από τις συναυλίες, διαλέξεις, εκθέσεις, φιλανθρωπικές γιορτές και χορούς. Στο Ωδείο αυτό στεγάστηκε και o "Σύλλογος Ερασιτεχνών", που με πρόεδρο τον Κ. Αθανασάκη, είχε δημιουργήσει κάποια παράδοση στις μουσικές ασχολίες των βολιωτών. Πρέπει ακόμη να σημειωθεί η καλλιέργεια της οργανικής μουσικής στο Βόλο με την καθιέρωση από το 1898 της Φιλαρμονικής, που ίδρυσε η "Φιλόπτωχος Αδελφότης", και λίγο αργότερα της Μανδολινάτας Βόλου.

Η ζωγραφική τέχνη είχε δημιουργήσει στο Πήλιο μια αξιόλογη παράδοση, ήδη από τους τελευταίους αιώνες της τουρκοκρατίας, με έργα εκκλησιαστικής και κοσμικής ζωγραφικής, Η παράδοση συνεχίστηκε και κατά τη διάρκεια των δεκαετιών μετά την απελευθέρωση. Η περίπτωση του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ, που από το 1893 ή 1894 βρίσκεται στην περιοχή του Βόλου και των χωριών του Πηλίου, είναι χαρακτηριστική2. Παράλληλα προς τη λαϊκή ζωγραφική, ο νέος τρόπος ζωής και σκέψης των κατοίκων του Βόλου αναζήτησε την αισθητική καλλιέργεια του στην κοσμική τέχνη του χρωστήρα. Τότε συνέρρευσαν στο Βόλο, πόλη που πρόσφερε τις δυνατότητες σ' έναν καλλιτέχνη να δημιουργήσει, ζωγράφοι ντόπιοι κι από άλλες περιοχές. Ο πρώτος θεσσαλός ζωγράφος, που πήρε δίπλωμα της Σχολής Καλών Τεχνών (1889), ο Στ. Στουρνάρας, έρχεται στο Βόλο και ζωγραφίζει, ενώ παράλληλα ασχολείται με την καλλιτεχνική φωτογραφία. Η πρώτη έκθεση έργων ζωγραφικής του Ι. Γιαμαλή πραγματοποιείται το Νοέμβριο του 1895 στο

——————————————

1. Οι αναμνήσεις της Αν. Τσολάκη και αναφορά στη δράση της στη Μουσική Εταιρεία, το Ωδείο και το Σύλλογο Ερασιτεχνών, αναφέρθηκαν στην τιμητική εκδήλωση, που έγινε στο Βόλο στις 22.3.1970 (βλ. εφημ. Ταχυδρόμος της 24.3.1970).

2. Βλ. Κίτσου Μακρή, Ο ζωγράφος Θεόφιλος στο Πήλιο, 1939.

Σελ. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/45.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

καφενείο Γιαννόπουλου στην παραλία. Κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα στο Βόλο μπαίνουν οι βάσεις μιας λαμπρότατης άνθησης της ζωγραφικής τέχνης, που θα ακμάσει εδώ την περίοδο 1910-1930. Σημαντικός ζωγράφος, θαλασσογράφος κυρίως, που ζει κι εργάζεται στο Βόλο τότε, είναι ο Ι. Πούλακας, και προς το τέλος της περιόδου ο Κ. Γκέσκος. Θα πρέπει τέλος παρενθετικά να αναφερθεί ότι την ίδια εποχή γεννήθηκε στο Βόλο (1888) o Τζ. Ντε Κίρικο, ο μετέπειτα διάσημος ιταλός ζωγράφος, που στο Βόλο έκανε τα πρώτα του σχέδια1.

Η προσφορά των βολιωτών διανοουμένων έχει να παρουσιάσει αξιόλογα δείγματα γραφής, κατά τη διάρκεια των πρώτων δεκαετιών, μετά το 1881. Οι πρώτοι εκπρόσωποι των βολιώτικων γραμμάτων ανήκαν στις αρχοντοοικογένειες των πρώτων οικιστών της πόλης. Η πρώτη γενιά των εκπροσώπων του πνευματικού Βόλου ασχολήθηκε με την εξερεύνηση της πατρότητας της θεσσαλικής γης και την αναμόχλευση του ιστορικού της παρελθόντος. Η λογοτεχνική δημιουργία θα δώσει δείγματα μετά την είσοδο του 20ού αιώνα και αφού γονιμοποιηθεί εδώ ο σπόρος του παλαμικού λόγου και των πρωτοπόρων του Δημοτικισμού.

Στην πρώτη γενιά ανήκουν οι ιστοριογραφικές και αρχαιογνωστικές μελέτες του Δημ. Τσοποτού, η ιστορικογεωγραφική περιπλάνηση στη Θεσσαλία του Νικ. Γεωργιάδη, η πολιτικοοικονομική αρθρογραφία του Σοφ. Τριανταφυλλίδη, οι ανθρωπολογικές μελέτες του Σ. Σπυρίδη, οι νομικές του Γ. Φιλάρετου, οι γραμματολογικές του Ρ. Καμηλάρι, οι αρχειακές του Περ. Αποστολίδη, οι αρχαιολογικές έρευνες και δημοσιεύσεις του Απ. Αρβανιτόπουλου και του Νικ. Γιαννόπουλου, η σημειωματογραφία των Γ. Σακελλαρίδη-Θετταλομάγνητος, Ν. Σεϊτανίδη, Σ. Ζωγραφίδη και Ν. Αλλοτινού, η αναδιφητική πολυπραγμοσύνη του Ζωσιμά Εσφιγμενίτη, οι "διατριβές" του Δ. Μάγνητος, οι ιστορικο-λαογραφικές αναδιφήσεις του Γ. Αδρακτά και τα 

——————————————

1. Πληροφορίες για τους ζωγράφους και τη ζωγραφική στο Βόλο στο: Φ. Βογιατζή, Η Θεσσαλική ζωγραφική, Αθήνα 1980.

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/46.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

μυθιστοριογραφικά φανερώματα του Δ. Τσιμπούκη1.

Η δεύτερη γενιά των βολιωτών διανοουμένων δραστηριοποιείται με τον ερχομό του 20ού αιώνα. Οι εκπρόσωποί της είναι κυρίως ποιητές και πεζογράφοι, με λυρική έμπνευση και πεσσιμιστική φυσιογνωμία.

Στους απόδημους ανήκουν οι ποιητές: Πέτρος Μάγνης, Γεώργ. Δούρας, Ευστ. Νέος, Δημ. Καπετανάκης, Πήλιος Ζάγρας, Κώστας Τσαγκαράδας και Κρέων Κυριακίδης. Αντίθετα με επίκεντρο το Βόλο, ως τόπο διαμονής ή προέλευσης, παρουσιάζουν τα πρώτα ή τα μοναδικά τους ποιητικά, κυρίως, έργα οι: Θ. Επιφανιάδης, Σπ. Μουσούρης, Ν. Μαργωμένος, Διαμ. Παπαγιάννης (Πεύκος Ορεινός), Δημ. Κασσαβέτης, Ζήσης Κυρτσώνης, Ν. Δημητριάδης, Στ. Βλάχος, Κ. Νταϊφάς, Αλ. Μαρπουτζόγλου και ο Τάκης Οικονομάκης (Τάκης Σαρακηνός)2.

Στα 1908 παρουσιάζεται μια φιλολογική συντροφιά, που αποτελείται από τους: Τ. Οικονομάκη, Αγ. Αγγελίδη, Πεύκο Ορεινό, Θωμά και Ελ. Επιφανιάδη, Ν. Μαργωμένο, Ν. Παπαγεωργάκη, Γ. Ντινόπουλο, Δ. Μπιτσάνη, A. Μαρπουτζόγλου και Ιω. Γαλλέα. Οι νέοι αυτοί επιστήμονες και λογοτέχνες συναντιούνται -όσοι απ' αυτούς βρίσκονται στο Βόλο- στο καφενείο "Νέον Κέντρον" (Γιαλί Καφενές), συζητούν και αναλύουν τα λογοτεχνικά μηνύματα της εποχής τους, διαβάζουν έργα τους και καλλιεργούν το δημοτικισμό.

Η συμμετοχή των περισσοτέρων στα λογοτεχνικά περιοδικά Μούσα, Νουμάς και Σεράπιον ενισχύει την κοσμοθεωρία τους και προκαλεί έναν πυρήνα αντίδρασης στη γλωσσική συνήθεια3.

Η επιμόρφωση, η εκλαϊκευτική διδασκαλία επιστημονικών θεωριών και η αισθητική και φιλοσοφική καλλιέργεια των βολιωτών

——————————————

1. Πβ. Γ. Παναγιώτου, "Τα γράμματα στο Βόλο - α' οι πρώτες ρίζες", εφημ. Ταχυδρόμος, 31.3.1968.

2. Πβ. Γ. Παναγιώτου, "Τα γράμματα στο Βόλο - β' αναγνωρίσεις εδάφους", ό.π., 12.3.1968.

3. Πβ. Γ. Πατελοδήμου, "Η πνευματική ζωή του Βόλου στις αρχές του αιώνος μας", περιοδ. Αργοναύτης, αρ. 3, (Απρ. - Ιούν.) 1976, σ. 1-9.

Σελ. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/47.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ήταν πνευματικές ανάγκες, που ανήκαν στις υποχρεώσεις των πολιτιστικών και άλλων συλλόγων της πόλης. Πολλές τέτοιες ομιλίες, διαλέξεις και εισηγήσεις έγιναν στο Βόλο (ιδιαίτερα στην περίοδο 1907-1911), όταν στην πόλη έχει συντελεστεί η οργάνωση των συλλόγων κι έχει ανέβει το μορφωτικό επίπεδο του λαού. Εκτός από τις άλλες εκδηλώσεις, κατά την περίοδο αυτή ο "Ηθικοθρησκευτικός Σύλλογος Τρεις Ιεράρχαι" οργανώνει στην αίθουσά του διαλέξεις και άλλες πνευματικές εκδηλώσεις, και ο Σύλλογος Εμποροϋπαλλήλων πραγματοποιεί μορφωτικές εκδρομές και διαλέξεις με οικονομικά κυρίως θέματα. Η επιμόρφωση όμως των λαϊκών τάξεων βρήκε την πραγμάτωσή της, αφ' ότου το Εργατικό Κέντρο ίδρυσε τη Νυκτερινή του Σχολή, όπου φοιτούν νεαροί και άλλοι εργάτες, και όπου παραδίδονται μαθήματα φωνητικής μουσικής και πραγματοποιούνται διαλέξεις με φιλοσοφικό ή λογοτεχνικό περιεχόμενο.

Έγινε λόγος παραπάνω για την ύπαρξη και δράση των συλλόγων στο Βόλο. Η παρουσία τους στην κοινωνική ζωή του Βόλου είναι πολύ σημαντική και αξίζει να σταθούμε στη λειτουργία τους σε μια πόλη, όπου η κοινωνική ανάγκη της συσσωμάτωσης οδήγησε πολύ νωρίς στη συσπείρωση των κατοίκων, για να εξυπηρετήσουν κοινωφελείς, επιστημονικούς, επαγγελματικούς και μορφωτικούς σκοπούς. Αν και οι πληροφορίες μας, για την ίδρυση και λειτουργία των σωματείων του Βόλου αποτελούν απλώς ερανίσματα σχετικής έρευνας (αφού δεν έχει προηγηθεί ανάλογη συγκεντρωτική εργασία), νομίζουμε πως πρέπει να καταγράψουμε τουλάχιστον τους τίτλους και σ' ορισμένες περιπτώσεις τη χρονολογία της ίδρυσής τους1.

——————————————

1. H μόνη έγκυρη πηγή πληροφοριών για τα σωματεία του Βόλου είναι το "Βιβλίον ανεγνωρισμένων σωματείων Πρωτοδικείου Βόλου", που φυλάσσεται στο αρχείο των Δικαστηρίων της πόλης. Αλλά στο βιβλίο αυτό οι καταγραφές αρχίζουν μόλις από το 1914 (βάσει του Νόμου 281/1914 "περί σωματείων"). Έτσι το σημειούμενο έτος καταχώρισης δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική ημερομηνία ίδρυσης των βολιώτικων σωματείων.

Σελ. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/48.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Τα αποκλειστικά επαγγελματικά σωματεία, που ιδρύθηκαν και λειτούργησαν στο Βόλο, κατά την εξεταζόμενη περίοδο ήταν: ο Ιατρικός Σύλλογος (Ιατρική Εταιρεία) (1893), ο Εμπορικός Σύλλογος (1897), ο Δικηγορικός Σύλλογος (1899), ο Σύλλογος Εμποροϋπαλλήλων και ο Εργατικός· και τα Σωματεία: των τυπολιθοβιβλιοδετών, των ξυλουργών, οπωροπωλών, ελαιοχρωματιστών, ασβεστοχριστών, ξενοδόχων, λεμβούχων κλπ. Δευτεροβάθμιες επαγγελματικές ενώσεις δημιουργήθηκαν οι: Πανκαπνεργατικός Σύλλογος, ο Σύνδεσμος συντεχνιών "ο Ιάσων", ο Πανεργατικός Σύνδεσμος "η Αδελφότης", και βέβαια το Εργατικό Κέντρο.

Με σκοπούς φιλανθρωπικούς και γενικότερα κοινωφελείς ιδρύθηκαν τα σωματεία: η "Φιλελεήμων Αδελφότης", που ιδρύθηκε το 1885 και είναι η πρώτη αγαθοεργός οργάνωση, με βασικό δημιούργημα το πρώτο υποτυπώδες νοσοκομείο της πόλης, η "Φιλόπτωχος Αδελφότης", που ιδρύθηκε το 1894 και εξέδιδε το δεκαπενθήμερο περιοδικό με τίτλο Ομόνοια. Στις φροντίδες της ανήκουν η ίδρυση του πτωχοκομείου (1894), της σχολής για άπορα παιδιά (1897), της φιλαρμονικής (1898) και του ορφανοτροφείου (1907). Ακόμη ο Γυμναστικός Σύλλογος (1896), ο Ηθικοθρησκευτικός Σύλλογος "Τρεις Ιεράρχαι" (1907), που είχε σκοπό "την πνευματικήν ανάπτυξιν και την ηθικοθρησκευτικήν μόρφωσιν του λαού και την εν ημέραις αργίας και σχόλης ψυχωφελή ενασχόλησιν"1. H "Φιλοπρόοδος Εταιρεία", που από το 1893 οργάνωνε διαλέξεις κλπ., ο "Ηπειρωτικός Σύλλογος", ο "Σύλλογος Κεφαλλήνων", ο "Ισραηλιτικός", o "Σύλλογος Πελοποννησίων", η "Μακεδονική Αδελφότης" (1905), η "Φιλανθρωπική

——————————————

Είναι όμως χρήσιμο το βιβλίο του Πρωτοδικείου, γιατί ορίζεται κατά λέξη ο σκοπός κάθε σωματείου ή συλλόγου.

1. Στο ίδιο. Ας σημειωθεί ότι ο σύλλογος αυτός καταχωρίζεται πρώτος στο βιβλίο, και ότι είναι από τους ελάχιστους που συνεχίζει τη λειτουργία του στο Βόλο, διαθέτοντας στο κοινό τη μόνη επαρκή βιβλιοθήκη της πόλης.

Σελ. 48
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/49.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Ηπειρωτική Αδελφότης", o "Διδασκαλικός Σύλλογος", ο "Σκοπευτικός" και ο "Κυνηγετικός Σύλλογος" Βόλου. Αναφέρθηκαν ήδη παραπάνω η "Μουσική Εταιρεία" και ο "Σύλλογος ερασιτεχνών".

Προς το τέλος της περιόδου ιδρύθηκαν τρεις ακόμη σύλλογοι με ξεχωριστούς σκοπούς:

Ο "Πολιτικός ανορθωτικός σύνδεσμος Βόλου", του οποίου τα εγκαίνια έγιναν στις 15.11.1909 και αποτελούσε μια ένδειξη συμμετοχής του λαού του Βόλου στο κήρυγμα του κινήματος στο Γουδί.

Η "Φιλάρχαιος Θεσσαλική Εταιρεία" ιδρύθηκε με σκοπό "τον πλουτισμόν του Αθανασακείου Μουσείου Βόλου δι' ανασκαφών και αγοράς αρχαιοτήτων"1. Και τέλος η "Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Θετταλομαγνησίας" που ιδρύθηκε το 1911, με σκοπό την "διά του καταρτισμού ανωτέρας σχολής θηλέων παροχής αυτοίς αφ' ενός μεν εγκυκλοπαιδικής και ελληνοπρεπούς μορφώσεως, αφ' ετέρου δε μεταδόσεως επαγγελματικών γνώσεων προς τας σημερινάς ανάγκας"2.

Η πνευματική άνθηση του Βόλου, κατά τη διάρκεια της περιόδου που εξετάζουμε, αντικατοπτρίζεται έντονα στην έκδοση και κυκλοφορία των εντύπων, και μάλιστα των ημερήσιων και 

——————————————

1. Η φιλάρχαιος Εταιρεία του Βόλου έχει εδώ και πολλά χρόνια αδρανήσει, αλλά υπάρχει πάντα προσιτό το Αθανασάκειο (αρχαιολογικό) Μουσείο, εμπλουτισμένο τα τελευταία χρόνια -εκτός των παλαιοτέρων ευρημάτων (λ.χ. τις γραπτές στήλες της Δημητριάδας)- μ' ένα σημαντικό και αξιόλογο αριθμό νεολιθικών ευρημάτων της Θεσσαλίας. Το Μουσείο του Βόλου θεμελιώθηκε στις 18 4.1908, με δωρεά του πηλιορείτη Αλέξ. Αθανασάκη.

2. Η Φιλεκπαιδευτική αυτή Εταιρεία ίδρυσε (ιδιωτικό) Ανώτερο Παρθεναγωγείο στο Βόλο το 1911, αμέσως μετά την κατάργηση του Α.Δ.Π., που λειτούργησε για μια δεκαετία περίπου. Στο σχολείο αυτό συνέχισαν τη φοίτησή τους αρκετές από τις μαθήτριες του καταργημένου Σχολείου. Το βιβλίο Γενικού Ελέγχου της σχολής φυλάσσεται σήμερα στο αρχείο του 3ου Λυκείου (διάδοχο του Γυμνασίου θηλέων) Βόλου. Για τη δράση του σχολείου αυτού και το πνεύμα της διδασκαλίας σ' αυτό βλ. τις κρίσεις του Δ. Σαράτση, εδώ, τ. Β'.

4

Σελ. 49
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/50.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

περιοδικών εφημερίδων1, Η άποψη αυτή στηρίζεται τόσο στο πλήθος των εφημερίδων που εκδόθηκαν στο Βόλο κατά την περίοδο 1881-1914, καθώς και στην ποικιλία των περιεχομένων τους. Εκτός από τις πολιτικού περιεχομένου (τοπικού και, γενικότερου) ειδήσεις και κρίσεις, από τις βολιώτικες εφημερίδες δε λείπουν τα σχόλια και οι παρατηρήσεις, τα παράπονα, η μεμψιμοιρία, οι δικαστικές αποφάσεις, οι πλειστηριασμοί κλπ., οι οικονομικές ανακοινώσεις, οι διαφημιστικές καταχωρίσεις, οι ανταποκρίσεις από την επαρχία, τα τηλεγραφήματα των πρακτορείων ειδήσεων, και, κάποτε-κάποτε, ως είδηση ή σχόλιο κάποιες παρατηρήσεις σχετικά με τη λογοτεχνική, καλλιτεχνική και ιδεολογική κατάσταση της πόλης και της χώρας. Σχεδόν πάντα οι "πολιτικές" εφημερίδες, ενώ ισχυρίζονται ότι έχουν ως μόνο καθήκον την ενημέρωση του κοινού, πολιτικολογούν, προπαγανδίζουν και μερικές φορές αποτελούν αποκλειστικά προεκλογικά ή μετεκλογικά βήματα ανάπτυξης των προγραμμάτων των ντόπιων πολιτικών ομάδων. Πιο γραφικές γίνονται οι δημόσιες (με ανακοινώσεις, προγραμματισμούς και επινίκια) εμφανίσεις των ατόμων ή των ομάδων, που διεκδικούν κάποια θέση στην κονίστρα της πολιτικής, άρα και της κοινωνικής προβολής. Ξεχωριστό ενδιαφέρον προκαλούν οι σατιρικές εκδόσεις με αποκαλυπτικό τίτλο και αποκαλυπτικότερο περιεχόμενο.

Από τις εφημερίδες, καθημερινές ή εβδομαδιαίες συνήθως, που

——————————————

1. Πβ. Γ. Παναγιώτου, "Ο τύπος του Βόλου", Α.Θ.Μ., τ. E', Βόλος 1979· του ίδιου, Τεκμηρίωση 9-τ. α'- επιστήμες - Δημοσιεύματα της "Θεσσαλίας" Βόλου (1898-1978)· του ίδιου, Τεκμηρίωση 13 - καλές τέχνες - ξένες λογοτεχνίες - Δημοσιεύματα της "Θεσσαλίας" Βόλου (1898-1978)· του ίδιου, Τεκμηρίωση 10 -τ. α' - επιστήμες - τέχνες - Δημοσιεύματα 35 εντύπων του Βόλου· του ίδιου, Τεκμηρίωση 17 - ελληνική λογοτεχνία (α' μ.) - δημοσιεύματα της "Θεσσαλίας" (Βόλου) - (1898-1978)· του ίδιου, Τεκμηρίωση 18 -τ. γ' - χρονοτοπογραφία - δημοσιεύματα 33 εντύπων του Βόλου (1881-1978). Στις πολυγραφημένες Τεκμηριώσεις του o συγγραφέας πετυχαίνει τη βιβλιογραφική καταγραφή χιλιάδων τίτλων των εφημερίδων του Βόλου.

Σελ. 50
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/51.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

κυκλοφόρησαν στο Βόλο την εποχή αυτή, τριανταεννιά υπήρξαν βραχύβιες, συχνά προσωπικά όργανα επικοινωνίας των εκδοτών με το πολιτικό ή ταξικό κοινό τους1. Αποκλειστικά σατιρικές και μοιραία βραχύβιες εκδόθηκαν στο Βόλο την ίδια περίοδο δώδεκα εφημερίδες2.

Μακροβιότερες υπήρξαν οι εφημερίδες: Θεσσαλία (1881-1888 και 1892-1902) του Κ. Σακελλαρίδη, Φωνή του Λαού (1881-1897) του A. Καραβατσέλου, Εθνικόν Μεγαλείον (1883-1900) του N. Ρουσόπουλου, Ο Βώλος (1896-1906) του Ι. Δομέστιχου, Πανθεσσαλική (1900-1912) του Σ. Τριανταφυλλίδη, ο Τύπος (1901-1906) του Δ. Τσιμπούκη, ο Κήρυξ (1907-1917) του Δ. Κούρτοβικ και ο Εργάτης (1907-1911) του Κ. Ζάχου. H μόνη τέλος εφημερίδα (καθημερινή), που πρωτοεκδόθηκε στις 25.5.1898, και συνεχίζει την κυκλοφορία της ως σήμερα, είναι η Θεσσαλία με πρώτο εκδότη της το Δημοσθ. Ρίζο3.

Μικρότερη σε ποσότητα τουλάχιστον ήταν κατά την ίδια περίοδο, η κυκλοφορία περιοδικών στο Βόλο. Τα πιο γνωστά απ'

——————————————

1. Οι τίτλοι και η χρονολογία κυκλοφορίας των εφημερίδων αυτών είναι: Ισότης (1883), Άβδηρα (1883), Ελευθερία (1883-4), Ο Ρήγας του λαού (1885), Πλειάς (1886 και 1890), Σημαία (1886), Πήλιον (1887), Πατρίς (1891), Λαός (1891), Βήμα (1891 και 1897), Σύγκλητος (1892), Ανεξαρτησία (1892), Δημητριάς (1893), Πρόοδος (1893), Φωνή των έξω Ελλήνων (1894), Αυγή (1895), Αναμόρφωσις (1895-1897), Χείρων (1896), Το Μέλλον (1898), Φλοίσβος (1898), Λανάρι (1899), Γεωργική Πρόοδος (1899), Εργάτης (1899), Εφημερίς των ειδοποιήσεων (1899), Παγασαί (1889-1890), Δικαιοσύνη (1900), Ομόνοια (1900), Ελευθερία (1900), Εφημερίς των συντεχνιών (1901 και 1906), Νέος αγών (1901), Θεσσαλική (1901), Μακεδονική (1901), Πανελλήνιος Κήρυξ (1905), Ο Θεσσαλός (1906), Ιερομνήμων (1906), Πρόμαχος (1908), Μεταρρύθμισις (1908-1909), Έρευνα (1911), και Πρωία της Θεσσαλίας (1911-1913).

2. Βόλος (1884), Ο βλάξ (1884), Μικρομέγας (1887), Σατανάς (1892), ο Σάτυρος (1895), Κορδόνι (1895), Αγκάθι (1896), Κρόταλος (1900), το Σαλέπι (1901), ή Φροσάρ (1901), το Kουνούπι (1901), και το Αγκάθι (19os).

3. Βλ. Δ. Νάτσιου, Τυπογραφεία της Θεσσαλίας (1881-1899), Λαμία 1982, σ. 27-28.

Σελ. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/52.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

αυτά ήταν: το Ημερολόγιον η Φήμη (1886-1888) του Ζωσιμά Εσφιγμενίτη, το μηνιαίο ο Προμηθεύς του ιδίου (1889-1902), και η Αρετή (1911) του Στ. Παπαδημητρίου.

Ανάλογης σημασίας υπήρξε και η εκδοτική δραστηριότητα στο Βόλο μετά την απελευθέρωση του. Πολλά βιβλία με αρχαιολογικό, ιστορικό, οικονομικό, πολιτικό και λογοτεχνικό περιεχόμενο, γράφτηκαν από βολιώτες συγγραφείς και τυπώθηκαν στο Βόλο ή την Αθήνα1.

Γ. ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΟ BOΛO (1908-1914)2

1. Σύντομη αναδρομή στα πρώτα του βήματα

Ο Βόλος υπήρξε μία από τις πόλεις της Ελλάδας, όπου έκανε τις πρώτες εμφανίσεις του το εργατικό (και το σοσιαλιστικό) κίνημα. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι στην πόλη αυτή η

——————————————

1. To πλήθος και το είδος των βιβλίων αυτών δεν είναι γνωστά, αφού δεν έχει γίνει επαρκής καταγραφή τους. Πάντως αρκετούς τίτλους περιέχει η εργασία του Ι. Χασιώτη, Θεσσαλική Βιβλιογραφία, Βόλος 1971. Αντίθετα έχει επιχειρηθεί τρεις φορές ως τώρα η καταγραφή (και σ' ορισμένες περιπτώσεις η αποδελτίωση των περιεχομένων) των τίτλων των εφημερίδων που κυκλοφόρησαν στο Βόλο, από το 1881 ως τις μέρες μας. Βλ. α) Ζωσιμά Εσφιγμενίτη, περιοδ. Προμηθεύς, τευχ. Απριλίου 1900, όπου καταγράφονται 37 τίτλοι εφημερίδων και περιοδικών· β) Ν(ίτσα) Κ(ολιού), "Ο τύπος του Βόλου", εφημ. Ταχυδρόμος, φ.φ. 26 Ιαν. ως 4 Μαρτίου 1969, και γ) Γ. Παναγιώτου, Ο τύπος τον Βόλου, ό.π., σ. 172-178. Πάντως θεωρείται δυστύχημα η απώλεια του μέγιστου μέρους φύλλων των βολιώτικων εντύπων, οφειλόμενη στις περιπέτειες του τόπου, αλλά και την αμέλεια διαφύλαξής τους.

2. Για την ιστορία του εργατικού κινήματος στο Βόλο, κατά την περίοδο αυτή βλ. Γ. Κορδάτος, Ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος, Μπουκουμάνης, Αθήνα 1972, σ. 135-147· Χαρ. Γ. Χαρίτος, Σημειώσεις για το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα - η "νηπιακή" και η "παιδική" του ηλικία (1879-1918) - η περίπτωση του Βόλου, Βόλος 1984, σ. 71-99· Μ. Δημητρίου, Το ελληνικό σοσιαλιστικό κίνημα - 1. από τους ουτοπιστές στους μαρξιστές, Πλέθρον, Αθήνα 1985, σ. 248-277.

Σελ. 52
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Α΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 33
    20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

    Η πολιτική, τέλος, ακτινοβολία του Βενιζέλου και του κόμματός του δέσποσε και στην πολιτική ζωή της πόλης, ενώ άρχισαν να υποδηλώνουν την παρουσία τους οι σοσιαλιστικές ιδέες με την πολιτική δράση των Σπ. Μουσούρη και Κων. Ζάχου, και με τη συνδικαλιστική δραστηριότητα των μελών του Εργατικού Κέντρου του Βόλου.

    2. Οικονομική ζωή

    Στο πλαίσιο των γενικών μεταβολών της ελληνικής οικονομίας τοποθετείται η θέση της βολιώτικης οικονομικής ζωής, στις τρεις δεκαετίες μετά την απελευθέρωση. Χαρακτηριστικά δίνει την εικόνα της πόλης ο δημοτικός σύμβουλος Δ. Σταμάτης, στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Παγασών της 7ης Δεκεμβρίου 1904, διακρίνοντας τρεις εποχές: "...α' περίοδος (1883-1886) περίοδος ευτυχίας διά την πόλιν, εις ην έρρευσεν ο πλούτος - β' περίοδος (1886-1893), περίοδος δυστυχίας, το εμπόριον ενεκρώθη [...]- γ' περίοδος (1893-1904), ήρξατο προϊούσα η αύξησις της πόλεως, το εμπόριον και η βιομηχανία έφθασαν εις ανθηροτάτην κατάστασιν· ευ σχούσης της πόλεως, το εμπόριον των σιτηρών, η βιομηχανία των αλεύρων και καπνών ετελειοποιήθη, ανοικοδόμησις πολλών και μεγάλων οικοδομών εγένετο, ως και πλείστη συρροή του κόσμου..."1.

    Κατά την περίοδο αυτή μπαίνουν οι βάσεις της βιομηχανικής ανάπτυξης της πόλης, που επρόκειτο να διαδραματίσει σοβαρότατο ρόλο στην οικονομική της πρόοδο. Από το 1868 λειτούργησε στο Βόλο ο πρώτος ατμόμυλος, πρωτοπόρος στη βιομηχανική υποδομή. Το 1883 ιδρύθηκε το πρώτο μηχανουργείο. Το 1894

    ——————————————

    Καρτάλης (από 17.3.1882 ως 30.9.1891) -Αλέξ. Τοπάλης (από 1.10.1891 ως 30.11.1895) - Ιωάν. (Χατζη)Αργύρης (από 1.12.1895 ως 30.11.1899) - Νικ. Γεωργιάδης (από 1.12.1899 ως 30.9.1907) - Ιωάν. Καρτάλης (από 1.10.1907 ως 31.8.1908) και Κων. Γκλαβάνης (από 1.9.1908 ως 24.10.1925).

    1. "Πρακτικά του Δ Σ. Δήμου Παγασών", τ. 9ος (1900-1904), συνεδρία ΛH' της 7.12.1904, σ. 425-426.

    3