Συγγραφέας:Χαρίτος, Χαράλαμπος
 
Τίτλος:Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Α΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:20
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:400
 
Αριθμός τόμων:1ος από 2 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα, Βόλος
 
Χρονική κάλυψη:1908-1914
 
Περίληψη:Θέμα του βιβλίου αυτού είναι η ιστορία του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου του Βόλου, του σχολείου που ίδρυσε ο Δήμος Παγασών (Βόλου) εγκρίνοντας την εισήγηση του Δημητρίου Ι. Σαράτση και του οποίου διευθυντής υπήρξε ο Αλέξανδρος Π. Δελμούζος. Ουσιαστικά ο συγγραφέας ασχολείται με τη χρονική περίοδο της εξαετίας 1908-1914, με την εποχή δηλαδή κατά την οποία ιδρύθηκε και λειτούργησε το Σχολείο του Βόλου και δημιουργήθηκε –μετά τη διακοπή της λειτουργίας του– ο θόρυβος εναντίον των δημιουργών του, καθώς και εναντίον των στελεχών του Εργατικού Κέντρου της πόλης, γνωστός ως υπόθεση των «Αθεϊκών» του Βόλου, με κατάληξη τη Δίκη του Ναυπλίου. Ο δεύτερος τόμος περιέχει ένα απάνθισμα αντιπροσωπευτικών κειμένων της εποχής, που αφορούν στην ίδρυση, τη λειτουργία και τη δικαστική δίωξη του Παρθεναγωγείου. Περιλαμβάνονται εκεί η Εισηγητική Έκθεση για την ίδρυση του Σχολείου και η σχετική απόφαση του Δήμου Παγασών, δύο από τους δημόσιους απολογισμούς του διδακτικού έργου, η αλληλογραφία των πρωταγωνιστών του Σχολείου, η απόφαση για την κατάργησή του και το Κατηγορητήριο που διατυπώθηκε εναντίον τους, και στο τέλος καταχωρίζονται δείγματα από την απήχηση που είχε η λειτουργία του Σχολείου στην κοινή γνώμη και τις μαθήτριές του.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 18.29 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 93-112 από: 402
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/93.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

εκπαιδευτήρια δε διέφεραν ουσιαστικά από εκείνα που επίσημα ίσχυαν στα δημόσια σχολεία της ελληνικής επικράτειας. Έγινε επίσης σαφές ότι, τουλάχιστον η μέση εκπαίδευση για τα κορίτσια του Βόλου, παρεχόταν σε ατελή μορφή, είτε σε ιδιωτικά παρθεναγωγεία, είτε στη σχολή καλογραιών, ενώ σπάνια ήταν η συμφοίτηση των κοριτσιών στα σχολεία αρρένων. Επομένως υπήρχε τεράστιο χάσμα στην εκπαίδευση των θηλέων.

Προσωρινή λύση στο πρόβλημα αυτό φάνηκε ότι έδωσε η πρόσθεση δύο ανώτερων τάξεων (7ης και 8ης) στις έξι του 1ου πλήρους δημοτικού σχολείου θηλέων, που λειτουργούσε στη συνοικία Αγίου Νικολάου με διευθύντρια τη δημοδιδασκάλισσα Σταμ. Κολοσούκα. Η απόφαση αυτή πάρθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο Παγασών το 1902, ύστερα από εισήγηση του δημάρχου Ν. Γεωργιάδη. Η πρόταση του δημάρχου έγινε αποδεκτή και εγκρίθηκε πίστωση 1500 δραχμών για τα έξοδα λειτουργίας της πρώτης από τις "ανώτερες" τάξεις1.

Η προσπάθεια όμως παροχής "γυμνασιακής" μόρφωσης στα κορίτσια του Βόλου δεν έφερε τους αναμενόμενους καρπούς, κι έτσι το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την κατάργησή τους, γεγονός που αποτέλεσε την απαρχή της δημιουργίας, πάλι από το Δήμο Παγασών, του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου, όπως παρακάτω αναπτύσσεται.

Β. Η ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜ. ΣΑΡΑΤΣΗ ΚΑΙ Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ ΒΟΛΟΥ

Όπως έχει αναφερθεί, η δημοτική αρχή Παγασών (Βόλου) από το σχολικό έτος 1902-03 προσπάθησε να καλύψει το κενό

——————————————

1. Βλ. Δήμος Παγασών, "Ψηφίσματα", τ. 11ος (1901-1903), σ. 276 (πράξ. 376 της συνεδρίας ΠΑ' - 19 Ιουνίου 1902), και Λογοδοσία Νικολάου Γεωργιάδου, Δημάρχου Παγασών, της διοικήσεως και διαχειρίσεως από το 1900 μέχρι του 1903, σ. 33-36.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/94.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

παροχής "ανώτερης" (=μέσης) εκπαίδευσης στα κορίτσια που τέλειωναν το δημοτικό σχολείο, με την πρόσθεση δύο τάξεων σ' ένα από τα εξατάξια δημοτικά σχολεία θηλέων της πόλης. Η προσπάθεια όμως αυτή απέτυχε. Το μέγεθος της αποτυχίας κατέδειξαν οι αγορεύσεις των δημοτικών συμβούλων στη συνεδρία της 7ης Δεκεμβρίου 19071. Τις απόψεις αυτές συμπυκνωμένες εκθέτει o Δημ. Σαράτσης στο εισαγωγικό μέρος της Εισηγητικής του Έκθεσης προς το δημοτικό συμβούλιο2. Αναφέρει εκεί ο Σαράτσης μεταξύ άλλων τα εξής : "Ενθυμείστε ότι εξεφράζοντο αμφιβολίαι περί της χρησιμότητος της διδασκαλίας, όπως αύτη γίνεται εις τας τάξεις ταύτας [...] Όπως γνωρίζετε αι δύο ανώτεραι τάξεις του παρθεναγωγείου λειτουργούν επί τη βάσει του προγράμματος των αντιστοίχων τάξεων του Αρσακείου, το οποίον πάλιν δεν διαφέρει εν πολλοίς του εν τοις σχολείοις των αρρένων υφισταμένου [...] Αι δύο ανώτεραι τάξεις, αι υπό του Δήμου ημών συντηρούμεναι, αποτελούσι βεβαίως ιδιωτικήν διδασκαλίαν εφ' όσον εξέρχονται των ορίων της δημοτικής εκπαιδεύσεως διά την οποίαν κατά καθήκον οι δήμοι φροντίζουσιν. Αλλ' εις την προκειμένην περίστασιν το Αρσάκειον δεν είναι ποσώς δημόσιον, δεν δύναται δε και να χρησιμεύση ως υπόδειγμα διά τα υπό του Δήμου ή άλλων ιδιωτών συντηρούμενα σχολεία [...]

——————————————

1. Για τη λειτουργία και την αποτυχία των "ανώτερων" τάξεων του 1ου Δημοτικού Παρθεναγωγείου βλ. α) Δήμος Παγασών, "Ψηφίσματα", τ. 13ος (1905-1908), σ. 316 και β) Δήμος Παγασών, "Πρακτικά συνεδριάσεων του δημοτικού συμβουλίου", τ. 10ος (1905-1907), σ. 364-369, συνεδρία Θ' (7 Δεκεμβρίου 1907).

2. "Εισήγησις εις το Δημοτικόν Συμβούλιον. Υπό του κ. Δημητρίου Ι. Σαράτση, ιατρού και Δημ. Συμβούλου, κατά την συνεδρίασιν της 8ης Σεπτεμβρίου 1908". Το σημαντικότατο για την ιστορία του A.Δ.Π. κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο: Χαρ. Γ. Χαρίτος, "Η Εισηγητική Έκθεση του Δημ. Σαράτση για την ίδρυση του Παρθεναγωγείου Βόλου", περιοδ. Θεσσαλική Εστία, τεύχ. 32 (Μάρτης-Απρίλης), Αθηνά 1978, σ. 329-341 (και ανάτυπο). Από δω και πέρα θα αναφέρεται συντομογραφικά: Εισηγητική Έκθεση. Ολόκληρο το κείμενο επαναδημοσιεύεται εδώ, τ. Β· εκεί θα γίνονται στο εξής οι σχετικές παραπομπές.

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/95.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Η περίστασις λοιπόν αύτη, ότι δηλαδή εφαρμόζεται πρόγραμμα διδασκαλείου εις σχολείον καθαρώς μορφωτικόν είναι μία των αιτιών διά τας οποίας κατ' εμέ απέτυχεν η διδασκαλία αύτη. Αλλά δεν είναι η μόνη. Υπάρχουν και άλλαι. Εν πρώτοις το διδακτικόν προσωπικόν δεν εξελέγετο πάντοτε μετά της δεούσης επιμελείας· υπεισήρχοντο δε εις αυτό πολλάκις διδάσκαλοι αμέθοδοι και μη παιδαγωγοί, εξ εκείνων οι οποίοι προορισμός του σχολείου νομίζουν ότι είναι η εις τον νουν των μαθητών εντύπωσις ωρισμένων γραμματικών τύπων και πλέον ου. Εκτός τούτων αι τάξεις αύται διετέλουν άνευ πραγματικής διευθύνσεως και εποπτείας. Διότι η μεν συνήθως διευθύνουσα αυτάς ούτε τον καιρόν έχει να διευθύνει ούτε και αρμοδιότητα, καθ' όσον αυταί δεν υπάγονται εις την δημοτικήν εκπαίδευσιν. Ως προς την εποπτείαν δε η λειτουργία αυτών διεφεύγουσα την δικαιοδοσίαν του επιθεωρητού της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, δεν υπάγεται και υπό την του της Μέσης, υπό τον οποίον έπρεπε δικαίως να υπαχθή..."1.

H αποτυχία της λειτουργίας των τάξεων αυτών και η διάγνωση των αιτίων της αποτυχίας άφηναν ανοιχτό το πρόβλημα της συμβολής του Δήμου στη μέση εκπαίδευση των κοριτσιών των δημοτών. Από την άλλη πλευρά, η Πολιτεία δεν είχε μεριμνήσει για τη δημόσια εκπαίδευση θηλέων αντίστοιχη της παρεχομένης στα "Ελληνικά" σχολεία και τα Γυμνάσια των αρρένων, κάτι που έχει ήδη επισημανθεί. Επομένως η απόφαση του δημοτικού 

——————————————

1. Δ. Σαράτσης, Εισηγητική Έκθεση, εδώ, τ. Β', σ. 13-15. H κριτική του Σαράτση πετυχαίνει να περιγράψει με ακρίβεια την απογοήτευση των νεοελλήνων αστών από το ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα για τα κορίτσια. Επισημαίνει τη μονοπώληση της παροχής εκπαίδευσης από τα (ιδιωτικά) ιδρύματα της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, και μάλιστα με μοναδική κατεύθυνση την προπαρασκευή διδασκαλισσών. Θίγει επίσης το μονομερή ιδεολογικό προσανατολισμό των τέτοιων ιδρυμάτων, τα οποία δεν εξυπηρετούν την εύλογη απαίτηση της ωφελιμότητας των παρεχομένων γνώσεων και των πρακτικών δεξιοτήτων, αίτημα επίκαιρο στην ελληνική εκπαίδευση από το 1899.

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/96.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

συμβουλίου Παγασών να συστήσει επιτροπή από δημοτικούς συμβούλους "διά να μελετήση τα της μεταρρυθμίσεως της ανωτέρας εκπαιδεύσεως και υποβάλη σχετικήν εισήγησιν εγκαίρως"1 αποτέλεσε την καλύτερη σκέψη και την πιο πετυχημένη ενέργεια, στο πλαίσιο πάντοτε των υποχρεώσεων που αισθανόταν η δημοτική αρχή ώστε να προσφέρει ανώτερη μόρφωση στα κορίτσια των δημοτών της.

Ο τρόπος εργασίας της επιτροπής, κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 1907-08, δε μας είναι γνωστός. Τα μετέπειτα γεγονότα, όμως, πείθουν ότι το έργο της μελέτης του εκπαιδευτικού συστήματος, που ίσχυε έως τότε, και η υποβολή προτάσεων για τη βελτίωσή του, αποτέλεσαν μέριμνα και έργο αποκλειστικά του Δημ. Σαράτση, γιατρού, δημοτικού συμβούλου και μέλους της επιτροπής. Έτσι κατά τη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της 8ης Σεπτεμβρίου 1908 (ένα χρόνο μετά τη σύσταση της επιτροπής), o Σαράτσης ανακοίνωνε τα πορίσματα της μελέτης της εκπαιδευτικής κατάστασης στην πόλη και πρότεινε τη σύσταση ειδικής ανώτερης σχολής για τα κορίτσια του Βόλου.

Το κείμενο που διάβασε ο Σαράτσης, η Εισηγητική Έκθεση, ήταν αυτό που έπεισε την πλειοψηφία των δημοτικών συμβούλων να δεχτούν τη δημιουργία του νέου σχολείου και να αναλάβει o Δήμος την οικονομική στήριξη της λειτουργίας του· και τα περιεχόμενα της Έκθεσης αυτής αποτέλεσαν τον καταστατικό χάρτη του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου, αφού στήριξαν θεωρητικά και πρακτικά την ιδέα της ίδρυσης του νεότροπου Σχολείου2.

——————————————

1. Δήμος Παγασών, "Πρακτικά συνεδριάσεων δημοτικού συμβουλίου", ό.π., σ. 369. Μέλη της επιτροπής ορίστηκαν οι δημοτικοί σύμβουλοι: Π. Αποστολίδης, N. Ζαρλής, Δ. Σαράτσης, Α. Παπαγεωργιάδης και Κ. Χρυσοχοΐδης.

2. Η τύχη του κειμένου της Εισηγητικής Έκθεσης του Σαράτση παρέμενε επί χρόνια άγνωστη. Είχαν δοθεί στη δημοσιότητα αποσπάσματα μόνο από τα περιεχόμενά της. [Πβ. Γ. Πατελοδήμου, "Το χρονικόν της ιδρύσεως και το παιδαγωγικον σύστημα του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου 

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/97.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Στο εισαγωγικό κεφάλαιο της Έκθεσης, ο Σαράτσης εκθέτει τις αιτίες και τις αφορμές που τον οδήγησαν στη μελέτη του θέματός του και επισημαίνει την ανάγκη δημιουργίας ενός σχολείου μέσης παιδείας, κατάλληλου να μορφώσει τις θυγατέρες των δημοτών. Αναφέρει επίσης τα βοηθήματα και τις γνώμες ελλήνων παιδαγωγών, που έλαβε υπόψη του στη σύνταξη των προτάσεών του. Στη συνέχεια, στο κύριο μέρος της Εισηγητικής Έκθεσης, ο συντάκτης της προχωρεί σε συγκεκριμένες προτάσεις, που θα επέτρεπαν την υλοποίηση των προτάσεών του, και τις εκθέτει αναλυτικά. Τα βασικά χαρακτηριστικά των προτάσεων Σαράτση -και ταυτόχρονα η περίληψη της Έκθεσης- είναι:

α) Ιδρύεται ανώτερη σχολή θηλέων, που αποτελείται από τρεις τάξεις. Η σχολή αυτή είναι αυθύπαρκτη και λειτουργεί σε ιδιαίτερο χώρο με δική της διεύθυνση. Κύριος σκοπός της σχολής είναι "η ευρυτέρα μόρφωσις των νεανίδων και η πρακτική αυτών κατάρτισις".

β) Το πρόγραμμα μαθημάτων της σχολής -επηρεασμένο από τα αντίστοιχα προγράμματα ξένων σχολείων- περιλαμβάνει τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής σε ποσότητα ωρών μικρότερη από το πρόγραμμα που ίσχυε τότε στα σχολεία Μέσης εκπαίδευσης της χώρας. Προτείνεται 

——————————————

Βόλου", περιοδ. Αργοναύτης, τεύχ. 3 (Απρίλιος-Ιούνιος), Αθήνα 1976, σ. 6-10]. Το αρχικό κείμενο φαίνεται ότι κατατέθηκε από τον συντάκτη του στο αρχείο του Δήμου Παγασών, από όπου χάθηκε -καθώς καταστράφηκαν οι φάκελοι με τα συμπαρομαρτούντα των Πρακτικών του Δήμου. Επίσης χάθηκαν τα φύλλα της βολιώτικης εφημερίδας Πρόμαχος, όπου υπάρχουν ενδείξεις ότι πρωτοανακοινώθηκε η Έκθεση από τον ίδιο το Σαράτση.

Το μοναδικό αντίγραφο (δακτυλόγραφο), που κράτησε ο ίδιος ο Σαράτσης, βρέθηκε στα κατάλοιπά του, και δημοσιεύτηκε από το συντάκτη αυτών των γραμμών το 1978, με σύντομη εισαγωγή και σχόλια. Η γνησιότητα του μοναδικού αντιγράφου βεβαιώνεται στο: Χαρ. Χαρίτος, "Το πρωτότυπο της Έκθεσης Σαράτση για την ίδρυση του Παρθεναγωγείου Βόλου", περιοδ. Κείμενα τον Βόλου, τεύχ. 6, Βόλος 1979, σ. 541-543.

7

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/98.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

μάλιστα η διδασκαλία των κλασικών κειμένων σε νεοελληνική μετάφραση, ώστε να αποφεύγουν οι μαθήτριες την "ξηράν διδασκαλίαν, την σχολαστικότητα και τας αποκτηνωτικάς αποστηθίσεις", ενώ αντίθετα επιδιώκεται η μετάδοση του "κάλλους της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας" και η έμπνευση, της "αγάπης και του σεβασμού προς τα μεγάλα πνεύματα της αρχαιότητος". Αντίθετα προς τα καθιερωμένα, περισσότερο βάρος αποκτά η διδασκαλία της νέας ελληνικής γλώσσας και γραμματολογίας. Η ταυτόχρονη άλλωστε άφθονη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας και φιλολογίας αποβλέπει στην ικανοποίηση της κοινής γνώμης, "διότι την κοινωνίαν ημών κατέχει ο πόθος της γνώσεως ξένης γλώσσης, η οποία πράγματι συντελεί εις την τελειοτέραν μόρφωσιν". Το πρόγραμμα ακόμη περιλαμβάνει άφθονη διδασκαλία των φυσιογνωστικών μαθημάτων, των μαθηματικών και των θρησκευτικών, τα οποία μάλιστα θα παρείχαν την ευκαιρία αναστροφής με τη γλώσσα του Ευαγγελίου, αναπληρώνοντας έτσι την περιορισμένη διδασκαλία της κλασικής φιλολογίας. Το μάθημα, τέλος, της "νοικοκυροσύνης" ήταν σπουδαίο μέλημα του εισηγητή. Είχε υποδιαιρέσεις την υγιεινή και νοσηλευτική, την καθαριότητα του σπιτιού, την κηπευτική, τη μαγειρική, την κοπτική, ραπτική και κεντητική. Έπρεπε ακόμη να διδάσκονται η μουσική και η ζωγραφική.

γ) Το διδακτικό προσωπικό της σχολής αποτελούν ένας διευθυντής ή διευθύντρια, αριστούχος της φιλολογίας, μία γαλλίδα καθηγήτρια της ξένης γλώσσας και ταυτόχρονα των οικοκυρικών και των φυσιογνωστικών μαθημάτων -για να επιδιώκεται στα μαθήματα αυτά η εμπέδωση της ξένης γλώσσας-, καθηγητής των μαθηματικών και των φυσικών, καθηγητές επίσης για την υγιεινή, τη γυμναστική και τη μουσική.

δ) Οι δαπάνες λειτουργίας της σχολής θα έπρεπε να βαραίνουν τους γονείς των μαθητριών, ενώ ο Δήμος θα αναλάμβανε τα μισά ή λιγότερα από τα ετήσια έξοδα, ανάλογα με τις δυνατότητές του.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/99.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ε) Η εποπτεία και η διοίκηση της σχολής θα γινόταν από πενταμελή Εφορεία, αποτελούμενη: από το Δήμαρχο ως πρόεδρο, δύο άντρες και δύο γυναίκες ως μέλη, που θα επέλεγε το Δημοτικό Συμβούλιο.

Οι προτάσεις Σαράτση κάλυπταν το σύνολο σχεδόν των απαιτήσεων και των αναγκών λειτουργίας μιας τέτοιας σχολής. Πρόβλεπαν τους όρους, σύμφωνα με τους οποίους η πόλη του Βόλου θ' αποκτούσε ένα σχολείο θηλέων ανάλογο με τις απαιτήσεις της εποχής και των εκπαιδευτικών αναγκών της γυναικείας εκπαίδευσης, ένα σχολείο κατάλληλο να προσφέρει το είδος και την ποιότητα της μόρφωσης, που ζητούσε η αστική τάξη των κατοίκων. Το περιεχόμενο του κειμένου του Σαράτση απηχεί λίγο ως πολύ τα αιτήματα της προοδευτικής μερίδας της ελληνικής αστικής τάξης σχετικά με την εκπαίδευση. To γενικό πλαίσιο των αιτημάτων αυτών ήταν ήδη γνωστό κατά την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα -όπως διαφαίνονται τουλάχιστο στα Νομοσχέδια του 1889 και του 1899, που δεν ψηφίστηκαν- και γίνεται εμφανές στον προβληματισμό και τις καταληκτικές προτάσεις του Συνεδρίου του 1904.

Στην Εισηγητική Έκθεση του Σαράτση αποκαλύπτεται η ίδια συλλογιστική, αφού δε μεταβάλλει το καθιερωμένο πρότυπο της αγωγής των κοριτσιών, εναντιώνεται στην ξένη επιρροή τονίζοντας τον εθνωφελή προορισμό της διδασκαλίας και προωθεί εκσυγχρονιστικές ιδέες όπως την πολύωρη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας και των φυσιογνωστικών μαθημάτων, αποφορτίζει το πρόγραμμα από τη σχολαστική διδασκαλία των κλασικών γλωσσών και επιμένει στην παροχή χρήσιμων γνώσεων ως προς τα οικιακά τους καθήκοντα. Η επίδραση των συζητήσεων του Συνεδρίου του 1904 (στο οποίο δεν είχε πάρει μέρος ο ίδιος) και των εκσυγχρονιστικών της γυναικείας εκπαίδευσης τάσεων της εποχής του, είναι περισσότερο από εμφανής στο κείμενο του Σαράτση.

Οι προτάσεις Σαράτση έγιναν δεκτές από την πλειοψηφία των

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/100.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΕΙΚΟΝΑ

1. Ίδρυση του βολιώτικου Παρθεναγωγείου

Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Παγασών

(8 Σεπτεμβρίου 1908)

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/101.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

μελών του δημοτικού συμβουλίου Παγασών1. Κατά την ίδια συνεδρίαση το δημοτικό συμβούλιο εξέδωσε την με αριθμό 156 πράξη του, που αποτελεί την ιδρυτική απόφαση της δημιουργίας του Α.Δ.Π.2. Το δημοτικό επίσης συμβούλιο ανέθεσε σε πενταμελή επιτροπή (Εφορεία) -που την αποτελούσαν οι: Κ. Γκλαβάνης, δήμαρχος, ως πρόεδρος, και Δ. Σαράτσης, Σ. Μουσούρης, δημοτικοί σύμβουλοι, Φιλ. Ιωαννίδου και Αγλ. Κοκωσλή, ως μέλη- να μεριμνήσει για όλα τα σχετικά ζητήματα, δηλαδή την εξεύρεση κατάλληλου οικήματος για να στεγάσει το Σχολείο, να εγγράψει τις πρώτες μαθήτριες για την πρώτη τάξη, να καταρτίσει το πρόγραμμα μαθημάτων σύμφωνα με όσα πρόβλεπε η Εισηγητική Έκθεση του Σαράτση και να προσλάβει το απαιτούμενο διδακτικό και βοηθητικό προσωπικό.

——————————————

1. Διαβάζουμε στα "Πρακτικά του δημοτικού συμβουλίου": "Το Συμβούλιον κατά πρότασιν του κ. Δημάρχου, εισέρχεται εις την συζήτησιν του περί διατηρήσεως ή μη ανωτέρων τάξεων εις το ενταύθα A' Σχολείον θηλέων ζητήματος. Ο κ. Δ. Σαράτσης, ως μέλος της επί τούτω ορισθείσης άλλοτε υπό του Συμβουλίου επιτροπής, εγειρόμενος αναγινώσκει μακροτάτην έκθεσιν περί του οργανισμού και του προγράμματος ειδικής Σχολής προς πρακτικήν ανωτέραν μόρφωσιν των θηλέων, ανεξαρτήτου δε από του Δήμου, και ης η δαπάνη, λέγει, δεν θα ανέλθη πλέον των 13.000 δραχμών, τας ημισείας των οποίων δέον να συνεισφέρη ο Δήμος Παγασών, τας δε υπολοίπους θα καλύψωσι τα επί τούτω ορισθησόμενα δίδακτρα των διδαχθησομένων μαθητριών [...] Η πρότασις αύτη γίνεται δεκτή κατ' αρχήν, αντιφρονούντος του κ. Σπ. Μουσούρη και άλλων τινών θεωρούντων την λειτουργίαν της συσταθησομένης ταύτης Σχολής δυσχερή, επί τούτω δε εκλέγεται επιτροπή εκ των Δημοτικών Συμβούλων κ.κ. Δ. Σαράτση, Σπ. Μουσούρη, της κυρίας Φ[ιλίτσας] Ευστ. Ιωαννίδου και της Δεσποινίδος [Αγλαΐας] Κοκωσλή, ίνα μεριμνήση περί παντός ό,τι αφορά την σύστασιν της Σχολής και υποβάλη εις την προσεχή συνεδρίασιν το πόρισμα των ενεργειών της". [Δήμος Παγασών, "Πρακτικά των συνεδριάσεων του δημοτικού συμβουλίου", τ. 11ος (1908-1911), σ. 87-88, συνεδρία ΚΗ' (8 Σεπτεμβρίου 1908)].

2. Δήμος Παγασών, "Ψηφίσματα", τ. 14ος (1908-1911), σ. 49, συνεδρία KH', αρ. πράξ. 156 (8 Σεπτεμβρίου 1908). Το κείμενο της πράξης αυτής που αποτελεί την ιδρυτική απόφαση δημιουργίας του Α.Δ.Π., δημοσιεύεται στον τ. Β', σ. 31-32.

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/102.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Όλα αυτά πραγματοποιήθηκαν ως το τέλος Σεπτεμβρίου 1908 και είναι έργο κυρίως των δύο γυναικών -μελών της Εφορείας- και του Δημ. Σαράτση, του οποίου οι ενέργειες και οι φροντίδες για τη δημιουργία του Σχολείου δικαίως τον αναδεικνύουν ως τον ιδρυτή του βολιώτικου Παρθεναγωγείου. Τα υπόλοιπα δύο μέλη της Εφορείας φαίνεται ότι δε συνέργησαν όσο έπρεπε δραστήρια, επειδή ο Γκλαβάνης ως δήμαρχος ήταν πολύ απασχολημένος και επειδή ο δικηγόρος Σ. Μουσούρης υπήρξε επιφυλακτικός προς την ιδέα δημιουργίας του Σχολείου· ο ίδιος είχε προβλήματα υγείας, πράγμα που οδήγησε στην αντικατάστασή του, στα μέσα περίπου του 1909, από τον επίσης δικηγόρο και δημοτικό σύμβουλο Ι. Χρυσοβελώνη, που κι αυτός ελάχιστα ασχολήθηκε με την εποπτεία του Σχολείου.

Λίγες μέρες αργότερα, κατά τη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της 24ης Σεπτεμβρίου 1908, έγιναν γνωστά τα μέτρα, που πήρε η Εφορεία του Α.Δ.Π.· τα ανάγγειλε ο Δ. Σαράτσης, αναφέροντας ότι η αναγγελία της ίδρυσης της σχολής έγινε με ενθουσιασμό δεκτή από την κοινή γνώμη του Βόλου, και ζήτησε την έγκριση ποσού 1800 δραχμών για τα πρώτα έξοδα λειτουργίας του νέου Σχολείου. Κατά την ίδια συνεδρίαση, παρά τις επιμέρους αντιρρήσεις ορισμένων δημοτικών συμβούλων, αποφασίστηκε η εγκατάσταση της σχολής σε ιδιαίτερο οίκημα και εγκρίθηκε η χορήγηση της πίστωσης1. Πέντε μέρες αργότερα,

——————————————

1. Διαβάζουμε στα "Πρακτικά του δημοτικού συμβουλίου": «...Είτα εισάγει o κ. Δ. Σαράτσης το αποτέλεσμα των ενεργειών της επιτροπής επί της συστάσεως μορφωτικής Σχολής των θηλέων και λέγει ότι η σύστασις ενταύθα της τοιαύτης Σχολής εγένετο υπό της κοινωνίας ενθουσιωδώς δεκτή. Εδήλωσαν δε να φοιτήσωσιν εις την ιδρυομένην ταύτην Σχολήν 37 άχρι τούδε μαθήτριαι και καταλήγει ζητών πίστωσιν 1800 δραχμών διά την δαπάνην της προκειμένης Σχολής επί τρεις μήνας [...] Εγείρεται μακρά συζήτησις μεταξύ Αποστολίδου-Μουσούρη, αντιφρονούντων και προτεινάντων την αναβολήν της συστάσεως επί έν έτος, και των κ.κ. Δ. Σαράτση και Ιω. Χρυσοβελωνη επιμεινάντων εις την σύστασιν της Σχολής κατά τα προαποφασισθέντα υπό του Συμβουλίου, απορριπτομένης δε της προτάσεως

Σελ. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/103.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

στις 29 Σεπτεμβρίου 1908, φαίνεται ότι ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση των ενεργειών της Εφορείας με την πρόσληψη του Αλέξανδρου Δελμούζου, νέου τότε παιδαγωγού με λαμπρές σπουδές στη Γερμανία, ως διευθυντή του Α.Δ.Π, -αφού είχε προηγηθεί ανεπιτυχής αναζήτηση γυναίκας διδάκτορα της φιλολογίας1. Ο Δ. Σαράτσης ανάγγειλε τη συμφωνία με το Δελμούζο ν' αναλάβει τη διεύθυνση του Παρθεναγωγείου με μηνιαίο μισθό 350 δραχμών. H συμφωνία έγινε δεκτή, παρά τις επιφυλάξεις (πάλι) της συντηρητικής μερίδας των συμβούλων, εκ μέρους των οποίων ο Π. Αποστολίδης -όπως καταχωρίστηκε στα Πρακτικά- "αντικρούει ισχυριζόμενος ότι δεν επιτρέπεται να διευθύνη Σχολήν θηλέων άρρην διευθυντής, έχει δε την γνώμην ότι λίαν ταχέως και αφεύκτως θα ναυαγήση η Σχολή !"2.

H ίδρυση από το Δήμο Παγασών του Α.Δ.Π. ήταν πια γεγονός, μέσα σ' ένα κλίμα αισιοδοξίας εκ μέρους των ιδρυτών, αλλά και αντιδράσεων ή έστω αμφιβολιών για τη λειτουργικότητα της σχολής. Στο θέμα όμως αυτό θα επανέλθουμε.

1. Δημήτρης Σαράτσης, ο ιδρυτής του Α.Δ.Π.

Είναι αναμφισβήτητο γεγονός πως ο Δημ. Σαράτσης υπήρξε ο εμπνευστής και ο δημιουργός του βολιώτικου Παρθεναγωγείου. Στις προσωπικές ενέργειες εκείνου οφείλεται κατά μέγιστο μέρος

——————————————

του κ. Περ. Αποστολίδου "περί αναβολής του ζητήματος" διά ψήφων 14 κατά 3, αποφασίζεται η εγκατάστασις της Σχολής εις ίδιον οίκημα και ουχί εν τω 1ω των θηλέων και χορηγείται πίστωσις εκ δραχμών 1800 -χιλίων οκτακοσίων-, εις βάρος του αποθέματος, διά την διατήρησιν της Σχολής επί τρεις μήνας και εκδίδεται η υπ' αριθμ. 137 εν[εστώτος] έτους πράξις του...». [Δήμος Παγασών, "Πρακτικά συνεδριάσεων δημοτικού συμβουλίου", τ. 11ος (1907-1911), σ. 91-92, συνεδρία A' (24 Σεπτεμβρίου 1908)].

1. Η Δίκη του Ναυπλίου, ό.π., σ. 273.

2. Δήμος Παγασών, "Πρακτικά συνεδριάσεων δημοτικού συμβουλίου", ό.π., σ. 98 (συνεδρία AB'-29 Σεπτεμβρίου 1908).

Σελ. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/104.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

η ίδρυση και η λειτουργία του Α.Δ.Π. Αξίζει λοιπόν να παρακολουθήσουμε με συντομία τους λόγους, που οδήγησαν το Σαράτση να σκεφτεί την ίδρυση και την προσωπική του συμβολή στη δημιουργία του μεταρρυθμιστικού αυτού πειράματος.

O ίδιος απολογούμενος στη Δίκη του Ναυπλίου εξηγεί τις συνθήκες δημιουργίας του Σχολείου: "Είμαι ο ιδρυτής του Ανωτέρου Δημοτικού Παρθεναγωγείου [...] και επιθυμώ να καταστήσω εις υμάς γνωστούς τους λόγους, οι οποίοι έπεισαν τον δήμον Παγασών να προβή εις την γενναίαν αυτήν εκπαιδευτικήν μεταρρύθμισιν [...] Εν πρώτοις τα ελαττώματα του εκπαιδευτικού συστήματος εν γένει παρ' ημίν [...] Τα ελαττώματα ταύτα δεν ήτο δυνατόν να διαφύγουν και εμέ, ο οποίος και ως πολίτης ενδιεφερόμην διά την εξέλιξιν της εκπαιδεύσεως και ως πατήρ παρηκολούθουν τα μειονεκτήματα αυτής επί της μαθητρίας κόρης μου [...] Δεύτερος λόγος ήτο ότι το Κράτος από της συστάσεώς του δεν εμερίμνησε ποσώς περί της μέσης εκπαιδεύσεως των θηλέων αφήσαν ταύτην εις τας χείρας της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, η οποία όμως διά των Αρσακείων της προνοεί μόνον περί παραγωγής διδασκαλισσών και ουδεμίαν πνευματικήν κατεύθυνσιν δίδει εις τας οικογενείας, αι οποίαι θέλουν να δώσουν ανωτέραν μόρφωσιν εις τα κορίτσια των. Τρίτος λόγος ήτο, ότι εν Βόλω είχεν αρχίσει λειτουργούσα Σχολή των Καλογραιών, η οποία κατ' εμέ αποτελεί διά τας ελληνίδας εθνικόν και θρησκευτικόν κίνδυνον [...] Τέταρτος ήτο, ότι το προσωπικόν των δύο ανωτέρων τάξεων όπως ελειτούργουν τότε εν Βόλω, παντοδαπόν την εκπαιδευτικήν προέλευσιν δεν διετέλει υπό ανωτέραν διεύθυνσιν, εδίδασκε δε επί τη βάσει προγράμματος καμμίαν σχέσιν έχοντος προς τον προορισμόν της γυναικός εν γένει και ιδία της ελληνίδος..."1.

Και οι τέσσερις λόγοι που επικαλείται ο Σαράτσης ήταν βάσιμοι. Ήταν γενική διαπίστωση πως η παροχή από το επίσημο κράτος πραγματικής και με σωστή κατεύθυνση μόρφωσης στα κορίτσια παρέμενε ελλιπής και ανάρμοστη προς τα ειδικά 

——————————————

1. Η Δίκη του Ναυπλίου, ό.π., σ. 269.

Σελ. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/105.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ενδιαφέροντα της γυναικείας εκπαίδευσης. Ήταν επίσης ανύπαρκτη η κρατική φροντίδα για τη μέση εκπαίδευση των θηλέων. Οι λόγοι αυτοί ίσχυαν γενικά για όλη την επικράτεια και αναφέρθηκαν στην αρχή του κεφαλαίου οι εκτιμήσεις μου. Επίσης έχω αναφερθεί στην αποτυχημένη προσπάθεια που έγινε στο πλαίσιο του 1ου δημοτικού Παρθεναγωγείου Βόλου. Αλλά και ο τρίτος λόγος, που αφορά τη λειτουργία στην πόλη ξενόγλωσσων σχολών, υπήρξε σοβαρός. Τέτοια σχολεία, όπου διδασκόταν η γαλλική γλώσσα και η μουσική, λειτουργούσαν στο Βόλο ήδη κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα. Για τις σχολές αυτές ήταν διάχυτη η γνώμη, που διατυπώνει επιγραμματικά ο Σαράτσης ότι "...δημιουργούσι γυναίκας ανεπτυγμένας μεν μετριώτατα, κοσμοπολίτισσας δε, μη εχούσας την προς την πατρίδα στοργήν, η οποία εμπνέεται δι' ημάς τους Έλληνες υπό της ορθοδόξου θρησκευτικής και υπό της εθνικής μας ιστορίας, δύο μαθημάτων τα οποία εις μάτην ζητεί τις να εύρη εις τα ανεξέλεγκτα άλλως τε προγράμματα των καλογηριστικών Σχολών"1.

Ειδικότερα στο Βόλο συνυπήρχε η κοινή διάθεση τόσο ν' αποκτήσει μια κόρη "καθωσπρέπει" οικογενείας τη χάρη της ευρωπαϊκής γλώσσας και συμπεριφοράς, αλλά και η επιφύλαξη για τις πιθανότητες προσηλυτισμού των θυγατέρων τους σε αλλότρια δόγματα και συνήθειες. Παράλληλα βέβαια στο Βόλο η ευάριθμη παροικία, γάλλων και ιταλών κυρίως, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν πετυχημένοι έμποροι, επαγγελματίες και επιστήμονες, καθολικοί στο δόγμα, εξασκούσε σημαντική επίδραση στα πολιτισμικά, αλλά και στα πολιτικά, θέματα της κοινωνίας του Βόλου. Ήταν λοιπόν επόμενο να ασκούν κάποια πίεση προς τους αναπτυσσόμενους αστούς-γονείς οι ξένες σχολές, όταν μάλιστα τα άλλα σχολεία (δημοτικά θηλέων) δεν παρείχαν παρά σπάνια και στοιχειώδη μόνο διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας. Η ίδια αυτή αιτία δικαιολογεί την προσπάθεια να διδαχτούν τα "γαλλικά" τόσο στις "ανώτερες" τάξεις του δημοτικού Παρθεναγωγείου,

——————————————

1. Η Εισηγητική Έκθεση, εδώ, τ. Β΄, σ. 20-21.

Σελ. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/106.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

όσο και, πολύ περισσότερο, στο νέο Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο.

Κι αν αυτές ήταν οι επιδράσεις, καθολικότερου χαρακτήρα, που δέχτηκε o Σαράτσης, είναι σημαντικό να επισημανθούν οι προσωπικές του παρορμήσεις και η συγκεκριμένη προσωπική του στάση απέναντι στο εκπαιδευτικό πρόβλημα, ώστε να γίνει περισσότερο κατανοητή η διεργασία εκείνη που τον οδήγησε στη σύνθεση της Εισηγητικής Έκθεσης και επομένως στην ίδρυση του Α.Δ.Π. Υπογραμμίστηκε ήδη η σημασία του "Πρώτου Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συνεδρίου" του 1904 1. Στο Συνέδριο εκείνο δεν πήρε μέρος ο βολιώτης γιατρός, αλλά φαίνεται ότι τα θέματα και τα πορίσματα του Συνεδρίου απασχόλησαν πολύ τον εμπνευστή του Σχολείου του Βόλου. Αυτό αποδεικνύεται από την ταύτιση των προβληματισμών του Σαράτση με εκείνους του Συνεδρίου, ακόμη και στη φραστική τους διατύπωση. Δεν είναι καθόλου παράξενο ότι o Σαράτσης βρήκε στα πορίσματα του Συνεδρίου την επιβεβαίωση των δικών του ανησυχιών, τη λύση των δικών του αποριών, αλλά και την έμπνευση ορισμένων από τις λύσεις, που θα είχαν εφαρμογή στις απαιτήσεις της συγκεκριμένης (της βολιώτικης) κοινωνίας. Το επιβεβαιώνει ο ίδιος στα κείμενά του και προσθέτει : "...για περισσότερο κύρος, σε τόσο σπουδαίο θέμα, όπως ήταν η μεταρρύθμιση της εκπαιδεύσεως, είχα αποταθεί στον κ. Γεώργιο Δροσίνη, Γενικό Επιθεωρητή τότε της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, την κυρίαν [Καλιρρόη] Παρρέν και τους παιδαγωγούς [Νικ.] Καπετανάκην και [Γεωργ.] Παπασωτηρίου [...] Διάβασα κάμποσα σχετικά βιβλία γαλλικά και γερμανικά. Ζήτησα κι έλαβα από τον Κωστή Τοπάλη, που ασχολούνταν και με τα εκπαιδευτικά, και από το Σύλλογο προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων, προγράμματα Αμερικάνικων και Ελβετικών σχολείων, και ήξερα τους σκοπούς και τα προγράμματα δύο αναμορφωτικών σχολείων που είχαν

——————————————

1. Πβ. A. Δημαρά, ό.π., σ. λα΄· και: A. Καρανικόλα, «Το "Πρώτον ελληνικόν εκπαιδευτικόν συνέδριον" και η σημασία του», ό.π.

Σελ. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/107.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ιδρυθή τότε, το ένα στη Γαλλία, του Demolius, και το άλλο στη Γερμανία, του Lizt..."1. Αλλ' εκτός από την ξένη και την ελληνική βιβλιογραφία και τις συμβουλές των ειδικών, ο Σαράτσης χρησιμοποίησε και την προσωπική του ευαισθησία και διαίσθηση. Σημειώνει ο ίδιος : "Αλλ' όταν σκοπή τις να μεταρρυθμίση τα κακώς κείμενα, δεν πρέπει νομίζω, μόνον να αρκείται εις θεωρητικάς μελέτας, αλλά να παρατηρή και τας ανάγκας και τας τάσεις της κοινωνίας, εν τη οποία πρόκειται να εισαχθώσιν αι μεταρρυθμίσεις, και να κανονίζη ταύτας αναλόγως των οικονομικών δυνάμεων, αι οποίαι προς τούτο είναι δυνατόν να διατεθώσιν..."2. Το ρεαλιστικό υπόβαθρο των απόψεων του Σαράτση εξηγεί καλύτερα τις προτάσεις που διατύπωσε στην Εισηγητική του Έκθεση, όταν συμπυκνώνει τον σκοπό που θα εξυπηρετούσε η λειτουργία του Α.Δ.Π.: "[Η εκπαίδευσις των θηλέων πρέπει να τείνη εις την μόρφωσιν πνεύματος και δημιουργίαν] χαρακτήρος αφ' ενός, και αφ' ετέρου να χορηγή όλας εκείνας τας πρακτικάς γνώσεις, διά των οποίων η σημερινή μαθήτρια να καταστή εν τω μέλλοντι πρότυπον μητρός, συζύγου και νοικοκυράς..."3. Στο σημείο αυτό αναγνωρίζουμε τα αστικά ιδανικά για την εκπαίδευση, εκφραστής των οποίων στάθηκε ο Σαράτσης· αλλά στο θέμα αυτό θα επανέλθουμε.

——————————————

1. Δ. Σαράτσης, "Η γένεση και η ζωή του Ανώτερου Παρθεναγωγείου Βόλου", περιοδ. Νέα Εστία, τεύχ. 309 (1.H.1939), σ. 1471. (Τα ονόματα των ξένων σχολείων έχουν γραφεί ανορθόγραφα, αντί των ορθών: DernolinS και Lietz).

2. H Εισηγητική Έκθεση, εδώ, τ. Β', σ. 16-17.

3. Στο ίδιο, σ. 16. Σ' ένα άλλο κείμενο του, ο Σαράτσης καθορίζει ως εξής το σκοπό ίδρυσης του Α.Δ.Π.: "Όταν ο Δήμος Παγασών ίδρυε το πρότυπον τούτο Σχολείον, είχεν κυρίως δύο σκοπούς, ήτοι πρώτον να εγκαταστήση σύστημα εκπαιδεύσεως συμφωνότερον προς τον προορισμόν της Ελληνίδος και δεύτερον να εφαρμόση διδακτικάς μεθόδους, υπαγορευομένας υπό της νεωτέρας παιδαγωγικής και υγιεινής". ("Το Ανώτερον Δημοτικόν Παρθεναγωγείον - εισήγησις γενομένη κατά τας χθεσινάς εξετάσεις υπό του ιατρού κ. Δημ. Σαράτση", εφημ. Πανθεσσαλική, φ. της 15.6.1909, σ. 1. Βλ. και εδώ, τ. Β', σ. 33).

Σελ. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/108.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΕΙΚΟΝΑ

2. Δημ. Σαράτσης

Σχέδιο Δημ. Μοράρου

Βέβαια ο Σαράτσης, οδηγημένος και από άλλες κατευθύνσεις, προχώρησε πολύ πιο βαθιά στην αναγκαιότητα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης ακριβώς στο κέντρο του μορφωτικού προβλήματος, τη στροφή δηλαδή προς την απόκτηση δεξιοτήτων, και την πνευματική καλλιέργεια της ελληνίδας, της βολιώτισσας κόρης συγκεκριμένα. Κι αυτή τη νέα διάσταση στις αλλαγές του μορφωτικού κλίματος επισήμανε ήδη ο Δελμούζος, εκφράζοντας τη γνώμη του για τις προτάσεις του συνεργάτη του: "Στις προτάσεις του Σαράτση ξεχωρίζει πια η αυθυπαρξία του νέου Ελληνισμού"1. Εδώ προβάλλει η επίδραση που άσκησαν στη σκέψη του Σαράτση τα κηρύγματα της πνευματικής κίνησης που κατόπιν

——————————————

1. A. Δελμούζος, Το κρυφό σκολειό, ό.π., σ. 24.

Σελ. 108
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/109.gif&w=600&h=915 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΕΙΚΟΝΑ

3. Αλ. Δελμούζος

Σχέδιο Δημ. Μοράρου

ονομάστηκε «Εκπαιδευτικός Δημοτικισμός». Χωρίς να αναφέρεται άμεσα από τον ίδιο, είναι ολοφάνερο ότι οι προθέσεις του Σαράτση διαπνέονται από το «λυτρωτικό κύρος» της ιδέας, που είχε και θεωρητικά θεμελιωθεί από το Φ. Φωτιάδη, ότι δηλ. o δημοτικισμός, ως ευρύτερη πνευματική κίνηση κι όχι μόνο ως γλωσσικό αίτημα, είναι η καλύτερη λύση στο μορφωτικό πρόβλημα των νεοελλήνων. Στην ιδέα αυτή οι προθέσεις του Σαράτση συμπίπτουν απόλυτα με τις διαθέσεις του Δελμούζου, πολύ πριν γνωριστούν μεταξύ τους1.

——————————————

1. Για το θέμα των επιδράσεων και το ιδεολογικό υπόβαθρο των δημιουργών του Α.Δ.Π. (Σαράτση-Δελμούζου) θα επανέλθουμε στο τέλος του κεφαλαίου, όταν εξετάσουμε τις παιδαγωγικές αρχές που εφαρμόστηκαν στη διδασκαλία.

Σελ. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/110.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

2. Η λειτουργία του Σχολείου

Στο Βόλο, μια πόλη όπου στις αρχές του αιώνα μας είχαν διαμορφωθεί οι συνθήκες προσαρμογής στις απαιτήσεις των καιρών και με δεδομένη την κατίσχυση της αστικής τάξης και των ιδεολογικών της προσανατολισμών, φάνηκε ότι υπήρξε ώριμο πλέον το περιβάλλον για να ευδοκιμήσουν διάφορες μεταρρυθμιστικές προτάσεις, ενώ παράλληλα η κοινωνική διαστρωμάτωση και η παρατηρούμενη ρευστότητα των ιδεολογικών τάσεων επέτρεπαν τη συντήρηση και την ανεξελιξιμότητα των πεποιθήσεων, και επομένως την επιφυλακτικότητα απέναντι σε καινοφανείς προτάσεις, ιδιαίτερα στον ευαίσθητο τομέα της εκπαίδευσης και προπάντων της γυναικείας.

Μέσα σ' αυτές τις ρευστές ιδεολογικές και κοινωνικές συνθήκες δημιουργήθηκε και άρχισε να λειτουργεί το Α.Δ.Π. Εμφανής αιτία της δημιουργίας αποτέλεσε η κοινή διαπίστωση της αποτυχίας των παλαιών εκπαιδευτικών σχημάτων, τουλάχιστον από την πλειοψηφία των αρμοδίων παραγόντων της πόλης, και γενέθλια διακήρυξη η πρόταση του Δ. Σαράτση στο δημοτικό συμβούλιο της πόλης. Παρά τις επιφυλάξεις και τις μεμψιμοιρίες, που εκτίθενται αλλού, το δημοτικό συμβούλιο Παγασών (Βόλου), κατά πλειοψηφία, αποφάσισε τη δημιουργία του σχολείου. Έλαβε τον τίτλο "Ανώτερο", επειδή επρόκειτο για σχολείο ανώτερης του Δημοτικού βαθμίδος (Μέσης), "Δημοτικό", επειδή την ίδρυση και την εποπτεία του ανέλαβε ο Δήμος αναθέτοντας στην Εφορεία του σχολείου τις περαιτέρω ρυθμίσεις της λειτουργίας του, και "Παρθεναγωγείο" κατά την ορολογία της εποχής, επειδή αφορούσε την εκπαίδευση των κοριτσιών.

Ως θεσμοποιούμενο εκπαιδευτικό ίδρυμα το Α.Δ.Π. του Βόλου υπήρξε καινοφανές, αν και προϋπήρχαν στον ελλαδικό και τον εξωμητροπολιτικό χώρο αρκετά (ιδιωτικά) σχολεία θηλέων της ίδιας βαθμίδας και παρόμοιων στόχων. Το γεγονός που καθιστά το Σχολείο του Βόλου εντελώς διαφορετικό από τα παρόμοια ελληνικά εκπαιδευτήρια υπήρξε η πρόθεση του ιδρυτή

Σελ. 110
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/111.gif&w=600&h=915 20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΕΙΚΟΝΑ

4. Το πρώτο δημοσίευμα για τη λειτουργία του Παρθεναγωγείου.

του (Δ. Σαράτση) και η συμπορευόμενη διάθεση του διευθυντή του (A. Δελμούζου) να καταστήσουν το σχολείο αυτό εκπαιδευτικό ίδρυμα εφαρμογής νέων διδακτικών στόχων, διαφοροποιημένου προγράμματος και ρηξικέλευθων μεθόδων διδασκαλίας και σχολικής ζωής, υπό την επίδραση κυρίως μερικών από τις νεοτεριστικές ευρωπαϊκές εκπαιδευτικές κινήσεις, των αστικών αντιλήψεων για τη χρησιμότητα και λειτουργικότητα των γνώσεων και των υπό διαμόρφωση μεταρρυθμιστικών προτάσεων του «Εκπαιδευτικού Δημοτικισμού». Ουσιαστικά οι δημιουργοί του βολιώτικου Σχολείου θέλησαν να λειτουργήσει ως πειραματικό εκπαιδευτικό ίδρυμα και ως χώρος δοκιμής μεταρρυθμιστικών 

Σελ. 111
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/34/gif/112.gif&w=600&h=91520 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

προτάσεων, που οι κοινωνικές και πνευματικές συνθήκες της εποχής και του χώρου είχαν ήδη προετοιμάσει το έδαφος.

Σ' εφαρμογή των αποφάσεων του δημοτικού συμβουλίου Παγασών, η Εφορεία του Α.Δ.Π. -στην πραγματικότητα τρία από τα μέλη της (ο Δ. Σαράτσης, η Φιλ. Ιωαννίδου και η Αγλ. Κοκωσλή)- έθεσε σε λειτουργία το μηχανισμό δημιουργίας του Σχολείου στα τέλη Σεπτεμβρίου 1908. Οι πρώτες φροντίδες των μελών της Εφορείας αφιερώθηκαν στην αναζήτηση διευθυντή του Σχολείου και διδακτικού προσωπικού, στην εξεύρεση κατάλληλου κτηρίου για να χρησιμοποιηθεί ως διδακτήριο, και την προσέλκυση και εγγραφή μαθητριών.

Όπως σε άλλο σημείο εκτίθεται, με ενέργειες του Δ. Σαράτση (και σύσταση του Νικ. Πολίτη και προσωπική εκτίμηση) έγιναν συνεννοήσεις και πραγματοποιήθηκε η πρόσληψη, στη θέση του διευθυντή, του Αλέξ. Δελμούζου. Με προκαταρκτικές διαβουλεύσεις από το Δ. Σαράτση και με τις προσωπικές εκτιμήσεις από τον Αλ. Δελμούζο έγινε η πρόσληψη των καθηγητών από το διαθέσιμο εκπαιδευτικό προσωπικό, που εκείνη την εποχή υπήρχε στο Βόλο. Ο αριθμός, η ειδικότητα, τα προσόντα και οι συνθήκες συνεργασίας με τη διεύθυνση του Σχολείου των καθηγητών, που προσέλαβε το Α.Δ.Π., καθώς και οι οικονομικοί και επιστημονικοί όροι της συνεργασίας του διδακτικού προσωπικού εκτίθενται στην οικεία ενότητα.

Με ενέργειες των μελών της Εφορείας επίσης βρέθηκε και νοικιάστηκε για ένα χρόνο, και χρησιμοποιήθηκε ως διδακτήριο, η διώροφη οικία με αυλή και κήπο, ιδιοκτησία του γιατρού Κων. Εγγλέζου στη συμβολή των οδών Πηλέως (σημερινή Αντωνοπούλου) και της στενής παρόδου της οδού Ιωλκού (σημερινή Τ. Οικονομάκη), η οποία ας σημειωθεί ονομάστηκε από το Δήμο "οδός Παρθεναγωγείου" και διατήρησε την ονομασία αυτή ως το 1945. Την άνοιξη του 1909 νοικιάστηκε απέναντι στο οίκημα του Σχολείου περιφραγμένο οικόπεδο, για να χρησιμοποιείται ως χώρος άσκησης των μαθητριών στα μαθήματα της γυμναστικής και της κηπουρικής. Την επόμενη χρονιά (1909-1910) και ως

Σελ. 112
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Α΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 93
    20 Α. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

    εκπαιδευτήρια δε διέφεραν ουσιαστικά από εκείνα που επίσημα ίσχυαν στα δημόσια σχολεία της ελληνικής επικράτειας. Έγινε επίσης σαφές ότι, τουλάχιστον η μέση εκπαίδευση για τα κορίτσια του Βόλου, παρεχόταν σε ατελή μορφή, είτε σε ιδιωτικά παρθεναγωγεία, είτε στη σχολή καλογραιών, ενώ σπάνια ήταν η συμφοίτηση των κοριτσιών στα σχολεία αρρένων. Επομένως υπήρχε τεράστιο χάσμα στην εκπαίδευση των θηλέων.

    Προσωρινή λύση στο πρόβλημα αυτό φάνηκε ότι έδωσε η πρόσθεση δύο ανώτερων τάξεων (7ης και 8ης) στις έξι του 1ου πλήρους δημοτικού σχολείου θηλέων, που λειτουργούσε στη συνοικία Αγίου Νικολάου με διευθύντρια τη δημοδιδασκάλισσα Σταμ. Κολοσούκα. Η απόφαση αυτή πάρθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο Παγασών το 1902, ύστερα από εισήγηση του δημάρχου Ν. Γεωργιάδη. Η πρόταση του δημάρχου έγινε αποδεκτή και εγκρίθηκε πίστωση 1500 δραχμών για τα έξοδα λειτουργίας της πρώτης από τις "ανώτερες" τάξεις1.

    Η προσπάθεια όμως παροχής "γυμνασιακής" μόρφωσης στα κορίτσια του Βόλου δεν έφερε τους αναμενόμενους καρπούς, κι έτσι το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την κατάργησή τους, γεγονός που αποτέλεσε την απαρχή της δημιουργίας, πάλι από το Δήμο Παγασών, του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου, όπως παρακάτω αναπτύσσεται.

    Β. Η ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜ. ΣΑΡΑΤΣΗ ΚΑΙ Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ ΒΟΛΟΥ

    Όπως έχει αναφερθεί, η δημοτική αρχή Παγασών (Βόλου) από το σχολικό έτος 1902-03 προσπάθησε να καλύψει το κενό

    ——————————————

    1. Βλ. Δήμος Παγασών, "Ψηφίσματα", τ. 11ος (1901-1903), σ. 276 (πράξ. 376 της συνεδρίας ΠΑ' - 19 Ιουνίου 1902), και Λογοδοσία Νικολάου Γεωργιάδου, Δημάρχου Παγασών, της διοικήσεως και διαχειρίσεως από το 1900 μέχρι του 1903, σ. 33-36.