Συγγραφέας:Χαρίτος, Χαράλαμπος
 
Τίτλος:Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:20
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:2ος από 2 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα, Βόλος
 
Χρονική κάλυψη:1908-1911
 
Περίληψη:Θέμα του βιβλίου αυτού είναι η ιστορία του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου του Βόλου, του σχολείου που ίδρυσε ο Δήμος Παγασών (Βόλου) εγκρίνοντας την εισήγηση του Δημητρίου Ι. Σαράτση και του οποίου διευθυντής υπήρξε ο Αλέξανδρος Π. Δελμούζος. Ουσιαστικά ο συγγραφέας ασχολείται με τη χρονική περίοδο της εξαετίας 1908-1914, με την εποχή δηλαδή κατά την οποία ιδρύθηκε και λειτούργησε το Σχολείο του Βόλου και δημιουργήθηκε –μετά τη διακοπή της λειτουργίας του– ο θόρυβος εναντίον των δημιουργών του, καθώς και εναντίον των στελεχών του Εργατικού Κέντρου της πόλης, γνωστός ως υπόθεση των «Αθεϊκών» του Βόλου, με κατάληξη τη Δίκη τον Ναυπλίου. Ο δεύτερος τόμος περιέχει ένα απάνθισμα αντιπροσωπευτικών κειμένων της εποχής, που αφορούν στην ίδρυση, τη λειτουργία και τη δικαστική δίωξη του Παρθεναγωγείου. Περιλαμβάνονται εκεί η Εισηγητική Έκθεση για την ίδρυση του Σχολείου και η σχετική απόφαση του Δήμου Παγασών, δύο από τους δημόσιους απολογισμούς του διδακτικού έργου, η αλληλογραφία των πρωταγωνιστών του Σχολείου, η απόφαση για την κατάργησή του και το Κατηγορητήριο που διατυπώθηκε εναντίον τους, και στο τέλος καταχωρίζονται δείγματα από την απήχηση που είχε η λειτουργία του Σχολείου στην κοινή γνώμη και τις μαθήτριές του.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 13.21 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 36-55 από: 476
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/36.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

συνεννοήσεως και όχι ως σκοπόν, διότι δεν πιστεύω να νομίζη κανείς εξ υμών ότι ο ευτυχέστερος άνθρωπος είνε ο γνωρίζων τους περισσοτέρους γραμματικούς κανόνας.

Μετά τούτο ελήφθη υπ' όψει ότι ως βάσις προς συνεννόησιν μεταξύ διδάσκοντος και διδασκομένου πρέπει να χρησιμεύση η μητρική γλώσσα και επ' αυτής να προσαρμόζηται οιαδήποτε εργασία τείνουσα εις εκμάθησιν δυσκολωτέρων λέξεων ή καταλήξεων ή συντάξεων.

Ως συνέπεια της σκέψεως αυτής έρχεται, ότι πριν ή μάθη κανείς την αρχαίαν ελληνικήν οφείλει να γνωρίζη την σημερινήν καθαρεύουσαν εις την οποίαν να διατυπώνη σαφώς και καθαρά τας εννοίας του. Δια τούτο ευθύς εξ αρχής κατεβλήθη η δέουσα προσοχή εις την διδασκαλίαν αυτής και ως θα πεισθήτε εκ των εκθέσεων, αι μαθήτριαι γράφουν σήμερον απταίστως αυτήν χωρίς σολοικισμούς και ακυρολεξίας.

Εάν μάλιστα συγκρίνητε τας σημερινάς εκθέσεις προς εκείνας τας οποίας συνέτασσον κατά την αρχήν του σχολικού έτους, θα ιδήτε πόση διαφορά υπάρχει, λίαν τιμητική με την εν τω σχολείω εργασίαν.

Πλην της καθαρώς συντακτικής ταύτης εργασίας, το πρόγραμμα περιείχε και την διδασκαλίαν της νεοελληνικής φιλολογίας, της τε λογίας και της δημώδους, την οποίαν εκπροσωπούν τα θαυμάσια δημοτικά μας άσματα και αι ωραίαι μας παραδόσεις.

Τούτο έγεινεν όχι μόνον διότι τα πνευματικά ταύτα προϊόντα είναι καθ' εαυτά ωραία -άγνωστα δυστυχώς εις τους περισσοτέρους εξ ημών- αλλά και διότι έπρεπε να εμφυσηθή εις τα κορίτσια η πεποίθησις ότι το νεοελληνικόν έθνος αποτελεί ιδίαν φυσιογνωμίαν με θαλερωτάτην πνευματικήν ζωήν και ως τοιούτο δεν πρέπει ν' αναμένη τα πάντα από τας σκιάς των προγόνων.

Και αυτά μεν διά την καλλιέργειαν του πνεύματος· αλλά παραλλήλως επεδιώχθη και η ηθική μόρφωσις διά της διδασκαλίας του Ευαγγελίου και της ορθοδόξου ημών πίστεως και των άλλων ηθοπλαστικών μαθημάτων, οποία είνε η ποίησις και η ιστορία. Δι 'όλων

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/37.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

αυτών επεζήτησεν η Εφορεία να δώση φρόνημα γενναίον και ήθος σεμνόν και αρετάς χριστιανικάς, αι οποίαι αποτελούν το θεμέλιον της ελληνικής οικογενείας.

Συγχρόνως εγίνετο και η αισθητική μόρφωσις των μαθητριών αι οποίαι έμαθον να διακρίνουν το ωραίον και το αληθές εν τη τέχνη διά της αναλύσεως που εγίνετο επί διαφόρων εικόνων σχετιζομένων προς την εθνικήν ημών ιστορίαν. Αι αναλύσεις αύται είνε η αρχή συστηματικωτέρας μελέτης των καλών τεχνών η οποία θα γείνη κατά το επόμενον έτος,

Αλλά παρά την πνευματικήν, ηθικήν και αισθητικήν μόρφωσιν επεδιώχθη και η πρόσκτησις πρακτικών γνώσεων, αι οποίαι θα συντελέσουν εις την ευδαιμονίαν εν τω μέλλοντι οικογενειακώ βίω των κοριτσιών· ούτως από της αρχής του δευτέρου εξαμήνου ήρχισαν ασκούμεναι εις την κηπουρικήν και την ανθοκομίαν και αν ο κήπος του σχολείου μας δεν ήτο μακράν θα σας επεδεικνύομεν και τα έργα ταύτα. Εκεί θα εβλέπατε ότι αι μαθήτριαι όχι μόνον έδρεψαν άνθη αλλά και έσκυψαν και επότισαν και εφύτευσαν με τα χέργια των. Αυτή δε ακριβώς η αγάπη προς την εργασίαν, και μάλιστα την χειρωνακτικήν, αποτελεί έν εκ των μεγαλυτέρων κερδών του σχολείου μας.

Από τας αυτάς σκέψεις εδιδάχθη εις αυτάς μεθοδικώς και η κοπτική και ραπτική διά της οποίας ακριβώς τίθενται αι βάσεις της νοικοκυρωσύνης· ούτω δε, αντί των εργοχείρων, τα οποία συνήθως φιγουράρουν εις τας εξετάσεις των παρθεναγωγείων και ενώ αφαιρούν τόσον πολύτιμον καιρόν δεν έχουν τουλάχιστον ούτε καλλιτεχνικήν αξίαν τα περισσότερα, αντί, λέγω, των εργοχείρων, επεζητήθη να μάθουν εργασίαν της οποίας η χρησιμότης είνε μεγίστη διά κάθε νοικοκυριό. Κατά τας εξετάσεις των δύο τούτων μαθημάτων θα ιδήτε ότι αι μαθήτριαι μπορούν με μεγάλην ευχέρειαν να κάμουν το κόψιμο και ράψιμο των φορεμάτων των.

Και αυτά μεν εν σχέσει προς τας διδακτικάς μεθόδους· αλλά δεν είναι άσκοπον να προστεθή ότι η εργασία εγίνετο επί τη βάσει των κανόνων της υγιεινής. Ούτως, εκανονίσθησαν αι ώραι της διδασκαλίας και η εναλλαγή των μαθημάτων κατά τρόπον ώστε

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/38.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

να μη κουράζηται ούτε το σώμα ούτε το πνεύμα και κατωρθώθη ώστε να αποφύγωμεν την διανοητικήν υπερκόπωσιν, η οποία αποτελεί τον μεγαλείτερον κίνδυνον των σχολείων εν γένει. Επί πλέον κατά το δεύτερον εξάμηνον τα περισσότερα μαθήματα εγένοντο εντός του κήπου του σχολείου, συμφώνως προς τας νέας ιδέας, αι οποίαι επικρατούν επί του ζητήματος. Δεν αγνοείτε ότι προ πολλού ήδη ζητείται, ίνα το σχολείον εν γένει πλησιάση προς την φυσιν, όχι μόνον χάριν της σωματικής υγείας των μαθητευομένων, αλλά και διά να συνηθίσουν να διαβάζουν εις το μέγα αυτό βιβλίον, το οποίον έχει πάντοτε ανοικτόν ενώπιον μας ο Δημιουργός.

Προς αυτό εστράφη και ο νους των μαθητριών μας και ήτο πράγματι ωραίον το θέαμα αυτών διδασκομένων εις το διαυγές μεσημβρινόν φως της πατρίδος μας. Τις οίδε αν εκ της αγάπης ταύτης προς την φύσιν δεν θα παραχθούν ωραιότεραι και γενναιότεραι και πρακτικώτεραι ιδέαι; Μήπως οι αρχαίοι Έλληνες δεν εδιδάσκοντο εις την ύπαιθρον και δεν είνε γνωστη ως η ωραιοτέρα άνθησις του ελληνικού πνεύματος η εποχή κατά την οποίαν ο Πλάτων παρά τας όχθας του Ιλισσού εδίδασκε την θαυμασίαν φιλοσοφίαν του;

Αυτά είχον να σας πω εξ ονόματος της Εφορείας περί της λειτουργίας του Ανωτέρου Δημοτικού Παρθεναγωγείου. Θα ήτο βεβαίως άτοπον εάν εις τόσον επίσημον στιγμήν δεν έσπευδον να ομολογήσω ότι η εκτέλεσις του πρωτοτύπου προγράμματος οφείλεται εις την υπέροχον μόρφωσιν του διευθυντού, εις τον οποίον ενεπιστεύθημεν το έργον.

Κατά τούτο η Εφορεία θεωρείται ευτυχής ότι το μεταρρυθμιστικόν της έργον προσέλαβεν τον τύπον, τον οποίον έδωκε εις αυτό το δημιουργικόν πνεύμα ενός των εγκριτωτέρων Ελλήνων παιδαγωγικών. Υπό την ενθουσιώδη αυτού διεύθυνσιν, την οποίαν ενέπνεε μοναδική προς το ίδρυμα λατρεία, ειργάσθη με αφοσίωσιν και κατά τας αυτάς μεθόδους και άπαν το διδακτικού προσωπικόν. Δια τούτο με πολλήν χαράν εκφράζω σήμερον τας ευχαριστίας της Εφορείας τόσον προς τον κ. Δελμούζον όσον και προς τας δεσποινίδας

Σελ. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/39.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Verguet και Κουτσοπούλου και τους κυρίους Τσαμασφύραν, Κόντην, Πούλακαν και Σφάγγον.

Εννοείται ότι η έκθεσις της εργασίας του σχολείου διά των εξετάσεων δεν συμβιβάζεται προς τας νεωτέρας αντιλήψεις περί τούτων. Διότι, ως δεν αγνοείτε, πολλοί και πολλά έγραψαν κατά των εξετάσεων και η Εφορεία του σχολείου και οι εν αυτώ διδάσκοντες φρονούν ότι δεν είναι απαραίτητοι αύται προς επισφράγισιν του σχολικού έτους. Ίσως μάλιστα είναι και επιβλαβείς κατά τι, διότι δημιουργούν ώρας αγωνίας διά τους εξεταζομένους ενώ δεν εξασφαλίζουν τας εν ηρεμία απαντήσεις αυτών ως δε εμάθετε και το ημέτερον υπουργείον της Παιδείας σκέπτεται να καταργήση αυτάς προσεχώς.

Αλλά μεθ' όλα τα μειονεκτήματα αυτά η Εφορεία ενόμισεν ότι έπρεπε να εκθέση τους καρπούς του πρώτου έτους της εργασίας υπό τας όψεις της κοινωνίας, η οποία θα ενδιαφέρηται βεβαίως να μάθη τι επετύχομεν διά των νέων μεθόδων και συστημάτων.

Διά τούτο σας παρεκαλέσαμεν να έλθητε διά να δυνηθήτε αυτοπροσώπως να κρίνητε περί του έργου του Σχολείου. Αι σημεριναί εξετάσεις δεν έχουν τον πανηγυρικόν τύπον τον οποίον συνήθως έχουν αλλ' είνε επανάληψις μαθήματος συνήθως γινομένου εν τη Σχολή. Και θα χρησιμεύσωσιν αύται κυρίως δι' εκείνους οι οποίοι δεν είχον την ευκαιρίαν να έλθουν εις το σχολείον κατά την διάρκειαν του έτους.

Ούτω θα δυνηθήτε όπως δήποτε να εκτιμήσητε το έργον του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου· ο Δήμος Παγασών ιδρύσας τούτο επρωτοστάτησε και ανεπλήρωσε το Κράτος, το οποίον επί έτη ήδη αναβάλλει ν' αποφασίση περί της μέσης και ανωτέρας εκπαιδεύσεως των θηλέων.

Την έλλειψιν ταύτην του Κράτους εκμεταλλευόμεναι διάφοροι θρησκευτικαί προπαγάνδαι υπό το επίχρισμα ολίγων αθλίων γαλλικών και μιας αθλιωτέρας μουσικής παραλαμβάνουν από την ελληνικήν οικογένειαν αθώας υπάρξεις τας οποίας παραδίδουν έπειτα ψυχράς προς τον εθνισμόν μας, αδιαφόρους προς την θρησκείαν μας.

Σελ. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/40.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Ό,τι όμως παρέλειψε το Κράτος να κάμη δεν σημαίνει και ότι δεν οφείλουν ή δεν δύνανται να αναπληρώσουν οι ιδιώται και οι δήμοι.

Από τας σκέψεις αυτάς παρήχθη το πρότυπον τούτο σχολείον. Όταν μίαν ημέραν η ιστορία κρίνη το μικρόν τούτο έργον θα είπη ότι o Δήμος Παγασών ήνοιξε διά την ανωτέραν εκπαίδευσιν των θηλέων ένα δρόμον ευθύν, ο οποίος οδηγεί προς τας μεγάλας πηγάς της αληθείας και της γνώσεως.

Διότι εδώ παρέχεται μία διδασκαλία όχι σχολαστική, ούτε επιπολαία, αλλά θετική, αθόρυβος, πρακτική με την οποίαν τελείται αφανής εθνική μυσταγωγία και σφυρηλατείται ο Ελληνικός χαρακτήρ. Κατά τον τρόπον τούτον μας επιτρέπεται να ελπίζωμεν, ότι θα παραχθή γενεά πολιτών ευόρκων χρηστών και εναρέτων, προθύμων να θυσιάζονται διά τα ωραία και μεγάλα ιδανικά, τα οποία πάντοτε εστόλισαν την Ελληνικήν ψυχήν".

Πηγή: Εφημερίδα Πανθεσσαλική (Βόλου), φ. 15ης Ιουνίου 1909, σσ. 1 και 4.

Σελ. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/41.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Δ΄

ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΕΦΟΡΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ ΠΑΓΑΣΩΝ

(1 Μαρτίου 1911)

"Κύριοι Σύμβουλοι,

Οι κάτωθι υπογεγραμμένοι, αποτελούντες την Εφορείαν του Ανωτέρου Δημοτικού Παρθεναγωγείου συσκεφθέντες επί του επεισοδίου, το οποίον υπήρξεν αφορμή της τελευταίας κατά του σχολείου τούτου επιθέσεως διά του τύπου, εκφράζομεν την λύπην ημών προς την A.Σ. τον Επίσκοπον Δημητριάδος κ. Γερμανόν και αναθέτομεν εις τον διευθυντήν του Α.Δ. Παρθεναγωγείου κ. Δελμούζον να εξασκήση τα εκ του κανονισμού απορρέοντα δικαιώματά του επί του υπ' αυτόν διδακτικού προσωπικού.

Επειδή, όμως, επί τη ευκαιρία του λυπηρού τούτου συμβάντος εγράφησαν πολλά εναντίον του Α.Δ.Π. ως παρεισάγοντος δήθεν αντεθνικάς και αντιθρησκευτικάς διδασκαλίας, νομίζομεν καθήκον ημών να εκθέσωμεν ποίαν γνώμην περί αυτού εμορφώσαμεν διά της επί τριετίαν επιμελούς εποπτείας και παρακολουθήσεως όλων των διδασκομένων μαθημάτων.

Προς τούτο επιτρέψατέ μας να υπενθυμίσωμεν ότι το Α.Δ.Π. ιδρύθη υπό του Δήμου Παγασών με τον σκοπόν "να δώση μεν αφ' ενός μόρφωσιν του πνεύματος και δημιουργίαν χαρακτήρος, να χορηγήση δε αφ' ετέρου όλας εκείνας τας πρακτικάς γνώσεις, διά των οποίων η σημερινή μαθήτρια θα καταστή εν τω μέλλοντι

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/42.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

πρότυπον μητρός, συζύγου και νοικοκυράς". (Όρα απόφασιν του Δημοτικού Συμβουλίου κατά 7/βριον του 1908).

Την εκτέλεσιν του υψηλού αυτού σκοπού η Εφορεία ανέθεσεν ευθύς εξ αρχής εις τον κ. Δελμούζον, ο οποίος προς επιτυχίαν αυτού ειργάσθη με μοναδικήν αφοσίωσιν και εκαινοτόμησεν όχι μόνον ως προς την διδασκομένην ύλην αλλά και εις την κατάταξιν αυτής εν γένει και εις τας διδακτικάς μεθόδους. Επειδή δε η λεπτομερής έκθεσις της γενομένης αυτής εργασίας εφ' όλων των μαθημάτων θα απήτει χρόνον μακρόν, θα περιορισθώμεν μόνον εις ό,τι έγεινεν διά τα ελληνικά και θρησκευτικά, περί των οποίων κυρίως υπήρξεν ο πολύς θόρυβος.

Προκειμένου περί των ελληνικών ο κ. Δελμούζος έλαβεν υπ' όψιν την γνώμην του Δημοτικού Συμβουλίου, κατά την οποίαν το πρόγραμμα θα μετερρυθμίζετο ως εξής.

Ο εν τω Συμβουλίω εισηγητής έλεγεν: "Η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής ελαττούται κατά ποσόν ωρών, αλλ' ελπίζω ότι ο τρόπος κατά τον οποίον θα γίνεται αύτη, θα αποζημιώση διά την μείωσιν του χρόνου. Όπως σήμερον διδάσκονται τα ελληνικά, παραμένουσιν εις την μνήμην των μαθητών μόνον τύποι τινές γραμματικοί, διά μέσου των οποίων διαφεύγει όλως διόλου το πνεύμα του συγγραφέως. Διά τούτο θα επεθύμουν αντί των αγόνων και ματαίων γραμματικών και συντακτικών παρατηρήσεων να γίνηται ανάπτυξις του νοήματος του συγγραφέως, αντί δε αποστροφής, η οποία εμπνέεται διά της ξηράς διδασκαλίας, τουναντίον αι μαθήτριαι να έχωσιν αγάπην και θαυμασμόν προς τα μεγάλα πνεύματα της αρχαιότητος. Εάν υπήρχον καλαί μεταφράσεις θα προέτεινα να διδάσκωνται δι' αυτών οι αρχαίοι συγγραφείς. Αλλά προτιμώ η περί τούτων κρίσις να αφεθή εις τον διδάσκαλον, ο οποίος, εάν πράγματι είνε γνώστης του κάλλους της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας, θα κατορθώση να μεταδώση αυτό χωρίς σχολαστικότητα και αποκτηνωτικάς αποστηθίσεις. Παρά την αρχαίαν θα διδάσκωνται αφθόνως και η νεοελληνική γλώσσα και φιλολογία της οποίας πλείστα όσα ωραία έργα πεζά τε και έμμετρα παραμένουν άγνωστα διά την μαθητευομένην νεότητα".

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/43.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Εις την εισήγησιν ανεφέρετο και η γνώμη του εγκρίτου παιδαγωγικού κ. Καπετανάκη γράφοντος: "Μαθήματα εν τη Σχολή ταύτη ας διδάσκωνται μόνον η νεωτέρα ελληνική γλώσσα και φιλολογία ως μάθημα μορφωτικόν και φρονηματικόν εις όλας τας τάξεις. Εκ της αρχαίας δύνανται να διδάσκωνται ολίγας ώρας καθ' εβδομάδα κατά τας δύο τελευταίας τάξεις τόσα μόνον ώστε να δύνανται να κατανοώσι το Ευαγγέλιον αναγιγνωσκόμενον εκ του προτύπου. Το μορφωτικόν πνεύμα της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας δύναται να μετοχετευθή και διά καλών μεταφράσεων και διά της μεθοδικής και ζωντανής διδασκαλίας".

Τας υποδείξεις αυτάς ηκολούθησε πιστότατα ο κ. Δελμούζος και κατήρτισε το πρόγραμμα των ελληνικών ως εξής:

Τάξις A'. Ανάγνωσις πεζών και ποιητικών έργων αναφερομένων εις τον νέον ελληνισμόν. Εκθέσεις: Απόδοσις διηγήματος και θεμάτων εκ του κύκλου των διαφόρων μαθημάτων. Ελεύθεροι εκθέσεις εκ του σχολικού βίου κλπ.

Τάξις Β'. Ανάγνωσις: Ομήρου Οδύσσεια εν μεταφράσει. Γραμματική, Εκθέσεις συνθετώτεραι των εν τη A' τάξει. Αρχαία ελληνικά: Αίσωπος, Πλούταρχος, Λουκιανός (Νεκρικοί Διάλογοι).

Τάξις Γ'. Ανάγνωσις: Σοφοκλέους Αντιγόνη και Ηλέκτρα. Ευριπίδου Ιφιγένεια εν Ταύροις εν μεταφράσει. Νεοελληνική φιλολογία. Συστηματική διδασκαλία αυτής. Εκθέσεις: Περιγραφαί γεγονότων, ανάλυσις δραμάτων κλπ. Αρχαία ελληνικά: Λουκιανού περί πένθους, Πλουτάρχου γυναικός αρεταί, Ξενοφώντος εκ του Οικονομικού.

Και αυτά μεν διά τα ελληνικά· διά δε τα θρησκευτικά το πρόγραμμα περιλαμβάνει τον βίον και την διδασκαλίαν του Χριστού επί τη βάσει του Ευαγγελείου, τακτικώτατα ερμηνευομένου, εις δε την Τρίτην τάξιν επί πλέον επίτομον εκκλησιαστικήν ιστορίαν και λειτουργικήν. Σημειωτέον ότι το Ευαγγέλιον χρησιμεύει και ως γλωσσικόν κείμενον, επί του οποίου συγχρόνως τη ερμηνεία γίνεται και γραμματική ή συντακτική ανάλυσις.

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/44.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Β'

Είπομεν ανωτέρω, ότι η καινοτομία εγένετο όχι μόνον ως προς την διδασκομένην ύλην, αλλά και ως προς την μέθοδον της διδασκαλίας. Κατά την εισήγησιν, της οποίας εν αρχή εμνήσθημεν και κατά την πεποίθησιν όλων των ασχοληθέντων εις τα εκπαιδευτικά παρ' ημίν, αποδίδεται μεγάλη σημασία εις την απομνημόνευσιν λέξεων και γεγονότων, ουχί δε εις την εξάσκησιν της παρατηρήσεως και εις την πνευματικήν αυτενέργειαν των μαθητευομένων (όρα τα πρακτικά του α' Εκπαιδευτικού Συνεδρίου).

Την ελαττωματικήν αυτήν κατάστασιν εσκόπει να διορθώση και το ημέτερον σχολείον, εισάγον τας βελτιώσεις της διδασκαλίας όσας θα επεδείκνυεν η μάθησις και η πείρα του Διευθυντού. Ούτος απ' αρχής διετύπωσεν ημίν τον τρόπον κατά τον οποίον θα ειργάζετο και ο οποίος έτυχε της πλήρους ημών επιδοκιμασίας.

Προς κατανόησιν αυτών αποσπώμεν τεμάχια τινά της προς το υπουργείον της Παιδείας εκθέσεως του κ. Δελμούζου, έχοντα ούτω: (...)

Αλλά και όταν ακόμη διηγηθώμεν εις τας αποφοίτους των δημοτικών σχολείων μίαν απλουστάτην διήγησιν και ζητήσωμεν την προφορικήν αυτής απόδοσιν ακούομεν συχνότατα ανιαράν φρασεολογίαν άνευ περιεχομένου. Αυτό όμως γίνεται μόνον εις τας αίθουσας της διδασκαλίας μας, διότι εκτός του σχολείου δύνανται αύται να εκθέτουν την αυτήν διήγησιν, όταν την ακούσουν παρ' οιουδήποτε άλλου πλην του διδασκάλου, φυσικώτατα, χωρίς λάθη. Και ο λόγος είναι φανερός· εκτός του σχολείου έχουν ως όργανον την μητρικήν των γλώσσαν την οποίαν κατέχουν τελείως (...)

Το παιδαγωγικόν σχολείον σκοπεί να μορφώση το πνεύμα και τον χαρακτήρα του παιδιού και να το προετοιμάση διά την ζωήν. Επομένως οφείλει να αντλήση από την ζωήν, να χρησιμοποιήση δηλαδή και να εκμεταλλευθή όλον τον πλούτον των παραστάσεων τας οποίας κερδίζει το παιδί από την οικιακήν, την σχολικήν και την κοινωνικήν ζωήν.

Δια τους λόγους τούτους ενομίσαμεν επιβαλλόμενον να δοθή

Σελ. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/45.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

εις τας μαθητρίας πλήρης γλωσσική ελευθερία και να επανακτήσουν δι' αυτής την απολεσθείσαν αυτών φυσικότητα.

Εκτός όμως τούτου επεβάλλετο εις ημάς να γείνη η γραπτή χρήσις της μητρικής γλώσσης και διά την τελεσφορωτέραν διδασκαλίαν αυτής της καθαρευούσης.

Αύτη δύναται να διδαχθή επιτυχέστατα, εάν στηριχθή επί της μητρικής γλώσσης. Όταν ο μηχανισμός της τελευταίας ταύτης γείνη συνειδητός, αρχίζομεν την διδασκαλίαν της καθαρευούσης και προσπαθούμεν να εξυψώσωμεν και ταύτης τον μηχανισμόν εις συνειδητόν επίσης διά της συγκρίσεως· ούτω, συστηματικώς μεταφράζονται θέματα από της δημοτικής εις την καθαρεύουσαν και τανάπαλιν, η μετάφρασις δε αύτη εξακολουθεί πλέον συστηματικώς, ώστε εις το τέλος του σχολικού έτους η μαθήτρια κατέχει τελείως τον μηχανισμόν της καθαρευούσης. Εν τη Γ' τάξει γράφονται εκθέσεις απ' ευθείας εις την καθαρεύουσαν επί επιστημονικών και παντοίων άλλων θεμάτων.

Αυτή εν ολίγοις είνε η μέθοδος, η οποία εγέννησε τόσην αντίδρασιν κατά του Σχολείου. Ημείς παρακολουθήσαντες επιμελώς την εξέλιξιν των εκθέσεων των μαθητριών βεβαιούμεν με πολλήν ευχαρίστησιν ότι κατώρθωσαν να εκθέτουν αβιάστως τα νοήματά των εις την καθαρεύουσαν, τινές μάλιστα εμόρφωσαν εν αυτώ, τελειότατον ύφος, το οποίον θα εζήλευον και πολλοί τυχόντες ανωτέρας της ιδικής των εκπαιδεύσεως.

Ώστε η πεποίθησίς μας είνε ότι ουδεμία προσβολή κατά της γλώσσης μας γίνεται εν τω Σχολείω και ότι τούτο τουναντίον κατορθώνει να δώσει εις τας μαθητρίας τέλειον γλωσσικόν όργανον, σύμφωνον προς τας εθνικάς μας παραδόσεις και τα μέχρι τούδε ανεγνωρισμένα.

Και αυτά μεν διά τα Ελληνικά· προκειμένου δε περί των θρησκευτικών βεβαιούμεν επίσης ότι ταύτα διδάσκονται τελειότατα κατά το πνεύμα της Ορθοδόξου ημών πίστεως. Εις τούτο συμφωνούν και ο Σ. Επίσκοπος Δημητριάδος και ο θεολόγος κ. Γερμανός Παπαμόσχος και ο ιεροκήρυξ του Νομού μας κ. Πολύκαρπος Συνοδινός, οι οποίοι και ημάς και τον κ. Δελμούζον 

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/46.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

συνεχάρησαν διά την επιτυχή και καρποφόρον του μαθήματος διδασκαλίαν,

Γ'

Ολίγα ακόμη θέλομεν να είπωμεν και διά την κατάταξιν της ύλης. Πλην των λεπτομερειών του προγράμματος, αι οποίαι εκανονίσθησαν επί τη βάσει της παιδαγωγικής υγιεινής, ετέθη και σκοπός ίδιος δι' εκάστην τάξιν, των οποίων ούτω η πρώτη μεν σκοπεί την γνώσιν του Νέου Ελληνισμού, η δευτέρα την του Αρχαίου και η τρίτη την του Βυζαντιακού. Ούτω συμπληρουμένου του κύκλου των γνώσεων, η μαθήτρια έχει τελείαν την εθνικήν συνείδησιν, γνωρίζουσα τον χαρακτήρα και το πνεύμα των τριών σπουδαίων εποχών του Γένους μας και εμφορουμένη υπό αγάπης και ενθουσιασμού προς αυτό.

Εννοείται ότι την εθνικήν αυτήν συνείδησιν την οποίαν παρακολουθεί συναφώς και η θρησκευτική, κατορθοί να μεταδώση το Σχολείον όχι μόνον διά των Ελληνικών και θρησκευτικών αλλά και διά της ιστορίας, η οποία συστηματικώτατα διδάσκεται, και των δημοτικών μας ασμάτων και των εθνικών παραδόσεων, εξ ων αφθονεί η διδακτική ύλη.

Δι' όλους αυτούς τους λόγους επαναλαμβάνομεν ότι, μετά επιμελή παρακολούθησιν της εν τω Σχολείω τελούμενης εργασίας, θεωρούμεν αυτό ως Πρότυπον Εθνικόν Εκπαιδευτήριον, εις το οποίον μορφούνται ελληνικώτατα και χριστιανικώτατα αι ψυχαί των μαθητριών μας.

Τονίζοντες τον εθνικόν χαρακτήρα δεν λησμονούμεν και την άλλην ποικίλην μόρφωσιν, την οποίαν λαμβάνουν εις το Σχολείον μας αι μαθήτριαι μανθάνουσαι μεν εντελέστατα την Γαλλικήν και την Ευρωπαϊκήν μουσικήν, εντριβέσταται δε γινόμεναι και περί την ζωγραφικήν. Αλλά δι'  αυτά τα μαθήματα ευτυχώς δεν υπήρξεν αντίρρησις, όπως δεν υπήρξε και εις το ότι το Σχολείον διά του όλου του παιδαγωγικού συστήματος εξύψωσε την συστηματικήν αυτενέργειαν των μαθητριών, αι οποίαι δεν είνε πλέον μηχαναί φωνογραφικαί, αποδίδουσαι τους λόγους του διδασκάλου,

Σελ. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/47.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

αλλά διάνοιαι έχουσαι επίγνωσιν της θέσεως αυτών εν τη ελληνική οικογενεία και του υψηλού αυτών προορισμού.

Την έκθεσιν ταύτην δεν υπογράφει ο κ. Δήμαρχος (καίτοι συμφωνεί ως προς την έκφρασιν λύπης εις την Α.Σ. τον Επίσκοπον Δημητριάδος), επειδή μη παρακολουθήσας ποτέ την εν τω Α.Δ. Παρθεναγωγείω εργασίαν δεν δύναται να έχη γνώμην επ' αυτής.

Το δε έτερον μέλος της Εφορείας, ο κ. Χρυσοβελώνης, δεν παρηκολούθησε μεν, επίσης, αλλά δεν γνωρίζομεν αν θα υπέγραφε, καθόσον η έκθεσις αυτή συνετάχθη μετά την παραίτησιν και την εις Αθήνας αναχώρησίν του.

Εν Βόλω τη 1η Μαρτίου 1911

η Εφορεία

Φυλλίτσα Ιωαννίδου

Αγλαΐα Κοκωσλή

Δ.Ι. Σαράτσης

Πηγή: Εφημερίδα Θεσσαλία (Βόλου), φ. 8ης Μαρτίου 1911.

Σελ. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/48.gif&w=600&h=915 20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 48
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/49.gif&w=600&h=915 20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Η ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ

Στις ακόλουθες σελίδες δημοσιεύονται εκατόν εξήντα εννέα (169) επιστολές, που έστειλαν ή δέχτηκαν οι πρωταγωνιστές του βολιώτικου Παρθεναγωγείου, ο Δημήτρης Σαράτσης και ο Αλέξανδρος Δελμούζος. Η εποχή κατά την οποία γράφηκαν και στάλθηκαν οι επιστολές είναι η περίοδος 1908-1914, κατά τη διάρκεια της οποίας λειτούργησε το Ανώτατο Δημοτικό Παρθεναγωγείο Βόλου (στη συνέχεια θα αναφέρεται συντομογραφικά: Α.Δ.Π.) και συνέβησαν τα γεγονότα, που συνοπτικά ονομάζουμε «Αθεϊκά» του Βόλου, εποχή δηλ. των δικαστικών περιπετειών που υπέστησαν οι πρωτεργάτες του Σχολείου, από την πρώτη εκτόξευση των κατηγοριών εναντίον τους (και εναντίον άλλων προσώπων σχετιζομένων με το Παρθεναγωγείο ή το Εργατικό Κέντρο του Βόλου ή και γενικότερα το δημοτικισμό), ως και τη διεξαγωγή της Δίκης του Ναυπλίου.

Κεντρικός άξονας και συνδετικός κρίκος όλων των επιστολών είναι το Σχολείο του Βόλου, η ίδρυσή του, η λειτουργία του, οι διώξεις εναντίον του και η δικαίωσή του. Από την πλούσια αλληλογραφία των Πρωταγωνιστών επιλέχτηκαν και δημοσιεύονται αποκλειστικά όσες περιέχουν αναφορές στο βολιώτικο Σχολείο. Βεβαίως δεν ισχυρίζομαι ότι οι δημοσιευόμενες εδώ επιστολές αποτελούν το σύνολο των επιστολών που έστειλαν ή δέχτηκαν οι αλληλογράφοι κατά την ίδια εποχή. Πολλές ίσως λανθάνουν ή

4

Σελ. 49
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/50.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

έχουν καταστραφεί, καθώς μάλιστα δεν έχει γίνει ακόμη η δημοσίευση των περιεχομένων των αρχείων των δύο Πρωταγωνιστών. Σε αρκετά σημεία των δημοσιευόμενων επιστολών εννοείται ή συμπεραίνεται η ύπαρξη και άλλων επιστολών προς και από τα ίδια πρόσωπα. Εδώ δημοσιεύονται μόνο αυτές που αποκάλυψε η προσωπική έρευνα στα οικεία αρχεία.

Η έρευνα και η αντιγραφή των επιστολών έγιναν με την άδεια των θυγατέρων του Δημ. Σαράτση και της υπεύθυνης της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της Άμφισσας, που κατέχουν αντίστοιχα τα κατάλοιπα τον Δ. Σαράτση και του Α. Δελμούζου.

Το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου των δημοσιευόμενων επιστολών, (137), πρωτοπαρουσιάστηκε στον τόμο που εξέδωσε το 1980 η Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών στο Βόλο, με τον ίδιο τίτλο. Στον τόμο εκείνο των 358 σελίδων είχαν κατανεμηθεί οι επιστολές σε τρία μέρη: το πρώτο περιλάμβανε επιστολές των Σαράτση-Δελμούζου της περιόδου 1908-1910, το δεύτερο επιστολές των ίδιων της περιόδου 1911-1914, και το τρίτο επιστολές που έστειλαν ή δέχτηκαν οι Πρωταγωνιστές σε και από τρίτα πρόσωπα. Κάθε περίοδος περιλάμβανε εκτεταμένη εισαγωγή σχετική με τον ιστορικό περίγυρο των αναφερομένων γεγονότων και σχετικό υπομνηματισμό σημείων των κειμένων. Η έκδοση εκείνη έγινε με μέθοδο φιλολογικής παρουσίασης του κειμένου κατά φύλλο, σελίδα και στίχο.

Στην τωρινή δημοσίευση επιχειρήθηκε να απλοποιηθεί η έκδοση των επιστολών. Το κείμενο κάθε επιστολής παρουσιάζεται σε συνεχή λόγο. Οι επιστολές εδώ δημοσιεύονται κατά τη χρονική σειρά της γραφής τους (όπου λείπουν οι χρονολογικές ενδείξεις, έγινε προσπάθεια να αποκατασταθεί η χρονική τους σειρά από εσωτερικά στοιχεία). Μικρή εξαίρεση της χρονικής προτεραιότητας αποτελεί η πρώτη ομάδα των επιστολών Δελμούζου που απευθύνονται στη μνηστή του, για να μη διαταραχτεί το ενιαίο ύφος των επιστολών αυτών.

Κάθε επιστολή αριθμείται κατά τη χρονική της σειρά και φέρει

Σελ. 50
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/51.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ως τίτλο τα ονόματα τον αποστολέα και παραλήπτη, καθώς και τις ενδείξεις τόπον και χρόνον γραφής της. Τα κείμενα παρουσιάζονται με την ορθογραφική και τονική μορφή, που είχαν τα πρωτότυπα. Καταργείται σιωπηρά η υπογεγραμμένη. Σιωπηρά επίσης γίνεται η αποκατάσταση των (συχνών) εμφανών συντομογραφιών. Ελάχιστες φορές γίνεται αποκατάσταση παραδρομών. Τα σημεία, όπου υπήρξε δυσχέρεια ανάγνωσης λέξεων ή φράσεων, δηλώνονται με αποσιωπητικά μέσα σε αγκύλες. Επίσης σε αγκύλες μπαίνουν (σε ελάχιστες περιπτώσεις) λέξεις που προφανώς λείπουν, για να αποκατασταθεί το νόημα των γραφομένων. Τέλος σε αγκύλες μπαίνουν ενδείξεις για το χώρο γραφής ορισμένων λέξεων ή φράσεων, π.χ. [περιθώριο].

Στο τέλος τον κειμένου κάθε επιστολής επιχειρείται σύντομη περιγραφή του χειρογράφου και σχολιάζονται ή διασαφηνίζονται ορισμένα σημεία των κειμένων. Δεν τίθεται θέμα εξαντλητικού σχολιασμού των κειμένων. Τα σχολιαζόμενα σημεία υποδεικνύονται με αριθμητικούς δείκτες στις οικείες λέξεις του κειμένου των επιστολών. Η παραπομπή σε βιβλιογραφικές ενδείξεις προϋποθέτει την ανάγνωση του οικείου πίνακα, που περιέχεται στον πρώτο τόμο.

Από τις 169 συνολικά επιστολές, που δημοσιεύονται εδώ, οι 137 είχαν πρωτοπαρουσιαστεί στην έκδοση του 1980, όπως προδηλώθηκε. Προστέθηκαν στην παρούσα έκδοση 25 επιστολές από την "Αλληλογραφία της Π.Σ. Δέλτα" (στις επιστολές αυτές τηρείται το κείμενο της πρώτης δημοσίευσης χωρίς περιγραφή του χειρογράφου). Από τις σημειώσεις, που συνοδεύουν τις επιστολές αυτές, όσες ανήκουν στον πρώτο επιμελητή αναφέρονται με την ένδειξη: (Ξ.Λ.), μία από το αφιέρωμα του περιοδικού "Νέα Εστία", και έξι ανέκδοτες και το συμπλήρωμα μιας ακόμη (αυτές που έχουν αρίθμηση: 19, 23, 24, 25, 26, 34 και 38).

Από τις επιστολές αυτές: 23 γράφηκαν το 1908, 12 το 1909, 29 το 1910, 52 το 1911, 22 το 1912, 7 το 1913 και 24 το 1914. Από το σύνολο των επιστολών οι 80 έχουν αποστολέα τον Αλ.

Σελ. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/52.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Δελμούζο, 38 το Δημ. Σαράτση, 16 την Πην. Χριστάκου, 15 την Πην. Δέλτα, 5 τον Δ. Πετροκόκκινο, 4 το Βλ. Γαβριηλίδη, 3 το Φιλ. Αλεξίου, και ανά μία τους Γ. Δροσίνη, Μ. Τσιριμώκο, Γ. Αθανασιάδη, Κ. Λυκιαρδόπουλο, Σ. Σκίπη, Χ. Δημητρίου, Καλλίμαχο και τον Εκπαιδευτικό Όμιλο. Αντίστοιχα παραλήπτες των επιστολών φέρονται οι εξής: Δελμούζος 74 (μία απευθύνεται στον Α. Δάρλα, αλλά ουσιαστικά στο Δελμούζο), Σαράτσης 52, Φροσύνη Μαλικοπούλου-Δελμούζου 20, Πην. Δέλτα 11, Λουκάς Δελμούζος 5 και ανά μία οι: Ι. Δραγούμης, Μ. Τσιριμώκος, Π. Χριστάκου, Γιώργος Πολίτης, Νικόλαος Πολίτης, Γιάννης [πιθανότατα Αποστολάκης] και Εκπαιδευτικός Όμιλος.

Από τους αλληλογράφους της συλλογής οι σημαντικότεροι (και από τον αριθμό των ανταλλασσόμενων επιστολών) είναι ο Δημ. Σαράτσης και ο Αλ. Δελμούζος. Ο πρώτος υπήρξε ο ιδρυτής τον Παρθεναγωγείου και το κύριο μέλος της Εφορείας του, που είχε τη φροντίδα για τη λειτουργία του Σχολείου· ήταν εξάλλου ο Σαράτσης ένα σημαίνον πρόσωπο της κοινωνικής ζωής του Βόλου, πολιτική προσωπικότητα και φιλελεύθερος διανοούμενος, ενώ η επιστημονική του κατάρτιση του εξασφάλιζε τη φήμη μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της πόλης του. Όταν ιδρύθηκε το Παρθεναγωγείο ήταν 37 χρονών και όταν έγινε η Δίκη του Ναυπλίου ήταν ήδη 43. Κατά τη διάρκεια των γεγονότων του Παρθεναγωγείου και των "Αθεϊκών" βρίσκεται στο Βόλο, από όπου στέλνει και όπου δέχεται το σύνολο σχεδόν των επιστολών που δημοσιεύονται. Από την άλλη πλευρά, ο Α. Δελμούζος ήταν 28 χρονών όταν ανέλαβε τη διεύθυνση του Σχολείου, και 34 όταν έγινε η Δίκη. Ανήσυχος χαρακτήρας και καλλιεργημένος νους, ανέλαβε τη θέση του Βόλου παραμερίζοντας, όταν επέστρεψε από τη Γερμανία όπου σπούδασε, τις φιλοδοξίες ακαδημαϊκής καριέρας στην πρωτεύουσα, για να αναλάβει το δύσκολο ρόλο του εκπαιδευτικού σε μια επαρχιακή πόλη, επειδή προσδοκούσε αυτή την εποχή τη γλωσσοεκπαιδευτική αναγέννηση τον ελληνικού σχολείου. Στις επιστολές του παρουσιάζεται ρομαντικός και τρυφερός,

Σελ. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/53.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ονειροπόλος κάποτε, ιδίως κατά την περίοδο της λειτουργίας του Σχολείου, πραγματιστής και μεθοδικός αργότερα, όταν πιέζεται ψυχολογικά από την εκκρεμότητα της δίκης. Είναι χαρακτηριστικό ότι διατηρεί επικοινωνία με σημαντικές προσωπικότητες της κοινωνικής ζωής του φιλελεύθερου-δημοτικιστικού χώρου, όπου κι ο ίδιος ανήκει. Την πρώτη ομάδα των επιστολών τον απευθύνει στην μετέπειτα σύζυγό του, Φροσύνη Μαλικοπούλου, κατά κανόνα από το Βόλο, όπου εργάζεται κατά την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου του 1908· η αλληλογραφία τους -όπως είναι εύλογο- σταματά αφότου γίνεται ο γάμος τους και η Φροσύνη εγκαθίσταται στο Βόλο. Από το Βόλο επίσης στέλνονται οι επιστολές προς τον αδελφό του Λουκά, προσωπικότητα αξιόλογη αλλά ταραγμένη ψυχολογικά, και προς τους ομοϊδεάτες του και φίλους του. Κατά τις πρώτες σχολικές διακοπές -το καλοκαίρι τον 1909- ταξιδεύει στην Ευρώπη από όπου αλληλογραφεί με το Σαράτση για υποθέσεις του Σχολείου τους. Και το επόμενο καλοκαίρι -του 1910- παραθερίζει στη Σκόπελο, από όπου αλληλογραφεί. Μετά τα γεγονότα του Φεβρουαρίου-Μαρτίου του 1911, το κλείσιμο του Σχολείου και την έναρξη της δικαστικής δίωξης, παραμένει στο Βόλο μέχρι το Μάιο, ενώ από τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου εγκαθίσταται στην Αθήνα. Από εκεί διεξάγεται η (πυκνή) αλληλογραφία του με το Σαράτση, που γίνεται πυκνότερη όσο οι δικαστικές διαδικασίες βρίσκονται σε έξαρση· η επικοινωνία του με το Σαράτση κορυφώνεται τους πρώτους μήνες του 1914, όταν επίκειται η διεξαγωγή της Δίκης. Τα τελευταία γράμματα της περιόδου ανταλλάσσονται μεταξύ των δύο ανδρών κατά την εποχή της συγκρότησης του τόμου με τα Πρακτικά της Δίκης (καλοκαίρι του 1914).

Από τους υπόλοιπους αλληλογράφους, 16 επιστολές δημοσιεύονται με αποστολέα την Πηνελόπη Χριστάκου, φιλόλογο καθηγήτρια, που δίδαξε στο Παρθεναγωγείο κατά την τρίτη χρονιά της λειτουργίας του (1910-11) και ηρωίδα του επεισοδίου με τον Επίσκοπο Γερμανό. Οι πρώτες επιστολές της, που διαθέτουμε, αφορούν την πρόσληψή της στο Α.Δ.Π. και γράφηκαν το καλοκαίρι

Σελ. 53
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/54.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

του 1910· οι υπόλοιπες γράφηκαν το 1911 και αφορούν τις εξελίξεις μετά το κλείσιμο του Σχολείου. Όλες απευθύνονται στο Δελμούζο, αν και μία απ' αυτές έχει παραλήπτη τον ταμία του Σχολείου, ενώ δύο ακόμη τη σύζυγο του Δελμούζου, τη Φροσύνη. Πέντε επιστολές του Δημ. Πετροκόκκινου απευθύνονται στο Δ. Σαράτση, με την ιδιότητά του του ταμία του Εκπαιδευτικού Ομίλου, με τον οποίο διατηρούσε επικοινωνία ο Σαράτσης από το Βόλο. Τέσσερις επιστολές προς το Δ. Σαράτση απευθύνει ο Βλάσης Γαβριηλίδης, εκδότης της εφημερίδας «Ακρόπολις» και αφορούν τη δημοσιογραφική υποστήριξη των στελεχών του Παρθεναγωγείου. Επιστολές υποστήριξης και συμπάθειας προς τους κατηγορηθέντες πρωταγωνιστές είναι κι αυτές που στέλνουν οι: Φιλ. Αλεξίου, δημοτικιστής δάσκαλος από το Βόλο, Σωτ. Σκίπης, ο ποιητής, Κων. Λυκιαρδόπουλος, γονέας μαθητρίας του Α.Δ.Π., Καλλίμαχος, κληρικός των Πατριαρχείων της Αλεξάνδρειας, και Γ. Αθανασιάδης, ο ποιητής. Καταχωρίζεται επίσης ένα δείγμα υβριστικής επιστολής εναντίον του Δελμούζου. Τέλος οι επιστολές που στέλνονται από και προς τον Ίωνα Δραγούμη, το Μάρκο Τσιριμώκο, ή συλλογικά στα μέλη της επιτροπής του Εκπαιδευτικού Ομίλου, αφορούν τη δράση του Ομίλου και τη συμπαράσταση των μελών του προς τους διωκόμενους πρωταγωνιστές του βολιώτικου Σχολείου.

Επιστολές των ίδιων αλληλογράφων, της ίδιας εποχής και με περιεχόμενο παρόμοιο με το αντικείμενο της παρούσας συλλογής, δεν έχουν δημοσιευτεί, από όσο γνωρίζω. Σημαντική εξαίρεση αποτελούν: η «Αλληλογραφία της Π.Σ. Δέλτα», (που επιμελήθηκε ο Ξ. Λευκοπαρίδης στις εκδόσεις της Εστίας, το 1956), και το αφιέρωμα στον Α. Δελμούζο του περιοδικού Νέα Εστία τχ. 750 της 1ης-10-1958, σσ. 1443-1448 και 1464-1471. Στην πρώτη περιέχονται, μεταξύ άλλων, και επιστολές που αντάλλαξαν οι Δελμούζος-Δέλτα, κατά την περίοδο 1909-1911 και περιεχόμενο που άπτεται άμεσα ή έμμεσα με το Σχολείο του Βόλου. Στο αφιέρωμα επίσης της Νέας Εστίας δημοσιεύονται επιστολές των:

Σελ. 54
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/55.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Γ. Δροσίνη, Α. Καρκαβίτσα, Ν. Χατζηδάκη, Ι. Δραγούμη και Δ. Σαράτση προς τον Αλ. Δελμούζο, με θεματολογία και εποχή, που συμπίπτουν με τα περιεχόμενα της παρούσας συλλογής· δημοσιεύονται επίσης εκεί δεκαοκτώ αποσπάσματα επιστολών του Δελμούζου προς τη μνηστή του, του 1908. Στη δημοσίευση της Νέας Εστίας παρατηρούνται ορισμένες παραλείψεις και κακοαναγνώσεις.

1

ΑΛ. ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ 1908, Αθήνα

ΦΡΟΣΥΝΗ

Ήξερα μόνο την αγάπη και την καλοσύνη Σου αλλά τη δύναμή Σου μου την έκρυβες. Το χθεσινό Σου γράμμα άνοιξε εμπρός μου ένα κόσμο άλλον· αληθινά μεγάλωσες μαζί και την πεποίθησι στον εαυτό μας και στο μέλλον. Ούτε παίζοντας δε θα Σε ειπώ πια "παιδί"1. Είσαι ο σύντροφός μου, ο βοηθός μου, ο συνεργάτης μου για ένα ιδανικό που δεν θα ταφήσωμε να πέση ποτέ ! Άλλοι χτίζουν παλάτια στον αέρα και η φαντασία τους κυνηγά στα σύννεφα άπιαστες σκιές. Εμείς θέλομε ένα σπιτάκι στερεό απάνω στην καλοθεμέλειωτη γη μας. Δύσκολο πράγμα μέσα στον ωκεανό των προλήψεων που βασιλεύουν στον τόπο μας, τον τόπο των λογάδων και των ονειροπλόκων. Αλλά η δυσκολία θάναι η χαρά και η ευτυχία μας. Θα τα βγάλωμε πέρα όσο κι αν μας πολεμήσουν οι

Σελ. 55
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 36
    20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

    συνεννοήσεως και όχι ως σκοπόν, διότι δεν πιστεύω να νομίζη κανείς εξ υμών ότι ο ευτυχέστερος άνθρωπος είνε ο γνωρίζων τους περισσοτέρους γραμματικούς κανόνας.

    Μετά τούτο ελήφθη υπ' όψει ότι ως βάσις προς συνεννόησιν μεταξύ διδάσκοντος και διδασκομένου πρέπει να χρησιμεύση η μητρική γλώσσα και επ' αυτής να προσαρμόζηται οιαδήποτε εργασία τείνουσα εις εκμάθησιν δυσκολωτέρων λέξεων ή καταλήξεων ή συντάξεων.

    Ως συνέπεια της σκέψεως αυτής έρχεται, ότι πριν ή μάθη κανείς την αρχαίαν ελληνικήν οφείλει να γνωρίζη την σημερινήν καθαρεύουσαν εις την οποίαν να διατυπώνη σαφώς και καθαρά τας εννοίας του. Δια τούτο ευθύς εξ αρχής κατεβλήθη η δέουσα προσοχή εις την διδασκαλίαν αυτής και ως θα πεισθήτε εκ των εκθέσεων, αι μαθήτριαι γράφουν σήμερον απταίστως αυτήν χωρίς σολοικισμούς και ακυρολεξίας.

    Εάν μάλιστα συγκρίνητε τας σημερινάς εκθέσεις προς εκείνας τας οποίας συνέτασσον κατά την αρχήν του σχολικού έτους, θα ιδήτε πόση διαφορά υπάρχει, λίαν τιμητική με την εν τω σχολείω εργασίαν.

    Πλην της καθαρώς συντακτικής ταύτης εργασίας, το πρόγραμμα περιείχε και την διδασκαλίαν της νεοελληνικής φιλολογίας, της τε λογίας και της δημώδους, την οποίαν εκπροσωπούν τα θαυμάσια δημοτικά μας άσματα και αι ωραίαι μας παραδόσεις.

    Τούτο έγεινεν όχι μόνον διότι τα πνευματικά ταύτα προϊόντα είναι καθ' εαυτά ωραία -άγνωστα δυστυχώς εις τους περισσοτέρους εξ ημών- αλλά και διότι έπρεπε να εμφυσηθή εις τα κορίτσια η πεποίθησις ότι το νεοελληνικόν έθνος αποτελεί ιδίαν φυσιογνωμίαν με θαλερωτάτην πνευματικήν ζωήν και ως τοιούτο δεν πρέπει ν' αναμένη τα πάντα από τας σκιάς των προγόνων.

    Και αυτά μεν διά την καλλιέργειαν του πνεύματος· αλλά παραλλήλως επεδιώχθη και η ηθική μόρφωσις διά της διδασκαλίας του Ευαγγελίου και της ορθοδόξου ημών πίστεως και των άλλων ηθοπλαστικών μαθημάτων, οποία είνε η ποίησις και η ιστορία. Δι 'όλων