Συγγραφέας:Χαρίτος, Χαράλαμπος
 
Τίτλος:Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:20
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:467
 
Αριθμός τόμων:2ος από 2 τόμους
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα, Βόλος
 
Χρονική κάλυψη:1908-1911
 
Περίληψη:Θέμα του βιβλίου αυτού είναι η ιστορία του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου του Βόλου, του σχολείου που ίδρυσε ο Δήμος Παγασών (Βόλου) εγκρίνοντας την εισήγηση του Δημητρίου Ι. Σαράτση και του οποίου διευθυντής υπήρξε ο Αλέξανδρος Π. Δελμούζος. Ουσιαστικά ο συγγραφέας ασχολείται με τη χρονική περίοδο της εξαετίας 1908-1914, με την εποχή δηλαδή κατά την οποία ιδρύθηκε και λειτούργησε το Σχολείο του Βόλου και δημιουργήθηκε –μετά τη διακοπή της λειτουργίας του– ο θόρυβος εναντίον των δημιουργών του, καθώς και εναντίον των στελεχών του Εργατικού Κέντρου της πόλης, γνωστός ως υπόθεση των «Αθεϊκών» του Βόλου, με κατάληξη τη Δίκη τον Ναυπλίου. Ο δεύτερος τόμος περιέχει ένα απάνθισμα αντιπροσωπευτικών κειμένων της εποχής, που αφορούν στην ίδρυση, τη λειτουργία και τη δικαστική δίωξη του Παρθεναγωγείου. Περιλαμβάνονται εκεί η Εισηγητική Έκθεση για την ίδρυση του Σχολείου και η σχετική απόφαση του Δήμου Παγασών, δύο από τους δημόσιους απολογισμούς του διδακτικού έργου, η αλληλογραφία των πρωταγωνιστών του Σχολείου, η απόφαση για την κατάργησή του και το Κατηγορητήριο που διατυπώθηκε εναντίον τους, και στο τέλος καταχωρίζονται δείγματα από την απήχηση που είχε η λειτουργία του Σχολείου στην κοινή γνώμη και τις μαθήτριές του.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 13.21 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 41-60 από: 476
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/41.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Δ΄

ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΕΦΟΡΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ ΠΑΓΑΣΩΝ

(1 Μαρτίου 1911)

"Κύριοι Σύμβουλοι,

Οι κάτωθι υπογεγραμμένοι, αποτελούντες την Εφορείαν του Ανωτέρου Δημοτικού Παρθεναγωγείου συσκεφθέντες επί του επεισοδίου, το οποίον υπήρξεν αφορμή της τελευταίας κατά του σχολείου τούτου επιθέσεως διά του τύπου, εκφράζομεν την λύπην ημών προς την A.Σ. τον Επίσκοπον Δημητριάδος κ. Γερμανόν και αναθέτομεν εις τον διευθυντήν του Α.Δ. Παρθεναγωγείου κ. Δελμούζον να εξασκήση τα εκ του κανονισμού απορρέοντα δικαιώματά του επί του υπ' αυτόν διδακτικού προσωπικού.

Επειδή, όμως, επί τη ευκαιρία του λυπηρού τούτου συμβάντος εγράφησαν πολλά εναντίον του Α.Δ.Π. ως παρεισάγοντος δήθεν αντεθνικάς και αντιθρησκευτικάς διδασκαλίας, νομίζομεν καθήκον ημών να εκθέσωμεν ποίαν γνώμην περί αυτού εμορφώσαμεν διά της επί τριετίαν επιμελούς εποπτείας και παρακολουθήσεως όλων των διδασκομένων μαθημάτων.

Προς τούτο επιτρέψατέ μας να υπενθυμίσωμεν ότι το Α.Δ.Π. ιδρύθη υπό του Δήμου Παγασών με τον σκοπόν "να δώση μεν αφ' ενός μόρφωσιν του πνεύματος και δημιουργίαν χαρακτήρος, να χορηγήση δε αφ' ετέρου όλας εκείνας τας πρακτικάς γνώσεις, διά των οποίων η σημερινή μαθήτρια θα καταστή εν τω μέλλοντι

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/42.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

πρότυπον μητρός, συζύγου και νοικοκυράς". (Όρα απόφασιν του Δημοτικού Συμβουλίου κατά 7/βριον του 1908).

Την εκτέλεσιν του υψηλού αυτού σκοπού η Εφορεία ανέθεσεν ευθύς εξ αρχής εις τον κ. Δελμούζον, ο οποίος προς επιτυχίαν αυτού ειργάσθη με μοναδικήν αφοσίωσιν και εκαινοτόμησεν όχι μόνον ως προς την διδασκομένην ύλην αλλά και εις την κατάταξιν αυτής εν γένει και εις τας διδακτικάς μεθόδους. Επειδή δε η λεπτομερής έκθεσις της γενομένης αυτής εργασίας εφ' όλων των μαθημάτων θα απήτει χρόνον μακρόν, θα περιορισθώμεν μόνον εις ό,τι έγεινεν διά τα ελληνικά και θρησκευτικά, περί των οποίων κυρίως υπήρξεν ο πολύς θόρυβος.

Προκειμένου περί των ελληνικών ο κ. Δελμούζος έλαβεν υπ' όψιν την γνώμην του Δημοτικού Συμβουλίου, κατά την οποίαν το πρόγραμμα θα μετερρυθμίζετο ως εξής.

Ο εν τω Συμβουλίω εισηγητής έλεγεν: "Η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής ελαττούται κατά ποσόν ωρών, αλλ' ελπίζω ότι ο τρόπος κατά τον οποίον θα γίνεται αύτη, θα αποζημιώση διά την μείωσιν του χρόνου. Όπως σήμερον διδάσκονται τα ελληνικά, παραμένουσιν εις την μνήμην των μαθητών μόνον τύποι τινές γραμματικοί, διά μέσου των οποίων διαφεύγει όλως διόλου το πνεύμα του συγγραφέως. Διά τούτο θα επεθύμουν αντί των αγόνων και ματαίων γραμματικών και συντακτικών παρατηρήσεων να γίνηται ανάπτυξις του νοήματος του συγγραφέως, αντί δε αποστροφής, η οποία εμπνέεται διά της ξηράς διδασκαλίας, τουναντίον αι μαθήτριαι να έχωσιν αγάπην και θαυμασμόν προς τα μεγάλα πνεύματα της αρχαιότητος. Εάν υπήρχον καλαί μεταφράσεις θα προέτεινα να διδάσκωνται δι' αυτών οι αρχαίοι συγγραφείς. Αλλά προτιμώ η περί τούτων κρίσις να αφεθή εις τον διδάσκαλον, ο οποίος, εάν πράγματι είνε γνώστης του κάλλους της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας, θα κατορθώση να μεταδώση αυτό χωρίς σχολαστικότητα και αποκτηνωτικάς αποστηθίσεις. Παρά την αρχαίαν θα διδάσκωνται αφθόνως και η νεοελληνική γλώσσα και φιλολογία της οποίας πλείστα όσα ωραία έργα πεζά τε και έμμετρα παραμένουν άγνωστα διά την μαθητευομένην νεότητα".

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/43.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Εις την εισήγησιν ανεφέρετο και η γνώμη του εγκρίτου παιδαγωγικού κ. Καπετανάκη γράφοντος: "Μαθήματα εν τη Σχολή ταύτη ας διδάσκωνται μόνον η νεωτέρα ελληνική γλώσσα και φιλολογία ως μάθημα μορφωτικόν και φρονηματικόν εις όλας τας τάξεις. Εκ της αρχαίας δύνανται να διδάσκωνται ολίγας ώρας καθ' εβδομάδα κατά τας δύο τελευταίας τάξεις τόσα μόνον ώστε να δύνανται να κατανοώσι το Ευαγγέλιον αναγιγνωσκόμενον εκ του προτύπου. Το μορφωτικόν πνεύμα της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας δύναται να μετοχετευθή και διά καλών μεταφράσεων και διά της μεθοδικής και ζωντανής διδασκαλίας".

Τας υποδείξεις αυτάς ηκολούθησε πιστότατα ο κ. Δελμούζος και κατήρτισε το πρόγραμμα των ελληνικών ως εξής:

Τάξις A'. Ανάγνωσις πεζών και ποιητικών έργων αναφερομένων εις τον νέον ελληνισμόν. Εκθέσεις: Απόδοσις διηγήματος και θεμάτων εκ του κύκλου των διαφόρων μαθημάτων. Ελεύθεροι εκθέσεις εκ του σχολικού βίου κλπ.

Τάξις Β'. Ανάγνωσις: Ομήρου Οδύσσεια εν μεταφράσει. Γραμματική, Εκθέσεις συνθετώτεραι των εν τη A' τάξει. Αρχαία ελληνικά: Αίσωπος, Πλούταρχος, Λουκιανός (Νεκρικοί Διάλογοι).

Τάξις Γ'. Ανάγνωσις: Σοφοκλέους Αντιγόνη και Ηλέκτρα. Ευριπίδου Ιφιγένεια εν Ταύροις εν μεταφράσει. Νεοελληνική φιλολογία. Συστηματική διδασκαλία αυτής. Εκθέσεις: Περιγραφαί γεγονότων, ανάλυσις δραμάτων κλπ. Αρχαία ελληνικά: Λουκιανού περί πένθους, Πλουτάρχου γυναικός αρεταί, Ξενοφώντος εκ του Οικονομικού.

Και αυτά μεν διά τα ελληνικά· διά δε τα θρησκευτικά το πρόγραμμα περιλαμβάνει τον βίον και την διδασκαλίαν του Χριστού επί τη βάσει του Ευαγγελείου, τακτικώτατα ερμηνευομένου, εις δε την Τρίτην τάξιν επί πλέον επίτομον εκκλησιαστικήν ιστορίαν και λειτουργικήν. Σημειωτέον ότι το Ευαγγέλιον χρησιμεύει και ως γλωσσικόν κείμενον, επί του οποίου συγχρόνως τη ερμηνεία γίνεται και γραμματική ή συντακτική ανάλυσις.

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/44.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Β'

Είπομεν ανωτέρω, ότι η καινοτομία εγένετο όχι μόνον ως προς την διδασκομένην ύλην, αλλά και ως προς την μέθοδον της διδασκαλίας. Κατά την εισήγησιν, της οποίας εν αρχή εμνήσθημεν και κατά την πεποίθησιν όλων των ασχοληθέντων εις τα εκπαιδευτικά παρ' ημίν, αποδίδεται μεγάλη σημασία εις την απομνημόνευσιν λέξεων και γεγονότων, ουχί δε εις την εξάσκησιν της παρατηρήσεως και εις την πνευματικήν αυτενέργειαν των μαθητευομένων (όρα τα πρακτικά του α' Εκπαιδευτικού Συνεδρίου).

Την ελαττωματικήν αυτήν κατάστασιν εσκόπει να διορθώση και το ημέτερον σχολείον, εισάγον τας βελτιώσεις της διδασκαλίας όσας θα επεδείκνυεν η μάθησις και η πείρα του Διευθυντού. Ούτος απ' αρχής διετύπωσεν ημίν τον τρόπον κατά τον οποίον θα ειργάζετο και ο οποίος έτυχε της πλήρους ημών επιδοκιμασίας.

Προς κατανόησιν αυτών αποσπώμεν τεμάχια τινά της προς το υπουργείον της Παιδείας εκθέσεως του κ. Δελμούζου, έχοντα ούτω: (...)

Αλλά και όταν ακόμη διηγηθώμεν εις τας αποφοίτους των δημοτικών σχολείων μίαν απλουστάτην διήγησιν και ζητήσωμεν την προφορικήν αυτής απόδοσιν ακούομεν συχνότατα ανιαράν φρασεολογίαν άνευ περιεχομένου. Αυτό όμως γίνεται μόνον εις τας αίθουσας της διδασκαλίας μας, διότι εκτός του σχολείου δύνανται αύται να εκθέτουν την αυτήν διήγησιν, όταν την ακούσουν παρ' οιουδήποτε άλλου πλην του διδασκάλου, φυσικώτατα, χωρίς λάθη. Και ο λόγος είναι φανερός· εκτός του σχολείου έχουν ως όργανον την μητρικήν των γλώσσαν την οποίαν κατέχουν τελείως (...)

Το παιδαγωγικόν σχολείον σκοπεί να μορφώση το πνεύμα και τον χαρακτήρα του παιδιού και να το προετοιμάση διά την ζωήν. Επομένως οφείλει να αντλήση από την ζωήν, να χρησιμοποιήση δηλαδή και να εκμεταλλευθή όλον τον πλούτον των παραστάσεων τας οποίας κερδίζει το παιδί από την οικιακήν, την σχολικήν και την κοινωνικήν ζωήν.

Δια τους λόγους τούτους ενομίσαμεν επιβαλλόμενον να δοθή

Σελ. 44
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/45.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

εις τας μαθητρίας πλήρης γλωσσική ελευθερία και να επανακτήσουν δι' αυτής την απολεσθείσαν αυτών φυσικότητα.

Εκτός όμως τούτου επεβάλλετο εις ημάς να γείνη η γραπτή χρήσις της μητρικής γλώσσης και διά την τελεσφορωτέραν διδασκαλίαν αυτής της καθαρευούσης.

Αύτη δύναται να διδαχθή επιτυχέστατα, εάν στηριχθή επί της μητρικής γλώσσης. Όταν ο μηχανισμός της τελευταίας ταύτης γείνη συνειδητός, αρχίζομεν την διδασκαλίαν της καθαρευούσης και προσπαθούμεν να εξυψώσωμεν και ταύτης τον μηχανισμόν εις συνειδητόν επίσης διά της συγκρίσεως· ούτω, συστηματικώς μεταφράζονται θέματα από της δημοτικής εις την καθαρεύουσαν και τανάπαλιν, η μετάφρασις δε αύτη εξακολουθεί πλέον συστηματικώς, ώστε εις το τέλος του σχολικού έτους η μαθήτρια κατέχει τελείως τον μηχανισμόν της καθαρευούσης. Εν τη Γ' τάξει γράφονται εκθέσεις απ' ευθείας εις την καθαρεύουσαν επί επιστημονικών και παντοίων άλλων θεμάτων.

Αυτή εν ολίγοις είνε η μέθοδος, η οποία εγέννησε τόσην αντίδρασιν κατά του Σχολείου. Ημείς παρακολουθήσαντες επιμελώς την εξέλιξιν των εκθέσεων των μαθητριών βεβαιούμεν με πολλήν ευχαρίστησιν ότι κατώρθωσαν να εκθέτουν αβιάστως τα νοήματά των εις την καθαρεύουσαν, τινές μάλιστα εμόρφωσαν εν αυτώ, τελειότατον ύφος, το οποίον θα εζήλευον και πολλοί τυχόντες ανωτέρας της ιδικής των εκπαιδεύσεως.

Ώστε η πεποίθησίς μας είνε ότι ουδεμία προσβολή κατά της γλώσσης μας γίνεται εν τω Σχολείω και ότι τούτο τουναντίον κατορθώνει να δώσει εις τας μαθητρίας τέλειον γλωσσικόν όργανον, σύμφωνον προς τας εθνικάς μας παραδόσεις και τα μέχρι τούδε ανεγνωρισμένα.

Και αυτά μεν διά τα Ελληνικά· προκειμένου δε περί των θρησκευτικών βεβαιούμεν επίσης ότι ταύτα διδάσκονται τελειότατα κατά το πνεύμα της Ορθοδόξου ημών πίστεως. Εις τούτο συμφωνούν και ο Σ. Επίσκοπος Δημητριάδος και ο θεολόγος κ. Γερμανός Παπαμόσχος και ο ιεροκήρυξ του Νομού μας κ. Πολύκαρπος Συνοδινός, οι οποίοι και ημάς και τον κ. Δελμούζον 

Σελ. 45
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/46.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

συνεχάρησαν διά την επιτυχή και καρποφόρον του μαθήματος διδασκαλίαν,

Γ'

Ολίγα ακόμη θέλομεν να είπωμεν και διά την κατάταξιν της ύλης. Πλην των λεπτομερειών του προγράμματος, αι οποίαι εκανονίσθησαν επί τη βάσει της παιδαγωγικής υγιεινής, ετέθη και σκοπός ίδιος δι' εκάστην τάξιν, των οποίων ούτω η πρώτη μεν σκοπεί την γνώσιν του Νέου Ελληνισμού, η δευτέρα την του Αρχαίου και η τρίτη την του Βυζαντιακού. Ούτω συμπληρουμένου του κύκλου των γνώσεων, η μαθήτρια έχει τελείαν την εθνικήν συνείδησιν, γνωρίζουσα τον χαρακτήρα και το πνεύμα των τριών σπουδαίων εποχών του Γένους μας και εμφορουμένη υπό αγάπης και ενθουσιασμού προς αυτό.

Εννοείται ότι την εθνικήν αυτήν συνείδησιν την οποίαν παρακολουθεί συναφώς και η θρησκευτική, κατορθοί να μεταδώση το Σχολείον όχι μόνον διά των Ελληνικών και θρησκευτικών αλλά και διά της ιστορίας, η οποία συστηματικώτατα διδάσκεται, και των δημοτικών μας ασμάτων και των εθνικών παραδόσεων, εξ ων αφθονεί η διδακτική ύλη.

Δι' όλους αυτούς τους λόγους επαναλαμβάνομεν ότι, μετά επιμελή παρακολούθησιν της εν τω Σχολείω τελούμενης εργασίας, θεωρούμεν αυτό ως Πρότυπον Εθνικόν Εκπαιδευτήριον, εις το οποίον μορφούνται ελληνικώτατα και χριστιανικώτατα αι ψυχαί των μαθητριών μας.

Τονίζοντες τον εθνικόν χαρακτήρα δεν λησμονούμεν και την άλλην ποικίλην μόρφωσιν, την οποίαν λαμβάνουν εις το Σχολείον μας αι μαθήτριαι μανθάνουσαι μεν εντελέστατα την Γαλλικήν και την Ευρωπαϊκήν μουσικήν, εντριβέσταται δε γινόμεναι και περί την ζωγραφικήν. Αλλά δι'  αυτά τα μαθήματα ευτυχώς δεν υπήρξεν αντίρρησις, όπως δεν υπήρξε και εις το ότι το Σχολείον διά του όλου του παιδαγωγικού συστήματος εξύψωσε την συστηματικήν αυτενέργειαν των μαθητριών, αι οποίαι δεν είνε πλέον μηχαναί φωνογραφικαί, αποδίδουσαι τους λόγους του διδασκάλου,

Σελ. 46
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/47.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

αλλά διάνοιαι έχουσαι επίγνωσιν της θέσεως αυτών εν τη ελληνική οικογενεία και του υψηλού αυτών προορισμού.

Την έκθεσιν ταύτην δεν υπογράφει ο κ. Δήμαρχος (καίτοι συμφωνεί ως προς την έκφρασιν λύπης εις την Α.Σ. τον Επίσκοπον Δημητριάδος), επειδή μη παρακολουθήσας ποτέ την εν τω Α.Δ. Παρθεναγωγείω εργασίαν δεν δύναται να έχη γνώμην επ' αυτής.

Το δε έτερον μέλος της Εφορείας, ο κ. Χρυσοβελώνης, δεν παρηκολούθησε μεν, επίσης, αλλά δεν γνωρίζομεν αν θα υπέγραφε, καθόσον η έκθεσις αυτή συνετάχθη μετά την παραίτησιν και την εις Αθήνας αναχώρησίν του.

Εν Βόλω τη 1η Μαρτίου 1911

η Εφορεία

Φυλλίτσα Ιωαννίδου

Αγλαΐα Κοκωσλή

Δ.Ι. Σαράτσης

Πηγή: Εφημερίδα Θεσσαλία (Βόλου), φ. 8ης Μαρτίου 1911.

Σελ. 47
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/48.gif&w=600&h=915 20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 48
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/49.gif&w=600&h=915 20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Η ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ

Στις ακόλουθες σελίδες δημοσιεύονται εκατόν εξήντα εννέα (169) επιστολές, που έστειλαν ή δέχτηκαν οι πρωταγωνιστές του βολιώτικου Παρθεναγωγείου, ο Δημήτρης Σαράτσης και ο Αλέξανδρος Δελμούζος. Η εποχή κατά την οποία γράφηκαν και στάλθηκαν οι επιστολές είναι η περίοδος 1908-1914, κατά τη διάρκεια της οποίας λειτούργησε το Ανώτατο Δημοτικό Παρθεναγωγείο Βόλου (στη συνέχεια θα αναφέρεται συντομογραφικά: Α.Δ.Π.) και συνέβησαν τα γεγονότα, που συνοπτικά ονομάζουμε «Αθεϊκά» του Βόλου, εποχή δηλ. των δικαστικών περιπετειών που υπέστησαν οι πρωτεργάτες του Σχολείου, από την πρώτη εκτόξευση των κατηγοριών εναντίον τους (και εναντίον άλλων προσώπων σχετιζομένων με το Παρθεναγωγείο ή το Εργατικό Κέντρο του Βόλου ή και γενικότερα το δημοτικισμό), ως και τη διεξαγωγή της Δίκης του Ναυπλίου.

Κεντρικός άξονας και συνδετικός κρίκος όλων των επιστολών είναι το Σχολείο του Βόλου, η ίδρυσή του, η λειτουργία του, οι διώξεις εναντίον του και η δικαίωσή του. Από την πλούσια αλληλογραφία των Πρωταγωνιστών επιλέχτηκαν και δημοσιεύονται αποκλειστικά όσες περιέχουν αναφορές στο βολιώτικο Σχολείο. Βεβαίως δεν ισχυρίζομαι ότι οι δημοσιευόμενες εδώ επιστολές αποτελούν το σύνολο των επιστολών που έστειλαν ή δέχτηκαν οι αλληλογράφοι κατά την ίδια εποχή. Πολλές ίσως λανθάνουν ή

4

Σελ. 49
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/50.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

έχουν καταστραφεί, καθώς μάλιστα δεν έχει γίνει ακόμη η δημοσίευση των περιεχομένων των αρχείων των δύο Πρωταγωνιστών. Σε αρκετά σημεία των δημοσιευόμενων επιστολών εννοείται ή συμπεραίνεται η ύπαρξη και άλλων επιστολών προς και από τα ίδια πρόσωπα. Εδώ δημοσιεύονται μόνο αυτές που αποκάλυψε η προσωπική έρευνα στα οικεία αρχεία.

Η έρευνα και η αντιγραφή των επιστολών έγιναν με την άδεια των θυγατέρων του Δημ. Σαράτση και της υπεύθυνης της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της Άμφισσας, που κατέχουν αντίστοιχα τα κατάλοιπα τον Δ. Σαράτση και του Α. Δελμούζου.

Το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου των δημοσιευόμενων επιστολών, (137), πρωτοπαρουσιάστηκε στον τόμο που εξέδωσε το 1980 η Εταιρεία Θεσσαλικών Ερευνών στο Βόλο, με τον ίδιο τίτλο. Στον τόμο εκείνο των 358 σελίδων είχαν κατανεμηθεί οι επιστολές σε τρία μέρη: το πρώτο περιλάμβανε επιστολές των Σαράτση-Δελμούζου της περιόδου 1908-1910, το δεύτερο επιστολές των ίδιων της περιόδου 1911-1914, και το τρίτο επιστολές που έστειλαν ή δέχτηκαν οι Πρωταγωνιστές σε και από τρίτα πρόσωπα. Κάθε περίοδος περιλάμβανε εκτεταμένη εισαγωγή σχετική με τον ιστορικό περίγυρο των αναφερομένων γεγονότων και σχετικό υπομνηματισμό σημείων των κειμένων. Η έκδοση εκείνη έγινε με μέθοδο φιλολογικής παρουσίασης του κειμένου κατά φύλλο, σελίδα και στίχο.

Στην τωρινή δημοσίευση επιχειρήθηκε να απλοποιηθεί η έκδοση των επιστολών. Το κείμενο κάθε επιστολής παρουσιάζεται σε συνεχή λόγο. Οι επιστολές εδώ δημοσιεύονται κατά τη χρονική σειρά της γραφής τους (όπου λείπουν οι χρονολογικές ενδείξεις, έγινε προσπάθεια να αποκατασταθεί η χρονική τους σειρά από εσωτερικά στοιχεία). Μικρή εξαίρεση της χρονικής προτεραιότητας αποτελεί η πρώτη ομάδα των επιστολών Δελμούζου που απευθύνονται στη μνηστή του, για να μη διαταραχτεί το ενιαίο ύφος των επιστολών αυτών.

Κάθε επιστολή αριθμείται κατά τη χρονική της σειρά και φέρει

Σελ. 50
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/51.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ως τίτλο τα ονόματα τον αποστολέα και παραλήπτη, καθώς και τις ενδείξεις τόπον και χρόνον γραφής της. Τα κείμενα παρουσιάζονται με την ορθογραφική και τονική μορφή, που είχαν τα πρωτότυπα. Καταργείται σιωπηρά η υπογεγραμμένη. Σιωπηρά επίσης γίνεται η αποκατάσταση των (συχνών) εμφανών συντομογραφιών. Ελάχιστες φορές γίνεται αποκατάσταση παραδρομών. Τα σημεία, όπου υπήρξε δυσχέρεια ανάγνωσης λέξεων ή φράσεων, δηλώνονται με αποσιωπητικά μέσα σε αγκύλες. Επίσης σε αγκύλες μπαίνουν (σε ελάχιστες περιπτώσεις) λέξεις που προφανώς λείπουν, για να αποκατασταθεί το νόημα των γραφομένων. Τέλος σε αγκύλες μπαίνουν ενδείξεις για το χώρο γραφής ορισμένων λέξεων ή φράσεων, π.χ. [περιθώριο].

Στο τέλος τον κειμένου κάθε επιστολής επιχειρείται σύντομη περιγραφή του χειρογράφου και σχολιάζονται ή διασαφηνίζονται ορισμένα σημεία των κειμένων. Δεν τίθεται θέμα εξαντλητικού σχολιασμού των κειμένων. Τα σχολιαζόμενα σημεία υποδεικνύονται με αριθμητικούς δείκτες στις οικείες λέξεις του κειμένου των επιστολών. Η παραπομπή σε βιβλιογραφικές ενδείξεις προϋποθέτει την ανάγνωση του οικείου πίνακα, που περιέχεται στον πρώτο τόμο.

Από τις 169 συνολικά επιστολές, που δημοσιεύονται εδώ, οι 137 είχαν πρωτοπαρουσιαστεί στην έκδοση του 1980, όπως προδηλώθηκε. Προστέθηκαν στην παρούσα έκδοση 25 επιστολές από την "Αλληλογραφία της Π.Σ. Δέλτα" (στις επιστολές αυτές τηρείται το κείμενο της πρώτης δημοσίευσης χωρίς περιγραφή του χειρογράφου). Από τις σημειώσεις, που συνοδεύουν τις επιστολές αυτές, όσες ανήκουν στον πρώτο επιμελητή αναφέρονται με την ένδειξη: (Ξ.Λ.), μία από το αφιέρωμα του περιοδικού "Νέα Εστία", και έξι ανέκδοτες και το συμπλήρωμα μιας ακόμη (αυτές που έχουν αρίθμηση: 19, 23, 24, 25, 26, 34 και 38).

Από τις επιστολές αυτές: 23 γράφηκαν το 1908, 12 το 1909, 29 το 1910, 52 το 1911, 22 το 1912, 7 το 1913 και 24 το 1914. Από το σύνολο των επιστολών οι 80 έχουν αποστολέα τον Αλ.

Σελ. 51
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/52.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Δελμούζο, 38 το Δημ. Σαράτση, 16 την Πην. Χριστάκου, 15 την Πην. Δέλτα, 5 τον Δ. Πετροκόκκινο, 4 το Βλ. Γαβριηλίδη, 3 το Φιλ. Αλεξίου, και ανά μία τους Γ. Δροσίνη, Μ. Τσιριμώκο, Γ. Αθανασιάδη, Κ. Λυκιαρδόπουλο, Σ. Σκίπη, Χ. Δημητρίου, Καλλίμαχο και τον Εκπαιδευτικό Όμιλο. Αντίστοιχα παραλήπτες των επιστολών φέρονται οι εξής: Δελμούζος 74 (μία απευθύνεται στον Α. Δάρλα, αλλά ουσιαστικά στο Δελμούζο), Σαράτσης 52, Φροσύνη Μαλικοπούλου-Δελμούζου 20, Πην. Δέλτα 11, Λουκάς Δελμούζος 5 και ανά μία οι: Ι. Δραγούμης, Μ. Τσιριμώκος, Π. Χριστάκου, Γιώργος Πολίτης, Νικόλαος Πολίτης, Γιάννης [πιθανότατα Αποστολάκης] και Εκπαιδευτικός Όμιλος.

Από τους αλληλογράφους της συλλογής οι σημαντικότεροι (και από τον αριθμό των ανταλλασσόμενων επιστολών) είναι ο Δημ. Σαράτσης και ο Αλ. Δελμούζος. Ο πρώτος υπήρξε ο ιδρυτής τον Παρθεναγωγείου και το κύριο μέλος της Εφορείας του, που είχε τη φροντίδα για τη λειτουργία του Σχολείου· ήταν εξάλλου ο Σαράτσης ένα σημαίνον πρόσωπο της κοινωνικής ζωής του Βόλου, πολιτική προσωπικότητα και φιλελεύθερος διανοούμενος, ενώ η επιστημονική του κατάρτιση του εξασφάλιζε τη φήμη μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της πόλης του. Όταν ιδρύθηκε το Παρθεναγωγείο ήταν 37 χρονών και όταν έγινε η Δίκη του Ναυπλίου ήταν ήδη 43. Κατά τη διάρκεια των γεγονότων του Παρθεναγωγείου και των "Αθεϊκών" βρίσκεται στο Βόλο, από όπου στέλνει και όπου δέχεται το σύνολο σχεδόν των επιστολών που δημοσιεύονται. Από την άλλη πλευρά, ο Α. Δελμούζος ήταν 28 χρονών όταν ανέλαβε τη διεύθυνση του Σχολείου, και 34 όταν έγινε η Δίκη. Ανήσυχος χαρακτήρας και καλλιεργημένος νους, ανέλαβε τη θέση του Βόλου παραμερίζοντας, όταν επέστρεψε από τη Γερμανία όπου σπούδασε, τις φιλοδοξίες ακαδημαϊκής καριέρας στην πρωτεύουσα, για να αναλάβει το δύσκολο ρόλο του εκπαιδευτικού σε μια επαρχιακή πόλη, επειδή προσδοκούσε αυτή την εποχή τη γλωσσοεκπαιδευτική αναγέννηση τον ελληνικού σχολείου. Στις επιστολές του παρουσιάζεται ρομαντικός και τρυφερός,

Σελ. 52
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/53.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ονειροπόλος κάποτε, ιδίως κατά την περίοδο της λειτουργίας του Σχολείου, πραγματιστής και μεθοδικός αργότερα, όταν πιέζεται ψυχολογικά από την εκκρεμότητα της δίκης. Είναι χαρακτηριστικό ότι διατηρεί επικοινωνία με σημαντικές προσωπικότητες της κοινωνικής ζωής του φιλελεύθερου-δημοτικιστικού χώρου, όπου κι ο ίδιος ανήκει. Την πρώτη ομάδα των επιστολών τον απευθύνει στην μετέπειτα σύζυγό του, Φροσύνη Μαλικοπούλου, κατά κανόνα από το Βόλο, όπου εργάζεται κατά την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου του 1908· η αλληλογραφία τους -όπως είναι εύλογο- σταματά αφότου γίνεται ο γάμος τους και η Φροσύνη εγκαθίσταται στο Βόλο. Από το Βόλο επίσης στέλνονται οι επιστολές προς τον αδελφό του Λουκά, προσωπικότητα αξιόλογη αλλά ταραγμένη ψυχολογικά, και προς τους ομοϊδεάτες του και φίλους του. Κατά τις πρώτες σχολικές διακοπές -το καλοκαίρι τον 1909- ταξιδεύει στην Ευρώπη από όπου αλληλογραφεί με το Σαράτση για υποθέσεις του Σχολείου τους. Και το επόμενο καλοκαίρι -του 1910- παραθερίζει στη Σκόπελο, από όπου αλληλογραφεί. Μετά τα γεγονότα του Φεβρουαρίου-Μαρτίου του 1911, το κλείσιμο του Σχολείου και την έναρξη της δικαστικής δίωξης, παραμένει στο Βόλο μέχρι το Μάιο, ενώ από τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου εγκαθίσταται στην Αθήνα. Από εκεί διεξάγεται η (πυκνή) αλληλογραφία του με το Σαράτση, που γίνεται πυκνότερη όσο οι δικαστικές διαδικασίες βρίσκονται σε έξαρση· η επικοινωνία του με το Σαράτση κορυφώνεται τους πρώτους μήνες του 1914, όταν επίκειται η διεξαγωγή της Δίκης. Τα τελευταία γράμματα της περιόδου ανταλλάσσονται μεταξύ των δύο ανδρών κατά την εποχή της συγκρότησης του τόμου με τα Πρακτικά της Δίκης (καλοκαίρι του 1914).

Από τους υπόλοιπους αλληλογράφους, 16 επιστολές δημοσιεύονται με αποστολέα την Πηνελόπη Χριστάκου, φιλόλογο καθηγήτρια, που δίδαξε στο Παρθεναγωγείο κατά την τρίτη χρονιά της λειτουργίας του (1910-11) και ηρωίδα του επεισοδίου με τον Επίσκοπο Γερμανό. Οι πρώτες επιστολές της, που διαθέτουμε, αφορούν την πρόσληψή της στο Α.Δ.Π. και γράφηκαν το καλοκαίρι

Σελ. 53
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/54.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

του 1910· οι υπόλοιπες γράφηκαν το 1911 και αφορούν τις εξελίξεις μετά το κλείσιμο του Σχολείου. Όλες απευθύνονται στο Δελμούζο, αν και μία απ' αυτές έχει παραλήπτη τον ταμία του Σχολείου, ενώ δύο ακόμη τη σύζυγο του Δελμούζου, τη Φροσύνη. Πέντε επιστολές του Δημ. Πετροκόκκινου απευθύνονται στο Δ. Σαράτση, με την ιδιότητά του του ταμία του Εκπαιδευτικού Ομίλου, με τον οποίο διατηρούσε επικοινωνία ο Σαράτσης από το Βόλο. Τέσσερις επιστολές προς το Δ. Σαράτση απευθύνει ο Βλάσης Γαβριηλίδης, εκδότης της εφημερίδας «Ακρόπολις» και αφορούν τη δημοσιογραφική υποστήριξη των στελεχών του Παρθεναγωγείου. Επιστολές υποστήριξης και συμπάθειας προς τους κατηγορηθέντες πρωταγωνιστές είναι κι αυτές που στέλνουν οι: Φιλ. Αλεξίου, δημοτικιστής δάσκαλος από το Βόλο, Σωτ. Σκίπης, ο ποιητής, Κων. Λυκιαρδόπουλος, γονέας μαθητρίας του Α.Δ.Π., Καλλίμαχος, κληρικός των Πατριαρχείων της Αλεξάνδρειας, και Γ. Αθανασιάδης, ο ποιητής. Καταχωρίζεται επίσης ένα δείγμα υβριστικής επιστολής εναντίον του Δελμούζου. Τέλος οι επιστολές που στέλνονται από και προς τον Ίωνα Δραγούμη, το Μάρκο Τσιριμώκο, ή συλλογικά στα μέλη της επιτροπής του Εκπαιδευτικού Ομίλου, αφορούν τη δράση του Ομίλου και τη συμπαράσταση των μελών του προς τους διωκόμενους πρωταγωνιστές του βολιώτικου Σχολείου.

Επιστολές των ίδιων αλληλογράφων, της ίδιας εποχής και με περιεχόμενο παρόμοιο με το αντικείμενο της παρούσας συλλογής, δεν έχουν δημοσιευτεί, από όσο γνωρίζω. Σημαντική εξαίρεση αποτελούν: η «Αλληλογραφία της Π.Σ. Δέλτα», (που επιμελήθηκε ο Ξ. Λευκοπαρίδης στις εκδόσεις της Εστίας, το 1956), και το αφιέρωμα στον Α. Δελμούζο του περιοδικού Νέα Εστία τχ. 750 της 1ης-10-1958, σσ. 1443-1448 και 1464-1471. Στην πρώτη περιέχονται, μεταξύ άλλων, και επιστολές που αντάλλαξαν οι Δελμούζος-Δέλτα, κατά την περίοδο 1909-1911 και περιεχόμενο που άπτεται άμεσα ή έμμεσα με το Σχολείο του Βόλου. Στο αφιέρωμα επίσης της Νέας Εστίας δημοσιεύονται επιστολές των:

Σελ. 54
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/55.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Γ. Δροσίνη, Α. Καρκαβίτσα, Ν. Χατζηδάκη, Ι. Δραγούμη και Δ. Σαράτση προς τον Αλ. Δελμούζο, με θεματολογία και εποχή, που συμπίπτουν με τα περιεχόμενα της παρούσας συλλογής· δημοσιεύονται επίσης εκεί δεκαοκτώ αποσπάσματα επιστολών του Δελμούζου προς τη μνηστή του, του 1908. Στη δημοσίευση της Νέας Εστίας παρατηρούνται ορισμένες παραλείψεις και κακοαναγνώσεις.

1

ΑΛ. ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ 1908, Αθήνα

ΦΡΟΣΥΝΗ

Ήξερα μόνο την αγάπη και την καλοσύνη Σου αλλά τη δύναμή Σου μου την έκρυβες. Το χθεσινό Σου γράμμα άνοιξε εμπρός μου ένα κόσμο άλλον· αληθινά μεγάλωσες μαζί και την πεποίθησι στον εαυτό μας και στο μέλλον. Ούτε παίζοντας δε θα Σε ειπώ πια "παιδί"1. Είσαι ο σύντροφός μου, ο βοηθός μου, ο συνεργάτης μου για ένα ιδανικό που δεν θα ταφήσωμε να πέση ποτέ ! Άλλοι χτίζουν παλάτια στον αέρα και η φαντασία τους κυνηγά στα σύννεφα άπιαστες σκιές. Εμείς θέλομε ένα σπιτάκι στερεό απάνω στην καλοθεμέλειωτη γη μας. Δύσκολο πράγμα μέσα στον ωκεανό των προλήψεων που βασιλεύουν στον τόπο μας, τον τόπο των λογάδων και των ονειροπλόκων. Αλλά η δυσκολία θάναι η χαρά και η ευτυχία μας. Θα τα βγάλωμε πέρα όσο κι αν μας πολεμήσουν οι

Σελ. 55
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/56.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

κοινωνικές συνθήκες: το παιδί και με το παιδί η νέα γενιά μας πρέπει να απαντήση ελεύθερα και να ζήση ζωή πραγματική. Τα είδωλα του δασκαλισμού πρέπει να γκρεμισθούν. Μέσα στους λίγους εργάτες θα κάμωμεν και μεις ό,τι μπορούμε και μπορούμε πολύ γιατί είσαι φτερά στα φτερά μου. Σιγά σιγά θα δημιουργούμε ένα σπιτάκι αγνό και στερεό. Ευλογώ την ώρα που Σε γνώρισα.

Χθες είχα ανταμώσει το διευθυντή της [...]. Σου είχα μιλήσει για το σχολείο του. Μου μιλούσεν τόσην ώρα και στα λόγια του έβλεπα τον έμπορο που ξέρει τι κερδοσκοπικό έδαφος παρουσιάζουν το κοινωνικό μας σκοτάδι και η κολακεία των προλήψεων του έθνους. Έφυγα από κοντά του με αηδία. Σήμερα τα πρωί πήγα στις παιδαγωγικές διαλέξεις ενός συναδέλφου μου, του κ. Εξαρχόπουλου2 ! Τον άκουσα δυο ώρες και σ' όλο αυτό το διάστημα κάτι τι φώναζε μέσα μου: όχι, όχι, όχι. Δεν θα γίνη, δεν πρέπει να γίνη ό,τι θέλετε, Σεις, Γιατί ο πόθος Σας, η εντιμότης και η εργασία Σας είναι δολοφονία της ζωής ενός λαού ολοκλήρου. Δεν μπορείς να φαντασθής τι επικίνδυνοι που είναι όλοι αυτοί οι άνθρωποι, που επιστημονικοποιούν το φαινόμενον. Ο σχολαστικισμός ήτανε ως τα τώρα λιγώτερο επικίνδυνος γιατί του έλειπε η μέθοδος. Τώρα όλοι τους προσπαθούν να τον επιβάλλουν με μέθοδο.

Ή πρέπει να γυρίσουν ή να λείψουν από την μέση. Εσένα αρέσει ο πόλεμος και Σε συγκινούν δόξες, τιμές και πλούτη. Πόσα έχω να Σου ειπώ και όλα έρχονται τώρα στο νου μου και θέλουν όλα μαζί να πετάξουν με μιας σιμά Σου. Είναι στιγμές που δεν μπορώ να τους επιβάλω τάξι. Και έτσι άτακτα, ανήσυχα και όμορφα δεν ταφήνω, να Σε σκοτίσουν. Νάσουν εδώ πέρα, νάμαστε τώρα μόνοι μας... Θαρθή η ώρα μας. Άκου κάτι που θα Σευχαριστήση. Χθες βράδυ ήμουν στο Ναύσταθμο. Είδα το Δημήτρη και του τα είπα όλα. Είναι σύμφωνος μαζί μου γιατί με ξέρει. Πες του το όταν έρθη ο αδερφός Σου, ας εξέταση παντού, ας ρωτήση, ας μάθη3. Από τους συναδέλφους του με γνωρίζουν πολλοί. Ας ρωτήση όποιον με γνωρίζει καλόν, κακόν, στραβόν και ανάποδον. Τώρα θα πάρω θέση ή δημοσία ή ιδιωτική, αλλά τέτοιαν ώστε να με

Σελ. 56
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/57.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

ικανοποιή υλικώς - να μη ξοδεύω πια από τα κεφάλαιά μου και να μου αφίνη αρκετόν καιρό για τις επιστημονικές μου εργασίες. Τα Χριστούγεννα μπορεί να το κάνωμε επισήμως γνωστό. Και τώρα πρέπει να καθήσω λίγο ήσυχος, να συγκεντρωθώ και να δημοσιεύσω δύο τρεις εργασίες που έχω έτοιμες4. Ακόμα αυτός o λίγος καιρός πρέπει να περάση γιατί η κατάσταση του Λουκά5 είναι τώρα τέτοια ώστε δεν επιτρέπεται να του δώσω νέες συγκινήσεις. Όχι ότι φοβάμαι, μήπως αρνηθή. Με ξέρει κι' αυτός καλά, ξέρει πως δεν παίρνω τη ζωή ρωμαντικώτερη από ό,τι είναι, πως δεν παίζω ποτέ μου, με αγαπά ακόμα και με εκτιμά πολύ, έστω σέβεται και θα σεβασθή κάθε πόθο μου και όνειρό μου. Έτσι είναι και οι άλλοι δικοί μου. Όλοι θα Σαγαπήσουν όπως αξίζεις, θα εκτιμήσουν την αγάπη και τη θέλησή μας και θα πούνε το "ναι" με την καρδιά τους. Ο Λουκάς ησύχασε τώρα. Θα φύγη σε λίγο για τα Σάλωνα. Τις δουλειές του σπιτιού μας τις ανέλαβα προσωρινώς εγώ ώσπου να ησυχάση εντελώς. Το Σεπτέμβριο-Οκτώβριο θα γίνη κατά πάσαν πιθανότητα η εγχείρηση του Δημήτρη, -που είναι τώρα καλά- και η Τύχη ας δώση να επιτύχη. Λίγες μπόρες που θα περάσουν γρήγορα και θ' αφήσουν σε λίγο και τη δική μας ώρα ναρθή γαλανή και ωραία. Άσε τα παιδάκια νανυπομονούν και τον κόσμο να λέη. Τι θα πη; πως αγαπιώμαστε; Η αγνότης και η ειλικρίνεια μας επιτρέπει να φωνάζωμε την αγάπη μας σ' όλον τον κόσμο. Θα επιβάλη σεβασμό σ' όλα τα φλύαρα στόματα. Η συγκατάθεση του αδερφού σου ας μη Σε σκοτίζη πολύ. Και αν ακόμα αρνηθή ή μας φέρη εμπόδια, τα εμπόδια αυτά πάλι ολιγοχρόνια θάναι. Τότε θαναγκασθώ να διπλασιάσω την εργασία μου και να επιταχύνω την ώρα που θα του δείξη ολοφάνερα ότι αν δεν έχω πλούτη υλικά, κάτι έχω όμως μέσα μου που αξίζει και θέλει να υψωθή ισάξιο με το δικό Σου ηθικό πλούτο. Ακόμα και κάτι άλλο που θα Σευχαριστήση. Ο Μάρκος Τσιριμώκος μού παράγγειλε να πάω στην Κηφισσιά γιατί τούγραψαν από την Πόλη οι δυνατώτεροι δημοτικισταί πως θέλουν πια να πολιτευθούν λογικώτερα6. Ίσως να συμφωνήσουν με τη γνώμη μου. Αυτό θάναι μεγάλο κέρδος.

Σελ. 57
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/58.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

Γιατί θα ενωθούμε όσοι είμαστε χωρισμένοι ως τα τώρα και κείνοι διαθέτουν αρκετά κεφάλαια που ίσως επιτύχουν το όνειρο του σχολείου. Θα ιδώ και θα Σου γράψω. Τώρα θα Σ' αφήσω -αλλά πάλι δεν το κάνω, μου μένει χαρτί ακόμα για να Σε κρατήσω περισσότερο κοντά μου. Ήταν λες βάρκα με πανί και μέσα ένας μόνον άνθρωπος. Αλήθεια, ένας άνθρωπος που κοίταζε τα παράθυρά Σου μέσα στην Ανατολή ! Δεν βλέπεις, λες, μακριά ! Και γω δεν Σείδα, μα μέσα στην Ανατολή ήταν και μια εικόνα που δε θα λησμονήσω ποτέ μου. Άσε με Καλή μου να Σου σφίξω το χέρι όσο να πονέσης και ο πόνος να Σου ειπή, ό,τι δεν τολμούν να ψιθυρίσουν τα χείλη.

δικός Σου πάντα

Αλέκος

Τρίτη - μεσημέρι

* Επιστολή 4σέλιδη, σχημ. 14 Χ 20 εκ. Γραμμένες όλες οι σελίδες. Δεν υπάρχει χρονολόγηση. Πιθανότατα γράφηκε την άνοιξη του 1908. Δημοσιεύεται ολόκληρη στη Νέα Εστία, σσ. 1464-66.

1. Η συνηθισμένη (τρυφερή) προσφώνηση του Δελμούζου στη Φροσύνη -σ' όλες τις επιστολές αυτής της περιόδου- είναι: "Παιδί"!

2. Νικ. Εξαρχόπουλος (1875-1960). Ο μετέπειτα (από το 1912) καθηγητής Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο. Την περίοδο 1907-1910 υπηρετεί ως επιθεωρητής των Γυμνασίων και Ελληνικών σχολείων Πελοποννήσου. Εκπρόσωπος από τότε της συντηρητικής, σχολαστικής, αγωγής.

3. Ο δεσμός του Δελμούζου με τη Φροσύνη Μαλικοπούλου παρέμενε ανεπίσημος· φαίνεται ότι ο αδελφός της Φροσύνης Κων. Μαλικόπουλος, αξιωματικός του Β. Ναυτικού, είχε αντιρρήσεις ως προς την οικονομική κατάσταση του μελλοντικού γαμπρού του· ήταν άλλωστε ο προστάτης της οικογένειας, αφού είχε πεθάνει ο πατέρας τους,

4. Πιθανότατα οι μελέτες για το γλωσσικό, που με τον τίτλο "Πρόσωπα και πράγματα" δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα Ακρόπολις (3-7 Ιουνίου 1908).

5. Ο κατά πέντε χρόνια μεγαλύτερος αδελφός του Αλέξανδρου, που αυτή την περίοδο έχει προβλήματα ψυχικής υγείας.

6. Στην Κωνσταντινούπολη ανέπτυσσε δραστηριότητα, από το 1905, το "Αδερφάτο της Εθνικής γλώσσας" με ιθύνοντα νου το γιατρό Φωτ. Φωτιάδη και σκοπό να πείσει για την αξία της δημοτικής γλώσσας στη δημόσια ζωή του έθνους και την εκπαίδευση. (Βλ. Γ. Παπακώστα, Ο Φώτης Φωτιάδης και το Αδελφάτο της Εθνικής γλώσσας - η αλληλογραφία, ΕΛΙΑ, Αθήνα 1985).

Σελ. 58
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/59.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

2

ΑΛ. ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ                                        1908, εν πλω

ΦΡΟΣΥΝΗ                                                       προς Βόλο

Μια μεγάλη σάλα σχεδόν άδεια μ' αφήνει ήσυχο να ξεφυλλίσω κάτι βιβλία. Κοιμήθηκα 8 ώρες σα μικρό παιδί. Ο ύπνος μου απόψε ήτανε βαρύς. Πρώτη φορά από τότε που Σε γνώρισα που δεν ήρθες στ' όνειρό μου.

Η θάλασσα άκουσε την παράκλησή μου και δεν ταράχτηκε καθόλου.

Τώρα είναι μεσημέρι, περνάμε ωραία μέρη, μα η ομορφιά τους δε με αλλάζει καθόλου.

Το στερεοελλαδίτικο κεφάλι είναι ανήσυχο σαν την ψυχή Σου. Δεν ξέρει τι θα βρη εκεί που πάει.

Από το παραθύρι αντίκρυσα το Τρίκερι1. Σε λίγο θάμαι στο Βόλο· Σ' αφήνω για να σκύψω πάλι στο βιβλίο. Συμπάθησέ με.

* κολοβή επιστολή σε μονόφυλλο, σχημ. 11x18 εκ. Γραμμένη μόνο recto. Γράφηκε στο πλοίο, που μετέφερε το Δελμούζο στο Βόλο, πιθανότατα στις 29 ή 30 Σεπτεμβρίου 1908. Δε δημοσιεύεται στη Νέα Εστία.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η συγκοινωνία Αθήνας - Βόλου γινόταν συνήθως με πλοίο, από τον Πειραιά, μέσω του νότιου Ευβοϊκού και Μαλιακού κόλπου, όπως μέχρι το τέλος της 10ετίας του 1950.

1. Χωριό στην άκρη της χερσονήσου του Πηλίου, στην είσοδο του Παγασητικού κόλπου.

Σελ. 59
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/35/gif/60.gif&w=600&h=91520 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

3

ΑΛ. ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ                                   1908, Βόλος

ΦΡΟΣΥΝΗ

Μέσα σ' ένα εστιατόριο ώρα 7 βρήκα τον καθηγητή των φυσικών επιστημών1. Καλός άνθρωπος, ειλικρινής, αλλά και ο ίδιος τομολογεί πως δεν έχει διδάξει ποτέ του όπως εγώ θέλω. Τον κάνω προσεκτικό πως θέλει δουλειά και προετοιμασία μεγάλη, αλλά μου απαντά πως δεν έχει πολύν καιρό διαθέσιμο. Του υπόσχομαι να τον παρακολουθώ στην αρχή, να τον οδηγώ κτλ. φαίνεται, πως διστάζει... Αυτός είναι o κυριώτερος καθηγητής του σχολείου. Τάλλο προσωπικό ακόμη δεν το γνώρισα. Και πάλι Σου λέω πως θα κάμω ό,τι υποχωρήσεις μου επιτρέπει το έργο που αναλαβαίνω να κάμω αλλά ίσα με ένα σημείο: οι υποχωρήσεις να μην καταστρέψουν το σκοπό.

Έχω πράγματι μεγάλη ελευθερία, όλοι έχουν απόλυτη πεποίθησι σε μένα, δεν αντιλέγουν όπου δεν ξέρουν, λυτά μου άφησαν τα χέρια μου, αλλά το προσωπικό!..

Αν ήθελε το δημοτικό συμβούλιο να ψηφίση συμπληρωματική πίστωση για να πάρω κανέναν καλόν. Ακόμα κι' από το μισθό μου αφίνω κάτι, μόνο να γίνη...

Σε στενοχωρώ με τέτοια ζητήματα, αλλά το θέλεις. Σενδιαφέρουν και Σένα αφού ο θεός μου είναι ένας. Άφισα την αγάπη Σου κι ήρθα εδώ πέρα για ένα ιδανικό, πρέπει να προχωρήση. Να ! άλλος καθηγητής έρχεται· πρέπει να μιλήσω μαζί του. Μα δεν Σ' αφίνω πριν Σε φιλήσω γλυκά.

Πέφτω να κοιμηθώ. Ώρα 11. Θέλω κάτι να πούμε. Μη στεναχωριέσαι. Κοίτα την υγεία Σου και συλλογίσου πως με τα όνειρά μου έγινες ένα.

Σε φιλώ χίλιες φορές.

Αλέκος

[3]/10/19θ8

Σελ. 60
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Το Παρθεναγωγείο του Βόλου, Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 41
    20 Β. Χαρίτος, Παρθεναγωγείο Βόλου

    Δ΄

    ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΕΦΟΡΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ ΠΑΓΑΣΩΝ

    (1 Μαρτίου 1911)

    "Κύριοι Σύμβουλοι,

    Οι κάτωθι υπογεγραμμένοι, αποτελούντες την Εφορείαν του Ανωτέρου Δημοτικού Παρθεναγωγείου συσκεφθέντες επί του επεισοδίου, το οποίον υπήρξεν αφορμή της τελευταίας κατά του σχολείου τούτου επιθέσεως διά του τύπου, εκφράζομεν την λύπην ημών προς την A.Σ. τον Επίσκοπον Δημητριάδος κ. Γερμανόν και αναθέτομεν εις τον διευθυντήν του Α.Δ. Παρθεναγωγείου κ. Δελμούζον να εξασκήση τα εκ του κανονισμού απορρέοντα δικαιώματά του επί του υπ' αυτόν διδακτικού προσωπικού.

    Επειδή, όμως, επί τη ευκαιρία του λυπηρού τούτου συμβάντος εγράφησαν πολλά εναντίον του Α.Δ.Π. ως παρεισάγοντος δήθεν αντεθνικάς και αντιθρησκευτικάς διδασκαλίας, νομίζομεν καθήκον ημών να εκθέσωμεν ποίαν γνώμην περί αυτού εμορφώσαμεν διά της επί τριετίαν επιμελούς εποπτείας και παρακολουθήσεως όλων των διδασκομένων μαθημάτων.

    Προς τούτο επιτρέψατέ μας να υπενθυμίσωμεν ότι το Α.Δ.Π. ιδρύθη υπό του Δήμου Παγασών με τον σκοπόν "να δώση μεν αφ' ενός μόρφωσιν του πνεύματος και δημιουργίαν χαρακτήρος, να χορηγήση δε αφ' ετέρου όλας εκείνας τας πρακτικάς γνώσεις, διά των οποίων η σημερινή μαθήτρια θα καταστή εν τω μέλλοντι